Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-1-34 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-39/519-192
Karar Tarihi : 12.6.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Emin Cenk GÜLERGÜN, Cumhur Atalay HATİPOĞLU,
Fatma ATAÇ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : EastPharma S.a.r.l.
Temsilcisi Av. Seda KISA 20
Halkalı Merkez Mah., Basın Ekspres Cad., No:1
34303 Küçükçekmece- İstanbul
D. TARAFLAR : - EastPharma S.a.r.l.
5, rue Guillaume Kroll L-1982, LÜKSEMBURG
- F. Hoffmann-La Roche Ltd.
Grenzacherstrasse 124, 4058 Basel, İSVİÇRE
E. DOSYA KONUSU: F. Hoffmann - La Roche Ltd.’in sahip olduğu beşeri ilaçların
EastPharma S.a.r.l.’a münhasıran lisanslanması işlemine menfi tespit belgesi 30
verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.3.2008 tarih, 1935 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 15.5.2008 tarih ve 3046 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 6.6.2008 tarih, 2008-1-34/Öİ-08-ECG sayılı Muafiyet
Ön İnceleme Raporu, 6.6.2008 tarih, REK.0.05.00.00-130/81 sayılı Başkanlık önergesi
ile 08-39 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Eastpharma S.a.r.l. ile F. Hoffmann-La Roche Ltd. arasında imzalanan “Lisans
ve Tedarik Sözleşmesi (Sözleşme)”ne 12. ve 20. maddelerinde yer alan
hükümler nedeniyle menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı,
- tarafların ilgili ürün pazarlarından bazılarında üretim seviyesinde rakip olması
nedeniyle Sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığı,
- ancak 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını
karşılaması nedeniyle Sözleşmeye bireysel muafiyet tanınması gerektiği
ifade edilmektedir.
05-01/3-3
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
H.1. Taraflar
H.1.1. EastPharma S.a.r.l. (EP Sarl)
Bütünüyle Eastpharma Ltd. (EP Ltd.) tarafından kontrol edilen EP Sarl, Türkiye’de
EastPharma İlaç Üretim Pazarlama San. ve Tic. A. Ş. (EP İlaç), Deva Holding A. Ş.
(Deva), Saba İlaç San. ve Tic. A. Ş. (Saba)’yi kontrol etmektedir. EP İlaç’ın herhangi
bir faaliyeti bulunmamaktadır. Bildirim konusu sözleşme ile EP Sarl münhasır lisans
sahibi olacak olmakla birlikte, işlem sonucunda ilgili ürünler Deva ve Saba tarafından
pazarlanacaktır.
60
Deva, iştirakleri vasıtasıyla; veteriner ilacı, deterjan, kolonya ve kozmetik ürünlerinin
yanı sıra tıbbi ampullerin de üretimini gerçekleştirmektedir. 24.1.1967’de kurulan Saba
ise, beşeri ilaçların fason üretimi ve pazarlanması faaliyetinde bulunmaktadır.
H.1.2. F. Hoffmann-La Roche Ltd. (Roche)
İsviçre kanunlarına göre kurulmuş olan Roche; her türlü kimyevi beşeri ilaç ve ilaç etkin
maddesi, güzellik müstahzaratı, veteriner, zirai mücadele ve ilaçlama mamulleri, yem
vitaminleri, besin esansları ve gübreleme maddelerinin üretimi ve pazarlanması
faaliyetlerini yürütmektedir. 70
Roche, Türkiye’deki faaliyetlerini Roche Müstahzarları San. A. Ş. (Roche İst.)
vasıtasıyla ifa etmektedir. Diğer bir grup şirketi olan Roche Diagnostic Sistemleri
Ticaret A. Ş.’nin faaliyet alanı ise diagnostik ürünlerin üretimi ve satışı üzerine olup
çoğunluk hissesi Roche Finanz AG’ye aittir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Başvuru konusu işlemin etkilediği ilgili ürün pazarlarının belirlenebilmesi için öncelikle 80
sözü edilen ilaçların hangi ürünlerle ikame edilebilir olduğunun tespit edilmesi
gerekmektedir. İlaç sektöründeki ürünlerin ikame edilebilirliği büyük ölçüde ilaçların
endikasyonlarına (kullanım amaçlarına) göre belirlenmektedir. İlaçların -genellikle
kullanım amaçlarına göre- sınıflandırılmış hali, European Pharmaceutical Marketing
Association (EphMRA)’nın Anatomik Tedavi Sınıflandırması (Anatomic Therapeutic
Clasification-ATC) ile ortaya çıkmaktadır. Bu sınıflandırma ilaçları, etki ettiği sistem
(sindirim sistemi, sinir sistemi gibi) veya organa göre 16 anatomik gruba ve her bir
grubu da 4 kademeye ayırmaktadır. En geniş kapsamı ATC-1, en dar kapsamı ise
ATC-4 oluşturmaktadır. Buna göre, aynı kullanım amacına sahip olan ilaçlar aynı ATC-
3 sınıfı altında bulunmakta olup bu ilaçlar büyük ölçüde birbirinin yerine 90
kullanılabilmektedir. Ancak ATC-3, ilaçlar arasındaki ikame ilişkisini her zaman
yeterince göstermeyebilmektedir. Bu nedenle, ilaç sektörüne yönelik rekabet hukuku
incelemelerinde, ilgili ürün pazarı tanımları bakımından olay bazında farklı
değerlendirmeler yapılabilmekte ve ATC-3 sınıflaması başlangıç noktası olarak kabul
edilmekle birlikte bundan daha dar veya daha geniş pazarlar tanımlanabilmektedir.
Roche ile EP Sarl arasında 19.3.2008 tarihinde imzalanan Lisans ve Tedarik
Sözleşmesi (sözleşme)’ne göre Roche; Anexate, Dilatrend, Madopar, Dormicum,
Rocaltrol, Rocephin, Rivotril, Inhibace ve Inhibace Plus markalı beşeri ilaçlarının
05-01/3-3
3
ruhsatlanması, dağıtılması, pazarlanması, ithal edilmesi ve satılması için gerekli olan 100
münhasır haklar ve know-how için EP Sarl’a lisans verecektir. Başvuru konusu işlemin
etki doğuracağı ilgili ürün pazarlarının belirlenebilmesi için öncelikle, söz konusu 9
ilacın hangi ATC-3 gruplarında yer aldığı tespit edilmiştir.
Tablo 1: Roche İlaçlarının Yer Aldığı ATC-3 Grupları
110
Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere, sözleşme konusu ilaçlar 9 ayrı ATC-3 grubunda
yer almaktadır. İşbu dosyada ilgili ürün pazarı tanımları bakımından alt ayrımlara
gidilmesinin (örneğin, ilgili ürün pazarlarının ATC-4 bazında tanımlanmasının) bildirim
konusu işleme ilişkin değerlendirmeler bakımından bir farklılık yaratmayacağı tespit
edilmiştir. 120
AB Komisyonunun ilaç sektöründeki bazı yoğunlaşma işlemleri hakkındaki kararlarında
C07A, N01A, N04A, N03A ve J01D sınıfları ilgili ürün pazarları olarak belirlenmiş ve
daha dar pazar tanımlamalarına gerek görülmemiştir. Başka bir Komisyon kararında,
C09A ve C09B sınıfı ilaçların aynı pazarda mı yoksa ayrı pazarlarda mı yer alması
gerektiği üzerinde durulmuş, ancak bu iki sınıftaki ilaçların daha dar pazarlara
ayrılmasının gerekip gerekmediği irdelenmemiştir. Bu nedenlerle, bildirim konusu işlem
özelinde ve taraflarca sağlanan bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarları aşağıda
sayılan ATC-3 grubu ilaçların oluşturduğu pazarlar şeklinde tanımlanmıştır:
N07X Pazarı: Merkezi sinir sistemindeki belirli hastalıklar dışında kalan rahatsızlıklarda 130
kullanılan ilaçların bulunduğu bu pazarda, Roche’nin ürünü Anexate olup Deva ve
Saba’nın herhangi bir ürünü bulunmamaktadır.
C07A Pazarı: Hızlı kalp atışına yol açabilen sempatik sinir sisteminin belli etkilerini
bloke ederek kalbin yükünü azaltan ve beta blokör adı verilen ilaçlardan oluşmaktadır.
Bu pazarda, Roche’nin Dilatrend adlı ilacı bulunmaktayken, Deva ve Saba’nın
herhangi bir ürünü yoktur.
N04A Pazarı: Beyindeki bazı özel hücrelerin seçici olarak ölmesi ile ortaya çıkan bir
hastalık olan Parkinson hastalığının tedavisinde kullanılan ilaçlardan oluşan bu
pazarda, Roche’nin Madopar adlı ilacı yer almaktadır. Deva ve Saba’nın bu pazarda
ürünü bulunmamaktadır. 140
N01A Pazarı: Genel anestetiklerin bulunduğu bu pazarda, Roche Dormicum adlı ilacı
ile faaliyet göstermektedir. Deva ve Saba’nın bu pazarda ürünü yoktur.
A11C Pazarı: A ve D vitamini içeren kombinasyon ilaçların bulunduğu bu pazarda
Roche Rocaltrol, Deva ise Devit D3 adlı ürünleri ile faaliyet göstermektedir.
J01D Pazarı: Bu pazarda sefalosporin içeren antibiyotiklerin yer almaktadır. Roche’nin
bu pazardaki ürünü Rocephin, Deva’nın ürünleri ise Cefaks, Cezol, Deforan ve
Desefin’dir.
Roche İlaçları ATC-3
Anexate N07X (Diğer Merkezi Sinir Sistemi İlaçları)
Dilatrend C07A (Beta Blokörler)
Madopar N04A (Parkinson Tedavisi)
Dormicum N01A (Genel Anestetikler)
Rocaltrol A11C (Vitamin A & D İçeren Kombinasyonlar)
Rocephin J01D (Sefalosporinler ve kombinasyonları)
Rivotril N03A (Epilepsi Tedavi İlaçları)
Inhibace C09A (Ace İnhibitörleri)
Inhibace Plus C09B (Ace İnhibitör Kombinasyonları)
05-01/3-3
4
N03A Pazarı: Epilepsi tedavisinde kullanılan ilaçlar bu pazarda yer almaktadır.
Roche’nin bu pazardaki ürünü Rivotril iken, Deva ve Saba’nın herhangi bir ilacı
bulunmamaktadır. 150
C09A Pazarı: Ace (anjiyotansin dönüştürücü enzim) inhibitörlerini içeren ve tansiyon
tedavisinde kullanılan ürünler bu pazarda yer almaktadır. Roche’nin bu pazardaki
ürünü Inhibace iken, Deva’nın ürünleri Vasolapril ve Kaptoril, Saba’nınki ise Enalap’tır.
C09B Pazarı: Ace inhibitörlerini içeren ve hipertansiyon tedavisinde kullanılan ürünler
bu pazarda yer almaktadır. Roche’nin bu pazardaki ürünü Inhibace Plus iken, Deva ve
Saba’nın herhangi bir ürünü bulunmamaktadır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak kabul edilmiştir. 160
H.3. Değerlendirme
Başvuru konusu sözleşmeye öncelikle 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca
menfi tespit belgesi verilmesi, bunun mümkün olmaması halinde 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında muafiyet verilmesi talep edilmektedir.
Sözleşme ile Roche’ye ait bazı ürünler (Anexate, Dilatrend, Madopar, Dormicum,
Rocaltrol, Rocephin, Rivotril, Inhibace, Inhibace Plus) iki gruba ayrılmıştır. Buna göre;
Lisans Veren (Roche), Lisans Alana (EP Sarl); 170
- Kategori 1 (Anexate, Dilatrend, Madopar, Dormicum, Rocaltrol, Rocephin)’in
tescili, dağıtımı, pazarlaması, ithal edilip satılması için münhasıran,
- Kategori 2 (Madopar, Rivotril, Inhibace, Inhibace Plus)’nin ise bunlara ek olarak
üretimi için münhasır olmayan surette
know-how’ın kullanma hakkını devredecektir. Böylece Lisans Alan, Türkiye’de
sözleşme konusu ürünlerin tek yetkili dağıtıcısı olacaktır. EP Sarl, sözleşme
çerçevesinde kullanma haklarını devraldığı sınai mülkiyet haklarını Türkiye’deki bağlı
şirketleri olan Deva ve Saba’ya alt lisanslama yapmak suretiyle kullanacaktır. Bu
bağlamda anlaşma konusu ürünlerden Rocephin için Saba; diğer ürünler için de Deva
yetkili kılınmıştır. 180
Sözleşmenin süresine ilişkin hükümleri incelendiğinde, 5 yıllık bir başlangıç süresi
öngörüldüğü anlaşılmaktadır. Ancak başlangıç süresi sonunda Lisans Alana
sözleşmeyi 3 yıl için uzatma hakkı tanınmaktadır. Ayrıca Lisans Alanın uzatma hakkını
kullanması halinde, sürenin sona ermesinden veya herhangi bir süre bitiminden 6 ay
öncesinde sona erdirilmez ise, sözleşme 2 yıl süre ile uzatılmış sayılacaktır.
Sözleşmenin “Ürünlerin Tedariki” başlıklı 7. maddesi kapsamında Lisans Alan,
sözleşme konusu ürünleri Lisans Veren veya onun tayin edeceği bir tedarikçiden
sağlayacaktır. Üretim yapılması halinde üretilecek ürünlerin etkin maddeleri de Lisans 190
Veren veya onun tayin edeceği bağlı şirketlerinden temin edilecektir. Ayrıca ürünlere
özel olan bütün materyaller yalnızca ilgili ürünler için kullanılacaktır. Yine 11. maddeye
göre Lisans Veren, Lisans Alana ait üretim yapılacak tesisleri kontrol etme, üretilen
ürünlere ilişkin numuneleri tetkik etme, üretim ve analitik kayıtları inceleme hakkına
sahip olacaktır. Söz konusu düzenlemelerin Lisans Verenin sahip olduğu ticari itibarın
korunması bakımından gerekli olduğu ve 4054 sayılı Kanun bağlamında ihlal teşkil
etmediği anlaşılmaktadır.
05-01/3-3
5
Öte yandan, halihazırda tarafların her ikisinin de ürünlerinin bulunduğu ve buna bağlı
olarak faaliyetlerinin çakıştığı A11C, J01D ve C09A ATC-3 sınıflarında Roche’nin 200
ürünlerinin Deva ve Saba tarafından satılacak olması sonucunda tedarikçi sayısı
azalmış olacaktır. Ayrıca sözleşmenin “Menfaat Çatışması” başlıklı 20. maddesine
göre, taraflar sözleşmenin yürürlüğe girmesinden itibaren 5 yıllık bir süre için
Türkiye’de rakip ürünlerin tanıtımı, satışı ve pazarlanması faaliyetlerinde
bulunmayacaktır. Bu nedenlerle, sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında olduğu ve menfi tespit belgesi alamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Menfi tespit alamayacağı belirlenen sözleşme, 2002/2 ve 2008/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara ve Teknoloji Transferi Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğleri
karşısında değerlendirilmiştir. 210
2008/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesi, “Lisans verenin lisans alana
lisansı verilen teknolojiyi anlaşma konusu ürünlerin üretimi için kullanma izni verdiği ve
4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesi kapsamındaki teknoloji transferi anlaşmaları bu
Tebliğ kapsamındadır.” şeklindedir. Sözleşmede Kategori 2 adı altında sınıflandırılmış
olan ürünlerin üretimine ilişkin düzenlemeler bulunduğundan, sözleşmenin 2008/2
sayılı Tebliğ kapsamında olup olmadığı incelenmiştir. Ancak sözleşme uyarınca Lisans
Alana, bu ürünleri üretme yetkisi, belirli koşulların sağlanması halinde verilecektir.
Öncelikle Lisans Alan, sözleşme konusu ürünlerin ruhsatlarını devralmasından itibaren
6-9 aylık bir süre sonra üretim faaliyetine başlayabilecektir. Bunun yanında üretim 220
yapılacak tesisin Lisans Veren tarafından onaylanması gerekmektedir. Dolayısıyla;
başlaması belirli koşulların gerçekleşmesine bağlı olan üretim faaliyeti bakımından,
sözleşmenin 2008/2 sayılı Tebliğ karşısında kesin olarak değerlendirilmesi bu
aşamada mümkün değildir. Bununla birlikte, üretim faaliyetine başlanması durumunda
ve o tarih itibarıyla 2008/2 sayılı Tebliğ’in 5/3. maddesinde belirtilen pazar payı eşiğinin
aşılmaması koşuluyla, sözleşmenin grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran
sınırlamaları içermediği belirtilmelidir.
Sözleşme hükümlerine göre Lisans Alan kendi satış fiyatını serbestçe
belirleyebilecektir (Madde 6/2-a). Sözleşmede, pazar veya müşteri paylaşımı 230
niteliğinde herhangi bir hüküm bulunmamaktadır (Madde 6/2-c). Bununla birlikte Lisans
Alanın, sözleşme süresince Türkiye pazarının talebini karşılamak için yeterli miktarda
ürünü imal etmek ve paketlemeye yetecek kadar kapasiteye sahip olması
gerekmektedir. Ancak söz konusu düzenlemenin makul bir gerekçesinin bulunduğu ve
sözleşmeyi Tebliğ dışına çıkaran üretim ve satış miktarının sınırlanması niteliğinde
olmadığı değerlendirilmiştir (Madde 6/2-b).
2002/2 sayılı Tebliğ bakımından yapılacak değerlendirmelerde ilk dikkat edilmesi
gereken husus; sözleşmenin belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden
satımı amacıyla yapılmış olmasıdır. Bildirim konusu işlem kapsamında sözleşme 240
konusu ürünlerin Lisans Alan tarafından Lisans Verenden alınıp yeniden satışı söz
konusudur. Ancak 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinin beşinci
fıkrasında “Rakip teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmalar, bu Tebliğ ile tanınan
muafiyetten yararlanamaz. Ancak sağlayıcının anlaşma konusu malların hem üreticisi
hem de dağıtıcısı olduğu, alıcının ise bu mallarla rekabet eden malların üreticisi değil
dağıtıcısı olduğu dikey anlaşmalar bu Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanır.”
hükmü bulunmaktadır. Dosyada yer alan bilgilerden; EP Sarl’ın Türkiye’deki bağlı
şirketi olan Deva’nın A11C, J01D, C09A ilgili ürün pazarlarında ve yine Saba’nın C09A
ilgili ürün pazarında faaliyette bulunduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca yukarıda yer alan
05-01/3-3
6
hükmün devamındaki istisna cümlesinin de, taraflardan her ikisinin de üretim 250
seviyesinde rakip olması nedeniyle sağlanmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle,
halihazırda anlaşma konusu ürünlerden bazılarında rakip olan taraflar arasında
yapıldığından, sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında Kanun’un 4. maddesi
uygulamasından muaf tutulamayacağı anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ’in öngördüğü muafiyetten
yararlanmaması nedeniyle; sözleşme hakkında, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan koşulların sağlanıp sağlanmadığı aşağıda ele alınmıştır:
Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme 260
ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Bentte kastedilen ekonomik fayda veya menfaatin, sadece teşebbüslerin kendi
açılarından sağlayacakları menfaat veya kazanç şeklinde değil, aynı zamanda bunların
ekonomiye yapacakları somut katkı şeklinde anlaşılması gerekmektedir. Üretim veya
dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, mal arzının artırılması ve devamlılığının
sağlanması, yeni piyasalara girişlerin kolaylaştırılması, kalitenin artırılması ve yeni
ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması gibi haller ekonomik yararın sağlandığı
hususunda yeterli görülmektedir.
270
Sözleşmeye göre, Roche’ye ait bulunan belirli ürünlerin Türkiye’de dağıtım ve satışı
münhasıran EP Sarl’ın bağlı şirketleri olan Deva ve Saba vasıtasıyla
gerçekleştirilecektir. Sözleşme sonrasında Deva’ya transfer olacak Roche
bünyesindeki söz konusu faaliyetlerin icrasında görevli kadroya ilave olarak 80 kişinin
eklenmesi planlanmaktadır. Dağıtım ağı bu şekilde kuvvetlendirilecektir.
İlaç sektörünün büyük miktarda ar-ge ve pazarlama maliyetlerine dayalı yapısı dikkate
alındığında yerli ilaç üreticilerinin pazara giriş için lisans anlaşmaları ve ortak
pazarlama anlaşmaları yapma yoluna gitmeyi tercih ettikleri görülmektedir. Bu ilişki
sayesinde ileride üretim yapma imkanı sağlanabilmektedir. Nitekim ithalat, dağıtım, 280
pazarlama ve satış faaliyetleri bakımından muafiyet değerlendirmesine tabi tutulan
sözleşmenin belirli koşulların sağlanması halinde ve ileri bir tarihte gerçekleştirilmesi
öngörülen üretim için know-how kullanma devrine ilişkin hükümleri bulunmaktadır.
Sözleşme ile pazara giriş yapan Lisans Alan firma gelecekte yeni ürünler geliştirmek
bakımından gereken maliyetlere katlanabilecektir. Bunun da yeni ürün ve üretim
teknikleri geliştirme ve arz çeşitliliğinin sağlanması boyutu bulunmaktadır.
Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir 290
anlaşmaya muafiyet tanınabilmesi için aranan ikinci koşul, yukarıda ifade edilen
ekonomik iyileşme veya gelişmelerden tüketicilerin de faydalandırılmasıdır. Bir başka
deyişle, iyileşme veya gelişme sağladığı söylenebilecek olan bir anlaşma, bu yararı
tüketicilere yansıtamadığı sürece muafiyetten faydalanamayacaktır. Kanun’un 5.
maddesinin gerekçesinde konuyla ilgili şu açıklama bulunmaktadır: “Bu yararlı etkinin
tüketiciye yansımayarak, sadece firma karları olarak kalması halinde muafiyet
uygulanamayacaktır. Ortaya çıkan yarardan tüketicinin adil bir pay alması suretiyle
Rekabet Hukukunun sosyal yönü de ortaya çıkacaktır.”
05-01/3-3
7
Tüketiciye yansıtılabilecek yararlardan akla ilk geleni, fiyatlarda sağlanacak 300
düşüşlerdir. Bunun dışında kalitenin ve ürün çeşitliliğinin artırılması, yeni mal veya
hizmetlerin sunulması, mal veya hizmet arzında devamlılığının sağlanması gibi
başkaca ekonomik faydalar da, tüketicilerin elde edeceği menfaatler kapsamında
değerlendirilebilecektir.
Bildirim konusu sözleşme kapsamında belirli ürünlere ilişkin sınai mülkiyet haklarının
kullanım haklarının devri planlanmaktadır. Sözleşmede öngörülen belirli dönemlerin
bitiminden 6 ay önce yazılı ihbar yapmak suretiyle sözleşmenin sona erdirilmesi
mümkündür. Bu nedenle sözleşmenin devamını sağlamaya çalışan Lisans Alan tarafın
elinden gelen çabayı sarf etmesi beklenecektir. Bu bağlamda Lisans Alan “ülke 310
gereksinimlerini en az 2 ay süreyle karşılamaya yetecek kadar ürün stoku bulundurma”
gibi taahhütlerde bulunmaktadır. Bu taahhütlerin yer aldığı sözleşme hükümlerinin,
nihai olarak tüketicilerin de lehine olan düzenlemeleri içerdiği değerlendirilmiştir.
İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
Lisans Alan ve Lisans Verenin her ikisinin de ürününün bulunduğu ATC-3 sınıflarında,
tarafların pazar paylarının rekabeti ciddi düzeyde etkileyebilecek kadar yüksek
olmadığı, buna bağlı olarak da Roche’nin bu pazarın satış aşamasından sözleşme
süresince faaliyet göstermeyecek olmasının ilgili piyasanın önemli bölümünde 320
rekabetin ortadan kalkması sonucunu doğurmayacağı anlaşılmaktadır. Kaldı ki, ilgili
pazarlarda taraflar dışında çok sayıda tedarikçinin bulunduğu ve bunların Lisans Alan
üzerinde rekabetçi baskı yaratacağı açıktır.
Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
Tüketicilere yansıtılan ekonomik gelişme veya iyileştirmenin elde edilmesinde rekabeti
daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise, söz konusu anlaşmaya muafiyet tanınması
mümkün değildir. Diğer bir deyişle, sınırlayıcı hükümler olmaksızın veya bu hükümler 330
yumuşatılarak anlaşmadan beklenen faydanın elde edilmesi mümkün ise, o takdirde
muafiyet verilmesi söz konusu olmayacaktır. 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d)
bendi; (a) bendinde sözü edilen gelişme veya iyileşmeden (b) bendine göre tüketicinin
yararlanması durumunda, sağlanan bu yararla getirilen rekabet sınırlaması arasında
bir denge olmasını ve bu yararın sağlanabilmesi için söz konusu rekabet
sınırlamasının zorunlu olmasını gerektirmektedir.
Sözleşme konusu ürünlerin ait olduğu ilgili ürün pazarlarından üçünde tarafların her
ikisinin de faaliyetinin olduğu yukarıda ifade edilmişti. Ancak söz konusu ürünlerde
toplam pazar paylarının rekabetin sınırlanmasına yol açacak düzeyde olmadığı 340
değerlendirmesinin yanı sıra, Lisans Verenin yine oldukça düşük pazar paylarına sahip
olduğu diğer ürünler dikkate alındığında, rekabetin (a) ve (b) bentlerinde açıklanan
amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmadığı anlaşılmaktadır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Eastpharma S.a.r.l. ile F. Hoffmann-La Roche Ltd. arasında imzalanan “Lisans
ve Tedarik Sözleşmesi”ne 12. ve 20. maddelerinde yer alan hükümler nedeniyle
05-01/3-3
8
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine, 350
2. Bildirim konusu sözleşmenin, tarafların ilgili ürün pazarlarından bazılarında
üretim seviyesinde rakip olması nedeniyle 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olmadığına,
3. 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması
nedeniyle, bildirim konusu sözleşmeye bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy