Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-3-151 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 09-54/1291-325
Karar Tarihi : 11.11.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Tarkan ERDOĞAN, Ebru İNCE
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Re’sen
20
D. TARAFLAR : Fayda Mağazacılık San. ve Tic. A.Ş.
Atatürk Havalimanı Kavşağı Dünya Ticaret Merkezi Yanı
EGS Business Park Blokları B2 Blok K:14 Yeşilköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Fayda Mağazacılık San. ve Tic A.Ş. yatay işbirliği
anlaşmasına ilişki muafiyet değerlendirmesi.
F. DOSYA EVRELERİ: Türkiye Perakendeciler Federasyonu bünyesinde yer alan,
29 ilde toplam 967 şube ile faaliyette bulunan, 2008 yılı toplam ciroları . TL
olan 72 yerel zincir marketin hızlı tüketim malları perakendeciliği sektöründeki 30
rekabetçi süreç üzerinde olumlu ve olumsuz etki yaratabilecek nitelikteki Fayda
Mağazacılık San. ve Tic. A.Ş (Fayda A.Ş) yatay işbirliği anlaşmasına taraf oldukları
yazılı ve görsel basında yer alan haberlerden öğrenilmiştir. Söz konusu haberler
üzerine hazırlanan 28.7.2009 tarih ve 2009-3-151/İİ-09-TE sayılı İlk İnceleme Raporu
Rekabet Kurulu’nun 6.8.2009 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 09-35/893-M sayılı
Kararla hızlı tüketim malları perakendeciliği sektöründe faaliyette bulunan yerel zincir
marketlerin taraf oldukları yatay işbirliği anlaşmasının rekabetçi süreç üzerindeki net
etkisinin belirlenebilmesi amacıyla Fayda A.Ş.’ye ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde resen muafiyet
değerlendirmesi yapılmasına karar verilmiştir. 40
İlgili karar üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5.
maddeleri ile 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 3.11.2009 tarih ve 2009-3-
151/MM-09-TE sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 9.11.2009 tarih ve
REK.0.07.00.00-130/354 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-54 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
09-54/1291-325
2
1. Fayda A.Ş. anlaşmasının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında 50
değerlendirilmesi gereken yatay işbirliği anlaşması olduğu,
2. Fayda A.Ş. yatay işbirliği anlaşmasına 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan koşulların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınabileceği,
3. Ancak, anlaşmanın yeni hayata geçirilmiş olması ve önümüzdeki dönemde
kapsam ve boyutunun genişlemesiyle rekabeti olumsuz etkileyecek sonuçlar
doğurma ihtimali bulunması nedeniyle söz konusu muafiyetin 3 yıl süreyle
sınırlandırılması gerektiği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
H.1.1.1. Hızlı Tüketim Malları Perakendeciliği Sektörü
Hızlı tüketim malları perakendeciliği birçok üretici sektörle olan bağlantıları ve
tüketicilerle olan doğrudan ilişkisi bakımından ülkemiz ekonomisi açısından büyük
önem taşıyan bir sektördür. Bu özellik itibarıyla, sektörde son dönemde yaşanan
yapısal dönüşümle beraber perakende ürünleri satım ve alım pazarlarında
farklılaşarak ve yoğunluğu artarak ortaya çıkan rekabet sorunlarının ilgili ve ilişkili
pazarlardaki fiili ve potansiyel etkisinin bütün yönleriyle ele alınması gerekliliği 70
doğmaktadır. Sektörde rekabet sorunları alt ve üst pazarda farklı görünüm ve
çeşitlilikte karşımıza çıkmakta olup, söz konusu durum sektörün hızlı tüketim malları
perakende (satım) pazarı ve hızlı tüketim malları tedarik (alım) pazarı olarak ikili bir
ayrımda incelenmesini gerekli kılmaktadır.
H.1.1.1.1. Hızlı Tüketim Malları Perakende Pazarı
Hızlı tüketim malları perakende pazarı perakendeciler ile nihai tüketiciler arasındaki
pazarı ifade etmektedir. Söz konusu pazar bakkal, manav, kasap gibi işletmelerin
dâhil olduğu geleneksel kanal ile zincir marketlerin dâhil olduğu organize perakende 80
kanaldan oluşmaktadır. Ülkemizde hızlı tüketim malları sektöründe, küreselleşmenin
de etkisiyle diğer ülkelerdeki trend paralelinde, son 15 yılda yoğun bir dönüşüm
yaşanmakta, söz konusu değişim sonucu organize perakende kanalı geleneksel
kanal aleyhine büyümekte ve organize kanalda yakalanan ölçek ekonomilerinin
etkisiyle yoğunlaşmalar artmaktadır. Günümüz itibarıyla her ne kadar geleneksel
kanalın sektör cirosundan aldığı pay daha yüksek olsa da, organize perakendenin
kısa sürede sağlamış olduğu ivme ile sektörde ağırlık kazanacağını söylemek yanlış
olmayacaktır. Perakende sektörüne yönelik olarak yapılan araştırmalar da bu trendi
doğrular nitelikte olup, AMPD Perakende Endeksi by Nielsen 2008 Yılı 7 Aylık
Değerlendirme Raporu verilerine göre, Tablo 1’de yer verildiği üzere 2007 yılında 90
pazarın %38’ine (2006’da %35; %2005’te %33,1; 2004’te 31,4) sahip olan organize
perakendenin 2010’a kadar pazarın %50’den fazlasına hâkim olması beklenmektedir.
Tablo 1- Türkiye Perakende Sektörü Temel Göstergeleri
2006 2007
Milyar Dolar Milyar Dolar
Toplam Ciro 136,9 150,0
Gelenelsel Perakende 88,9 %65 93,0 %62
Organize Perakende 48,0 %35 57,0 %38
Kaynak: AMPD
09-54/1291-325
3
Organize perakende kanalının geleneksel kanal aleyhine büyümesini, talep
açısından tüketici tercihlerindeki değişimle, arz açısından ise organize perakende
kanalında yakalanan ölçek ekonomisinin etkisiyle sağlanan maliyet düşüşü ve etkinlik
ile açıklamak mümkündür. Talep ve arz yönlü bu etkiler dolayısıyla organize
perakende kanalı; sunulan alışverişin türü, kanala mensup işletmelerin yönetimi, 100
organizasyon ağı ve mağaza büyüklükleri ile geleneksel perakende kanalından
ayrılmaktadır. Bu itibarla, organize perakende kanalı tarafından sağlanan tek duraklı
alışveriş türünde; geleneksel kanalın sunduğu tamamlayıcı alışveriş türünden farklı
olarak ürünler yüksek çeşitlilikte çoğu zaman düşük fiyatla ve ekstra hizmetler
eşliğinde sunulmakta, organize perakende kanalı merkezi yönetilen yerel veya ulusal
çapta faaliyette bulunan zincir marketlerden oluşurken geleneksel kanalda bakkal ve
orta market olarak nitelendirilebilecek sınırlı büyüklükteki işletmeler yer almaktadır.
Zincir market formatında faaliyette bulunan ve Türkiye genelinde büyük ölçüde
yaygın bir ağa sahip organize perakende kanalında indirim mağazaları ve
süpermarketler olmak üzere temelde ikili bir ayrıma gitmek mümkündür. Perakende 110
sektöründeki işletmeler bahsi geçen bu kriterlere göre Tablo 2’de yer verildiği şekilde
gruplandırılmaktadır.
Tablo 2. Perakende Kanalı Formatları
İşletme Formatı Kriter Perakendeci
İndirim Mağazası* Ürün çeşitliliği - Fiyat politikası
Yüksek İndirim Çok az-Çok düşük BİM, A101
Düşük İndirim Az-Düşük ŞOK (Migros Grubu),DiaSa
Süpermarket Mağaza Alanı
Hipermarket >2500 m2 Migros, CarrefourSa, Metro, Tesco
Büyük Süpermarket 1000-2500 m2 Tansaş (Migros Grubu), Carrefour,
Süpermarket 400-1000 m2 Migros, Tansaş, CarrefourSa, Tesco
Küçük Süpermarket Orta market 50-100 m2
Bakkal * İndirim mağazaları mağaza alanı bakımından küçük süpermarket kategorisine dâhil edilmektedir.
Yukarıda yer verilen ayrım ölçüsünde perakende sektöründe organize perakende
kanalının geleneksel kanal aleyhine gelişimini Tablo 3’ten takip etmek mümkündür.
Tabloda yer alan veriler organize perakende kanalında özellikle küçük süpermarket
ve süpermarketler yoluyla krize ve beraberinde daralan talebe rağmen nicel bir 120
genişlemeyi işaret ederken, AMPD verileri de aynı doğrultuda organize perakendede
2008 yılı itibarıyla %7 seviyesinde ciro artışının gerçekleştiğini göstermektedir.
Tablo3- Perakendeci sayıları ve Gelişimi
2006 2007 2008
Hipermarket 164 178 183
Büyük Süpermarket 504 568 623
Süpermarket 1.567 1.712 1.902
Organize
Perakende
Küçük Süpermarket 4.239 4.763 5.544
Orta Market 14.775 14.876 15.273
Bakkal 116.857 115.220 113.295
Toplam Özel Market 52.207 52.846 53.214
Gelenelsel
Perakende
TOPLAM 190.313 190.263 190.034
Kaynak:Nielsen
Organize perakende kanalında yaşanan söz konusu genişleme; hem sektördeki
oyuncuların içsel büyüme ile şube sayılarını artırmalarını hem de ulusal ve yerel
perakendecilerin sektörde yer alan diğer perakendecileri bünyelerine katarak
sektörde yoğunlaşmanın artmasını içermesi itibarıyla iki yönlüdür. Sektörde, özellikle
09-54/1291-325
4
2005 yılından itibaren gerçekleşen devralmalar önceki yıllardan farklı olarak organize 130
perakende sektörün yapısında ciddi değişimler yaratan bir yoğunlaşmaya yol açmış,
organize perakende ulusal zincirlerin en büyük olma, yerel zincirlerin ise ulusal
boyuta erişme çabaları ile yeniden şekillenmiştir.
Organize perakende sektöründe yaşanan ve ekonomik krizle birlikte hız kazanan bir
diğer değişim sektörde indirim mağazalarının ve süpermarketlerde ise aynı konseptte
satışa sunulan market markalı (private label) ürünlerin satışlar içerisinde aldığı payın
yükselmekte olduğudur. Market markalı ürünler perakendeciler tarafından üretilen
veya ürettirilen, perakendecinin satış noktalarında kendi adı veya kendi markasıyla
satılan hızlı tüketim malları olarak tanımlanmaktadır. Özellikle gıda, kişisel bakım ve 140
temizlik gibi marka bağımlılığının düşük olduğu ürün kategorilerinde başarı elde eden
market markalı ürünler ekonomik durgunlukla birlikte artan fiyat duyarlılığına cevap
vermek ve zincir marketin sahip olduğu müşteri sadakatini genişleterek ürünün
kalitesi konusunda tüketici nezdinde güven oluşturmak suretiyle tüketici harcamaları
içerisindeki payını artırmakta, üretici markalı ürünlerle kıyaslandığında perakendeciye
daha yüksek karlılık sağlamasından dolayı da market raflarında geçmiş yıllara
nazaran daha çok yer almaktadır. Eğilimdeki bu değişim organize perakende
içerisinde yer alan indirim mağazalarını pazar paylarını hızla arttırmaya, diğer
organize perakendecileri ise özel markalı ürünlere portföylerinde daha geniş yer
vermeye teşvik eder niteliktedir. Bütün bu değişimin paralelinde market markalı 150
ürünler pazarı 2008 yılında %30-35 büyüyerek 1 milyar dolarlık ticaret hacmine
ulaşmıştır.
Market markalı ürünler tüketici talebinin olumlu geliştiği ve perakendeci açısından
karlı ürünler olsa da ancak belli bir ölçeğin üzerinde üretimi yapılabilen, bu nedenle
organize perakende kanalı içerisinde belirli bir mali gücü elinde bulunduran
işletmelerce pazarlanabilmektedir. Bu bağlamda market markalı ürünlerde geniş bir
şube ağına dolayısıyla da önemli boyutta alım gücüne sahip ulusal perakendecilerin
sınırlı sayıda ilde faaliyette bulunan yerel perakendecilere kıyasla ciddi üstünlüğü
bulunmaktadır. 160
H.1.1.1.2. Hızlı Tüketim Malları Tedarik Pazarı
Hızlı tüketim malları tedarik pazarı perakendeciler ile üreticiler arasındaki pazarı ifade
etmektedir. Söz konusu pazarda perakendeci ve üreticilerin yanı sıra dağıtımda
aracılık faaliyetini yürüten ve kısmen de olsa perakende satış görevini üstlenen
toptancılar da faaliyet göstermektedir. Toptancı faaliyetleri günümüzde organize
perakende kanalının sektörde ağırlığının artmış olması ve bu kanal mensubu büyük
ölçekli perakendecilerin kendi dağıtım ağlarına sahip olmasıyla beraber azalma
eğilimine girmiştir. 170
Perakende sektöründe son dönemde yaşanan yapısal dönüşüm daha önceleri üretici
firmaların egemenliğinde olan alım pazarındaki hâkimiyeti, alıcı tarafında oluşan
yoğunlaşmayla beraber perakendeciye doğru kaydırmaktadır. Bu değişimdeki en
önemli faktör organize perakende kanalında gözlemlenen genişleme ve
yoğunlaşmanın üreticiler arasında aynı hızla gerçekleşmiyor olmasıdır. Bu durum ise
hızlı tüketim malları alım pazarındaki rekabet koşullarının oluşmasında üreticiler
karşısında oluşan alıcı gücünün önemli bir unsur olarak belirginleşmesine yol
açmaktadır.
09-54/1291-325
5
180
Güç dengelerinde yaşanan değişim üreticiler için de ölçek ekonomilerinden
yararlanmayı gerekli kılar niteliktedir, zira üretici kanalında ölçekten faydalanarak
maliyetlerinde optimizasyonu sağlayan ve kendi markalarına yatırım yapan firmaların
organize perakende karşısında pazarlık gücünü bir dereceye kadar muhafaza
edebildikleri görülmektedir. Yüksek kapasitede üretim yapma gereği ise üretici
firmaları hem kendi markalarını taşıyan ürünlerin hem de pazarda yükselişte olan
market markalı ürünlerin üretimini üstlenmeye teşvik etmektedir. Ancak bu noktada
market markalı ürünlerin yükselişinin üreticilerden çok organize perakendecilerin
pazarda güç kazanmalarına katkıda bulunduğunu tekrarlamakta ve bu bağlamda da
tedarik pazarında alıcı gücünü arttırdıklarını ifade etmekte fayda vardır. Zira, söz 190
konusu ürün grubu için üretici kimliği önemini kaybetmekte, pazarlanmasında
üreticinin vurgulanmadığı bu ürünler için tüketicinin marka bağımlılığı perakendeci
lehine gelişmektedir. Önceleri üretici markalı ürünlerin ucuz bir taklidi olarak görülen
ve daha çok düşük satın alma gücüne sahip tüketicilerin ihtiyacını karşılamak
amacıyla ortaya çıkan market markalı ürünler organize perakendenin ve üyelerinin
ulaştığı boyut ve yaratılan müşteri bağımlılığıyla paralel olarak günümüzde yüksek
kaliteli üretici markalara ciddi birer rakip haline gelmeye başlamıştır. Üretici firma için
ise her ne kadar üretici markalı ürünlere kıyasla daha düşük kar marjına sahip olsa
da atıl kapasitenin değerlendirilmesi ile karlı hale gelen market markalı ürünler,
yaşanan ekonomik krizin de etkisiyle tüketiciler tarafından daha çok tercih edilmesi 200
ve dolayısıyla tüketici harcamaları içerisindeki payının artmasıyla beraber üretici
nezdinde de önemli bir üretim kalemi haline gelmiştir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda ilgili ürün pazarı hızlı tüketim malları
perakendeciliği olarak tanımlanmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Hızlı tüketim malları perakendeciliği sektöründe yer alan firmaların faaliyetleri ülke
genelinde yaygın bir ağ dâhilinde gerçekleşmekte olup, mevcut dosya bakımından 210
ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Fayda Mağazacılık San. ve Tic. A.Ş.(Fayda A.Ş.) Yatay İşbirliği Anlaşması
Fayda A.Ş yatay işbirliği anlaşmasının, büyük çoğunluğu yerel düzeyde faaliyette
bulunan küçük ölçekli organize perakende kanalı üyelerinin Türkiye Perakendeciler
Federasyonu bünyesinde bir araya gelmesiyle sektörde rekabetçi bir güç yaratma
çabasının sonucu olarak ortaya çıktığı görülmektedir. 220
Fayda A.Ş bu bölümde kuruluş, ortaklık yapısı ve faaliyetlerinin kapsam ve nitelikleri
çerçevesinde ele alınacaktır.
H.3.1.1. Fayda A.Ş. Kuruluşu
Fayda A.Ş. yatay işbirliği anlaşmasının kuruluşunda ve yapılanmasında Türkiye
Perakendeciler Federasyonu (TPF)’nun ve TPF bünyesinde bir araya gelen bölgesel
09-54/1291-325
6
Türkiye Perakendeciler Federasyonu
Başkan: Şeref SONGÖR
Başkan Yrd.: Turan ÖZBAHÇECİ
İstanbul PERDER
Başkan: Turan ÖZBAHÇECİ
Ankara PERDER
Başkan: Mustafa ALTUNBİLEK
Batı Karadeniz PERDER
Başkan: Niyazi GÜNERİ
Bursa PERDER
Başkan: Doğan SEYHAN
İzmir PERDER
Başkan: Vahdet SARIKAYA
Güneydoğu PERDER
Başkan: Mehmet Sah AKDAĞ
Karadeniz PERDER
Başkan: Fevzi PINAR
Çukurova PERDER
Başkan: Sedat GÜMÜŞ
Kayseri PERDER
Başkan: Selahattin KILIÇ
Konya PERDER
Başkan: Ali KAYA
perakendeci derneklerinin (PERDER), özellikle de İstanbul PERDER’in önemli rol
üstlendiği görülmektedir. 230
TPF, Türkiye çapında 10 bölgede PERDER aracılığıyla örgütlenmiş yapısı ile 11
Mayıs 2006’dan itibaren faaliyetlerini yürütmektedir. Dosya mevcudundan;TPF
Başkan Yardımcılığı, İstanbul PERDER Başkanlığı ve Fayda A.Ş. Yönetim Kurulu
Başkanlığı görevlerini yürüten Turan Özbahçeci’nin, TPF ve PERDER’lerin
kuruluşundaki öncelikli amacın perakende sektöründe yaşanan yapısal dönüşümle
beraber yeniden şekillenen ve ulusal ve uluslararası perakendecilerin ağırlığının
arttığı rekabet ortamında yerel perakendecilerin karşılaştığı sorunlara ortak çözümler
üretmek olduğunu ifade ederek, PERDER’leri sektörde yerel perakendecilerin
mevcudiyetini ve devamlılığını sağlayan sigorta olarak tanımladığı anlaşılmaktadır. 240
TPF’nin, PERDER’ler aracılığıyla bir araya gelmiş 270 üye kuruluşu bulunmakta, üye
kuruluşlardan 200 adet ile büyük çoğunluğunu, Türkiye çapında toplam 1.519 şube
ve 33.318 çalışan ile faaliyette bulunan yerel market zincirleri oluşturmaktadır.
Fayda A.Ş, İstanbul PERDER’in proje başkanlığında PERDER üyesi yerel zincir
marketlerle 2006 yılından beri süregelen görüşmeler sonucunda geliştirilen ve 2009
yılı Mart ayında kurulan bir yatay işbirliği anlaşmasıdır.
TPF ve PERDER yöneticilerinin yerel market zincirleri ortakları olduğu, bu kişilerin
Fayda A.Ş.’de de ortaklıklarının bulunduğu ve Fayda A.Ş. Yönetim Kurulu’nda farklı 250
görevler aldıkları görülmektedir. TPF ve bünyesinde bulunan PERDER’lerin oluşum
şemasına aşağıda yer verilmektedir.
Şekil (1) TPF oluşum şeması
260
270
280
290
300
09-54/1291-325
7
H.3.1.2. Fayda A.Ş. Ortaklık Yapısı
Fayda A.Ş. ana sözleşmesinde A ve B grubu hisse senetleri aracılığıyla şirket ortağı
olunabileceği öngörülmektedir. A grubu hisse sahipliği 150.000 TL sermaye taahhüdü
karşılığında tüzel kişiliği haiz yerel perakendeci işletmelere, B grubu hisse sahipliği
ise özel veya tüzel kişilere herhangi bir sermaye alt sınırı öngörülmeden 310
tanınmaktadır. Nama yazılı olarak düzenlenen ve devri Yönetim Kurulu’nun onayına
tabi olan A grubu hisseler, sahibine her bir hisse için bir oy hakkı veren B grubu
hisselerden farklı olarak, her bir hisse için yüz oy hakkı, ayrıca Yönetim Kurulu
üyeliğine aday gösterme hakkı vermektedir. Fayda A.Ş.’nin sermaye yapısına Tablo
4’te ter verilmiştir.
Tablo 4. Fayda A.Ş. Sermaye Yapısı
Sermaye yapısı ve ana sözleşme ile belirlenen şartlar birlikte değerlendirildiğinde
Fayda A.Ş.’nin genel kurul ve yönetim kurulu kararlarında belirleyici etkiye yerel zincir 320
market olan A grubu hissedarların sahip olduğu görülmektedir. Fayda A.Ş Yönetim
Kurulu’na ve yönetim kurulu üyelerinin ortağı olduğu yerel zincir marketlere ve
PERDER ile TPF’deki görevlerine de Tablo 5 ‘te yer verilmiştir.
Tablo 5. Fayda A.Ş. Yönetim Kurulu
GÖREVİ YETKİLİ .. ..
… .. .. ...
…. .. .. …
…. .. .. …
.. .. .. …
.. .. .. ..
.. .. .. …
.. .. .. …
.. .. .. …
.. .. .. …
Fayda A.Ş’ye eşit payla ortak 72 yerel zincir market 2008 yılında toplam ………. TL
ciro ile Türkiye çapında 17 merkez depo üzerinden 29 ilde 967 şube ve 20 binin
üzerinde çalışan ile faaliyette bulunmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden;
Fayda A.Ş. ortağı yerel zincir marketlerin sahip oldukları şube dağılım ve sayılarının 330
büyük farklılık gösterdikleri anlaşılmaktadır.
Hisse Grubu Hissedar
Sayısı
Sermaye
Taahhüdü
(TL)
Nominal Hisse
Değeri (TL)
Hisse Senedi
Sayısı
Grup
Sermayesi
(TL)
A 72 150.000 1.000 10.800 10.800.000
B 8 - 1.000 227 227.000
Toplam 80 - - 11.027 11.027.000
09-54/1291-325
8
H.3.1.3. Fayda A.Ş Faaliyetlerinin Kapsam ve Niteliği
Fayda A.Ş Yönetim Kurulu Başkanı ……………… Raportörlerce yapılan görüşmede;
Fayda A.Ş.’nin organize perakende kanalında yer alan yerel perakendecilerin bazı
ürün gruplarında ulusal ve uluslararası büyük ölçekli perakende devlerinin karşısında 340
tutunabilmeleri amacıyla hayata geçirildiğini ifade etmiştir. …………….., sektörde
rekabet edebilmek için maliyetlerde optimizasyonu sağlayacak şekilde belirli bir
ölçeğin yakalanması gerekliliğinin özellikle 2005 yılından bu yana hız kazanan
devralmaların ve büyümenin etkisiyle ön plana çıktığını, Fayda A.Ş’nin de bu
paralelde ortaklarına ulusal ve uluslararası perakendecilerden özellikle geri kalınan
ve satın almada koordinasyonun kolay sağlanabileceği bazı ürün gruplarında rekabet
şansı yaratmak için hayata geçirildiğini belirtmiştir. Dosya mevcudu bilgi ve
belgelerden; Fayda A.Ş.’nin esas olarak ortak yerel marketlerde satılmak üzere
market markalı, exclusive ve gıda-dışı spot ürün gruplarında satın almada aracılık
faaliyeti yürüttüğü ve söz konusu ürünlerde marketlerin tek başına hareket etmede 350
gerek mali yapı gerekse sahip olunan talep açısından yetersiz kaldıkları
anlaşılmıştır..
H.3.1.3.1. Market Markalı Ürünler
Fayda A.Ş.’nin faaliyetlerinin odaklandığı en önemli ürün grubu “Fayda” markası
altında üretici firmalara üretimi yaptırılan market markalı ürünlerdir. Bugün itibarıyla
ortak yerel marketlerin satışlarında %....................................... paya sahip söz
konusu ürün grubunun önemi, Fayda A.Ş.’nin bu ürünlerin üretimi, dağıtımı ve
pazarlamasında doğrudan etkisi olmasından ve ülkemizde market markalı ürünlerde 360
yaşanan yükselişle paralel olarak önümüzdeki yıllar için bu ürün grubunda
hedeflenen yüksek satış rakamlarından kaynaklanmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve
belgelerden; Fayda A.Ş.’nin market markalı ürünlerin üretimi marka bağımlılığının
görece düşük olduğu temizlik ve gıda ürünlerinde yoğunlaştırdığı anlaşılmıştır.
Perakende sektöründe yaşanan dönüşümle beraber perakendeci kimliğinin ön plana
çıktığı ve 2001 ekonomik krizinden itibaren ise azımsanmayacak ölçüdeki talebin
üretici markalı ürünlerden daha uygun fiyatla sunulan market markalı ürünlere
kaydığı görülmektedir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; ………………’nin, sınırlı
sayıda şehir ve şubede faaliyetlerini yürüten yerel perakendecilerin Fayda A.Ş. 370
aracılığıyla bu ürünlere yönelik toplamda sahip oldukları talebin bir araya getirilerek
market markalı üretim için gerekli ölçeğin yakalanabildiğini, bu sayede yerel zincir
marketlerin market markalı ürünlere raflarında yer vermelerinin sağlanabileceğini
ifade ettiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla, Fayda A.Ş.’nin yerel perakendeciler açısından
rekabetçi bir strateji çerçevesinde önemli bir rol oynamaktadır.
H.3.1.3.2. Exclusive Ürünler
Fayda A.Ş’nin ortakları için satın almada aracılık ettiği diğer ürün grubu olan
exclusive ürünlerde ise üretici markalı ürünler ortak yerel perakendecilerin isteği 380
doğrultusunda farklı gramaj ve paketleme imkânı ile perakendecilere özel olarak
üretilmektedir. Bu ürünler üretici firmanın piyasaya sunduğu ürünlerden sahip olduğu
gramaj ve paketleme ile ayrılmakta, bu ürünler için üretimde bir değişikliğe
09-54/1291-325
9
gidilmemekte ayrışma paketleme sürecinde gerçekleşmektedir.
………………………………………………………………………………………….
TİCARİ SIR………………………………………... Bu ürün grubu için de yerel
perakendecilerin bireysel taleplerinin bir araya gelmesiyle üretici markalı ürünlerin
Fayda A.Ş. ortaklarına özel üretimi için gerekli ölçek ekonomilerinin yakalandığı
görülmektedir.
390
TİCARİ SIR . Özellikle marka gücü yüksek
olan ürünlerin ortak marketler için anlaşma uyarınca özel olarak ürettirilmesiyle yerel
perakendecilerin kendi lehlerine belirli ölçüde ürün farklılaştırması yarattıkları ve bu
farklılaştırma ile birlikte düşen talep esnekliğinden fayda sağladıkları kanaatine
varılmıştır.
H.3.1.3.3. Gıda-dışı Spot Ürünler
Fayda A.Ş. faaliyetleri kapsamında yer alan son ürün grubunu gıda-dışı spot ürünler
oluşturmaktadır. Bu ürünler üretim fazlası olarak nitelendirilen ve perakendecilere 400
talep edilen miktarla birlikte değişen iskonto ile satılmaktadır. Örneğin ihraç fazlası
elektronik ürünler spot niteliğini haiz ürünler olup, bu ürünlerin üretici firmalar
tarafından perakendecilere satışı toplu satım ve iskonto uygulaması ile
gerçekleştirilmektedir. Bu ürün grubunun satın alımlarında da market markalı
ürünlerde ve exclusive ürünlerde olduğu gibi birlikte hareket etmek, birim maliyetlerde
önemli düşüş sağlayabilmektedir. Zira satıcı firma tarafından uygulanan iskonto satın
alınan miktardaki artışı izlemekte, ortak yerel perakendecilerin kümülatif talebi ile
önemli maliyet tasarrufu sağlanabilmektedir.
410
TİCARİ SIR
420
.
430
Fayda A.Ş.’nin faaliyetlerinin kapsam ve boyutu hususunda değinilmesi gereken bir
diğer husus Fayda A.Ş. yönetimi tarafından şirket ana sözleşmesinde yer alan
hususların ve şirketin çalışma prensiplerinin paydaşlara açıklanmasını teminen
09-54/1291-325
10
hazırlanan Fayda A.Ş. Anayasası kitapçığında yer verilen tavsiye fiyat bildirimi
uygulamasıdır. Kitapçığın Ortaklarla Ticari İlişkiler başlıklı bölümünde “FAYDA,
ortaklarına sattığı ürünlerde tavsiye taban fiyatı belirler ve ortaklarına bildirir.” ifadesi
yer almaktadır. Raportörlerce yapılan görüşmede ………………., tavsiye fiyata riayet
edilmemesinin herhangi bir yaptırıma tabi olmadığını, ortakların tavsiye fiyatın altında
fiyatla serbestçe satış yapabildiklerini, söz konusu fiyatların ortakların bilgilendirilmesi
amacını taşıdığını belirtmiştir. 440
TİCARİ SIR
450
.
H.3.2. Hukuki Değerlendirme
Pazarın aynı seviyesinde faaliyette bulunan gerçek veya potansiyel rakip olarak
nitelendirebilecek teşebbüsler arasında oluşturulan yatay işbirliği anlaşmaları çok
geniş bir alanı kapsamaktadır. Yatay işbirliklerine ilişkin gruplandırmaların önemli bir
bölümünü ortak girişimler oluşturmaktadır. Ortak girişim kavramı farklı amaçlara,
yapılara ve iktisadi etkilere sahip pek çok türde – işbirliği ya da birleşme/devralma 460
olarak- anlaşmayı kapsayacak şekilde kullanılmaktadır. Bir ortak girişim en geniş
anlamıyla “iki ya da daha fazla sayıda teşebbüsün, aksi durumda ayrı ayrı yerine
getirmek durumunda oldukları bir işi birlikte gerçekleştirmek kaydıyla ve iktisadi bir
amaca ulaşmak için yaptıkları bir anlaşma”, en dar anlamıyla ise “iki ya da daha fazla
sayıda teşebbüs tarafından ortaklaşa kontrol edilen bir teşebbüs” olarak
tanımlanabilir.
Dosya konusu Fayda A.Ş, 72 yerel perakendecinin eşit payla ortak olduğu,
ortaklarından bağımsız, tüzel kişiliği haiz bir anonim şirket olarak kurulmuş olup,
yukarıda yer alan değerlendirmeler ışığında ortak girişim olarak değerlendirilmesi 470
gereken bir yatay işbirliği anlaşmasıdır.
Ortak girişimin rekabet hukuku açısından değerlendirilmesinde öncelikle ilgili ortak
girişimin yoğunlaşma doğurucu mu, yoksa işbirliği doğurucu mu olduğunun tespit
edilmesi gerekmektedir. Bu tespit, ortak girişimin hangi rekabet hukuku
düzenlemesine tabi olacağını da belirleyecektir. Zira, rekabet hukukunda rekabeti
kısıtlayıcı anlaşmalar ile yoğunlaşmaları düzenleyen hükümler farklıdır. Bu
bağlamda, ortak girişim; yoğunlaşma doğurucu nitelikte olduğu takdirde 4054 sayılı
Kanun’un ”Birleşme veya Devralma” başlıklı 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Birleşme ve
Devralma Tebliği, işbirliği doğurucu nitelikte bulunduğu takdirde ise Kanun’un 480
“Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar” başlıklı 4. maddesi
çerçevesinde bir değerlendirmeye tabi tutulacaktır.
09-54/1291-325
11
H.3.2.1. Fayda A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ
Bakımından Değerlendirilmesi
1997/1 sayılı Tebliğ’in birleşme ve devralma sayılan halleri belirten 2. maddesinin (c)
bendinde “amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak 490
şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya
taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak
girişim” biçimindeki tanıma göre yoğunlaşmaya yönelik ortak girişimin 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi kapsamında birleşme sayılması ve 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında değerlendirilebilmesi için aşağıdaki üç unsuru taşıması gerekmektedir:
1- Ortak kontrol, 2- Bağımsız iktisadi varlık ve 3- İşlemin koordinasyona yol
açmaması.
H.3.2.1.1.Ortak Kontrol
500
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasına göre kontrol, “ayrı ayrı ya da
birlikte, fiilen ya da hukuken bir teşebbüs üzerinde belirleyici etki uygulama olanağını
sağlayan haklar, sözleşmeler veya başka araçlarla ve özellikle bir teşebbüsün
malvarlığının tamamı veya bir kısmı üzerinde mülkiyet veya işletilmeye müsait bir
kullanma hakkı veya bir teşebbüsün organlarının oluşumunda veya kararları üzerinde
belirleyici etki sağlayan haklar edinimi” anlamına gelmektedir.
Bu tanım bağlamında kontrol kavramı açısından “teşebbüs üzerinde belirleyici etki
uygulama”, bir başka deyişle teşebbüsün stratejik ticari kararlarını etkileyebilme
hakkını haiz olma ve “belirleyici etki uygulama olanağı sağlayan” enstrümanlar ön 510
plana çıkmaktadır. Bu enstrümanlar arasında verilen örnekler ise, teşebbüsün
malvarlığı üzerinde mülkiyet, kullanma hakkı ya da yönetim organlarında yer alma
veya karar alma mekanizmasında söz sahibi olmadır.
Fayda A.Ş, eşit payla ortaklığı bulunan yerel perakendeciler tarafından kurulmuştur.
İnceleme döneminde elde edilen bilgiler her ortağın teşebbüsün stratejik davranışları
üzerinde eşit etki yaratacağına işaret etmektedir. Dolayısıyla Fayda A.Ş bakımından
“ortak kontrol” unsurunun mevcut olduğu kanaatine varılmıştır.
H.3.2.1.2. Bağımsız İktisadi Varlık 520
Ortak girişimin iktisadi bağımsızlığının ölçütü, kendi pazarında bağımsız bir aktör
olarak davranıp davranmadığıdır. Eğer ortak girişim Ar-Ge, ortak satış, üretim gibi
ana teşebbüslerinin sadece bazı fonksiyonlarını yerine getiriyorsa, piyasaya arzı ana
teşebbüslere arzı ile kıyaslandığında sınırlı ise bağımsız bir iktisadi varlık, bir başka
deyişle tam işlevsel olarak kabul edilmemektedir. Bu tip ortak girişimler, ana
teşebbüslerin ticari aktivitelerine yardımcı olarak faaliyetlerini sürdürecektir.
Yukarıda yer verilen ölçütler bakımından öncelikle ortağı olan yerel perakendeciler
için market markalı, exclusive ve spot ürün temin edecek bir ortak satın alma 530
anlaşması niteliğinde kurulan Fayda A.Ş.’nin bağımsız bir iktisadi varlık olarak
sektörde aktif rol alamayacağı kanaati oluşmuştur. Bu itibarla, elde edilen bilgilerden
Fayda A.Ş.’nin ana teşebbüslerinin sadece bazı fonksiyonlarını yerine getirmek üzere
09-54/1291-325
12
kurulduğu, sektörde büyük ölçüde ortağı olan yerel perakendecilere satış yapacağı
anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, Fayda A.Ş’nin bağımsız iktisadi varlık olmadığı; bu noktadan hareketle,
üçüncü ölçüt olan ortak girişimin taraflar arasında koordinasyona yol açmaması
bağlamında değerlendirilmesine gerek kalmadan, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında
ele alınamayacağı sonucuna ulaşılmaktadır. 540
H.3.2.2. Fayda A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Bakımından
Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri” yasaklamaktadır.
Yatay işbirliği anlaşmaları da rekabeti olumsuz etkilediği ölçüde bu madde
kapsamında ele alınmaktadır. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan
yatay işbirliklerinin değerlendirilmesinde ise, işbirliğinin oluşturduğu yararlı etkilerin 550
göz önünde bulundurulması gerekmekte; rekabetçi sürece zarar veren etkileri ile
karşılaştırıldığında olumlu etkileri fazla olan anlaşmaların rekabetten beklenen
faydanın elde edilmesini teminen 4. maddenin öngördüğü yaptırımlardan muaf
tutulması mümkün olmaktadır. Böyle bir muafiyetin verilmesi ise anlaşmanın 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde değerlendirmeye tabi tutulmasını
gerektirmektedir.
Fayda A.Ş yatay işbirliği anlaşmasının rekabet mevzuatı açısından ele alınmasında
öncelikle üzerinde durulması gereken husus Fayda A.Ş. faaliyetlerinin ortak satın
almayı içeriyor olmasıdır. Ortak satın alma anlaşmaları mehaz mevzuatta; çoğunlukla 560
küçük ve orta ölçekli işletmeler tarafından, ortaklaşa kontrol edilen bir şirket veya
daha gevşek yapıda bir işbirliği yoluyla büyük rakiplerininkine yakın miktarlara ve
iskontolara ulaşabilmek amacıyla imzalanan anlaşmalar olarak tanımlanmaktadır.
Fayda A.Ş. yatay işbirliği anlaşmasının 4. madde kapsamında değerlendirilip
değerlendirilemeyeceğinin tespitinde anlaşmanın etkilediği alt (hızlı tüketim malları
perakende pazarı) ve üst pazar (hızlı tüketim malları tedarik pazarı) nezdinde ikili bir
ayrımda ele alınması gerekmektedir.
Fayda A.Ş, ortaklarına, ortak satın almayı gerçekleştirdiği ürünler bazında satın 570
alınacak miktar, bu ürünlerin marketlerde konumlandırılması ve benzeri konularda
herhangi bir yükümlülük getirmezken, Fayda markalı ürünlerin tüketici satış fiyatını
tavsiye niteliğinde bildirmektedir. Tavsiye fiyat uygulaması fiyatlarda yeknesaklığa
sebebiyet vererek marka içi rekabeti azaltan bir etki yaratabilmektedir. Dolayısıyla
söz konusu uygulama rekabetçi unsurları olumsuz etkileyen ve rekabet mevzuatı
açısından ancak yaratılan etkinlik ölçüsünde izin verilebilecek bir müdahaleyi
içermektedir. Bu husustan hareketle Fayda A.Ş. yatay işbirliği anlaşması hızlı tüketim
malları perakende pazarında münhasıran Fayda A.Ş. ortakları tarafından satılan
Fayda markalı ürünlerde marka içi rekabetin azaltılması sonucunu doğuracak
uygulamaları içermesi sebebiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında yer 580
almaktadır. Diğer taraftan Fayda A.Ş.’nin portföyündeki ürün grupları bazında
ortakları adına hareket ettiğini, anlaşmanın bu yönüyle ortaklara münferiden sahip
olmadıkları bir alım gücü sağlayarak hızlı tüketim malları tedarik pazarında rekabetçi
09-54/1291-325
13
dengenin değişmesine etkide bulunduğunu söylemek mümkündür. Dolayısıyla üst
pazarda da Fayda A.Ş. yatay işbirliği anlaşması güç dengesini perakendeciler lehine
değiştirmesiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında yer almaktadır.
H.3.2.3. Fayda A.Ş. Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar, 590
Kanun’un 5. maddesindeki koşulların varlığı halinde yasaklayıcı 4. maddenin
uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. Kanun’un 5. maddesinde muafiyetin
koşulları şu şekilde sayılmıştır:
“ (a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
(b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
(c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
(d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
daha fazla sınırlanmaması.”
600
H.3.2.3.1. Malların Üretim Veya Dağıtımı İle Hizmetlerin Sunulmasında
Ekonomik Veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Fayda A.Ş.’nin, faaliyetleri büyük ölçüde bir
veya birkaç şehirle sınırlı organize perakende kanalı üyesi işletmelerce, perakende
sektöründe yaşanan dönüşümle birlikte ulusal ve uluslararası büyük ölçekli
perakendecilerin artan rekabet baskısı karşısında kurulduğu anlaşılmaktadır. Söz
konusu anlaşma ortakların taleplerinin toplulaştırılması yoluyla market markalı,
exclusive ve spot ürünlerin tedarik edilmesinde gerekli olan ölçeğin yakalanmasını ve
dolayısıyla bu ürün gruplarını ortak yerel marketlerin daha düşük alım ve lojistik
maliyetleriyle temin edebilmelerini sağlamaktadır. Fayda A.Ş. yatay işbirliği 610
anlaşması ile maliyetlerde sağlanan düşüş ortakların tek başına
gerçekleştiremeyeceği bir maliyet tasarrufunu içermesi itibarıyla etkinlik doğurucu
niteliktedir. Yatay işbirliği anlaşması sonucunda sağlanan bir diğer etkinlik Fayda
markalı ürünlerin yeni bir ürün grubu olarak pazara girmesinin sağlanmış olmasıdır.
Üretimi yerel perakendeciler tarafından işbirliği anlaşması öncesinde katlanılması
gerekli yüksek maliyet nedeniyle bireysel olarak gerçekleştirilemeyen market markalı
ürünler, anlaşma sonrasında uygun maliyetle üretimin mümkün olması ile yerel
perakendecilerin ürün portföylerinde yer almaya başlamıştır. Fayda markalı ürünler
bu yöndeki tüketici talebini karşılaması nedeniyle de iktisadi etkinliği artırıcı
niteliktedir. Söz konusu etkinlikler Fayda A.Ş. yatay işbirliği anlaşmasının 5. maddede 620
yer verilen ilk muafiyet şartını sağladığını göstermektedir.
H.3.2.3.2. Tüketicinin Yarar Sağlaması
Fayda A.Ş yatay işbirliği anlaşması hızlı tüketim malları perakende pazarında yerel
perakendecilerin portföylerindeki ürün çeşitliliğini artırması ve bu ürünleri tek başına
temin etmeleri halinde uygulayacakları fiyattan daha düşük bir fiyatla tüketicilere
sunmalarını sağlaması bakımından tüketici faydasını artırır niteliktedir. İşbirliği
sonucunda anlaşma konusu ürünler için pazara yeni oyuncuların girmesi ile de
tüketici tercihleri genişlemekte ve tüketici faydası artmaktadır. Tüketicinin yaratılan bu 630
faydalardan hakça payını alması ortak yerel marketler arasındaki fiyat rekabetinin
sınırlanmamasına bağlıdır. Bu itibarla Fayda A.Ş. tarafından Fayda markalı ürünler
için ortaklara bildirilen tavsiye fiyatların uygulamada sabit veya minimum satış
09-54/1291-325
14
fiyatına dönüşmemesi gerekmektedir. Bu şartlara uyan tavsiye fiyat bildirimleri ve
yayımları tüketicilerin ürünlerin fiyatı hakkında bilgilendirilmesi ve bu ürünlerde
yüksek fiyatın caydırılması bakımından tüketici faydasına olumlu katkı sağlayacak
uygulamalar olarak değerlendirilmekte ve muafiyetten yararlanabilmektedir.
Fayda A.Ş. yatay işbirliği anlaşmasının ortak satın almanın gerçekleştirildiği kapsam
ve miktar bakımından hâlihazırda hızlı tüketim malları alım pazarında rekabeti 640
bozarak, bu pazardaki üreticilerin diğer perakendeciler için dolayısıyla da bu
perakendecilerin müşterileri için maliyetleri yükseltmesine yol açacak bir fiyat baskısı
yaratacak nitelikte değildir. Dolayısıyla, Fayda A.Ş yatay işbirliği anlaşmasının bugün
sahip olduğu kapsam ve boyut bakımından üst pazarda rekabeti bozarak alt pazarda
tüketici faydasını olumsuz etkilemeyeceği kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla, Fayda
A.Ş. yatay işbirliği anlaşması 5. maddede yer verilen ikinci muafiyet şartını da
sağlamaktadır.
H.3.2.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan
Kalkmaması 650
Hızlı tüketim malları perakende pazarında yaşanan dönüşümle beraber
perakendeciler arasındaki rekabet yoğunlaşmakta olup, sektörde varlığın devamı
rekabet şartlarına uyumu gerekli kılmaktadır. Fayda A.Ş işbirliği anlaşması kapsamı 3
ürün grubu ve bu ürün gruplarında görece düşük miktarlı bir ortak satın almayı
içermesi sebebiyle bugün itibarıla rtakların maliyetlerinde benzerliğe sebebiyet
vererek koordinasyon riskini artırabilecek nitelikte değildir. Zira, büyük ölçekli
perakendecilerin yarattığı rekabet baskısı yerel perakendecileri sektörde
mevcudiyetlerinin devamı için Fayda A.Ş.’nin aracılık ettiği ürün grupları da dâhil
olmak üzere rekabetçi davranmaya mecbur kılmaktadır. Bu doğrultudaki diğer bir
husus Fayda A.Ş. yatay işbirliği anlaşması aracılığıyla yerel perakendecilerin bazı 660
ürün gruplarında da olsa rekabetçi kılınmasıyla sektördeki oyuncu sayısının
azalmasının bir ölçüde engellendiğidir. Bu açıklamalar paralelinde Fayda A.Ş. yatay
işbirliği anlaşmasının bugün sahip olduğu kapsam ve boyut itibarıla ızlı tüketim
malları perakende pazarındaki rekabeti ortadan kaldıracak nitelikte değildir.
Hızlı tüketim malları tedarik pazarında sağlanan maliyet düşüşü yerel
perakendecilerin Fayda A.Ş. aracılığıyla bir araya gelmesiyle sahip oldukları pazar
gücünün bir sonucu olmasına rağmen, satın almanın boyutunun hâlihazırda düşük
olması, Fayda A.Ş.’nin üretici firmalar nezdinde rekabeti aleyhlerine bozacak bir
firmadan ziyade âtıl kapasitenin veya diğer büyük bir alıcının kaybedilmesi ile 670
oluşabilecek kapasitenin değerlendirilmesi bakımından alternatif bir alıcı olarak
değerlendirilmesi ihtimalinin daha yüksek olduğunu gösterir niteliktedir. Bu nedenle
söz konusu yatay işbirliği anlaşmasının bugünkü boyutuyla tedarik pazarındaki
rekabeti ortadan kaldıracak nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla,
Fayda A.Ş. yatay işbirliği anlaşması 5. maddede yer verilen üçüncü muafiyet şartını
da sağlamaktadır.
H.3.2.3.4. Rekabetin Zorunlu Olandan Fazla Kısıtlanmaması
Fayda A.Ş. yatay işbirliği anlaşması pazarın aynı seviyesinde faaliyet gösteren rakip 680
teşebbüsler arasında yapılan, anlaşma konusu ürün grupları, özellikle de Fayda
markalı ürünler için ortak yerel marketlere getirilebilecek rekabeti kısıtlayıcı
yükümlülükler ve bu ürün gruplarında elde edilen maliyet benzerliği sonucunda
09-54/1291-325
15
yaratılabilecek koordinasyon riski dolayısıyla rekabeti kısıtlayıcı endişeler
doğurabilecek nitelikte bir anlaşmadır. Ancak, dosya mevcudu bilgi ve belgelerden;
söz konusu anlaşma ile ilgili ürün gruplarının ortak yerel marketler için uygun
maliyetle temin edilebildiği anlaşılmaktadır. İşbirliği yerel marketleri büyük ölçekli
perakendeciler karşısında rekabetçi kılmak ve yerel marketlerin daha önce
portföylerinde yer almayan ürünlere erişimini sağlamak suretiyle rekabetçi sürece
katkıda bulunmaktadır. Perakende sektöründe rekabet, tüketicilerin tercihlerine daha 690
çok çeşitlilikte ürün ve bu ürünleri sunan daha çok sayıda işletme aracılığıyla
ulaşmasını sağlamadaki en etkili araçtır. Bu nedenle, Fayda A.Ş. aracılığıyla
gerçekleştirilen faaliyet ve işbirliğinin bugün itibarıyla rekabetin kısıtlanmasının
ötesinde iktisadi bir etkinlik yarattığı ve yaratılan etkinlikten tüketicilerin hakça payını
aldıkları kanaati oluşmuştur. Dolayısıyla, mevcut pazar koşulları çerçevesinde Fayda
A.Ş. yatay işbirliği anlaşması 5. maddede yer verilen muafiyet koşullarını da
sağlamaktadır.
Ancak bu noktada değinilmesi gereken bir diğer husus muafiyet koşullarının mevcut
dosya bakımından günümüz şartları altında sağlanıyor olmasıdır. Fayda A.Ş. yatay 700
işbirliği anlaşması bugün sahip olduğu kapsam ve boyut bakımından tarafların toplam
pazar gücünü tamamıyla yansıtır nitelikte olmayıp, işbirliğinin ortak yerel marketlerin
cirolarından aldığı pay da bu durumu gösterir niteliktedir. TİCARİ SIR
TİCARİ SIR
. Fayda A.Ş. 2009 yılı Mart ayında organize
perakende kanalı üyesi yerel perakendeciler tarafından kurulan ve bu itibarla
sektörde kendisine yeni yeni yer bulan bir işbirliği anlaşmasıdır. Mevcut durumda
faaliyetlerinden etkilenen hızlı tüketim perakende ve tedarik pazarlarında rekabeti 710
kısıtlamaktan ziyade etkinlik yaratıcı nitelikte olan Fayda A.Ş.’nin sektördeki
gelişmelerle beraber faaliyetlerinin yoğunlaştığı ürün gruplarında daha etkili bir
teşebbüs haline geleceği ve bu nedenle faaliyetlerinin kapsam ve boyutunun daha da
genişleyeceği kanaati oluşmuştur. Söz konusu durum Fayda A.Ş.’nin önümüzdeki
yıllarda ortaklarının toplamda sahip oldukları pazar gücüne ulaşması ihtimalini
gündeme getirmektedir. Bu paralelde anılan işbirliğinin muafiyetin şartlarını o günün
ortamında sağlayıp sağlamadığının ve rekabetin kısıtlanması etkisinin, o gün
yaratılan etkinlikle kıyaslanarak değerlendirilmesi gerekli olacaktır. Bu sebeple,
Fayda A.Ş. yatay işbirliği anlaşmasına tanınacak muafiyetin Fayda A.Ş. ve
ortaklarının sahip oldukları yüksek potansiyel nedeniyle belirli bir süre ile 720
sınırlandırılması gerektiği kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Fayda Mağazacılık San. Ve Tic. A.Ş. yatay işbirliği anlaşmasının 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
2- Bahse konu anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların 730
tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına,
09-54/1291-325
16
3- Ancak, anlaşmanın yeni hayata geçirilmiş olması ve önümüzdeki dönemde
kapsam ve boyutunun genişlemesiyle rekabeti olumsuz etkileyecek sonuçlar
doğurma ihtimali bulunması nedeniyle söz konusu muafiyetin 3 yıl süreyle
sınırlandırılmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy