Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-86 (Devralma)
Karar Sayısı : 11-22/386-120
Karar Tarihi : 7.4.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Hüseyin COŞGUN, Fethullah GÜLER
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN :- Pfizer, Inc.
Temsilcisi: Av. Gönenç GÜRKAYNAK ve
Av. K. Korhan YILDIRIM 20
Çitlenbik Sk. No: 12, Yıldız Mah. ELİG Ortak Avukat Bürosu,
34349, Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR :- Pfizer, Inc.
235 East 42. St. 10017-5755, New York/ABD
- Ferrosan Holding A/S
Sydmarken 5 DK-2860 Soeborg, DANİMARKA
E. DOSYA KONUSU: Ferrosan Holding A/S’nin tüketici sağlığı işinin tam 30
kontrolünün Pfizer, Inc. tarafından dolaylı olarak devralınması işlemine izin
verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.3.2011 tarih ve 2318 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile
2010/4 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ”in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
31.3.2011 tarih ve 2011-3-86/Öİ-11-382.HC sayılı Birleşme/Devralma Ön İnceleme
Raporu, 1.4.2011 tarih ve REK.0.07.00.00-120.01.05/106 sayılı Başkanlık Önergesi
ile 11-22 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da özetle; Ferrosan Holding A/S’nin
tüketici sağlığı işinin tam kontrolünün Pfizer, Inc. tarafından dolaylı olarak
devralınması işleminin, 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olmakla birlikte,
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir hâkim durum yaratan veya mevcut
bir hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir
kısmında ilgili piyasadaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran
nitelikte olmadığı, dolayısıyla bildirime konu işleme izin verilmesi gerektiği sonuç ve
kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
50
11-22/386-120
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1.Taraflar
H.1.1. Devralan: Pfizer, Inc. (Pfizer)
Pfizer, araştırma odaklı küresel bir biyoecza şirketidir. Pfizer’in çeşitlilik arzeden
sağlık ürünleri portföyünde insan ve hayvanlar için biyolojik ve küçük moleküllü ilaçlar
ve aşılar ile besleyici ürünler ve birçok tüketici sağlık ürünleri bulunmaktadır. Pfizer
“biyofarmasötikler” ve “çeşitli” başlıkları altında iki farklı ticari organizasyon 60
çerçevesinde çalışmaktadır. “Biyofarmasötikler” işkolu, tüketici odaklı temel bakım,
özel bakım, kurulu ürünler, gelişen pazarlar ve onkoloji ünitelerini kapsamaktadır.
“Çeşitli” işkolu ise, evcil hayvanlardaki ve çiftlik hayvanlarındaki hastalıkları önleyen
veya tedavi eden hayvan sağlığı ürünlerini, ağrı tedavilerini, öksürük/soğuk
algınlığı/alerji ilaçlarını, diyet katkılarını, hemoroidal tedavi ve kişisel bakım ürünlerini
kapsayan ve tezgâh üzerinden satılan sağlık hizmetlerini içeren tüketici sağlığı
ürünlerini, bebek ve çocuk formül ürünlerini kapsayan besleyici ürünleri ve jelatin
kapsül işini temsil eden capsugel ürünlerini içermektedir.
Pfizer halka açık bir şirket olup, hisseleri New York, Londra, NYSE Euronext ve 70
İsviçre borsalarında işlem görmektedir. Pfizer’ın hissedarlarından hiçbiri şirket
üzerinde kontrolü sağlayacak oranda hisseye sahip değildir.1
Türkiye’de Pfizer İlaçları Ltd. Şti ve Warner Lambert İlaç San. Ltd. Şti. unvanlı
iştirakleri aracılığıyla faaliyet gösteren Pfizer’ın, 2010 yılı dünya ve Türkiye ciroları
sırasıyla …. TL ve ….. TL’dir.
H.1.2. Devreden: Ferrosan Holding A/S (Ferrosan)
1920 yılında demir katkıları üretmek üzere kurulan Ferrosan, tüketici sağlığı ürünleri2 80
alanında faaliyet gösteren bir teşebbüstür. Merkezi Danimarka’da bulunan şirket
İskandinavya bölgesinde Rusya ve Türkiye’nin de içinde bulunduğu Doğu Avrupa
pazarlarında bilim temelli tüketici sağlık ürünlerinin satışı işinde faaldir. Ferrosan’ın
bir başka faaliyet alanı ise tıbbi cihazlar pazarıdır.
Türkiye’de Ferrosan Sağlık Ürün ve Hizmetleri A.Ş. unvanlı iştiraki aracılığıyla
faaliyet gösteren Ferrosan’ın en büyük hissedarları Altor 2003 Fund GP Limited
(Altor) tarafından yönetilen Altor I S.a.r.l ve Scan Vita International A/S (Scan
A/S)’dir. Altor’un %61, Scan A/S’nin %26 oranında hisse sahibi olduğu Ferrosan’ın
hisselerinin geri kalanı halihazırdaki ve geçmiş yöneticileri ile kilit şirket elemanları 90
tarafından kontrol edilmektedir. Ferrosan’ın 2010 yılı dünya ve Türkiye ciroları
sırasıyla …. TL ve ….. TL’dir.
Ferrosan’ın devre konu işi, tüketici sağlığı ürünleri ile sınırlı olup, tıbbi cihazlar
işletmesi devralma İşlemi çerçevesinde Pfizer tarafından devralınmayacaktır.
1 ….ticari sır …...
2 Ferrosan’ın faaliyetine konu tüketici sağlığı ürünleri multivitaminler, probiyotik katkı ürünleri, oral cilt sağlığı
ürünleri ve nutri-zinc ürünleridir.
11-22/386-120
3
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı 100
Tarafların faaliyetleri sadece multivitaminler olarak nitelendirilen ürünlerde
çakışmaktadır. Bu çerçevede tarafların faaliyetlerinin çakışmadığı pazarlar
bakımından, işlem sonucu olası pazar tanımları çerçevesinde herhangi bir
yoğunlaşma meydana gelmediğinden “İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin
Kılavuz”un (20) numaralı paragrafına uygun olarak dosya kapsamında kesin bir
pazar tanımı yapılmamıştır.
İlgili pazarın tanımlanmasına ilişkin ilaç sektörüne yönelik rekabet hukuku
incelemelerinde ilgili ürün pazarları, inceleme konusu ürünler ve onlarla ikame 110
edilebilen ilaçlardan oluşmaktadır. Bu nedenle başvuru konusu işlemin etkilediği ilgili
ürün pazarlarının belirlenebilmesi için öncelikle dosya konusu ilaçların hangi ürünlerle
ikame edilebilir olduğunun tespit edilmesi gerekmektedir. İlaç sektöründeki ürünlerin
ikame edilebilirliği ise temel olarak ilaçların endikasyonlarına (kullanım amaçlarına)
göre belirlenmektedir. İlaçların genellikle kullanım amaçlarına göre sınıflandırılmış
hali, European Pharmaceutical Marketing Association’ın (EphMRA) Anatomik Tedavi
Sınıflandırması (Anatomic Therapeutic Classification-ATC) ile ortaya çıkmaktadır. Bu
sınıflandırma, ilaçları etki ettiği sistem (sindirim sistemi, sinir sistemi gibi) veya organa
göre 16 anatomik gruba ve her bir grubu da kapsamı değişen 4 kademeye
ayırmaktadır. En geniş kapsamı ATC-1, en dar kapsamı ise ATC-4 oluşturmaktadır. 120
Buna göre, aynı kullanım amacına sahip olan ilaçlar aynı ATC-3 sınıfı altında
bulunmaktadır. Bu kademedeki ilaçlar büyük ölçüde birbirinin yerine
kullanılabilmektedir. Öte yandan, ATC-3 sınıflandırması ilaçlar arasındaki ikame
edilebilirliği her zaman yeterince göstermeyebilmektedir. Bu nedenle bazı durumlarda
farklı ATC-3 gruplarındaki ilaçlar ikame özelliğine sahip olabilmekte, buna karşın aynı
ATC-3 grubunda yer alan ancak farklı ATC-4 gruplarına ait olan ilaçlar birbirinin
yerine geçemeyebilmektedir. Tüm bunların yanında aynı etken maddeye sahip
olmayan ilaçların ikame edilemeyeceği ve bu bağlamda etken maddeye göre -çok
daha dar- ilgili ürün pazarlarının tanımlanabileceği de göz önünde bulundurulması
gereken bir husustur. Bu nedenlerle, ilaç sektörüne yönelik rekabet hukuku 130
incelemelerinde, ilgili ürün pazarı tanımları bakımından olay bazında farklı
değerlendirmeler yapılabilmekte ve ATC-3 sınıflaması başlangıç noktası olarak kabul
edilmekle birlikte, bundan daha dar veya daha geniş pazarlar tanımlanabilmektedir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında ATC-3 sınıflaması çerçevesinde ve
Kurul’un 9.5.2007 tarih, 07-39/439-159 sayılı; 9.7.2008 tarih, 08-44/608-233 sayılı ve
9.10.2008 tarih, 08-57/911-362 sayılı kararları paralelinde ilgili pazar “multivitaminler”
olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 140
Pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının
bölgesel bir farklılık göstermemesi nedeni ile ilgili coğrafi Pazar, “Türkiye” olarak
tespit edilmiştir.
11-22/386-120
4
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Bildirime Konu İşlemin Niteliği 150
Devralma işleminin amacı dosya mevcudu bilgi ve belgede; Pfizer açısından,
Pfizer’ın faaliyetlerinin coğrafi kapsamını İskandinav ülkeleri, Rusya ve Ukrayna’ya
doğru genişletmesi ve Ferrosan’ın tüketici sağlığı ürünlerinin, Pfizer’ın halihazırdaki
vitaminler ve gıda takviyesi işlerini bütünleyici bir nitelik arzetmesi; Ferrosan
açısından, Ferrosan’ın markalarının Pfizer’ın küresel etkisi vasıtasıyla yayılma imkanı
verecek olması olarak belirtilmiştir. Taraflar arasında imzalanan 3.2.2011 tarihli Hisse
Devralma Anlaşması uyarınca Pfizer, Ferrosan’ın tüketici sağlık hizmeti ürünleri işini
Altor’da bulunan hisseleri almak suretiyle dolaylı olarak devralacaktır. Ferrosan’ın
tıbbi cihazlar işi ve şirketin merkezinin bulunduğu taşınmazı elinde bulunduran şirket, 160
Altor tarafından Devralma İşleminin tamamlanmasından önce satın alınacak ve
böylece devralma kapsamından çıkarılmış olacaktır.
Devralma İşleminin tamamlanmasının ardından Pfizer dolaylı olarak tamamına sahip
olduğu bir iştiraki vasıtasıyla tüketici sağlığı ürünleri işini elinde bulunduran şirket
olan Ferrosan’ı kontrol edecektir. Anlaşma uyarınca alıcı, Pfizer’ın dolaylı olarak
tamamına sahip olduğu iştiraki olan CP Pharmaceutical International CV unvanlı
şirkettir.
H.3.2. Hukuki Değerlendirme 170
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Tebliğ'in
birleşme ve devralma sayılan hallerin belirlendiği 5. maddesinin (1) (b) bendinde, “Bir
veya daha fazla teşebbüsün tamamının ya da bir kısmının doğrudan veya dolaylı
kontrolünün, hisse ya da mal varlığının satın alınmasıyla, sözleşmeyle veya diğer bir
yolla bir ya da daha fazla teşebbüs veya halihazırda en az bir teşebbüsü kontrol eden
bir ya da daha fazla kişi tarafından devralınması” işlemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi kapsamında birleşme veya devralma işlemi sayılacağı belirtilmiştir.
İncelemeye konu işlemde hâlihazırda Altor tarafından kontrol edilmekte olan 180
Ferrosan’ın tüketici sağlığı işlerinin kontrolünün Pfizer’a geçmesi öngörülmektedir.
Dolayısıyla, işlem neticesinde anılan şirketin kontrol yapısında kalıcı değişiklik
meydana geleceği anlaşıldığından anılan işlem, Tebliğ’in 5. maddesi anlamında bir
devralmadır.
2010/4 sayılı Tebliğ’in 7. maddesi; “Bu Tebliğin 5 inci maddesinde belirtilen bir
birleşme veya devralma işleminde; a) İşlem taraflarının Türkiye ciroları toplamının
yüz milyon TL’yi ve işlem taraflarından en az ikisinin Türkiye cirolarının ayrı ayrı otuz
milyon TL’yi veya b) İşlem taraflarından birinin dünya cirosunun beş yüz milyon TL’yi
ve diğer işlem taraflarından en az birinin Türkiye cirosunun beş milyon TL’yi, aşması 190
halinde söz konusu işlemin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Kuruldan izin
alınması zorunludur.” hükmünü amirdir.
İşlem taraflarının 2010 yılı cirolarına Tablo 1’de yer verilmiştir.
11-22/386-120
5
Tablo 1: İşlem Taraflarının 2010 Yılı Ciroları (TL)
Pfizer Ferrosan
Dünya Cirosu
Türkiye Cirosu *
Kaynak: Bildirim Formu
* Ferrosan’ın Türkiye’de tüketici sağlığı ürünlerinden elde ettiği ciro ….. TL’dir. 200
Tablodan da görüldüğü üzere, bildirime konu işlem taraflarının ciroları 2010/4 sayılı
Tebliğ’in 7. maddesinin (1) (b) bendinde öngörülen eşikleri aşmaktadır.
Öte yandan Tebliğ’in 7. maddesinin (1) (b) bendi ile getirilen bildirim yükümlülüğünün
tek istisnası, Tebliğ’in 7(2). maddesinde;“Ortak girişimler hariç olmak üzere, bu
maddenin birinci fıkrasında yer alan eşikler aşılsa dahi, her hangi bir etkilenen
pazarın bulunmadığı işlemler için Kuruldan izin alınması gerekmez.” olarak
belirtilmektedir. Bu bağlamda bildirime konu devralmanın bildirime tabi olup
olmadığının tespitinde etkilenen pazarın varlığı önem arz etmektedir. 2010/4 sayılı 210
Tebliğ’in ekinde yer alan bildirim formunda;
“Bildirim konusu işlemden etkilenme ihtimali olan ve
a) Taraflardan iki veya daha fazlasının aynı ürün pazarında ticari faaliyette bulunduğu
(yatay ilişki),
b) Taraflardan en az bir tanesinin bir diğerinin faaliyet gösterdiği herhangi bir ürün
pazarının alt veya üst pazarında ticari faaliyette bulunduğu (dikey ilişki),
ilgili ürün pazarları, etkilenen pazarları oluşturmaktadır.”
ifadelerine yer verilerek etkilenen pazarın nasıl tespit edileceği ortaya konulmaktadır. 220
Pfizer ve Ferrosan’ın devre konu tüketici sağlığı alanında faaliyetleri sadece
multivitaminler pazarında çakıştığından3, bu bağlamda bildirime konu işlem
çerçevesinde multivitaminler pazarının etkilenen pazar olduğu anlaşılmıştır.
Dolayısıyla bildirime konu işlem, izne tabidir.
Bildirime konu işlem neticesinde yoğunlaşma yaşanacak multivitaminler pazarında
tarafların ve rakiplerin pazar paylarına Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo 2: Multivitaminler Pazarındaki Teşebbüslerin 2010 Yılı Pazar Payları
Teşebbüsler Pazar Payı(%)
Bayer
Abdi İbrahim
Berko
Solgar
Pfizer
Ferrosan
Diğer
Toplam 100,00
Kaynak: Bildirim Formu. 230
Tablodaki verilerden anlaşılacağı üzere bildirime konu işlem neticesinde Pfizer’ın
pazar payı %..’lik bir artışla %...’ye ulaşacak ve Pfizer’ı pazardaki 3. büyük teşebbüs
konumuna getirecektir. Ayrıca Pfizer, Bayer ve Abdi İbrahim gibi güçlü rakiplerinin
rekabet baskısı altında kalmaya devam edecektir. Bu çerçevede Pfizer’ın %..’lik
pazar payına ulaşmasının, devralma işleminden etkilenen pazarda mevcut bir hâkim
3 Pfizer Türkiye’de multivitamin pazarında Centrum, Ferrosan ise Multitabs markasıyla faaliyet göstermektedir.
11-22/386-120
6
durumu kuvvetlendirmeyeceği ya da yeni bir hakim durum yaratmayacağı kanaatine
varılmıştır.
I. SONUÇ 240
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak
çıkarılan 2010/4 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı
Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir
hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının
söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir. 250
Full & Egal Universal Law Academy