Rekabet Kurumu Başkanlığından;
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-4-290 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 12-42/1318-431
Karar Tarihi : 28.08.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖR : Hakan BİLİR, Gülçin DERE, Buket ARI
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Cigna Nederland Gamma BV
Temsilcileri: Av. Ceylan KARA, Av. Gülşah EKİZ
Maya Akar Center Büyükdere Cad. No:100/29 34394
Esentepe/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Finansbank A.Ş. ile Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. arasında
akdedilen “Hayat Sigortaları Acentelik Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi
veya muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 17.08.2012 tarih ve 6498 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 24.08.2012 ve 2012-4-290/MM sayılı Ön İnceleme Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirimi yapılan “Hayat Sigortaları
Acentelik Sözleşmesi (Sözleşme)”ne; Sözleşme süresince devam edecek rekabet etmeme
yükümlülüğü ve (aktif olarak diğer tarafın müşterisine ulaşmak anlamına gelen)
Sözleşme’nin bitmesi/feshedilmesi ertesinde 5 yıl sürecek teşvik etmeme yükümlülüğünün
hilafındaki her türlü hükmün tadil edilmesi koşuluyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet tanınmasının uygun olacağı
görüşüne yer verilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) Bildirime Sözleşme ile Finansbank, Finans Emeklilik'in sunduğu hayat sigortası ve emeklilik
fonları ürünlerinin ve bu ürünlere yönelik hizmetlerin pazarlanması, promosyonu, dağıtımı
ve satışı için acente olarak atanmıştır. Finans Emeklilik ise anlaşma ile söz konusu
ürünlerin Finansbank'ın dağıtım ağı aracılığıyla satışı için münhasır tedarikçi olmuştur. Söz
konusu acentelik sözleşmesi 15 yıl süreli ve bu süre sonuna kadar münhasırlık içeren bir
bankasürans (banka sigortacılığı) düzenlemesidir.
G.1. Kanun’un 4. maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
(5) Dosya konusu bildirim Finans Emeklilik’in, Finansbank’ın tek kontrolünden, Cigna
Nederland Gamma BV (Cigna Gamma) ile ortak kontrolüne geçmesine ilişkin işlem
kapsamında yapılmıştır. Buna göre Finans Emeklilik ile daha önce de acenteliğini yapan
Finansbank arasında münhasır acentelik sözleşmesi imzalanmıştır.
(6) Dosya mevcudu bilgilerden, bildirime konu acentelik sözleşmesi ile Finansbank'ın acente
olarak 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin Açıklanmasına
12-42/1318-431
2/5
Dair Kılavuz’da belirtilen riskleri üstlenmediği ve bağımsız davranmadığı anlaşılmaktadır.
Esasen, sözleşme ile Finansbank'ın üstlendiği edim, Finans Emeklilik tarafından üretimi ve
pazarlaması yapılan hayat sigortası ve bireysel emeklilik ürünlerinin müşterilere satışı ve
sigorta primlerinin tahsili ile sınırlıdır. Bu çerçevede ticari ve mali riskler Finans Emeklilik
tarafından üstlenilmektedir. Dolayısıyla bildirime konu acentelik sözleşmesinin, anılan
sigorta şirketi hesabına aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak acenteye
getirilen sınırlamalar bakımından, Kanun'un 4. maddesi kapsamında olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
(7) Bununla birlikte, bildirim konusu acentelik sözleşmesinde münhasırlık ve rekabet yasağı ile
ilgili çeşitli hükümler yer almaktadır. Anılan hükümlere göre, Finans Emeklilik, hayat
sigortası ve emeklilik ürünlerinin Finansbank'ın dağıtım ağı vasıtasıyla pazarlanması, satışı
ve dağıtımına ilişkin münhasır bir hak elde etmektedir. Bu çerçevede, Sözleşme’nin 5.3.
maddesi uyarınca, Finansbank doğrudan veya dolaylı olarak Finans Emeklilik dışında
herhangi bir sigorta şirketi tarafından çıkarılan hiçbir hayat sigortası ve emeklilik ürününü
kendi dağıtım kanalı vasıtasıyla pazarlamayacak, satmayacak ve dağıtmayacaktır1.
Sözleşme’nin süresinin 15 yıl olduğu da dikkate alındığında, söz konusu hüküm ile birlikte
Finansbank’a bu süre zarfında rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmiş olduğu
görülmektedir. Dolayısıyla, rekabeti kısıtlayıcı maddeleri bulunan Sözleşme’ye menfi tespit
verilmesi mümkün bulunmamaktadır.
G.2. 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği Bakımından Yapılan Değerlendirme
(8) Taraflar arasındaki dikey ilişki nedeniyle bildirim konusu Sözleşme öncelikle 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği açısından değerlendirilmiştir.
(9) Dosya mevcudu bilgilere göre, tarafların pazar payları 2002/2 sayılı Tebliğ’de muafiyet için
öngörülen %40 eşiğinin altındadır.
(10) Öte yandan, Tebliğ’in 5. maddesine göre, alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı
aşan rekabet etmeme yükümlülüklerine Tebliğ ile sağlanan muafiyet uygulanamamaktadır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, Sözleşme’nin 5. maddesi uyarınca, Finansbank, madde 5.4
ve 5.11’de belirtilen koşullar hariç olmak üzere, sözleşme süresi boyunca başka bir sigorta
şirketinin hayat sigortası ve emeklilik ürünlerini dağıtamayacaktır2. Diğer bir deyişle,
Finansbank, acentelik sözleşmesinin süresi boyunca yalnızca Finans Emeklilik’in anılan
ürünlerinin dağıtımını yapacaktır. Madde 5.5’in ikinci kısmında yenileme ürünlerine ilişkin
olarak maddenin geçerliliğini ve süresini uzatan bir istisna yer almaktadır. Bu madde
uyarınca Finansbank’ın yukarıda yer verilen teşvik etmeme yükümlülüğü sözleşmenin
süresinin sona ermesini takiben beş yıl süreyle devam edecektir. Söz konusu madde ile
Finansbank’ın acentelik sözleşmesinin süresinin sona ermesini takiben beş yıl süreyle,
herhangi bir poliçe sahibini yenileme ürününü iptal etmemesi, yenilememesi veya
feshetmesi için teşvik etmesinin engellenmesi amaçlanmıştır3. Madde 5.8’in ikinci kısmında
ise Finans Emeklilik’e getirilen teşvik etmeme yükümlülüğü düzenlenmektedir. Bu
çerçevede Finans Emeklilik, Türkiye’de acente nezdinde bir mevduat hesabı, kredi kartı,
nakit para kartı, kredi, ipotek (mortgage) veya herhangi bir başka bankacılık ürününe sahip
olunmasına dayalı bir finansal ilişki içerisinde olan herhangi bir gerçek veya tüzel kişi ya da
herhangi bir bankasürans müşterisi olarak tanımlanan banka müşterilerini ilgili ürünlerin
Finansbank dağıtım ağı dışında satılması amacıyla teşvik edemeyecektir4. Ancak söz
1 (TİCARİ SIR)
2 (TİCARİ SIR)
3 (TİCARİ SIR)
4 (TİCARİ SIR)
12-42/1318-431
3/5
konusu teşvik etmeme yükümlülüğü Madde 5.5. ile Finansbank’a getirilen beş yıldan farklı
bir biçimde süresiz olarak kabul edilmiştir.
(11) Netice itibarıyla, acentelik sözleşmesinin süresinin 15 yıl olduğu ve Sözleşme ile alıcıya
rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiği dikkate alındığında, bildirim konusu Sözleşme’nin
grup muafiyetinden faydalanamayacağı anlaşılmaktadır.
G.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(12) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi kapsamında, herhangi bir rekabet kısıtlamasına bireysel
muafiyet tanınması için aşağıda yer verilen iki olumlu iki olumsuz koşulun birlikte
sağlanması gerekmektedir.
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması
(13) Sigortacılık hizmetlerinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren bankalar sıklıkla dağıtım
kanalında acente olarak yer almaktadır. Banka sigortacılığı olarak da adlandırılan banka ve
sigorta şirketleri arasındaki bu tür yakın ilişkiler ölçek ve kapsam ekonomisine imkan
sağladığı gibi, her iki tarafın da diğerinin müşteri tabanına erişimini sağlaması, çapraz satış
olanakları, diğer tarafın üstün marka imajından fayda elde edilmesi ve dağıtım açısından
ileriye doğru dikey bütünleşme gibi kazanımlara neden olmaktadır.
(14) Bildirim konusu münhasır acentelik sözleşmesi ile tek bir sigorta şirketinin ürünlerine
odaklanılarak, o konuda daha fazla teknolojik ve kurumsal yatırım yapılmasının
sağlanacağı; bunun da nihai olarak tüketicilere sağlanan hizmetlerin iyileştirilmesine yol
açacağı değerlendirilmektedir.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
(15) Taraflarca yapılan açıklamalarda Finansbank ile Finans Emeklilik arasındaki uzun dönemli
işbirliğinin sonucu olarak ortaya çıkacak uzmanlaşmanın tüketici ihtiyaçlarının daha etkin
şekilde karşılanmasını sağlayabileceği vurgulanmaktadır. Artan teknolojik ve kurumsal
yatırım sayesinde, tüketicilere sunulan hizmette iyileşmelerin sağlanacağı, tüketicilerin
daha kapsamlı ürünler ile bunlara bağlı hizmetlerden faydalanabileceği ve Cigna
Gamma'nın uluslararası tecrübesinin, tüketicilerin karşılaşabilecekleri sorunlara daha
yaratıcı çözümler sunulmasına katkı sağlayacağı ifade edilmektedir.
(16) Cigna Gamma'nın uluslararası tecrübelerinden ve yapacağı yatırımlardan faydalanılıp
müşterilere yeni çözümler üretilmesi, ürünlerin sağlanmasında uzmanlaşmaya gidilebilecek
olması hizmetten yararlanan tüketicilerin lehine olan gelişmelerdir.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
(17) İnceleme konusu başvurunun değerlendirilmesinde en riskli durumun ele alınabilmesi
bakımından hizmetler bazında en dar şekilde değerlendirmeye tabi tutulacak pazarlardan
hayat, emeklilik fonları ve ferdi kaza sigortası alanlarında Finans Emeklilik’in payı sırasıyla
(…..),(…..) olarak gerçekleşmiştir5. Finansbank’ın 2011 yılı bankacılık hizmetlerine yönelik
pazar payı ise (…..) olarak gerçekleşmiştir.
(18) Her ne kadar sigortacılık faaliyeti bakımından bankalar önemli bir ağırlığa sahip olsalar da,
tarafların pazar payları oldukça sınırlıdır. Bu anlamda gerek Finansbank'ın gerek Finans
5 Bu pazar payları aynı zamanda Finansbank aracılığıyla gerçekleştirilen prim üretiminin, ilgili sigorta branşlarındaki
toplam prim üretimlerine oranlarını da yansıtmaktadır. Başka bir deyişle, ilgili sigorta ve emeklilik branşlarında Finansbank
yalnızca Finans Emeklilik'in acenteliğini yaptığından, söz konusu pazar payları hayat sigortaları, emeklilik fonları ve kaza
sigortaları branşları bakımından Finansbank'ın bankasürans hizmetleri pazarındaki pazar paylarını yansıtmaktadır.
12-42/1318-431
4/5
Emeklilik'in ilgili alanlardaki pazar paylarının (…..)'in altında olduğu hususu dikkate alınarak
acentelik sözleşmesinin rekabeti sınırlayıcı bir etkiye yol açmayacağı neticesine varılmıştır.
(19) Ayrıca, acentelik sözleşmesinin 5.4 ve 5.11 maddeleri uyarınca Finansbank, sözleşmede
tanımlanan "Yeni Ürünler" ve "Stratejik Olmayan Ürünler"i belli koşullar altında üçüncü kişi
sigortacılardan tedarik edebilecektir.
(20) Öte yandan, kredilerle ilgili sigortalarda acentelerin tüketicinin seçim özgürlüğünü
engellemesi yasaktır6. Kredi teminatlarının sigortalanması söz konusu olduğunda
tüketicilerin seçim hakkı bulunmaktadır. Bu çerçevede tüketici dilerse Finansbank’ın
çalıştığı sigorta şirketi ile dilerse diğer bir sigorta şirketi ile çalışmakta serbesttir. Ayrıca
kredi piyasasında da hakim durum olmadığı için herhangi bir bankadan kredi alamayan bir
tüketicinin, diğer bir bankaya geçmesinin önünde ciddi bir engel bulunmamaktadır.
(21) Son olarak benzer nitelikli dikey anlaşmalar nedeniyle ilgili pazarın üçüncü taraflara
kapatılmasına yönelik etkinin değerlendirilmesine ihtiyaç bulunmaktadır. Zira hayat
sigortalarının yaklaşık %75’inin banka kanalı ile dağıtılmış olması banka sigortacılığının
paralel ağlarla kapatılması konusunu gündeme getirmektedir.
(22) Esasen, ilgili pazara girişler ve ilgili pazardaki rekabet, birbiriyle rekabet halindeki
sağlayıcılar veya alıcılar tarafından uygulanan benzer nitelikteki dikey anlaşmaların
oluşturduğu paralel ağlar tarafından önemli ölçüde engellenmekte ise Kanun’un 5.
maddesindeki muafiyet şartlarının gerçekleşmesi mümkün değildir. Ancak bir sağlayıcının
bağlı pazar payı % 5’ten az ise, grup muafiyeti kapsamındaki bir anlaşma nedeniyle söz
konusu sağlayıcının birikimli kapama etkisine önemli bir katkıda bulunmadığı kabul
edilebilmektedir7. Yukarıda yer verildiği üzere, tarafların pazar payları mezkur orandan
düşüktür. Dolayısıyla, incelemeye konu acentelik sözleşmesinin pazarın kapatılmasına
önemli katkısının olmayacağı değerlendirilmektedir.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması
(23) Bildirim konusu anlaşmada Finansbank’a getirilen rekabet yasağının yaratacağı muhtemel
rekabet karşıtı etkiler, pazarın rakip sigorta şirketlerine kapatılması ve/veya marka içi
rekabetin ortadan kalkmasıdır. Rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi arttıkça daha
büyük ölçüde bir pazar kapatma etkisi doğacaktır. Dikey anlaşmalarda, hakim durumda
olmayan teşebbüsler arasında bir ila beş yıl arasında getirilen rekabet yasakları piyasadaki
rekabet düzeyinde yarattıkları olumsuz etkileri dengeleyecek olumlu etkilerin varlığı
durumunda makul kabul edilirken, beş yıldan uzun süreli rekabet etmeme yükümlülükleri
ise çoğu yatırım türü açısından iddia edilen etkinlikleri gerçekleştirmek için zorunlu veya
yaratılan pazar kapatma etkisini telafi etmeye yetecek düzeyde kabul edilmemektedir.
Bununla birlikte, sağlayıcı tarafından alıcıya özgü olarak yapılan yatırımların -sağlayıcının
başka alıcılar için kullanamayacağı teçhizata veya eğitime yatırım yapması v.b.- korunması
için rekabet yasağı getirilmesi halinde yatırımların geri dönüşünü sağlamaya yetecek kadar
süre için, franchise anlaşmalarında olduğu gibi, alıcı ve sağlayıcı arasında önemli bir know-
how transferinin söz konusu olduğu durumlarda da anlaşmanın süresi boyunca rekabet
yasağı getirilmesi dikey anlaşmanın yaratacağı etkinlikler bakımından makul
6 17 Ocak 2009 tarih ve 27113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bireysel Kredilerle Bağlantılı
Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği’nin “İyiniyet” başlıklı 10. maddesine göre zorunlu veya ihtiyari sigortalarda,
kredi kullanan kişinin sigorta şirketini seçme hakkı sınırlandırılamaz. Sigorta sözleşmesine veya kredi sözleşmesine
sigortanın belirli bir sigorta şirketine yaptırılmasına ilişkin konan her türlü şart hükümsüzdür.
7 Bkz. Kılavuz, 120. par.
12-42/1318-431
5/5
karşılanabilmektedir.
(24) Bu çerçevede, mevcut dosya bakımından, olası piyasa kapama etkisinin; piyasa yapısı ve
tarafların düşük pazar payı sebebiyle göz ardı edilebilecek seviyede olduğunu, söz konusu
düşük pazar payları nedeniyle, marka içi rekabetteki sınırlamaların piyasadaki rekabet
seviyesi üzerinde çok düşük bir etki yaratacağını, 15 yıllık münhasırlık döneminin Cigna
Gamma'nın, Finans Emeklilik'teki yatırımından yeterli miktarda getiri sağlaması için gerekli
olduğunu söylemek mümkündür. Ayrıca, ilgili pazarlarda markalar arası rekabetin önemli
düzeyde bulunduğu, göreli yoğunlaşma ile Finansbank'ın banka sigortacılığı
hizmetlerindeki pazar payının düşük seviyelerde olduğu da dikkate alındığında,
Sözleşme’de yer verilen 15 yıllık rekabet etmeme yükümlülüğünün makul olduğu sonucuna
ulaşılmaktadır.
(25) Bildirim çerçevesinde değerlendirilmesi gereken son husus ise, taraflara getirilen sözleşme
bitimi ertesindeki birbirlerinin müşterilerini aktif olarak teşvik etmeme yasağıdır. Taraflar söz
konusu yasağın rekabet etmeme yükümlülüğü kadar ağır bir sınırlama olmadığı ve
sözleşme bitimi veya sözleşme feshedilirse, karşı tarafın sözleşme süresince elde ettiği
müşteri bilgileri nedeniyle diğer tarafı zor durumda bırakmamasının amaçlandığını ifade
etmişlerdir.
(26) Bilindiği gibi Birleşme/Devralma İşlemlerinde Rekabet Kurumunca Kabul Edilebilir
Çözümlere İlişkin Kılavuz’da, devralma işlemlerinde üç yıl ve ortak girişim işlemlerinde ise
ana teşebbüslere getirilen sınırsız rekabet etmeme yükümlülükleri; müşteri bağımlılığı ve
know-how gibi konular dikkate alındığında yan sınırlama olarak makul görülmektedir.
Mevcut dosya bakımından da, ürünün/hizmetin niteliği ve müşteri bilgilerin önemi dikkate
alındığında tarafların birbirleri üzerine getirdiği ve yalnızca aktif pazarlamayı sınırlandıran
yükümlülüğün belirli sürelerle sınırlı olmak şartıyla makul olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Buna göre, madde 5.5 ile Finansbank üzerine getirilen sözleşmenin bitmesinden ve
feshedilmesinden itibaren beş yıl süreyle geçerli olacak teşvik etmeme yükümlülüğünün
bireysel muafiyet koşulları ile bağdaşacağı açıktır. Ancak, madde 5.8. ile Finans Emeklilik
üzerine getirilen sınırsız teşvik etmeme yükümlülüğü kabul edilemez niteliktedir. Bu
çerçevede bireysel muafiyetin ancak; “Madde 5.8.’de yer alan yükümlülüklerin,
sözleşmenin süresinin sona ermesi veya sözleşmenin daha erken feshedilmesini müteakip
5 (beş yıl) süreyle devam edeceği”, şeklinde tadil edilmesi halinde tanınmasının uygun
olacağı kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla bireysel muafiyet ancak taraflar arasındaki
rekabet etmeme yükümlülüğünün 15 yıl ve teşvik etmeme yükümlülüğünün (aktif olarak
diğer tarafın müşterisine ulaşmak) ise sözleşmenin daha erken bitmesi/feshedilmesi
ertesinde beş yıl sürmesi halinde geçerli olacaktır. Netice itibarıyla, tarafların acentelik
sözleşmesinde yer alan bu koşula aykırı herhangi bir hükmü muafiyet koşullarına uygun bir
biçimde tadil etmemeleri veya uygulamanın aksi yönde olması bireysel muafiyetin ihlali
anlamına gelecektir.
H. SONUÇ
Düzenlenen Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Finansbank A.Ş. ile
Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. arasında 12.07.2012 tarihinde akdedilen Hayat Sigortaları
Acentelik Sözleşmesi’ne; sözleşme süresince devam edecek rekabet etmeme yükümlülüğü
ve (aktif olarak diğer tarafın müşterisine ulaşmak anlamına gelen) sözleşmenin
bitmesi/feshedilmesi ertesinde 5 yıl sürecek teşvik etmeme yükümlülüğünün hilafındaki her
türlü hükmün tadil edilmesi koşuluyla, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel
muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy