1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/M.H.A.-99/1 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 99-58/624-398
Karar Tarihi : 21.12.1999
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer Müftüoğlu
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: M. Haluk Arı, Kerem Tomur
C- ŞİKAYET EDEN: Nihat Şahsuvaroğlu
Şan Motorlu Araçlar Ticaret
Alemdağ Caddesi, Kemerdere Mevkii, No:65
Ümraniye/İstanbul
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
Ford Otomotiv Sanayi A.Ş.
Ankara Asfaltı 4. Km 81150 Üsküdar/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. (Ford)'nin bayilerine yaptığı
bazı uygulamalar ile 4054 sayılı Kanun'u ihlal ettiği iddiası.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.3.1999 tarih, 988 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 27.9.1999 tarih, D4/1/M.H.A.-99/1 sayılı İlk İnceleme
Raporu, 6.10.1999 tarih, 99-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un
40/1. maddesi uyarınca 485-310 sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 7.12.1999 tarih, D4/2/M.H.A.-99/2 sayılı
Önaraştırma Raporu 15.12.1999 tarih, REK.0.08.00.00/107 sayılı Başkanlık önergesi
ile 99-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Şikayete konu olan iddiaların gerçeği
yansıtmaması nedeniyle Ford hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı
düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Şikayetin konusu çerçevesinde ilgili ürün pazarı binek otomobil ve ticari
araçlar üretim ve dağıtım pazarı olarak tespit edilmiştir.
Coğrafi Pazar: İlgili ürünlerin ülkemiz genelinde talep edilmesi ve pazarlanması
dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
2 REKABET KURUMU
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Başvuru dilekçesinde, Ford'un, yetkili satıcıların yeniden satış fiyatını ve
indirim oranlarını belirlemek, filo satışları esnasında yetkili satıcılar arasında farklı
destek primi uygulamak, araçlarının tüm Türkiye’de dağıtım masraflarını üstlenmek
suretiyle nakliye subvansiyonu uygulamak, rakip ve muadil yedek parça satışında
kısıtlamalar getirmek, eşit edimdeki bayilere farklı davranmak, araç satış miktarlarını
tek taraflı olarak belirlemek, yetkili satıcının anlaşma bölgesini değiştirmek, arz
boykotu uygulamak ve 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde öngörülen fesih sürelerine
uymaksızın anlaşmayı feshetmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddia
edilmektedir.
Ford’un, inceleme tarihine kadar bayileri ile yazılı bir bayilik anlaşması
yapmaksızın çalışma yöntemini benimsediği, bu bağlamda bayilerine Ford araçlarını
satmaya yetkili olduklarını belirtir bir yetki belgesi göndererek, bundan sonraki
ilişkileri de duyurular vasıtası ile düzenlediği anlaşılmıştır. Bu nedenle yapılan
değerlendirmelerde bu duyurular da göz önünde bulundurulmuştur.
Yapılan yerinde incelemeler sonucunda, Şan Motorlu Araçlar Ticaret (Şan) ile
Ford arasında yazılı olmayan bir yeniden satıcılık anlaşması olduğu raportörlerce
tespit edilmiştir. Söz konusu anlaşma, Ford’un 25.2.1997 tarihinde Şan’a gönderdiği,
anılan teşebbüsün yetkili satıcı olduğunu ve bu durumun o yılın Aralık ayının 31.
gününe kadar geçerli olduğunu belirten bir yazı ile başlamış ve bayiliğin iptal edildiği
tarihe kadar her yıl Ocak ayında yenilenmiştir.
Fiili duruma bakıldığında önaraştırmaya konu olan bayilik anlaşmasının, hem
motorlu yeni taşıt araçlarını hem de yedek parça satışı ve servisini kapsadığı
görülmektedir. Bu nedenle taraflar arasındaki anlaşmanın değerlendirilmesinde
1998/3 sayılı Tebliğ de dikkate alınmıştır.
Buna göre şikayet dilekçesinde belirtilen hususlar ve değerlendirmesi şu
şekildedir:
2.1. Yetkili Satıcıların Yeniden Satış Fiyatının ve İndirim Oranlarının Belirlenmesi:
Yapılan yerinde incelemeler neticesinde Ford tarafından bayilere gönderilmiş
olan fiyat listelerinin tamamında tavsiye edilen fiyat ibaresinin bulunduğu ve Şan
tarafından kesilmiş olan faturalarda da farklı fiyatlardan satışlar yapıldığı
raportörlerce belirlenmiş, ayrıca bu durum Ford yetkili satıcıları ile yapılan
görüşmelerde ve incelenen fatura örneklerinde de tespit edilmiştir.
2.2. Filo Satışları Esnasında Yetkili Satıcılar Arasında Farklı Destek Primi
Uygulanması:
Filo satışına yönelik uygulamaların incelenmesi neticesinde; filo satışlarında
standart bir uygulama olmayıp, satılan araç miktarı dikkate alınarak farklı indirimler
yapıldığı ve nihai satış fiyatının belirlenmesinin yeniden satıcıya bırakıldığı tespit
edilmiştir. Yetkili satıcılar tarafından verilen ifadeler de bu durumu doğrulamaktadır.
Bu çerçevede, araç alım miktarlarındaki sayısal değişmelere paralel olarak
bayilere uygulanan indirim oran ve tutarlarında farklılıklara gidilmesi normal bir
3 REKABET KURUMU
uygulama olup, aynı miktar araç alınması halinde farklı uygulama yapıldığına dair bir
bulguya ise rastlanmamıştır.
2.3. Araçların Dağıtım Masraflarını Üstlenmek Suretiyle Nakliye Subvansiyonu
Uygulanması:
Bir ticari ilişkide, malların nakliye masraflarını; satıcının, alıcının veya her
ikisinin ortak olarak üstlenmesi söz konusu olabildiğinden, sözleşme taraflarının
duruma göre değinilen alternatiflerden birisini tercih etmesi mümkündür. Ford
nezdinde yapılan inceleme sonucunda; anılan firmanın objektif bir şekilde, herhangi
bir ayrım gözetmeksizin tüm yetkili satıcılarının araç ve yedek parça nakliye
masraflarını üstlenmiş olduğu tespit edilmiş olup, uygulama bu haliyle 1998/3 sayılı
Tebliğ'in 7/1-g maddesi hükmüne uygun bulunmaktadır.
2.4. Rakip ve Muadil Yedek Parça Satışına Kısıtlamalar Getirilmesi:
Rakip yedek parça kullanılmasına engel olunduğu iddiasına delil olmak üzere,
şikayet dilekçesine ek olarak verilen ve Ford tarafından bayilere gönderilmiş olan
“Otomobil Endüstrisinde Sahtecilik” başlıklı yazı içeriğinin tetkikinden; Ford
tarafından denk kalitede yedek parça kullanımına herhangi bir sınırlama getirilmemiş
olmasının yanısıra, sahte ve kaçak yedek parça kullanılmamasına, dikkat çekici
ifadeler ile yer verildiği gözlenmiştir. Raportörlerce, yerinde inceleme sırasında
yapılan görüşmelerde, Ford yetkililerinin, denk yedek parça kullanımına dair
denetimlerinin olmadığı, ancak tüketicinin şikayeti üzerine inceleme yapılabildiği
şeklindeki beyanlarından ve yetkili satıcıların da bu durumu doğrulayan
ifadelerinden, 1998/3 no’lu Tebliğ hükmüne aykırı bir uygulamanın tatbik olunmadığı
anlaşılmaktadır.
2.5. Eşit Edimdeki Bayilere Farklı Davranılması:
Şikayet dilekçesinde; Ford’un Koç grubuna bağlı yetkili satıcılara gerek filo
satışlarında daha fazla destek primi uygulayarak, gerekse iç muhasebe hesaplarında
her ayın sonunda bu satıcıların kullanılmamış araçlarını geri alıp müteakip ayın
başında tekrar faturalamak sureti ile dönem sonu borçlarını düşük göstererek
risklerini azaltma cihetine gittiği, bu uygulamanın Koç grubuna bağlı olmayan yetkili
satıcılar aleyhine rekabet olanağını kısıtladığı iddia edilmektedir. Ancak inceleme
neticesinde Koç grubu bayileri ile diğer bayiler arasında eşitliği bozucu nitelikte
uygulamalar tespit edilememiştir. Nitekim tüm bayilere aynı fiyat sirkülerleri
gönderilmekte ve eşit ödeme koşulları uygulanmaktadır. Esasen her ay sonunda,
kullanılmamış araçların geri alınması suretiyle stok maliyetlerinin azaltılarak, fiyatı
oluşturan maliyet unsuruna etki edilmesi ve bu yolla bayiler arasındaki eşitliği
bozucu bir durumun yaratılması için, yetkili satıcıların belirli bir stokla çalışması
gerekmektedir. Oysa yapılan incelemeler sırasında, yetkili satıcıların stok
bulundurma yükümlülüğünün mevcut olduğuna dair bir bulgu saptanamamıştır.
2.6. Araç Satış Miktarlarının Tek Taraflı Olarak Belirlenmesi:
Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre; Ford tarafından bayilere tahsis edilen
aylık araç satış miktarı bayinin mevcut stoku da göz önünde bulundurularak belirli bir
sisteme göre hesaplanmakta ve elde edilen rakam bayilere bildirilmektedir. Ancak,
bayi bildirilenden yüksek ya da düşük miktarda sipariş verebildiği gibi, vermiş olduğu
4 REKABET KURUMU
siparişi ay içinde, tarafların karşılıklı mutabakatı ile iptal edebilmekte veya ilave
sipariş verebilmektedir.
Diğer taraftan, raportörlerce incelenen belgelerde de bayilerin Ford’un
kendisine bildirdiği rakamlarla bağlı olmadığı, kendisinin verdiği siparişe göre araç
aldığı görülmektedir. Hatta bayilerin, 1998/3 sayılı Tebliğ’in 5/d maddesinde belirtilen
anlamda stok bulundurma yükümlülüğü de bulunmamaktadır. Bu durumu, bizzat
şikayetçinin 1998 yılı sipariş ve fiili alış miktarları karşılaştırıldığında da görmek
mümkündür.
2.7. Yetkili Satıcının Anlaşma Bölgesinin Değiştirilmesi:
Bayilerin anlaşma bölgesinin değiştirildiği iddiasına delil olmak üzere
Kurumumuza sunulmuş olan yazının içeriğinden, Belediyelerin, satış amacı ile değil
sadece potansiyel pazar analizi yapılabilmesi için yetkili satıcılar arasında
paylaştırıldığı anlaşılmaktadır. Pazar araştırması için yapılan bir çalışmanın anlaşma
bölgesinin değiştirildiği anlamına geldiğini kabul etmek mümkün değildir.
Ford yetkililerince, satışlarını arttırabilmek amacıyla, söz konusu çalışmanın
pazar araştırması için yapıldığı, ancak satış aşamasında yetkili satıcılara
müdahalenin söz konusu olmadığı, bir belediyeye birden fazla bayinin teklif
verebildiği ve belediye hangisini tercih ederse o bayinin satış yaptığı ifade edilmiş;
yetkili satıcılar da bu durumu doğrulayarak, belediyelerin bayiler arasında
dağıtımının yapılmadığını ve herhangi bir sınırlamanın olmadığını, her bayinin
dilediği belediyeye satış yapabildiğini belirtmişlerdir.
2.8. Arz Boykotu Uygulanması:
Şikayetçi Nihat Şahsuvaroğlu, dilekçesinde Ford tarafından kendisine
1.12.1998 tarihinden itibaren arz boykotu uygulandığını ve mal gönderilmediğini
iddia etmektedir. Ford’dan yerinde inceleme sonucu elde edilen belgeler arasında
bulunan, Şan’ın, 1998 yılındaki aylara göre sipariş ve fiili alışlarını gösteren tablo
incelendiğinde, Şan’ın Cargo modeline ilişkin olarak, Kasım’da 6 sipariş ve 7 alışı,
Aralık ayında 8 siparişi ve 7 alışı; transit modeli araca ilişkin olarak ise, Kasım’da 51
sipariş ve 225 alışı, Aralık ayında 65 sipariş ve 62 alışı olduğu görülmekte,
dolayısıyla arz boykotu uygulanmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, Ford tarafından
Şan'a gönderilen 1999 yılı için tahmini araç satış bütçesini gösteren 7.1.1999 tarihli
yazıdan da arz boykotu uygulaması olmadığı anlaşılmaktadır.
2.9. Fesih Sürelerine Uyulmaksızın Anlaşmanın Feshedilmesi:
Şikayet dilekçesinde, yetkili satıcılık anlaşmasının 1998/3 sayılı Tebliğ ile
düzenlenmiş olan fesih sürelerine uyulmaksızın feshedildiği iddia edilmektedir.
1998/3 sayılı Tebliğ’in 6. maddesinin öngörmüş olduğu süreler, taraflardan birinin tek
taraflı olarak anlaşmayı feshetme koşullarını düzenlemektedir. Ancak Ford ile Şan
arasındaki bayilik anlaşmasının, tarafların bir ön protokol ve daha sonra bir fesih
protokolü imzalaması neticesinde karşılıklı olarak sona erdirildiği dosya mevcudu
belgelerden anlaşılmıştır. Bu nedenle söz konusu fesih ilgili Tebliğ'i ihlal
etmemektedir.
Öte yandan, Ford'un binek otomobil pazarındaki %…… ve ticari araçlar
pazarındaki %…… payı, ilgili pazarların yapısı da dikkate alındığında bir hakim
5 REKABET KURUMU
durumun mevcudiyetini göstermemektedir. Esasen kötüye kullanma olarak
değerlendirilebilecek bir fiil de tespit edilememiştir.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin doğrultusunda;
1) Ford Otomotiv Sanayi A.Ş.’nin ilgili pazarlarda hakim durumda olmaması
nedeniyle bu teşebbüse ilişkin şikayetlerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 6. maddesi kapsamında incelenemeyeceğine,
2) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde ise, Ford Otosan A.Ş.'ye ilişkin
şikayet konusu iddiaların gerçeği yansıtmadığına,
bu nedenlerle adı geçen teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
gereğince soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy