Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-3-15 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-46/588-258
Karar Tarihi : 18.07.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Hakan Deniz KARAKOÇ, Nesrin SAĞLAM
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Frito Lay Gıda San. Tic. A.Ş.
Alemdağ Caddesi İnkılap Mahallesi Site Yolu Sokak No: 2
Ümraniye/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Frito Lay Gıda San. Tic. A.Ş. tarafından yeniden satış
fiyatının belirlenmesi suretiyle 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Frito Lay Gıda San. Tic. A.Ş. (Frito Lay)’nin özellikle İç Anadolu ve Doğu Anadolu
bölgelerinde faaliyet gösteren bayilerine baskı uyguladığı, Frito Lay tarafından
belirlenen ve merkezden takip edilen fiyatlar dışına çıkmalarına engel olduğu,
- Bayi depoları ve araçlarda Frito Lay ürünleri dışında ürün satılmasına izin
verilmediği, satılması durumunda bayiliğin iptal edildiği
iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.2.2013 tarih ve 973 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 7.3.2013 tarih ve 2013-3-015/İİ sayılı İlk İnceleme
Raporu, 13.3.2013 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 13-14/212-M sayı ile
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme
üzerine hazırlanan 8.7.2013 tarih ve 2013-3-15/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, önaraştırma konusuna ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca Frito Lay hakkında soruşturma
açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Taraf: Frito Lay
(5) 1986 yılında Uzay Gıda adıyla kurulan şirketin %50 hissesi 1988 yılında, kalan %50
hissesi ise 1993 yılında Pepsi Co. Int’e (Pepsico) satılmış ve teşebbüs Pepsico
grubunun Türkiye’deki yavru şirketi haline gelmiştir. 1999 yılında Frito Lay Gıda San.
Tic. A.Ş. unvanını alan teşebbüs paketlenmiş cips pazarında Lay’s, Ruffles, Doritos,
Cheetos, A la Turca ve Çerezza markalarıyla, şekerli ürünler pazarında ise Rocco
markasıyla faaliyet göstermektedir.
13-46/588-258
2/4
I.2. İlgili Pazar
(6) İlgili ürün pazarı geçmiş Rekabet Kurulu kararlarına1 da uygun olarak “paketlenmiş
cips pazarı”; ilgili coğrafi pazar ise Frito Lay ürünlerinin Türkiye genelinde
satış/dağıtımının yapılması ve bölgesel nitelikli farklılıkların bulunmaması nedeniyle
“Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.3. Yapılan İnceleme
(7) Dosya konusuna ilişkin olarak Frito Lay Ankara Bölge Müdürlüğü yetkilileri ve Ankara
bağımsız distribütörleri ile görüşme yapılmıştır.
(8) Frito Lay Ankara Bölge Müdürü Murat GÜNDALLI ile yapılan görüşmede;
distribütörlerin sisteme tanımlamak şartıyla iskontolu fatura kesmelerinin mümkün
olduğu ve satış noktalarına diledikleri fiyattan ürün temin edebildikleri, el
terminallerinde tanımlı olan fiyatların Frito Lay tarafından tavsiye edilen perakende
satış fiyatı olduğu ancak distribütörlerin kar marjının düşük olması nedeniyle iskonto
oranlarının düşük olduğu ifade edilmiştir.
(9) Zega Gıda İnş. Elekt. Oto Turizm Nak. ve Dağıtım Tic. Ltd. Şti. yetkilisi Zeki
AKDOĞAN ile yapılan görüşmede distribütörlerin nihai satış noktalarına diledikleri gibi
iskonto tanımlayabildikleri bir yazılım kullandıkları, Frito Lay’in distribütörlere satış
fiyatı konusunda herhangi bir zorlama yapmadığı, bununla birlikte kar marjının düşük
olmasından dolayı (vergi öncesi net %(…..); brüt %(…..)) özellikle geleneksel kanalda
yapılan satışlarda iskonto oranlarının düşük olduğu ifade edilmiştir.
(10) Elit Paz. Tur. San. Dış Tic. Ltd. Şti. yetkilisi Erdal AKIN ile yapılan görüşmede
distribütörlerin kendi kar marjlarından fedakarlık yaparak nihai satış noktalarına
iskonto uygulamasının mümkün olduğu, sistemde tanımlı üç tür iskonto olduğu,
bunlardan birinin ambalaj içinden çıkan kupon iadesi, birinin son kullanma tarihi
geçmiş vs. ürünlerin iadesi, diğerinin ise nokta iskontosu şeklinde olduğu, bunların her
birinin faturalarda ayrı ayrı belirtildiği ifade edilmiş ve üçüncü tip iskontoyu içeren
01.07.2013 tarihli bir fatura örneği ibraz edilmiştir.
(11) Başvuruda Frito Lay’in özellikle İç ve Doğu Anadolu’da baskı uyguladığının iddia
edilmiş olması nedeniyle Frito Lay’in bağımsız distribütörlerinden Efsun Gıda ve İnş.
Paz. Tic. San. ve Ltd. Şti. (Efsun Gıda) (Konya), Günseven Kardeşler Taşımacılık
Petrol ve Gıda San. Tic. Ltd. Şti. (Günseven) (Konya) ve Erdem Gıda ve İht. Mad. Tic.
ve San. Ltd. Şti. (Erdem Gıda)’ne (Kayseri) bilgi isteme yazıları gönderilerek, nihai
satış noktalarına iskonto uygulanıp uygulanmadığı ve uygulanıyorsa bunun yöntemine
ilişkin bilgi ve belge talep edilmiştir.
(12) Efsun Gıda tarafından gönderilen cevabi yazıda satış noktalarına noktalar arası
denge de gözetilerek iskonto uygulandığı, kar marjının düşük olması nedeniyle (brüt
%(…..)) geleneksel kanalda iskontoların sınırlı olduğu ve faturalarda türüne göre
ayrıştırılarak (promosyon, iade ve nokta iskontosu şeklinde) yer aldığı ifade edilmiş;
yazı ekinde nokta iskontosu içeren 01.07.2013 tarihli fatura örneği sunulmuştur.
(13) Günseven tarafından gönderilen cevabi yazıda, nihai satış noktalarına satış fiyatının
alış fiyatı üzerine belli bir kar marjı eklenerek belirlendiği, bazı satış noktalarına kar
marjı dikkate alınarak iskonto yapılabildiği ifade edilmiş ve yazı ekinde nokta
iskontosu içeren 27.06.2013 tarihli bir fatura örneği sunulmuştur.
1 06.04.2006 tarih, 06-24/304-71 sayılı karar ve 15.09.2005 tarih, 05-58/859-234 sayılı karar.
13-46/588-258
3/4
(14) Erdem Gıda tarafından gönderilen cevabi yazıda Frito Lay tarafından tavsiye edilen
satış fiyatının dışında istenilen fiyattan satış yapmanın mümkün olduğu, ancak kar
oranının düşük olması ve müşteriler arasında dengenin gözetilmesi sebebiyle iskonto
oranlarının düşük olduğu belirtilmiş ve yazı ekinde nokta iskontosu içeren 03.07.2013
tarihli fatura örneği sunulmuştur.
I.4. Değerlendirme
(15) 4054 sayılı Kanun’un (Kanun) 4. maddesinin (a) bendinde “mal veya hizmetlerin alım
ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut
satım şartlarının belirlenmesi” yasaklanmaktadır. Dikey anlaşmaların Kanun’un 4.
maddesi hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasının koşullarını belirleyen
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (Tebliğ)’nin 4.
maddesinde ise alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi
amacı taşıyan dikey anlaşmaların Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacağı
düzenlenmektedir. Aynı maddeye göre taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşvik
etmesi sonucu sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının
azami satış fiyatını belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmesi mümkündür.
(16) Frito Lay distribütörleri el terminali sistemi ile çalışmaktadır. El terminali sisteminde
ürüne ilişkin tüm veriler Frito Lay merkezi ile bağlantılı bilgisayarlar aracılığıyla
oluşturulmakta ve satış elemanı son satış noktasında sadece ürün kodu ve miktarını
girerek satışı gerçekleştirmektedir.
(17) El terminalinde tanımlı olan fiyat Frito Lay tarafından tavsiye edilen perakende satış
fiyatı olmakla birlikte, dosya kapsamında yapılan incelemede sistemin istenilen
şekilde iskonto uygulanmasına imkan verecek şekilde oluşturulduğu anlaşılmaktadır.2
Bununla birlikte distribütörlerin kar marjının düşük olması ve uygulanacak bir
iskontonun diğer satış noktalarınca da talep edilmesi nedeniyle, özellikle geleneksel
kanalda iskonto uygulamasının yaygın olmadığı ve Frito Lay tarafından tavsiye edilen
satış fiyatının distribütörler tarafından benimsenen satış fiyatı olduğu tespit edilmiştir.
(18) Dosya kapsamında yapılan incelemede Frito Lay’in distribütörlerin satış fiyatını
belirleme serbestisini engellediğine ilişkin herhangi bir belgeye de ulaşılamamıştır.
Ayrıca sınırlı sayıda olmakla birlikte, fatura örneklerinden distribütörlerin nihai satış
noktalarına iskonto yaptıkları tespit edilmiştir.
(19) Başvuruda yer verilen diğer iddia ise bayi depoları ve araçlarında Frito Lay ürünleri
dışında ürün satılmasına izin verilmediği iddiasıdır. Paketlenmiş cips, içi hava dolu
ambalaj ile sunumu yapılan ve satış noktalarında çoğu zaman kapı önü gibi görünür
yerlerde konumlandırılan standlar vasıtasıyla teşhir ve satışı yapılan bir üründür.
Dağıtım elemanıları da ürünleri dikey olarak sepet eklenerek büyüyebilen bu standlar
ile taşımaktadır. Standlar hacim olarak fazlaca yer kapladığı ve ayrıca taşınması
esnasında ürünün darbe ile formunu kaybetmesinin önüne geçilebilmesi için dağıtım
sırasında başka ürün ya da ürün grupları ile dağıtımı yapılmamaktadır. Paketlenmiş
cips pazarında dağıtım ağının bu özelliklerine pazara ilişkin geçmiş Kurul kararlarında
2 Rekabet Kurulu’nun Frito Lay’in distribütörlerinin yeniden satış koşullarını belirlediği ve hakim
durumunu kötüye kullandığı iddiasının değerlendirildiği 11.1.2007 tarih ve 07-01/12-7 sayılı kararında
el terminali sisteminin distribütörün fiyat belirleme serbestisini engellemeye imkan sağlayıcı nitelikte
olmasının Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle, bu durumun sonlandırılması
yönünde Frito Lay’e Kanun’un 9. maddesinin 3. bendi uyarınca görüş gönderilmesine ve uygulamanın
devam etmesi halinde hakkında soruşturma açılacağının bildirilmesine karar verilmiştir.
13-46/588-258
4/4
da yer verilmiş ve bu husus üreticiden değil bizatihi ürünün kendisinden
kaynaklananan bir pazar karakteristiği olarak kabul edilmiştir.
(20) Bu hususlar ışığında dosya konusuna ilişkin olarak soruşturma açılmasına gerek
olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
(21) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy