1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/Ş.YA.-99/7 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 00-25/259-141
Karar Tarihi : 04.7.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr.Kemal EROL, M. Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R.Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Bülent GÖKDEMİR
C- ŞİKAYET EDEN: Re’sen
İstanbul Perakendeci Bakkallar Odası
Elvanzade Cami Sok. No:35 Unkapanı/İSTANBUL
Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu
Tunus Cad. No:4 06680 Bakanlıklar/ANKARA
Türkiye Bakkallar ve Bayiler Federasyonu
Talatpaşa Bulvarı No:136/10 Dörtyol/ANKARA
D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR
- Fruko Meşrubat Pazarlama ve Tic. A.Ş.
Nadide Sok. Mavipalas İşhanı No:1 K:5 Güngören/İSTANBUL
- Pepsi-Cola Servis ve Dağıtım A.Ş.
Evren Mah. Gülbahar Cad. No:60 A1 Blok Güneşli/İSTANBUL
E- DOSYA KONUSU: Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş. ve Pepsi- Cola
Servis ve Dağıtım A.Ş.’nin yeniden satıcıları (bayiler) ve satış noktaları ile
yaptıkları anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’a aykırı olup olmadığı.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Pepsi-Cola Servis Dağıtım A.Ş. ve Fruko Meşrubat
Pazarlama ve Tic. A.Ş. ile bu teşebbüslerin bayileri ve satış noktaları arasında
akdedilen anlaşmaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesi kapsamında anlaşmalardan olduğu ve söz konusu teşebbüslerin bakkallara
belirli fiyatın altında satmama koşulu ile mal verdikleri iddiaları bulunmaktadır.
G- DOSYA EVRELERİ: Gumpir Plaza Mehmet Üresin unvanlı firmanın şikayeti
üzerine yapılan ilk inceleme sonucunda verilen 10.2.2000 tarih ve 00-6/53-25 sayılı
Rekabet Kurulu kararında anılan şikayetçi firmanın şikayetinin reddine, ancak Pepsi-
Cola Servis Dağıtım A.Ş.'nin bayileri ile yaptığı sözleşmelerin incelenmesine karar
verilmiştir. Kurul'ca, re'sen alınan bu karar doğrultusunda gerek Pepsi-Cola Servis
Dağıtım A.Ş., gerekse aynı grupta yer alan Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret
A.Ş.'nin bayileri ile yaptıkları anlaşmalara yönelik olarak yapılan inceleme
sonucunda Rekabet Kurulu'nun 23.5.2000 tarih ve 00-19/190-102 sayılı kararı ile her
2 REKABET KURUMU
iki teşebbüsün bayileri ile yaptıkları anlaşmalardaki yeniden satış fiyatının tesbitine
yönelik değerlendirmeler doğrultusunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Bu arada, İstanbul Perakendeci Bakkallar Odası, Türkiye Esnaf ve
Sanatkarları Konfederasyonu ve Türkiye Bakkallar ve Bayiler Federasyonu'nun
şikayeti üzerine Fruko-Tamek Grubu hakkında yapılan önaraştırma sonucu, Rekabet
Kurulu'nca verilen 27.6.2000 tarih ve 00-24/251-136 sayılı kararda üretici Fruko-
Tamek Grubu'nun bakkallara yönelik fiyat empozesi iddiasının bu teşebbüsün
bayileri ile yaptığı sözleşmeler için yapılan ve yukarıda sözü edilen önaraştırma
kapsamında incelenmesine karar verilmiştir.
Sözü edilen kararlar doğrultusunda düzenlenen D3/1/Ş.YA.-00/3 sayılı
Önaraştırma Raporu 29.06.2000 tarih ve REK.0.07.00.00/51 sayılı Başkanlık
önergesi ile 00-25 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş. ile
Pepsi-Cola Servis Dağıtım A.Ş.'nin yeniden satıcısı konumundaki bayileri ve satış
noktaları arasında akdettikleri anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabeti sınırlayıcı nitelikte anlaşmalar olduğu, ayrıca, söz konusu
anlaşmaların bir kısmının yeniden satış fiyatının tespitini öngörmesi, bir kısmının ise
alım miktarı üzerinden süresiz yapılması dolayısıyla 1997/4 sayılı “Tek Elden Satın
Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” kapsamı dışına çıktıkları,
dolayısıyla bildirime tabi anlaşmalardan olduğu ve bildirimde bulunulmadığından,
- 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince,
sağlayıcı teşebbüslere bayileri ve satış noktaları ile akdettikleri anlaşmalar
bakımından bildirimde bulunmamaları dolayısıyla söz konusu iki tip anlaşma
için ayrı ayrı idari para cezası verilmesi, ayrıca aynı maddenin üçüncü
fıkrasında yer alan hüküm gereğince söz konusu anlaşmaların uygulandığı
dönemde teşebbüslerin yönetim kurulunda görev alan şahıslara da her iki tip
anlaşma için yukarıda öngörülen para cezasının yüzde onuna kadar ayrıca
para cezası verilmesi gerektiği,
- Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş.'nin yaptığı söz konusu
anlaşmalardan, fiyat tespitine ilişkin hükümlerin ve anlaşma süresinin belirli
alım miktarı şartına (kota) bağlanmasını düzenleyen hükmün çıkarılması ve bu
durumun belirlenecek süre içerisinde Kurum'a tevsik edilmesi gerektiği,
- Pepsi-Cola Servis Dağıtım A.Ş.'nin yaptığı anlaşmaların 1. maddesinde yer
alan “Cari Fiyat Listesi” tanımı ile birlikte 7. ve 17. maddelerinde yer alan ve
yeniden satış fiyatının sağlayıcı tarafından tespit edilmesini öngören
hükümlerin kaldırılması ya da yeniden satıcıya kendi satış fiyatını belirleme
serbestisi sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi, ayrıca anlaşma süresini
belirli bir ürün alımı miktarı şartına (kota) bağlanmasını düzenleyen “süre”
başlıklı hükmün yalnızca yıl bazında düzenlenmesi ve söz konusu
değişikliklerin yapıldığının Kurum'a tevsik edilmesi gerektiği,
- Ayrıca yapılacak yeni anlaşmalar bakımından rekabeti kısıtlayıcı diğer
şartların 1997/4 sayılı Tebliğ’in kapsamını aşmayacak şekilde düzenlenmesi
ya da aksi durumda süresi içinde bireysel muafiyet başvusu yapılması
gerektiği,
3 REKABET KURUMU
mezkur değişiklikler yapılarak Kurum'a tevsik edilmesi halinde, söz konusu
anlaşmaların rekabeti kısıtlayıcı hükümlerinin piyasadaki rekabet üzerinde önemli
etkiler göstermemesi nedeniyle, şu ana kadar uygulanmış olmasından dolayı
oluşmuş rekabet ihlalleri bakımından bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı
düşünülmektedir.
İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1.Taraflar
I.1.1.Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş.
Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş., Fruko Meşrubat Sanayi A.Ş.
tarafından üretilen meşrubat ürünlerinin dağıtımını gerçekleştirmektedir. Dağıtım
faaliyeti, doğrudan ve dolaylı kanallar olarak tanımlanan aracı teşebbüsler
kullanılmak suretiyle yerine getirilmektedir. Doğrudan dağıtım kanalları; İstanbul ve
Marmara Bölgesi’nde Anadolu ve Rumeli Direkt Dağıtım Direktörlüğü, Anadolu
genelinde ise İzmir, Antalya, Adana, Mersin ve Ankara Direkt Dağıtım Satış
Müdürlükleri şeklinde örgütlenmiştir. Uluslararası zincir marketler ve uluslararası
büyük mağazalar olarak ifade edilen büyük ölçekli satış noktalarına mal sağlanması
da doğrudan satışlar yoluyla yapılmaktadır.
Dolaylı dağıtım kanalları ise 426 bayiden oluşan dağıtım ağıdır.
Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş.’nin hisselerinin %99,999'u Fruko
Meşrubat Sanayi A.Ş.'ye ait olup, bu şirketin de hisselerinin % 73.47'si Tamek
Holding A.Ş.'ye, % 22.03'ü Pepsi Co. Investments'e aittir.
Fruko Meşrubat ve Ticaret Pazarlama A.Ş.’nin yönetim kurulu üyeleri Melih
Sipahioğlu, M. Asım Şengör, Robert H.Murphy, İlhan Köseoğlu, Haluk Taşlıklıoğlu,
Selda Gocay'dır.
I.1.2. Pepsi-Cola Servis Dağıtım A.Ş.
1992 yılında "dispens" olarak adlandırılan tanklı ürünlerin dağıtımını
gerçekleştirmek amacıyla kurulan Pepsi-Cola Servis ve Dağıtım A.Ş.’nin hisselerinin
%50'si Seven-Up Nederland B.V.'ye, % 46'sı Tamek Holding A.Ş.'ye aittir.
Pepsi-Cola Servis ve Dağıtım A.Ş.’nin yönetim kurulu üyeleri ise İlhan
Köseoğlu, Albert Ange Manzone, Nejat Selkan, Ünal Binerer, Ahmet Levent Yüksel,
Hüseyin İnan'dır.
Tamek Holding A.Ş. ile Seven-Up Nederland B.V.’nin ortak girişim şirketi olan
Pepsi-Cola Servis ve Dağıtım A.Ş., “Pre-mix” ya da “post-mix” olarak adlandırılan,
şişeli ve kutulu ürünler haricinde tank bazında pazarlanan ürünleri piyasaya
sunmaktadır.
Pepsi-Cola Servis ve Dağıtım A.Ş., Türkiye genelinde 11 bölgede ve 600
satış noktasında Fruko Meşrubat Sanayi A.Ş. tarafından üretilen ürünlerin tanklı
satışını gerçekleştirmektedir. Bu bölgeler; İstanbul’un Avrupa ve Anadolu yakası,
Ankara, İzmir, Bursa, Kuşadası, Bodrum, Marmaris, Antalya, Adana ve Manavgat
bölgeleridir. Bunların dışındaki bölgelerde talebin düşük olması nedeniyle dağıtım
yapılmadığı anlaşılmıştır.
4 REKABET KURUMU
Dispens olarak adlandırılan tanklı ürünlerin, pre-mix ve post-mix olmak üzere
iki çeşidi bulunmaktadır. Pre-mix makinalar 20 lt. hacimli tanklarla uyumlu musluklu
cihazlar olup, daha çok fast-food türü ürün satılan yerlerde tercih edilmektedir. Post-
mix cihazları, nitelikleri gereği eş zamanlı olarak çok sayıda bardağı doldurabildikleri
için daha çok oteller tarafından tercih edilmektedir.
I.2. İlgili Pazar
İlgili Ürün Pazarı: Belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer
mallardan oluşan pazardır. Bir malın diğer malla aynı pazarda sayılabilmesi için bu
iki ürünün tüketici gözünde nitelikleri, kulanım amaçları ve fiyatları bakımından
benzer olması gerekmektedir. Bu ölçütlerden hareketle ilgili ürün pazarı alkolsüz
gazlı içecekler pazarı olarak belirlenmiştir.
İlgili Coğrafi Pazar: Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş., ilgili ürünün dağıtım
hizmetini tüm Türkiye çapında gerçekleştirmektedir. Diğer taraftan Pepsi-Cola Servis
Dağıtım A.Ş., faaliyetini ağırlıklı olarak güneyde yer alan belli bölgelerde
yoğunlaştırmıştır. Ancak tanklı içeceklerin farklı bir ürün pazarı olarak
değerlendirilmesinin olanaklı olmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar, Türkiye
Cumhuriyeti sınırları olarak tesbit edilmiştir.
I.3. Değerlendirme
I. 3.1. Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş. İle İlgili Değerlendirme
Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş.’nin dağıtım sistemine ilişkin olarak
dolaylı dağıtımı gerçekleştiren bayilerle, bayilik bölgelerinde çalışan satış
noktalarıyla, büyük zincir marketlerle akdettiği anlaşmaların iki tip olarak
düzenlendiği görülmektedir.
Söz konusu anlaşmaların, bir ürünün (meşrubat) üretiminden nihai tüketiciye
ulaşıncaya kadar geçtiği aşamaları birbiriyle birleştiren nitelikte olması yönüyle dikey
anlaşma olduğu tesbit edilmiştir. Bahse konu anlaşmalar, belirlenmiş malları
yalnızca diğer taraftan alma ve rakip malları satmama yükümlülüğünü içermesi
dolayısıyla, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında anlaşmalardandır.
Söz konusu anlaşmalar, yeniden satıcılar üzerine satışa konu ürünleri yalnız
Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş.’den alma yükümlülüğü getirmekle birlikte,
herhangi bir şekilde topraksal koruma sağlamaması unsuru göz önüne alındığında
tek elden satın alma anlaşmaları niteliğindedir. Bu nedenle anlaşmalar 1997/4 sayılı
"Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği" kapsamında
incelenmişlerdir. Bayilik anlaşmalarının 2. ve 4. maddelerinin sağlayıcıya azami fiyat
tespiti yetkisi veren, bayiye de kendi satış bölgesinde satış yapan perakendecilerin
tespit edilen azami fiyata uymalarını sağlama yükümlülüğü getiren hükümler içermesi
ve ayrıca, satış noktaları ile zincir ve büyük marketlerle akdedilen anlaşmaların bir
kısmının ise, anlaşma süresinin belirsiz olmasına yol açan belli miktarda ürünün
satın alınması (kota) üzerinden yapılması nedeniyle söz konusu anlaşmalar, 1997/4
sayılı Tebliğ kapsamı dışına çıkmaktadır.
Dolayısıyla, gerek bayilik anlaşmaları, gerekse satış noktası, zincir ve büyük
marketlerle yapılan anlaşmalar bildirime tabi anlaşmalardır. Ancak, söz konusu
anlaşmalarla ilgili olarak herhangi bir başvuru yapılmamıştır.
5 REKABET KURUMU
Azami fiyat tespiti, uygulamada çoğunlukla yeniden satıcının anlaşma konusu
malların fiyatlarını sağlayıcının karını azami yapan seviyenin üzerinde belirlenmesini
önlemek amacıyla getirilmektedir. Dikey fiyat tespiti içeren anlaşmaların
yasaklanması uygulaması genellikle, asgari fiyat yanında azami fiyat tespitini de
kapsamakla birlikte söz konusu iki uygulamanın (asgari fiyat ve azami fiyat) etkileri
ve getirilme amaçları birbirinden farklılaşmaktadır. Azami fiyat tespiti sağlayıcıların,
dağıtıcılar arası kartel oluşumuna müdahele edebilmesinde ya da bölgesel monopol
gücüne sahip yeniden satıcıların fiyatlandırma gücüne kısıtlama getirebilmesinde bir
araç olarak kullanılabilmektedir. Özellikle dosya konusunda olduğu gibi pazarın,
dünya geneline paralel olarak ülkemizde de esas itibarıyla güçlü bir konumda
bulunan Coca-Cola teşebbüsü ile onun takipçisi Pepsi-Cola teşebbüsünün faaliyet
gösterdiği, dar oligopol (duopol) şeklinde yoğunlaşmış bir piyasa yapısı niteliğinde
olması, üretici ve dağıtıcıların kendi maliyetleri üzerine ayrı ayrı mark-up fiyatı
uygulaması yapmalarını gündeme getirmektedir. Bu noktada, dikey yapı içerisinde
üretici ve dağıtıcıların birbirlerini dikkate almadan yapmış oldukları bu uygulama
sonucunda ortaya çıkan fiyat, her iki grup teşebbüsün de ortak karlarını azami
kılacak seviyenin üzerinde belirlenmiş olabilecektir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden ve yapılan yerinde inceleme ve pazar
araştırmalarından, azami fiyat tespiti uygulaması olmasa da, bayilerin rekabetçi
fiyatlardan uzak yüksek fiyatla ürün satmaları mümkün görünmemektedir. Şöyle ki,
büyük ölçekli marketler (süpermarket, grossmarket, hipermarket vb.), alım güçlerinin
ve kapasitelerinin yüksek olması nedeniyle genelde hemen tüm ürünleri, özelde
alkolsüz gazlı içecek ve türev ürünleri bayilere ve diğer satış birimlerine oranla
oldukça yüksek iskontolarla satın alabilmekte ve sağlayıcı tarafından öngörülen
rekabet sınırlamalarına maruz kalmamaktadırlar. Bu nedenle, satış fiyatları da diğer
satış noktalarının ve hatta bayilerin satış fiyatlarının altında kalmaktadır. Diğer
yandan, alkolsüz gazlı içecekler sürekli tüketilen stok devir hızı yüksek
ürünlerdendir. Bu özelliğinden dolayı kendisi ile birlikte sunulan ürünlerin satışına
da olumlu etkide bulunmaktadır. Bu nedenle, toptan veya perakende gıda maddeleri
ticareti yapan teşebbüsler lokomotif niteliği dolayısıyla alkolsüz gazlı içecek
ürünlerinin satışına önem vermekte, sık sık kampanyalar düzenleyerek söz konusu
ürünleri indirimli fiyatlarla satmaktadırlar. Özellikle yüksek çeşitte ürün sunumunda
bulunan büyük ölçekli marketler, bazı dönemlerde kendi karlarından ödün vererek,
zaten diğer satış birimlerine oranla daha düşük fiyatla satmakta olduğu ürünleri,
maliyetine ya da çok düşük seviyede kar oranı ile satmaktadırlar. Bu durumda satış
noktaları doğal olarak, söz konusu ürünleri bayilerden satın almak yerine çok daha
düşük fiyatla bu tür yerlerden satın almayı tercih etmektedir. Bu koşullar altında
bayilerin ilgili ürünü yüksek fiyatla ya da sağlayıcının tespit edeceği fiyat
doğrultusunda satabilmesi olanaklı görünmemektedir.
Anlaşmalarla ilgili diğer bir rekabet ihlali ise, tek elden satın alma anlaşmaları
olarak düzenlenen satış noktası anlaşmalarının bir kısmının, belli miktarda ürün alımı
(kota) üzerinden düzenlenmesi dolayısıyla süresinin belirsiz niteliğe sahip
olmasından kaynaklanmaktadır. Uygulamanın daha çok küçük ölçekli teşebbüsler
açısından söz konusu olduğu ve bütün anlaşmaları kapsamadığı dosya mevcudu
bilgi ve belgeden tesbit edilmiştir.
6 REKABET KURUMU
Bu itibarla, Pepsi-Cola ürünlerinin üreticisi Fruko Meşrubat Sanayii A.Ş.’nin
pazar lideri Coca-Cola teşebbüsü karşısında pazardaki durumu da göz önüne
alındığında, bayilik anlaşmalarında azami fiyat tespitini öngörmüş olması, satış
noktası anlaşmalarında ise anlaşma süresini ürün miktarı üzerinden belirlemesi,
rekabetin önemli ölçüde sınırlanması sonucuna yol açmamaktadır. Ancak, bayilik
anlaşmalarında yer alan fiyat tespitine ilişkin hükümlerin 4054 sayılı Kanun'un 4.
maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle sözleşme metninden çıkarılması ya da
yeniden satıcıya kendi satış fiyatını belirleme serbestisi sağlayacak şekilde yeniden
düzenlenmesi gerekmektedir.
I.3.2. Pepsi-Cola Servis ve Dağıtım A.Ş. İle İlgili Değerlendirme
Pepsi-Cola Servis ve Dağıtım A.Ş. ile satış noktası olarak adlandırılan
yeniden satıcıları arasında akdedilen anlaşmalar, nitelikleri itibarıyla yeniden
satıcılar üzerine satışa konu ürünleri yalnız Pepsi-Cola Servis ve Dağıtım A.Ş.’den
veya Pepsi Grubu’ndan alma yükümlülüğü getirmekle birlikte, herhangi bir şekilde
topraksal koruma sağlamaması unsuru göz önüne alındığında tek elden satın alma
anlaşmaları niteliğine sahip görünmektedir. Ancak, nitelikleri gereği Fruko Meşrubat
Pazarlama ve Ticaret A.Ş. ile yeniden satıcıları arasında yapılan anlaşmalardan
farklılaşmaktadır. Rekabet kısıtlaması bakımından en önemli fark, şişeli ve kutulu
ürünlerin pazarlanması ile iştigal eden Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş. ile
yeniden satıcıları arasında yapılan anlaşmalar, azami yeniden satış fiyatını
öngörürken, Pepsi-Cola Servis ve Dağıtım A.Ş. ile satış noktaları arasında akdedilen
anlaşmaların yeniden satış fiyatının sabit olarak belirlenmesini öngörmesi yönüyle
ortaya çıkmaktadır.
Pepsi-Cola Servis ve Dağıtım A.Ş. ile yeniden satıcıları arasında akdedilen
anlaşmaların "Genel Şartlar"ı içeren bölümünün;
- “Tanımlar” başlıklı 1. maddesinde “Cari Fiyat Listesi”, “Pepsi’nin satış ve dağıtımını
yaptığı ürünlerin perakende satış fiyatlarını gösterir ve zaman zaman herhangi bir
ihbara gerek kalmaksızın Pepsi’nin tek taraflı irade beyanı ile değiştirilebilen liste”
şeklindeki tanımlamaya,
-7. maddesinde “Cari Fiyat Listesi” başlığı altında, “Pepsi zaman zaman yaptığı fiyat
ayarlamalarını da içeren cari fiyat listesini müşteriye en kısa zamanda fakat her
halükarda sipariş vermeden önce ulaştıracaktır.” hükmüne,
- 17. maddesinde de “Fiyatlar” başlığı altında, “Müşteri, Pepsi tarafından tespit edilen
fiyat politikasına aynen uymayı kabul ve taahhüt eder. Pepsi, ürünlerin mevcut fiyat
listesindeki fiyatlarını tek taraflı beyanı ile herhangi bir ön bildirimde bulunma
zorunluluğu olmadan değiştirebilir.” ifadelerine
yer verilmiştir.
Teşebbüsler arası anlaşmalar yoluyla yeniden satış fiyatının belirlenmesi,
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında yasaklanan bir fiil olup, “1997/4 sayılı
Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” bakımından izin
verilen sınırlamalar kapsamında bulunmamaktadır.
Söz konusu anlaşmalarda “Süre” başlığı altında; “İşbu sözleşmenin süresi
tarafların akdi imzaları ile yürürlüğe koydukları ve sözleşmenin başlangıcından
7 REKABET KURUMU
belirtilen tarihten başlayarak ……yıl/kotalı dır.” denilmektedir. Büyük ölçekli satış
noktaları ve zincir marketler için yıl, küçük ölçekli satış noktaları bakımından kota
bazında düzenlenen bu hüküm, tek elden satın alma anlaşmasının belirsiz süreli
(süresiz) olmasına neden olmaktadır. 1997/4 sayılı Tebliğ’in “Grup Muafiyeti
Kapsamı Dışında Kalan Koşullar ve Yükümlülükler” başlıklı 4. maddesinin (d)
bendinde ise; anlaşmanın, belirsiz bir süre için veya beş yıldan daha uzun bir süre
için akdedilmesi halinde grup muafiyeti kapsamı dışına çıkacağı belirtilmiştir.
Tek elden satın alma anlaşması niteliğinde olan söz konusu anlaşmalar;
sağlayıcıya yeniden satış fiyatı tespiti yetkisi vermesi, ayrıca satış noktaları ile zincir
ve büyük marketlerle akdedilen anlaşmaların bir kısmının süresinin belirsiz olmasına
yol açan belli miktarda ürünün satın alınması (kota) olarak belirlenmesi, dolayısıyla
belirsiz süreli anlaşmalar olması nedeniyle ilgili grup muafiyeti tebliği kapsamı dışına
çıkmaktadır. Sağlayıcı teşebbüs Pepsi-Cola Servis ve Dağıtım A.Ş. tarafından söz
konusu anlaşmalar ile ilgili olarak bireysel muafiyet talebiyle de herhangi bir bildirim
yapılmamıştır.
Söz konusu anlaşmaların, diğer anlaşma gruplarına paralel olarak, ilgili pazar
koşulları dikkate alındığında Pepsi Cola’nın, en büyük rakibi ve pazarın lideri
konumunda bulunan Coca-Cola teşebbüsü karşısında bağımsız hareket ederek ya
da yapmış olduğu dağıtım anlaşmalarının yeniden satış fiyatı tespitini içermesi ve
anlaşma süresinin ürün miktarı üzerinden yapılması yoluyla pazardaki rekabeti
önemli ölçüde kısıtlamasının güç olduğu görünmektedir. Hal böyle olmasa bile, söz
konusu ürünlerinin çoğunlukla başka ürünlerle birlikte tüketiciye sunulduğu
düşünüldüğünde, lokanta, fast-food, zincir marketler, oteller vb. yerler bakımından
ayrı ayrı yeniden satış fiyatı belirlenmesi fiilen mümkün değildir. Sağlayıcı ve satış
noktaları ile yapılan görüşmelerde de, sağlayıcı teşebbüsün yeniden satış fiyatlarına
müdahele etmediği ve etmesinin de mümkün olmadığı dile getirilmiştir. Ancak,
anlaşmaların 1, 7 ve 17. maddelerinde yer alan fiyat tespitine ilişkin hükümlerin 4054
sayılı Kanun'un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle sözleşme metninden
çıkarılması ya da yeniden satıcıya kendi satış fiyatını belirleme serbestisi sağlayacak
şekilde yeniden düzenlenmesi gerekmektedir.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde;
A) Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş. ile ilgili olarak;
1- Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş. ile yeniden satıcıları arasında
akdedilen anlaşmaların, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti
sınırlayıcı nitelikte anlaşmalar olması nedeniyle 1997/4 sayılı Tebliğ ile sağlanan
grup muafiyeti kapsamı dışında kaldıklarına, dolayısıyla bildirime tâbi olduklarına;
2- Bayileri ve satış noktaları ile akdedilen bu anlaşmalar için, bildirime tâbi
olmalarına karşın Kurul’a bildirimde bulunulmaması nedeniyle, sağlayıcı teşebbüs
Fruko Meşrubat Pazarlama ve Ticaret A.Ş.’ye, söz konusu her iki tip anlaşma için
ayrı ayrı olmak üzere Kanun’un 16. Maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ve karar
tarihi olan 2000 yılında geçerli para cezası miktarlarını düzenleyen 2000/1 sayılı
Tebliğ uyarınca 608.400.000 TL idari para cezası verilmesine;
8 REKABET KURUMU
3- Aynı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ayrıca, adıgeçen
teşebbüsün yönetim kurulunda söz konusu anlaşmaların uygulandığı dönemde
görev alan Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Melih Sipahioğlu'na, Yönetim Kurulu
Başkan Vekili Mehmet Asım Şengör'e, Murahhas Aza Robert Hunter Murphy'e ve
yönetim kurulu üyeleri İlhan Köseoğlu, Haluk Taşlıklıoğlu ile Selda Gocay'a ayrı ayrı
ve her iki tip anlaşma için olmak üzere, yukarıda öngörülen para cezasının yüzde
beşi oranında 30.420.000 TL. para cezası verilmesine;
4- a) Söz konusu anlaşmalardan fiyat tespitine ilişkin hükümlerin ve anlaşma
süresinin belirli alım miktarı şartına (kota) bağlanmasını düzenleyen hükmün
çıkarılması ya da yeniden satıcıya kendi satış fiyatını belirleme serbestisi sağlayacak
şekilde yeniden düzenlenmesi, ayrıca anlaşma süresini belirli bir ürün alımı miktarı
şartına (kota) bağlayan “süre” başlıklı hükmün yalnızca yıl bazında düzenlenmesi
halinde, bu anlaşmaların 1997/4 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanabileceğine;
b) Öngörülen bu uyarlamaların yerine getirilmesi için, kararın tebliğinden itibaren
45 gün süre verilmesine ve bu süre içinde aykırılığın giderildiğinin Kurum'a tevsik
edilmesine, aksi takdirde anlaşmaların Kanun’un 56. maddesi uyarınca geçersiz
sayılacağının, öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam edilmesi
halinde haklarında soruşturma açılacağının ve 16. ve 17. maddeler uyarınca işlem
yapılacağının ilgili taraflara bildirilmesine;
B) Pepsi-Cola Servis Dağıtım A.Ş. ile ilgili olarak;
1- Pepsi-Cola Servis Dağıtım A.Ş. ile yeniden satıcısı konumundaki satış noktaları
arasında akdedilen anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
rekabeti sınırlayıcı nitelikte anlaşmalar olmaları nedeniyle 1997/4 sayılı “Tek Elden
Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” ile sağlanan grup muafiyeti
kapsamı dışında kaldıklarına, dolayısıyla bildirime tabi olduklarına;
2- Satış noktaları ile akdedilen bu anlaşmalar için, bildirime tabi olmalarına karşın
Kurul’a bildirimde bulunulmaması nedeniyle, sağlayıcı teşebbüs Pepsi-Cola Servis
ve Dağıtım A.Ş.’ye, satış noktaları ile akdettiği bu anlaşmalar için 4054 sayılı
Kanun’un “Para Cezaları” başlıklı 16. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi
gereğince ve karar tarihi olan 2000 yılında geçerli para cezası miktarlarını
düzenleyen 2000/1 sayılı Tebliğ uyarınca 608.400.000 TL. idari para cezası
verilmesine;
3- Ayrıca, aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca söz konusu anlaşmaların
uygulandığı dönemde teşebbüsün yönetim kurulunda görev alan Yönetim Kurulu
Başkanı İlhan Köseoğlu'na, Yönetim Kurulu Başkan Vekili Albert Ange Manzone'a ve
yönetim kurulu üyeleri Nejat Selkan, Ünal Binerer, Ahmet Levent Yüksel ile Hüseyin
İnan'a ayrı ayrı olmak üzere, yukarıda öngörülen para cezasının yüzde beşi
oranında 30.420.000 TL para cezası verilmesine;
4- a) Anlaşmaların 1. maddesinde yer alan “Cari Fiyat Listesi” tanımı ile birlikte 7 ve
17. maddelerinde yer alan ve yeniden satış fiyatının sağlayıcı tarafından tespit
edilmesini öngören hükümlerin kaldırılması ya da yeniden satıcıya kendi satış fiyatını
belirleme serbestisi sağlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi, ayrıca anlaşma
süresini belirli bir ürün alımı miktarı şartına (kota) bağlayan “süre” başlıklı hükmün
9 REKABET KURUMU
yalnızca yıl bazında düzenlenmesi halinde, bu anlaşmaların 1997/4 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceğine;
b) Öngörülen bu uyarlamaların yerine getirilmesi için, kararın tebliğinden itibaren
45 gün süre verilmesine ve bu süre içinde aykırılığın giderildiğinin Kurum'a tevsik
edilmesine, aksi takdirde anlaşmaların Kanun’un 56. maddesi uyarınca geçersiz
sayılacağının, öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam edilmesi
halinde haklarında soruşturma açılacağının ve 16. ve 17. maddeler uyarınca işlem
yapılacağının ilgili taraflara bildirilmesine;
OY ÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
KARŞI OY GEREKÇESİ
İnceleme konusu sözleşmelerde, grup muafiyeti kapsamında olmayan ve
Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil eden yasaklamaların bulunması ve bu
sözleşmelerin yasal süresi içerisinde bildirilmemeleri karşısında anılan ihlal içerikli
hükümlerin sözleşmeden çıkarılmasının istenmesi ve bildirimde bulunmama
cezasının uygulanması ile yetinilmesi yerinde olmadığından fiyat tespiti gibi açık ihlal
içeren hükümler ihtiva eden ve bildirimde bulunulmadan uygulanan sözlşmeler
nedeniyle sağlayıcı firmalar hakkında soruşturma açılması gerektiği düşüncesiyle
Rekabet Kurulu’nun 4.7.2000 tarih ve 00-25/259-141 sayılı kararında sayın
çoğunluğun görüşüne katılmıyoruz.
Ersan GÖKMEN R. Müfit SONBAY Murat GENCER
Kurul Üyesi Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy