T.C.
GAZİANTEP
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO:
KARAR NO:
BAŞKAN:
ÜYE:
ÜYE:
KATİP:
DAVACI :
VEKİLLERİ:
DAVALI :
VEKİLLERİ:
DAVA: Sözleşmenin Uyarlanması
DAVA TARİHİ: 26/05/2021
KARAR TARİHİ: 26/01/2023
GEREKÇE TARİHİ : 31/01/2023
Mahkememizde görülmekte olan Sözleşmenin Uyarlanması davasının yapılan açık yargılaması sonunda:
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVACININ İSTEMİNİN ÖZETİ:
Davacı vekilinin dava dilekçesi ve yargılama aşamasındaki beyanında özetle: Kahramanmaraş İli Nurhak İlesinde bulunan 1.384,89 Hektar Ruhsat alanına sahip, .... Ruhsat numaralı, 02/06/2009 yürürlüğe giriş tarihli maden işletme ruhsatı ve ruhsatta krokisi gösterilip koordinatları yazılı olan IV. Grup maden sahası ve Kahramanmaraş ili Nurhak ilçesinde bulunan 1.365,72 hektar ruhsat alanına sahi, ... ruhsat numaralı 02.06/2009 yürürlüğe giriş tarihli maden işletme ruhsatı ve ruhsatta krokisi gösterilip koordinatları yazılı olan IV. Grup maden sahası yazılı maden ruhsatlarına sahip Davalı .... ile davacı firma arasında 15/02/2021 tarihinde " IV. Grup Maden sahasının arama ve işletme ruhsatı ile işletme izinlerinin satış ve devrine dair sözleşme " imzalandığını, sözleşme uyarınca yazılı maden sahalarına ilişkin olarak davalının sahibi olduğu her türlü haklarının tamamının maden sahası ve maden ruhsatı ile birlikte % 50 hissesinin müvekkil firmaya devredileceğinin açıkça belirlendiğini, sözleşme uyarınca yazılı maden saha ve ruhsatların % 50 hissesi için belirlenen bedelin tamanı, zamanında ve eksiksiz olarak davalıya ödenmiş olmasına rağmen davalı tarafın sözleşmede yazılı olan edimlerini yerine getirmekten kaçındığını, yazılı maden saha ve ruhsatların % 50 hissesinin müvekkil firmaya devrini gerçekleştirilemediğini, sözleşmenin 2.maddesinde yazılı şirket kurulmamış şirkete devriler yapılmadığını ve yine sözleşme uyarınca imzalanması gereken rödovans sözleşmesi imzalanmadığını, tüm edimlerin yerine getirilmesi için müvekkil firma tarafından 17/05/2021 tarihinde ihtarname kişide edilerek davalıya tebliğ edildiğini, ihtarnameye rağmen davalı tarafından edimlerin yerine getirilmediğini, bunun üzerine davalı ..... tarafından da Osmaniye 1.Noterliği .... yevmiye nolu ve 17/05/2021 tarihli "İbraname" keşide edilerek müvekkiline tebliğ edildiğini, ihtarnamede herhangi bir gerekçe yazılmadan bildirilmeksizin tek taraflı feshedildiğinin yazıldığını, müvekkili tarafından sözleşmenin tüm yükümlülüklerini yerine getirildiğini, davalının tek taraflı ve haksız olarak sözleşmeyi feshettiğini, bu nedenlerle taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 2.maddesi uyarınca bir limited şirketi kurulması için taraflarına yetki verilmesini, dava konusu 2 madenin ruhsat ve işletme haklarının tamamının bu şirkete devrinin sağlanması, bunun mümkün olmaması halinde dava konusu her iki maden ruhsat ve işletme haklarının %50 hissesinin müvekkili firmaya devir ve tescilini, bunun da mümkün olmaması halinde dava konusu iki madenin güncel değerinin tespit edilerek müvekkilinin hissesine düşen %50 hisse değerinin davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.
Davanın ıslahı ve harç ikmali: Davacı vekili tarafından 29/11/2022 tarihinde Mahkememizce alınan bilirkişi raporunda tespit edilen bedel üzerinden (her bir maden için 5.523.264,00-TL olmak üzere toplam 11.046.528,00-TL) harç ikmali yapılmıştır.
DAVALININ SAVUNMASININ ÖZETİ:
Davalı vekili cevap dilekçesi ve yargılama aşamasındaki beyanında özetle: Taraflar arasında yapılan sözleşme gereği maden sahalarına ilişkin olarak müvekkilinin sahip olduğu her türlü hakların tamamının maden sahası ve maden ruhsatı ile birlikte her iki tarafın da eşit hisse ile ortak olacağı yeni bir şirket kurulacak ve madenlere ilişkin tüm hakların her iki tarafça bu şirkete devredileceğini, davacının dava dilekçesinde müvekkilinin edimlerini yerine getirmediğini belirttiğini, ancak sözleşmede müvekkilinin yeni şirketin kurulması veya herhangi bir işlemle ilgili edim yüklenmediğini, sadece maden sahalarının boş şekilde teslim edilmesi, işletme ruhsat ve izinleri konusunda taahhütte bulunduğunu, ticari hayat gereği devreden müvekkilinin değil de devralan davacının söz konusu şirketi kurması gerektiğini, müvekkilinden hem hissesini devredip hem de bu hisseyi devretmek için yeni bir şirket açmasının makul olmadığını, bu durumda hisse devrinin bir anlamı olmayacağını, dava dilekçesinde davacının devir bedelinin tamamını nakden ve peşinen ödediğinin belirtildiğini, böyle bir ödemenin söz konusu olmadığını, yasa gereği bedelin bankalar veya Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü aracı kılınarak yapılması gerektiğini, sözleşme sırasında müvekkiline bedelin hesabına atılacağının söylendiği, müvekkilinin aralarındaki güven ilişkisine dayanarak sözleşmeyi imzaladığını, ancak herhangi bir ödeme yapılmadığını, davacının ödemeye ilişkin dekontu sunması gerektiğini, davacı tarafından müvekkilinin gönderdiği fesih dilekçesinde herhangi bir gerekçe bildirilmediğinin belirtildiğini, ancak gönderilen ihtarnamede ve davacının ihtarnamesine verilen cevapta fesih nedenin sözleşme bedelinin ödenmemesi yani taahhütlerin yerine getirilmediği hususunun açıkça belirtildiğini, bu nedenlerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:
1- Davaya konu madenlere ilişkim Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nden celp edilen kayıtlar
2- Taraflar arasında akdedilen "IV. Grup Maden Sahasının Arama ve İşletme Ruhsatı ile İşletme İzinlerinin Satış ve Devrine Dair Sözleşme" başlıklı sözleşme
3- İşletme Ruhsat Bedeli Ödemesine İlişkin Dekontlar
4-İhtarnameler
5-Keşif ve bilirkişi incelemesi
Mahkememizce Elbistan Asliye Hukuk Mahkemesinden istinabe talep edilerek mahallinde bir harita mühendisi, bir maden mühendisi ve jeoloji mühendisi bilirkişi refakatinde keşif yapılarak rapor aldırılmıştır.
Bilirkişi heyeti 21/07/2022 tarihli raporda özetle: Dava konusu .... ruhsat numaralı birinci sahanın 1.384,89 Hektar ruhsat alanına, 200902266 ruhsat numaralı ikinci sahanın 1.365,72 Hektar ruhsat alanına sahip olduğu, bu iki ruhsatın da .... adına kayıtlı olduğu, dosya muhteviyatında bulunan 15/02/2021 tarihli 90.050,00 TL ve 15/02/2021 tarihli 89.100,00 TL bedelli banka dekontlarının ruhsat sahaları için MIGEM'e yatırıldığı; keşif heyetiyle yapılan saha incelemelerinde Çayderesi formasyonuna ait kireçtaşları ve şistlerin arasında mercekler halinde çinko-demir zuhurlarının olduğu, keşif bölgesinde ruhsatlı alanların sadece bir noktasında araştırma amaçlı yol çalışması yapıldığı ve bu yol çalışmasına bağlı sondaj noktalarının gösterir tabelalar konduğunun gözlendiği; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün 18/07/2019 tarihinde 200902676 ruhsat nolu saha için hazırlanan raporda projede beyan edilen muhtemel rezervin 640.000 ton, yatırım harcamasının 427.498,46 TL, işletme projesinde beyan edilen yıllık üretim miktarının 20.000 ton olduğu ve projenin arza uygun olduğunun, 25/11/2019 tarihinde 2009022266 ruhsat nolu saha için hazırlanan raporda, projede beyan edilen görünür rezervin 6.450.000 ton, isletme projesinde beyan edilen üretim miktarının 20.000 ton ve projenin arza uygun olduğunun belirtildiği; yapılan inceleme, değerlendirme ve hesaplamalar sonucunda Kahramanmaraş ili, Nurhak ilçesi hudutları dahilinde bulunan ... adına kayıtlı olan .... ve ...... ruhsat nolu demir-çinko ocaklarının değerinin 15.02.2021-26.05.2021 tarihlerinde farklılık göstermeyeceği (MAPEG tarafından aynı yıl için bir fiyat belirlendiği) için tek bir fiyat belirlendiği, ruhsatlı ocakların yaklaşık değerinin her bir ruhsat sahası için 5.523.264,00 TL olduğu rapor edilmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava, davacı ile davalı arasında adi yazılı şekilde yapılan 15/02/2021 tarihli maden ruhsatı devir sözleşmesinden kaynaklı maden ruhsat ve işletme hakkının devri ve tescili, bunun mümkün olmaması halinde sözleşme konusu madenlerin rayiç bedellerinin tahsili istemine ilişkindir.
Davacı tarafça, davalı ile aralarında düzenlenen 15/02/2021 tarihli "4. Grup maden sahasının arama ve işletme ruhsatı ile işletme izinlerinin satış ve devrine dair sözleşme" düzenlendiği, sözleşme gereğince maden sahalarına ilişkin davalının sahip olduğu her türlü maden arama, çıkarma, işletme gibi hakların tamamının maden sahası ve maden ruhsatı ile birlikte %50 hissesinin davacı şirkete devredileceğinin kararlaştırıldığı, bu kapsamda davalıya ödemenin nakden ve peşin olarak yapıldığını ancak maden ve saha ruhsatlarının devredilmediğini belirterek sözleşmenin 2. maddesinde öngörülen sözleşmesel yükümlülüğün yerine getirilmesi yönünde hüküm tesis edilmesini, bu anlamda her iki tarafın %50 hissedar olacağı şirketin kurulması için taraflarına yetki verilmesini ve davaya konu her iki maden ruhsatı ve işletme hakkının tamamının bu şirkete devredilmesinin sağlanmasını; bu mümkün olmadığı takdirde maden ruhsatı ve işletme haklarının %50'sinin davacıya devir ve tesciline karar verilmesini; bunun da mümkün olmaması halinde maden güncel değerinin %50 kısmına ilişkin bedelin tahsili talep edilmiştir.
Davalı tarafça, ödemenin yapılmadığını savunmakta, bu hususun 17/05/2021 tarihli ihtarnamede de belirtildiği ve aynı ihtarnamede sözleşmenin feshedildiğinin bildirildiği görülmektedir.
Davacının terditli taleplerinden olan bedel hususunda davacıdan talebini açıklaması istenilmiş davacı vekili tarafından ibraz edilen dilekçede, maden ruhsatlarına ilişkin son ödeme günü gelen harçların davacı tarafından ödenmesi talebi karşılığında yapılan harç ödemelerine karşılık olarak dava konusu madenlerin %50 hissesinin davacıya devrinin taahhüt edildiği, bu kapsamda davacı şirket tarafından MİGEM'e ödemelerin yapıldığı, bedel taleplerinin ödenen bu bedelin iadesine yönelik değil dava konusu madenlerin güncel rayiç değerlerinin %50'sine yönelik olduğu beyan edilmiştir.
Maden hakkı; bir başkasına geçerken, bu devir kural olarak, yetkili merci önünde yapılacak bir resmî hukukî işlem ve maden siciline tescil ile gerçekleşir. Malvarlığına dahil bir hak olan maden hakkı, 3213 sayılı Maden Kanun’un 5.maddesinin II.fıkrası uyarınca, maden ruhsatları, görünür rezerv geliştirme hakkı ve buluculuk hakkı devredilebilir. Devir Bakanlık onayı ile gerçekleşir. Madenciliğe ilişkin hakların verilmesinde söz sahibi olan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, bu hakkın devredilmesinde de söz sahibidir.
Maden ruhsat ve sertifikalarının devredilmesine ilişkin düzenlemelerin yer aldığı Maden Yönetmeliği'nin 82. maddesinde hakkın devrinin özel bir şekle bağlandığı ve özellikle, kamu yararına bir hizmet gören ruhsatname sahibi gibi, ruhsatnameyi devralacak kişinin de devlete karşı, kanunda belirtilen birçok borç ve yükümlülüleri bulunduğu açık olarak dile getirmiş bulunmaktadır. Söz konusu maddenin öngördüğü bu şekil, arama ruhsatnamesini devredecek kişi ile, devralacak kişi ve ayrıca madenlerin sahibi olan devletin, bu iş ile görevli kanuni temsilcisinin iradelerinin belirli konularda birleşmesi suretiyle yapılacak resmi bir hukuki işlemi kapsamaktadır.
82. maddenin açık hükmüne göre; ruhsatı devralacak kişinin, Maden İşleri Genel Müdürlüğüne bir dilekçe vererek, devralacağı ruhsata ait Kanundan doğan bütün hak ve vecibelerini, ruhsata uygulanmış yaptırımlar ile yükümlülükleri kabul ettiğini; ruhsat sahibinin de ruhsatını bütün hak ve vecibeleri ile devretmek isteğini beyan etmesi şarttır. Bu dilekçelerin tesliminden sonra, hukuki bir sakınca bulunmadığı takdirde, maden haklarını kullanma ile ilgili şartları taşıyan gerçek veya tüzel kişilere devir Bakanlık onayı ile gerçekleşecektir. Bu husus; Maden Kanununun, devir konusunda kabul ettiği emredici özel bir şekil ve merasimden ibarettir.
3213 sayılı Maden Kanunu'nun 38/4 maddesi uyarınca madenler üzerinde iktisap edilecek haklar tescil edilmedikçe hüküm ifade etmeyeceği düzenlenmiştir. 06/07/1970 tarihli 1967/7 E. 1970/6 K. Sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında "Maden arama ruhsatının, devri, kamu düzeni düşüncesiyle ilgili bakanlığın müsaadesine bağlanmıştır. Burada, nitelikçe karşılıklı hak ve borçlar yükleyen sözleşme ilişkisi değil, kendine Özgü bir hukuk işlemi, diğer bir deyimle idari bir tasarruf, mülkiyeti devlete ait olan madenlerin aranmasına devletin izin vermesi hali söz konusudur. Bu şeklin idare hukuku koşulları yönünden bir geçerlik şekli olduğunda şüphe yoktur." şeklinde yasada öngörülen prosedürün geçerlilik şekli olduğu ifade edilmiştir. Bununla birlikte öngörülen geçerlik şeklinin, maden ruhsatnamesinin devir vaadini de kapsayıp kapsamadığı, devir vaadinin de yetkili memur huzurunda mı yapılması gerektiği konusunda aynı İBK'da "devlet egemenliği ve kamu yararı bakımlarından madenlere ilişkin arama ve işletme haklarının iktisabı ve devri işlemlerini Maden Kanununun 39 uncu maddesi hükmünce yapılan bir idari tasarruf, diğer bir deyimle yukarıda anılan ilkeler çerçevesinde verilen kendine özgü bir kamu tasarrufu, olarak nitelemek gerektir. Şu halde Maden Kanunu ile madenler konusunda, Medeni Kanunda mevcut genel mülkiyet kurallarından tamamen değişik bir statüyü, kabul eden kanun koyucunun, maden ruhsatnamesinin devri vaadi konusunda. Maden Kanunu ile getirdiği kamu hukukuna ilişkin özel hükümlerden ayrılarak, işi; özel borç münasabetlerine uygulanan: bir hüküm ile, yani Borçlar Kanununun 22. maddesinin 2. fıkrasındaki kuralla çözümlenmesini öngördüğünü kabul, her şeyden önce genel hukuk yorum kurallarıyla, bağdaşır sayılamaz." şeklinde değerlendirme yapılarak maden ruhsatının devrine dair ön sözleşmenin de kanundaki şekle göre yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Açıklanan bu hususlar karşısında, somut olayda taraflar arasında imzalanan ve adi şekilde yapılmış olan sözleşmenin maden ruhsatı devrine ilişkin ön sözleşme niteliğinde olduğu, sözleşmenin geçerli kabul edilebilmesi için resmi şekilde yapılmış olmasının gerektiği, ancak taraflar arasındaki sözleşmenin resmi şekil şartı yerine adi yazılı şekilde yapıldığı, yukarıda belirtilen Maden Kanunu'nu hükümlerine ve 1970 tarihli İBK'ya uygun olmadığından başından itibaren geçersiz olduğu kabul edilmiştir. (Aynı yönde Yargıtay 4. HD'nin 2015/13004 E. 2017/4105 K. Sayılı kararı, Yargıtay 19. HD'nin 2009/7841 E. 2010/5060 K. sayılı kararı ile İzmir BAM 20. HD'nin2020/378 E. 2021/568 K. Sayılı kararı) (Ayrıca bu yöndeki detaylı açıklamalar için bkz. Demet ÖZDAMAR, Maden Hakkının Verilmesi ve Bu Hakkın Devri, Prof. Dr. Turhan Tûfan Yüce’ye Armağan, İzmir 2001, s. 119-148.)
Yukarıdaki değerlendirmeler ve mahkememiz kabulü gereğince taraflar arasında imzalanan sözleşme geçerli kabul edileyemeceği, geçersiz sözleşme gereğince tarafların ancak birbirlerine verdiklerini sebepsiz zenginleşme hukuksal sebebine dayalı olarak talep edebileceklerinden, davacının sözleşmenin yerine getirilmesinin yargı kararıyla sağlanmasına yönelik olarak sözleşmenin 2. maddesinde belirtilen şekilde her iki tarafın %50 hissedar olacağı şirketin kurulması için taraflarına yetki verilmesi ve davaya konu her iki maden ruhsatı ve işletme hakkının tamamının bu şirkete devredilmesinin sağlanmasına yönelik talebi ile terditli talebi olan maden ruhsatı ve işletme haklarının %50'sinin davacıya devir ve tesciline karar verilmesine yönelik talebi ile diğer terditli talebi olan maden güncel değerinin %50 kısmına ilişkin bedelin tahsili talebinin reddine karar vermek gerekmiştir. (Aynı yönde Erzurum BAM 3. HD'nin 2019/18 E. 2019/195 K. Sayılı kararı, Kayseri BAM 6. HD'nin 2021/1496 E. 2021/1741 K. Sayılı kararı)
H Ü K Ü M : Gerekçesi yukarıda açıklanan nedenlerle;
1- Davacının asıl ve terditli taleplerinin ayrı ayrı reddine,
2-Alınması gereken 179,90 TL harcın peşin alınan 94.494,32 TL harçtan mahsubu ile fazladan alınan 94.314,42 TL harcın kararın kesinleşmesi ve talep halinde davacıya iadesine,
3-Davacının yaptığı yargılama giderlerinin kendisi üzerinde bırakılmasına,
4-Davalının yaptığı herhangi bir yargılama gideri bulunmadığından bu konuda hüküm tesisine yer olmadığına,
5-Karar tarihinde yürürlükte olan AAÜT'ye göre 293.232,64-TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
6-Yapılan giderin avanstan mahsubu ile bakiye kısmın HMK'nın 333. maddesi uyarınca karar kesinleştiğinde davacıya iadesine
Dair, taraf vekillerinin yüzüne karşı HMK'nın 345. maddesi uyarınca gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içinde Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesince incelenmek üzere istinaf açık olarak oy birliğiyle verilen karar açıkça okundu ana çizgileriyle anlatıldı. 26/01/2023