T.C.
GAZİANTEP
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
11. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO :....
KARAR NO : ...
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
BAŞKAN : ......
ÜYE : .....
ÜYE : ...
KATİP : .....
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : GAZİANTEP 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : ..
NUMARASI :..
DAVACI : ..
VEKİLLERİ : Av.
DAVALI : ...
VEKİLLERİ : Av. ......
DAVANIN KONUSU : Alacak (Acentelik Sözleşmesinden Kaynaklanan)
İSTİNAF KARARININ
KARAR TARİHİ : ...
YAZIM TARİHİ :..
Taraflar arasında görülen davada yerel mahkemece verilen karar davacı vekilince istinaf edilmekle, dosyadaki tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:
DAVA: Davacı vekili, dava dilekçesinde taraflar arasında ...... tarihli acentelik sözleşmesi akdedildiğini, iş bu davayı açmadan önce davalı tarafa noter kanalıyla tahkim talebi gönderdiklerini, ancak davalının tahkim talebini kabul etmediğini, müvekkilinin ..yılı aşkın zamandır davalı şirketin .. münhasır acenteliğini yaptığını, taraflar arasındaki hukuki ilişkinin... tarihli sözleşmenin sona ermesinden sonra da devam ettiğini, müvekkili şirketin davalıya ait .. markasının münhasır acentesi olarak ticari faaliyetlerini gerçekleştirdiğini ve taraflar arasındaki sözleşmenin zımnen yenilenerek belirsiz sözleşme haline geldiğini, müvekkilinin üzerine düşen tüm sorumlulukları eksiksiz olarak yerine getirdiğini, davalı tarafın yönetiminin değişmesi üzerine müvekkillerine mail gönderilerek finansal sorunların yaşanması ve .. piyasasındaki ürün eksikliği ve dağıtım problemleri nedeniyle .. zarar ettikleri gerekçesi ile sözleşmeyi sona erdirdiklerini bildirdiklerini, davalının bu sebeplerinin gerçeği yansıtmadığını, davacının .. hükümlerine uygun hareket etmediğini, davalının haksız fesih nedeniyle uğranılan zararları ve müvekkilinin hak ettiği alacaklarını ödemediğini, açıklanan tüm bu nedenlerle şimdilik .... tarihi itibariyle .... uyguladığı en yüksek mevduat faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde davacının iddialarının gerçeği yansıtmadığını, davanın derdest bir dava olduğunu, davacının davaya konu talepleri hakkında tahkim sürecini başlattığını, tahkimin devam ettiğini, bu nedenle huzurdaki davanı derdest dava olduğunu, açıklanan nedenlerle davanın hakem mahkemesinde derdest olmasından ötürü usulden reddine karar verilmesini talep etmiştir.
YEREL MAHKEMENİN İLK KARARI: İlk derece mahkemesince..... tarihinde; "Davacının dava dosyasına ibraz etmiş olduğu ve davaya konu hukuki ilişkinin dayanağını teşkil eden ve taraflarca reddedilmeyip taraflarca varlığı hususunda çekişmesiz olan ticari sözleşme başlıklı .... tarihli tek satıcılık sözleşmesinin . maddesinde "bu sözleşmeden ya da ihlalinden, geçersizliğinden veya iptalinden kaynaklanan her türlü anlaşmazlık ve aykırılık . . tahkim kurallarına uygun olarak görüşülecek ve karara bağlanacaktır." şeklinde hüküm konulmuş olup bu sözleşmenin bu hükmü gereği tahkim dava şartı olarak düzenlenmiştir...Taraflar hukuken .....tarihi itibari ile tahkim sürecine başlamışlar ve karşılıklı olarak hakemlerini bildirmişlerdir. Bu doğrultuda davacı .... müracaat ederek.... Esas sayılı dosyası ile ... seçilmesi konusunda dava ikame edilmiştir. Bu dava derdest iken davacı mahkememize müracaat ile aynı dava konusuna ilişkin olarak dava açmıştır. . . ... maddesine göre hakemlerin seçiminin iki tarafa ait olduğu durumlarda davacının hakemini seçip kendi hakemini seçmesinin diğer tarafa bildirdiği tarihte tahkim sürecinin açılmış sayılacağı hüküm altına alınmıştır. Aynı kanunun 7. maddesinin a fıkrasına göre hakem sayısı taraflarca belirtilmemiş ise üç kişiden ibaret olduğunun hüküm altına alınmış olduğu ... taraflarca seçilen hakemlerce belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Eğer bu mümkün değil ise ve 3. hakem .. gün içerisinde belirlenen hakemlerce tayin edilememesi durumunda ...... . seçileceği hüküm altına alınmış bu hüküm doğrultusunda.. . belirlenmesi yönünde...... Esas sayılı dosyası ile ..tayini cihetine gidilmiştir. ... Kanununun 5. maddesine göre Sözleşme ile tahkim zorunlu kılınmış ise dava açılamayacağı hüküm altına alınmıştır. Kaldı ki .. Sayılı ..sayılı maddelerinde dava şartının bulunmadığı durumlarda davanın reddedileceği hüküm altına alınmış olup bu nedenle mahkememizce . maddeleri uyarınca açılan davanın derdestlik nedeni ile usulden reddedileceği yönünde mahkememizce hüküm tesisi cihetine gidilmiştir." gerekçesiyle davanın derdestlik nedeniyle usulden reddine karar verilmiştir.
...... KALDIRMA KARAR.......tarihli kararında; "Uyuşmazlığa ilişkin .. tayini konusunda ..... esas sayılı dosyanın olmasına, eldeki davanın davacı vekilinin belirttiği gerekçelerle, üçüncü hakem tayinine ilişkin davadan önce davalı tarafından açılmış olmasına, .... Kanunu'nun 5. maddesinde "Tahkim anlaşmasının konusunu oluşturan bir uyuşmazlıkta dava mahkemede açılmışsa; karşı taraf, tahkim itirazında bulunabilir. .. itirazının ileri sürülmesi ve tahkim anlaşmasının geçerliliğine ilişkin uyuşmazlıkların çözülmesi, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun ilk itirazlara ilişkin hükümlerine tâbidir. Tahkim itirazının kabulü halinde, mahkeme davayı usulden reddeder. Yargılama sırasında tarafların tahkim yoluna başvurma konusunda anlaşmaları halinde, dava dosyası mahkemece ilgili hakem veya hakem kuruluna gönderilir." şeklindeki düzenlemeye, HMK 116/1-b maddesine göre uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiğine ilişkin itirazın ilk itiraz olup süresinde ileri sürülmesine göre,.... Karar sayılı ilamı ile .......Karar sayılı emsal kararları da dikkate alınarak, davalı tarafından açılan 3. hakem tayinine ilişkin davanın... tarihinde reddedilmesine ve geçen bu zamana kadar kanun yoluna başvurulmaması ve kesinleşmesi için gerekli işlemlerin başlatılmamış olmasına göre, taraflara .... esas sayılı dosyasının kesinleştirilmesi için gerekli işlemleri yapmak, aksi halde davaya devam edileceği ihtarını içerir usulüne uygun süre verilerek, bu süre içerisinde kesinleştirme işlemlerine başlanması halinde sonucunun beklenmesi, aksi halde yargılamaya devamla esas hakkında karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi yerinde görülmemiştir. Bu nedenle, sair istinaf sebepleri incelenmeksizin mahkemece verilen kararın kaldırılmasına karar verilmiştir." gerekçesiyle mahkemenin kararının kaldırılmasına karar vermiştir.
YEREL MAHKEMENİN İKİNCİ KARARI: İlk derece mahkemesince...... tarihinde; "Dava nevi itibari ile tek satıcılık sözleşmesinin haksız feshinden kaynaklı meydana gelen zararların, yoksun kalınan karın ve denkleştirme tazminatının tazminine ilişkindir. Davacı tarafça dava dilekçesi ile davalı ile arasında imzalanan tek satıcılık sözleşmesinin haksız feshi nedeni ile.......USD hedef komisyon alacağı, .. USD indirimler sebebi ile tazminat talebi, .. USD .. giriş ücreti, ... USD stokta kalan ürünler için uğranılan zarar .... USD stokta kalan ürünler için mahrum kalanın kar, .... USD ücret hakkı, .. USD yoksun kalınan kar ve işlemlerin tamamlanmaması nedeni ile uğranılan zarar ve .. USD denkleştirme portföy tazminatı olmak üzere fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak .... USD'nin tazmininin talep edildiği görülmekle, (...) Stokta kalan ürünler açısından yapılan değerlendirmede; (...) davacı tarafça dava dilekçesi ile birlikte stokta kalan ürünler sebebi ile 136.579,546 USD uğranılan zarar ve ... USD mahrum kalının kar olmak üzere toplam .. USD tazmin talebinde bulunulmuş ise de davacı tarafın dava dilekçesinde iddia etmiş olduğu ve stokta kalan ürünleri düşük fiyata satarak zarara uğradığı ve kardan mahrum kaldığına dair tespite yarar herhangi bir delil ibraz edilmediğinden davacı tarafın stokta kalan ürünler sebebi ile uğramış olduğu zarar ve mahrum kaldığı kar talepleri yönünden davasının reddine karar vermek gerektiği hususunda mahkememizde kanaat oluşmuştur. Tazminat talepleri açısından yapılan değerlendirmede; maliyetleri karşılanmamış yatırımlara ilişkin tazminat sözleşmenin olağan feshi veya belirli süreli sözleşmelerde sözleşme süresinin sona ermesi halinde talep edilebilecektir. Bu bağlamda sözleşme tek satıcının kusuru nedeni ile fesih edilmiş ise tek satıcı maliyetleri karşılanmamış yatırımlara ilişkin herhangi bir tazminat talep edemeyecektir, ancak sözleşmenin sağlayıcının kusuru nedeni ile fesih edilmesi durumunda tek satıcı genel ilkelere göre tazminat talep edebilecektir, dosyadaki bulunan delil ve belgeler üzerinde mali müşavir aracılığı ile yapılan incelemeden de anlaşılacağı üzere davacı tek satıcı tarafından taraflar arasındaki sözleşmeye devam ederken davacı tarafça .. aydan sonra satılan ürünlerin vadelerinde ödenmediği, satışların ... gün vade ile yapıldığı, .. yılında kesilen faturalardan .. adedinin ortalama . gün .dedinin ise ortalama ..gün gecikmeli olarak ödendiği, .. yılında kesilen .. adet faturanın tamamının gecikmeli olarak ödendiği gecikmelerin bir kısmının ..yı bulduğu ve ayrıca. aydan itibaren davacı şirkete düzenlenen faturaların kısmi olarak ödendiğinin tespiti de dikkate alınarak sözleşmenin feshi hususunda tek satıcının kusurlu olduğu mahkememizce değerlendirildiğinden davacı tek satıcının maliyeti karşılanmamış yatırımlara ilişkin davalıdan tazminat talep edemeyeceği mahkememizce değerlendirildiğinden davacının bu husustaki taleplerinin de reddine karar verilmek gerektiği mahkememizce takdir edilmiştir. Denkleştirme tazminatı açısından yapılan değerlendirmede; (...) Dosyadaki bulunan delil ve belgeler üzerinde mali müşavir aracılığı ile yapılan incelemeden de anlaşılacağı üzere (...) sözleşmenin feshi hususunda tek satıcının kusurlu olduğu mahkememizce değerlendirildiğinden davacının davalıdan denkleştirme tazminatı talebinde bulunamayacağı ve denkleştirme tazminatı talebi yönünden davasının reddine karar vermek gerektiği hususunda mahkememizde kanaat oluşmuştur. Davacının .. USD hedef tazminatı yönünden yapılan değerlendirmede; Davalı şirketin davacıya mail yazışmalarında .. USD hedef verdiği fakat yine aynı mail yazışmalarında hedefe ulaşamayacağının hatırlatıldığı, ödemelerde gecikme ve bakiye borcun tasfiye edilememesi nedeni ile ürün gönderilemeyeceğinin hatırlatıldığı, yine davacı tarafça davalı şirket tarafından verilen hedeflerin gerçekleştirildiğine dair herhangi bir delil de ibraz edilemediğinden hedef komisyonu olacağı talebi yönünden davasının reddine karar vermek gerektiği mahkememizce kanaat edilmiştir. Davacının satış indirimleri sebebi ile talep etmiş olduğu .. USD talebi yönünden yapılan değerlendirmede; Tüm dosya kapsamında davacı şirketin marketlere giriş için ödenecek ücretlere veya davacı tarafından yapılacak indirimlere dair davalı tarafından davacıya ödeme yapacağı hususunda davalı tarafından verilmiş herhangi bir taahhüdün bulunduğunu ispata yarar herhangi bir delil veya belgeye rastlanılmamış olup ayrıca davacının marketlere giriş veya ne kadar indirim yaptığı hususunda da herhangi bir delil ibraz edemediği anlaşıldığından davacının .. USD talebinin reddine karar vermek gerektiği hususunda mahkememizde kanaat oluşmuştur. Davacının hipermarketlere giriş ücreti olarak talep etmiş olduğu .. USD yönünden yapılan değerlendirmede; Tüm dosya kapsamında davacı şirketin marketlere giriş için ödenecek ücretlere veya davacı tarafından yapılacak indirimlere dair davalı tarafından davacıya ödeme yapacağı hususunda davalı tarafından verilmiş herhangi bir taahhüdün bulunduğunu ispata yarar herhangi bir delil veya belgeye rastlanılmamış olup ayrıca davacının marketlere giriş veya ne kadar indirim yaptığı hususunda da herhangi bir delil ibraz edemediği anlaşıldığından davacının .. USD talebinin reddine karar vermek gerektiği hususunda mahkememizde kanaat oluşmuştur." gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.
İSTİNAF NEDENLERİ: Davacı taraf istinaf dilekçesinde; ilk derece mahkemesi tarafından müvekkil şirket ile davalı şirket arasındaki sözleşmenin haklı nedenle feshedildiği belirtilse de gerekçeli kararda işbu hususa ilişkin herhangi bir gerekçe bulunmadığını, ilk derece mahkemesinin kararında herhangi bir hukuki tahlil yapmadığını, hukuka ve HMK’ya aykırı .. tarihli bilirkişi raporu doğrultusunda açıkça hukuka aykırı şekilde müvekkili şirketin talep edebileceği hak veya tazminatın bulunmadığına karar verdiğini belirterek kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE: Dava, 6102 sayılı TTK m. 122/V'e göre tek satıcılık sözleşmesi nedeniyle denkleştirme tazminatı ve 6098 sayılı TBK m. 112 ve 125'e göre tazminat davasıdır.
Dairemizce inceleme, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinaf nedenleri ve kamu düzeni gözetilerek yapılmıştır.
Taraflar arasında yapılan sözleşmenin 11'inci maddesinin ikinci fıkrasında "Bu sözleşme, geçerli olduğu müddetçe alıcı firmaya tek acentelik hakkını verir." düzenlemesi yapılmış olup sözleşmenin bu hükmünden taraflar arasındaki hukuki ilişkinin TTK m. 122/V'de düzenlenmiş olan tek satıcılık sözleşmesi olduğu anlaşılmaktadır.
Davacının davalıdan tek satıcılık sözleşmesinin haksız feshi nedeni ile hedef komisyon alacağı, indirimler sebebi ile tazminat talebi, hipermarketlere giriş ücreti, stokta kalan ürünler için uğranılan zarar, stokta kalan ürünler için mahrum kalınan kâr, ücret hakkı, yoksun kalınan kar ve işlemlerin tamamlanmaması nedeni ile uğranılan zarar ve denkleştirme portföy tazminatı olmak üzere toplam dokuz kalem tazminat ve alacak talebi bulunmaktadır.
Tek satıcılık sözleşmesi üretici ya da sağlayıcı ile tek satıcı arasındaki hukuki ilişkileri düzenleyen çerçeve niteliğinde sürekli, yapımcı ya da sağlayıcının ürünlerinin tamamını veya bir kısmını belirli bir coğrafi bölgede inhisar / tekel sahibi olarak satmak üzere sadece tek satıcıya göndermeyi, buna karşılık tek satıcının da sözleşme konusu malları kendi adına ve kendi hesabına satarak malların sürümünü arttırma için faaliyette bulunmak yükümlülüğünü üstlendiği sözleşmedir. Bu sözleşmeye göre davacı olan tek satıcının sözleşme konusu malları satın alma, sürümü arttırma, üreticinin ya da sağlayıcının bazı talimatlarına uyma, üreticinin menfaatlerini koruma yükümlülüğü bulunmaktadır.
TBK m. 207'ye göre; "Satış sözleşmesi, satıcının, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının ise buna karşılık bir bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir. Sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine bir âdet bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdürler. Durum ve koşullara göre belirlenmesi mümkün olan bedel, kararlaştırılmış bedel hükmündedir." Bu maddeye göre satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdür. Ancak taraflar arasında yapılan sözlü anlaşmaya göre .. gün vadeli olarak ödeme kararlaştırılmıştır.
Mahkemece hazırlanan bilirkişi raporunda sözleşme devam ederken davacı tarafça .. yılı ..inci aydan sonra satılan ürünlerin vadelerinde ödenmediği, satışların . gün vade ile yapıldığı, .. yılında kesilen faturalardan .. adedinin ortalama . gün, . adedinin ise ortalama .. gün gecikmeli olarak ödendiği, .. yılında kesilen . adet faturanın tamamının gecikmeli olarak ödendiği, gecikmelerin bir kısmının..ayı bulduğu ve ayrıca .. yılı 8'inci aydan itibaren davacı şirkete düzenlenen faturaların kısmi olarak ödendiği, .. yılından sonra . yılı dördüncü ayına kadar satışlarda düşüş olduğu tespit edilmiştir.
Dolayısıyla hazırlanan bilirkişi raporu ile davacının yükümlülüklerinden satın aldığı ürünlerin bedelini zamanında ödeme ve sürümü arttırma yükümlülüğünü yerine getirmediği anlaşılmaktadır. Bu nedenle sözleşmenin davalı tarafından feshinin haklı olduğu anlaşılmaktadır.
TTK m. 122/III'e göre; "Müvekkilin, feshi haklı gösterecek bir eylemi olmadan, acente sözleşmeyi feshetmişse veya acentenin kusuru sebebiyle sözleşme müvekkil tarafından haklı sebeplerle feshedilmişse, acente denkleştirme isteminde bulunamaz." aynı maddenin 5'inci fıkrasına göre de; "Bu hüküm, hakkaniyete aykırı düşmedikçe, tek satıcılık ile benzeri diğer tekel hakkı veren sürekli sözleşme ilişkilerinin sona ermesi hâlinde de uygulanır." Sözleşmenin feshinde davacının üzerine düşün edimleri yerine getirmemesi nedeniyle kusurlu olduğu, bu nedenle de feshin haklı olduğu anlaşılmakla bu madde kapsamında davacının denkleştirme tazminatı talep hakkı bulunmamaktadır.
Davacı taraf stoktaki ürünleri zararına sattığını belirtmiş olmasına karşın neden zararına satış yapmak zorunda kaldığını haklı gösterecek bir açıklama yapmamış ve bu konuda yazılı bir delili de dosyaya sunmamıştır. Davacı tek satıcı olması nedeniyle sözleşmenin feshinden sonra iade etmediği stoktaki malları sözleşme feshedilmemiş gibi kâr edecek şekilde satma olanağına sahipken bunun aksini iddia etmesinin ticari açıdan açıklanması gerekir. Bu nedenle stoklardaki malların zararına satışından davalının hukuken sorumlu tutulması mümkün değildir.
Davacının alacak kalemi olarak belirttiği hedef komisyon alacağı ve hipermarketlere giriş ücreti alacağına ilişkin taraflar arasında yapılan sözleşmede bir hüküm bulunmamaktadır. Bu alacak kalemleri davacı şirketin iştirak şirketi olduğu belirtilen . . . . . ile . . . şirketleri ile imzalanan sözleşmelerde yer almaktadır. Bu şirketler ise davanın tarafı değillerdir. Dolayısıyla taraflar arasında imzalanan sözleşme ile belirlenmemiş olan alacak kalemlerini davacı tarafın talep etmekte hukuki yararı bulunmadığından mahkemece verilen ret kararının usul ve yasala uygun olduğu anlaşılmakla davacı tarafın istinaf talebinin reddine karar verilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM : Yukarıda Açıklanan Nedenlerle;
1-Davacı vekilinin vaki istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.(1) maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE,
2-Alınması gereken 427,60 TL istinaf harcından peşin alınan 179,90 TL harcın mahsubu ile bakiye 247,70 TL harcın davacıdan tahsili ile hazineye irad kaydına,
3-Davacı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
4-HMK'nın 333. maddesi uyarınca artan gider avansının talep halinde ilgili tarafa iadesine,
5-İstinaf yargılaması duruşmalı yapılmadığından vekalet ücreti tayinine yer olmadığına,
6-HMK'nın 359/4. maddesi uyarınca kararın Dairemizce taraflara tebliğine,
Dair, dosya üzerinden yapılan tetkikat neticesinde HMK'nın 361/1. maddesi gereğince kararın tebliği tarihinden itibaren iki hafta içerisinde kararı veren Bölge Adliye Mahkemesi ya da buraya gönderilmek üzere temyiz edenin bulunduğu yer Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesi veya İlk Derece Mahkemesine verilecek dilekçe ile Yargıtay temyiz yasa yolu açık olmak üzere oy birliği ile karar verilmiştir...
. ..
Başkan
..
¸e-imzalıdır
. . .
Üye
..
¸e-imzalıdır
. .
Üye
..
¸e-imzalıdır
. .
Katip
..
¸e-imzalıdır
NOT: BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP AYRICA ISLAK İMZA UYGULANMAYACAKTIR. "5070 Sayılı Yasanın 5. ve 22. maddeleri gereğince elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan ıslak imza ile aynı hukuki sonucu doğurur."