Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-2-125 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-88/1219-352
Karar Tarihi : 29.12.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
II. Başkan : Tuncay SONGÖR
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: Ayşe Özlem UZUN, Erdem AYGÜN.
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Georgia Pacific Corporation
Vekili Av. Nilüfer MÜLDÜR ÇAKMAKLI
Eski Büyükdere Caddesi Park Plaza No: 22/11 20
Maslak, 34398, İstanbul
D. TARAFLAR : - Georgia Pacific Corporation
133 Peachtree Street NE, 51st Flor Atlanta GA 30303 ABD
- Fort James Corporation
1650 Lake Cook Road Deerfield, IL 60015, ABD
E. DOSYA KONUSU: Georgia Pacific Corporation ile Fort James Corporation
arasında 2000 yılında gerçekleştirilen devralma işlemine izin verilmesi talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.12.2005 tarih ve 9069 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
23.12.2005 tarih ve 2005-2-125/Öİ-05-ÖU sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu,
26.12.2005 tarih ve REK.0.06.00.00-120/207 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-88
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G.RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
Georgia Pacific Corporation ile Fort James arasında gerçekleştirilen devralma
işleminin 4054 sayılı kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 40
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu, ancak işlem sonucunda 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya
mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli
ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı ve bu nedenle söz konusu işleme izin
verilmesinde sakınca bulunmadığı, devralma işleminin geç bildirilmesi sebebiyle
Kanun’un 16. maddesinin ( c ) bendine göre taraflara para cezası verilmesi gerektiği,
ancak, Kanun’un 19. maddesinin ( a ) bendi çerçevesinde 3 yıllık zaman aşımı süresi
geçtiğinden para cezası verilmesine yer olmadığı
ifade edilmiştir.
05-88/1219-352
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Temizlik kağıdı ürünleri, tüketici ürünleri ve şirketlere yönelik (işyeri, restoran ve
oteller) ürünler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır1. Ev içinde kullanılan ürünler “tüketici
ürünleri”, şirketlere yönelik ürünler ise “ev harici kullanım amaçlı” (EHKA) olarak
adlandırılmaktadır. Tüketiciye yönelik ve EHKA temizlik kağıdı ürünleri aşağıdaki alt
gruplardan oluşmaktadır:
Tuvalet kağıdı
Yüz temizleme mendilleri ve peçeteler
Mutfak havluları 60
Kağıt masaüstü ürünler
Genel temizlik ve hasta bakımı ile ilgili kağıt ürünleri
Tüketici ürünleri, perakende dağıtıcılar aracılığıyla satılmakta iken EHKA ürünler,
daha uzmanlaşmış dağıtıcılar aracılığıyla satılmaktadır. Bu sebeple müşteriler,
dağıtım metodları, ürün kalitesi, göreceli fiyatlar ve markalı ürünlerin göreli önemi
arasındaki farklılıklar dolayısıyla, tüketici ürünleri ve EHKA ürünlerin farklı ürün
pazarları oluşturduğu görülmektedir. Bu çerçevede, “tüketici ürünleri”nin tuvalet
kağıdı, mutfak havluları, el mendilleri, peçeteler ve yüz temizleme mendilleri alt
pazarlarından oluştuğu ve “EHKA ürünleri”nin tuvalet kağıdı, el silme ve kurulama
mendilleri, genel temizlik, hasta bakımı ile ilgili kağıt ürünler ve peçeteler olmak üzere 70
beş adet alt pazardan meydana geldiği belirlenmiştir. Tuvalet kağıdı ve peçeteler,
hem tüketici ürünü hem de EHKA ürünü olarak satılmakta ise de, bu ürünlerin farklı
ürün pazarları olduğu ve farklı dağıtım kanalları ile müşterilere satıldıkları için ikame
edilemeyecekleri sonucuna varılmıştır.
Fort James (FJ), Türkiye’de bu iki pazarın her ikisinde birden faaliyet göstermektedir.
Bu sebeple, dosya konusu devralma işleminde ilgili ürün pazarı, genel olarak
“temizlik kağıdı ürünleri pazarı” olarak tespit edilmiştir.
Devralma işleminin öbür tarafı olan Georgia Pacific (GP) ise çeşitli kağıt türleri ve
kağıt hamuru üretmektedir. GP, bu üretimini ve satışını sadece Amerika’da
gerçekleştirmektedir. GP’nin Türkiye’ye kağıt veya kağıt hamuru satışı 80
bulunmamaktadır. Kağıt pazarının üst pazarı sayılabilecek olan kağıt hamuru pazarı,
ilgili ürün pazarına dahil edilmemiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bildirim konusu işlemde, FJ’in Türkiye’deki faaliyetlerinin devri için izin
istenilmektedir. Bu faaliyetlere konu olan üretimin Türkiye sınırları içerisinde
gerçekleştirilmesi nedeniyle ilgili coğrafi Pazar, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak
tespit edilmiştir.
90
1Avrupa Komisyonu’nun çeşitli karalarında da bu yönde ayırım yapılmaktadır. (Karar No IV/M.623-
Kimberley-Clark/ Scott, 16 Ocak 1996, Karar No COMP/M.2097-SCA/ Metsa Tissue, 31 Ocak 2001,
Karar No COMP/ M.2522-SCA Hygiene Products/ Cartoinvest, 3 Mart 2002)
05-88/1219-352
3
H.2. Taraflar Hakkında Bilgi
H.2.1. Fort James Corporation (FJ)
Dosya mevcudu bilgilere göre; FJ, uluslararası alanda tüketici ürünleri pazarında
faaliyet gösteren halka açık bir Amerikan şirketidir. Şirketin faaliyet alanı; temizlik
kağıdı ürünleri, kağıt havlu, peçete, yüz mendilleri, tek kullanımlık kağıt bardak ve
tabaklar, ticari yiyecek sektörüne ilişkin ürünler, baskı ve fotokopi kağıtları dahil çok
çeşitli ürünlerin üretim ve dağıtımıdır. Devralma işlemi öncesinde, FJ’i doğrudan veya
dolaylı olarak kontrol eden herhangi bir kuruluş bulunmamaktadır. Şirketin
Türkiye’deki faaliyeti temizlik kağıdı ürünlerinin satışı, pazarlaması ve imalatıdır. FJ, 100
bu faaliyetlerini İpek Kağıt A.Ş.’deki %50 hissesi aracılığıyla gerçekleştirmiştir.
Şirketin Türkiye’de başka hiçbir faaliyeti bulunmamaktadır.
H.2.2. İpek Kağıt A.Ş. (İpek Kağıt)
Dosya mevcudunda yer alan bilgilere göre; İpek Kağıt, temizlik kağıdı ürünleri
üretmek amacıyla 1969 yılında Eczacıbaşı Topluluğu tarafından kurulmuştur.
Eczacıbaşı, 1989 yılında uluslararası kağıt üreticilerinden biri olan James River
Corporation ile %50-50 ortaklığa girmiştir. James River, 1997 yılında diğer bir temizlik
kağıdı üreticisi olan Fort Howard ile “Fort James (FJ)” adı altında birleşerek dünyanın
ikinci büyük temizlik kâğıdı üreticisi haline gelmiştir. Dolayısıyla İpek Kağıt, Fort
James ile %50-50 ortak haline gelmiştir. 110
İpek Kağıt; tuvalet kağıdı, kağıt havlu, peçete, mendil, kutu mendil ve ev dışı kullanım
ürünleri üretimi ve pazarlaması faaliyetiyle iştigal etmektedir. Ürünlerini Selpak, Solo,
ve bazı küçük başka markalar altında pazarlamaktadır. Ev dışı kullanıma yönelik
olarak hastane, restoran, otel ve iş yerlerine dispenser peçete, dispenser havlu ve
compact tuvalet kâğıdı gibi farklı ürün çeşitleri üretip satmaktadır. Ayrıca çok küçük
miktarda Demak’Up marka pamuklu makyaj silme pedleri de satmaktadır. İpek
Kağıt’ın hisselerinin dağılımı aşağıda yer almaktadır.
Tablo 1. İpek Kağıt’ın hissedarlık yapısı
Eczacıbaşı Holding A.Ş. ve bağlantılı şirketler %50
FJ BV %50
Toplam %100
FJ BV, FJ’in Hollanda’da kurulu %100 iştirakidir. Bu vesileyle İpek Kağıt’ın %50 120
hissesi FJ’e ait olmaktadır.
H.2.3. Georgia Pacific Corporation (GP)
Dosyada yer alan bilgilere göre, merkezi A.B.D.’nin Georgia eyaletinin Atlanta
şehrinde olan GP, New York Borsası’nda işlem gören halka açık bir şirkettir. Şirket;
kağıt ve kağıt hamuru, kağıt temizlik ürünleri (tuvalet kağıdı, kağıt mendil ve havlu
vb.), ambalaj kağıdı (konteyner palet ahşabı, astar ahşabı, düz ve tırtıllı paket
malzemeleri vb.), yapı malzemeleri (kontraplak, kaplama ahşabı vb.) ve ilgili kimyevi
maddelerin imalatı faaliyetleriyle ile iştigal etmektedir. Devralma işlemi öncesinde
GP’nin Türkiye’de hiçbir faaliyeti bulunmamaktadır. Şirket hisselerinin tamamı halka
açıktır. Dolayısıyla şirketin kontrolünü elinde bulunduran bir grup ya da kişi 130
bulunmamaktadır.
05-88/1219-352
4
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya konusu devralma işlemi, taraflar arasında 17.7.2000 tarihinde imzalanan
“Birleşme Sözleşmesi” uyarınca yapılmıştır. İşlemin tamamlanması, 27.11.2000
tarihinde gerçekleşmiştir. Bu çerçevede FJ, hisselerinin ve kontrolünün tamamına
GP’nin sahip olduğu bir şirket haline gelmiştir.
Söz konusu kontrol değişikliği sebebiyle, başvuru konusu işlem 1997/1 sayılı
Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir devralma işlemidir. Devralma işleminin Türkiye’ye
olan etkisi, FJ’in İpek Kağıt A.Ş. üzerinde sahip olduğu %50’lik hissenin bu işlemle 140
GP’nin kontrolüne geçecek olmasıdır. Böylece İpek Kağıt, Eczacıbaşı ile GP’nin ortak
kontrolüne geçmiş olacaktır.
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca “… bir
birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren
teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam
pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile
toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirasını aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan
izin almaları zorunludur.”
Dosyadaki bilgilere göre; taraflardan GP’nin devralma işleminin gerçekleştiği tarih
itibarıyla Türkiye’de herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Dolayısıyla, GP’nin ilgili 150
ürün pazarındaki payı ve cirosu sıfırdır. Şirketin dünya çapındaki cirosu (…………..)
A.B.D. Dolarıdır. FJ’in devralma tarihi itibarıyla ilgili ürün pazarındaki cirosu
(……………..) A.B.D. Dolarıdır (…………………… TL)2. Bu ciro rakamı, ilgili ürün
pazarının tuvalet kağıdı, peçete, mutfak havlusu, mendiller, yüz temizlik mendilleri ve
büyük rulo temizlik kağıtları alt pazarlarını kapsamaktadır. Şirketin dünya çapındaki
cirosu (…………….) A.B.D. Dolarıdır. Dolayısıyla tarafların ciroları toplamı 1997/1
sayılı Tebliğ’de öngörülen 25 trilyon TL eşiğini aşmaktadır.
Pazar payları açısından ise, temizlik kağıdı ürünleri pazarında FJ, İpek Kağıt’taki
faaliyetleri vasıtasıyla pazarda önemli bir büyüklüğe sahiptir.
Şirket, temizlik kağıdı ürünleri pazarında ve alt dallarında Tebliğ’de öngörülen %25 160
pazar payı eşiğini aşmaktadır. Pazar payı eşikleri açısından da FJ-GP devralma
işlemi, 1997/1 sayılı Tebliğ bakımından Rekabet Kurulu’ndan izin alması gereken bir
işlemdir.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un “Birleşme ve Devralmalar”a
ilişkin 7. maddesine göre, “Bir ya da birden fazla teşebbüsün hakim durum yaratmaya
veya hakim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut
bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün
ya da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya
bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras 170
yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere, devralması hukuka aykırı ve yasaktır”
Devralma işleminin söz konusu olduğu tarihte GP’nin ilgili ürün pazarında faaliyeti
bulunmamaktadır. Bu sebeple devralma işlemi, FJ’in İpek Kağıt A.Ş.’de sahip olduğu
hisselerin ve bu vesileyle pazarda sahip olduğu gücün GP’ye geçmesinden ibaret
olup ilgili ürün pazarında yoğunlaşma yaratacak veya mevcut yoğunlaşmayı
arttıracak bir nitelik arz etmemektedir.
4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin (c) bendine göre süresi içinde bildirilmeyen
birleşme ve devralmalara para cezası verilmektedir. Dosya konusu devralma işlemi,
2 TCMB’nin 23.12.2005 tarihli döviz alış kuruyla TL’ye çevrilmiştir.
05-88/1219-352
5
Temmuz 2000’de gerçekleşmiş, işlemin gerçekleşmesi ile Kurum’a bildirimin
yapılması arasında beş yıl geçmiştir. Dolayısıyla, işlemin süresi içinde Rekabet 180
Kurulu’na bildirilmemesi sebebiyle taraflara para cezası verilmesi gereklidir. Ancak,
Kanun’un para cezalarında zaman aşımını düzenleyen 19. maddesinin (a) bendine
göre para cezalarında zaman aşımı, “teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin başvurusu
veya bildirimle, bilgi verme ya da yerinde inceleme yapılmasıyla ilgili hükümlerin ihlali
halinde üç yıl”dır. Dosya konusu devralma işleminde bildirim, beş yılın sonunda
yapılmıştır. Bu sebeple, Kanun’da öngörülen para cezası zaman aşımına
uğramaktadır.
I.SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a 190
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabetin Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi
olduğuna, ancak işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde
belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun
güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmadığına ve bu nedenle bildirime konu işleme izin
verilmesine,
2- Devralma işleminin geç bildirilmesi sebebiyle Kanun’un 16. maddesinin (c)
bendine göre taraflara para cezası verilmesi gerektiğine, ancak, Kanun’un 19.
maddesinin (a) bendi çerçevesinde 3 yıllık zaman aşımı süresi geçtiğinden 200
para cezası verilmesine yer olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy