Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-58 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 05-49/699-187
Karar Tarihi : 28.7.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin
KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : Kürşat ÜNLÜSOY, Neşe Nur YAZGAN
C.BAŞVURUDA BULUNAN : - İGS İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Hikmet DAĞCI, Av. Rıfat USLU
Cumhuriyet Cad. No:199-201 Kat:5 34373
Harbiye İstanbul
D. TARAFLAR : - İGS İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş.
- Bayi konumundaki satış noktaları
E. DOSYA KONUSU: İGS İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş. ve bayi
konumundaki satış noktaları arasında yapılan “Satış Sözleşmesi”ne menfi
tespit belgesi verilmesi/muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.7.2004 tarih ve 3687 sayı ile intikal
eden ve en son 21.6.2005 tarih ve 4228 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan 10
bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. 5. ve 8.
maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 19.7.2005 tarih ve
2005-3-58/MM-05-KÜ sayılı Muafiyet Raporu 22.7.2005 tarih ve REK.0.07.00.00-
130/193 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; mevcut bilgi ve belgeler
çerçevesinde yapılan değerlendirmeler ışığında;
1. İGS İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş. ve bayi konumundaki satış noktaları 20
arasında yapılan “Satış Sözleşmesi”ne 8. maddesinde düzenlenen rekabet
etmeme yükümlülüğü nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
2. Bahse konu hükmün 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d) bendinde
öngörülen “rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmaması” koşulunu
05-49/699-187
2
karşılamaması nedeniyle sözleşmeye bu haliyle bireysel muafiyet tanınmasının
da mümkün olmadığı,
3.a) Sözleşmenin 8. maddesinde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin
hükmün 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 30
kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilmesi için, aynı hükmün süresini
belirsiz kılan sözleşmenin 10. maddesinin, belirli süreli hale gelecek şekilde
değiştirilmesi gerektiği,
b) Sözleşmenin 8. maddesinin sözleşmeden çıkarılmasının tercih edilmesi
durumunda ise sözleşmenin aynı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanabileceği,
c) bu düzeltmelerin 60 gün içinde yerine getirilerek Rekabet Kurumu’na
bildirilmesine, gerekli düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam edilmesi 40
halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16. ve 17.
maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesinin uygun olacağı
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı 50
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi uyarınca ilgili ürün pazarının tespitinde;
tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan
mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, tespit edilen pazarı
etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir.
Bildirimde bulunan taraf olan İGS, takım elbise, palto, gömlek vb. ürünleri içeren
erkek hazır giyim alanında faaliyette bulunmaktadır. Genel olarak hazır giyim
sektörü içerisinde tüketici gözündeki kullanım farklılıklarından hareketle ayrı alt
ilgili ürün pazarlarının bulunabileceği düşünülebilir. Bununla birlikte, anılan 60
sektörde arz ikamesinin de göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Hazır
giyim sektöründe faaliyette bulunan teşebbüsler açısından, belirli bir giyim
türünden diğerine geçişte önemli oranda yatırım gerekliliğinin bulunmaması
teşebbüslerin üretimlerini kısa sürede diğer giyim türlerine kaydırabilmeleri
sonucunu doğurmaktadır. Söz konusu sektörde çeşitli ürünler arasındaki arz
ikamesinin yüksek olması, tüketici açısından farklı kullanım alanlarına sahip olan
bu ürünlerin aynı pazar içinde değerlendirilmesini mümkün kılmaktadır.
Yukarıda sunulan açıklamalar ve Tebliğ’de sıralanan unsurlar göz önünde
bulundurularak, ilgili ürün pazarı başvuru konusu dosya bakımından hazır giyim 70
ürünleri pazarı olarak belirlenmiştir.
05-49/699-187
3
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede
homojen ve özellikle komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olması; ilgili
coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici olmaktadır.
İlgili coğrafi pazar dosya konusu ürünlere ilişkin faaliyetlerin ülke genelini
kapsaması ve bu bağlamda bölgesel bir farklılığın söz konusu olmaması dikkate 80
alınarak Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
H.2. Taraflar
H.2.1. İGS İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş. (İGS)
İGS, erkek hazır giyim ürünleri alanında faaliyette bulunan ve merkezi İstanbul’da
bulunan bir şirkettir. Anılan şirketin hisselerinin %79,9’una Ha-Zet Holding A.Ş.ve
%10’una Yeni Karamürsel Giyim ve İht. Mad. A.Ş. sahip bulunmaktadır.
90
Şirket Yönetim Kurulu Gülsün Talu, Ali Fethi Ağralı, Nursel Adanır, Hakkı Talu ve
Birsen Adanır’dan oluşmaktadır.
İGS’nin 2004 yılı cirosu (………………..) YTL’dir.
H.2.2. Bayiler
Bildirim konusu Satış Sözleşmesi’nin diğer tarafında İGS’nin bayi olarak
nitelendirilen satış noktaları bulunmaktadır. Söz konusu teşebbüsler ilgili
ürünlerin yeniden satışını gerçekleştirmektedirler. 100
Anılan teşebbüsler Bildirim Formu’nda; Trabzon İGS Mağazası, İzmir Orkide
AVM İGS Mağazası, İzmit Dolphin AVM İGS Mağazası ve Maltepe Carrefoursa
AVM İGS Mağazası olarak sıralanmaktadır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Başvuru konusu, İGS ve bayi konumundaki her bir satış noktası arasında
sırasıyla 1.12.2004, 8.12.2004, 18.12.2004, 15.3.2005 tarihlerinde yapılan Satış
Sözleşmesi’ne menfi tespit verilmesi, bunun reddedilmesi halinde başvurunun 110
muafiyet bildirimi olarak değerlendirilmesi talebidir.
Anılan sözleşme uyarınca İGS tarafından bayi konumunda bulunan teşebbüslere
ilgili ürünlerin yeniden satışı konusunda yetki verilmektedir.
05-49/699-187
4
H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesinde menfi tespit ile ilgili düzenlemelere yer 120
verilerek, teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin başvurusu üzerine, Kurul’un elinde
bulunan bilgiler çerçevesinde bir anlaşmanın, eylemin veya birleşme ve
devralmanın Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı olmadığını gösteren menfi
tespit belgesi verebileceği hükmü yer almaktadır.
Satış Sözleşmesi’nin “Cezai Müeyyideler” başlıklı 8. maddesi şu şekilde
düzenlenmiştir:
“…Ayrıca, bu sözleşme münhasır Satış Sözleşmesi olduğundan ve bu mağazalar
İGS markalı ürün ve İGS hizmetini satışa sunduğundan dolayı, Alıcı’nın Şirket’ten 130
yazılı izin almadan başka firmalara ait malları Mağazada satması mümkün
değildir.
Alıcı’nın, İGS marka ve itibarını zedeleyici hareketlerde bulunması, farklı
mamulleri satışa sunması halinde, sözleşmedeki diğer müeyyideler saklı kalmak
üzere, Alıcı, Şirket’e ayrıca maktuen 50.000 USD (ellibin Amerikan Doları) ticari
tazminat ödeyecektir.”
Bu hükümden sözleşme ile bayi konumunda bulunan teşebbüslere ilgili ürünlerin
yeniden satışı konusunda rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiği anlaşılmıştır. 140
Dolayısıyla, rekabet etmeme yükümlülüğü gibi 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine aykırı bir hüküm içermesi nedeniyle anılan sözleşmeye menfi tespit
belgesi verilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Bu durumda, anlaşmanın muafiyet
kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin ele alınması
gerekmektedir.
H.3.2. Muafiyet Değerlendirmesi
H.3.2.1. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi 150
Bildirime konu olan anlaşmanın; iki teşebbüs arasında yapılması, tarafların her
birinin anlaşmanın amaçları bakımından üretim ya da dağıtım zincirinin farklı bir
seviyesinde faaliyet gösteriyor olmaları, taraflarının (sağlayıcı ve alıcı) hangi
koşullar altında mal ve hizmetlerin alımını, satımını ve yeniden satımını
yapacaklarını düzenlemesi nedeniyle 2002/2 sayılı “Kapsam” başlıklı 2. maddesi
anlamında “dikey anlaşma” niteliğinde olduğu anlaşılmıştır.
Satış Sözleşmesi’nin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilip
değerlendirilemeyeceği noktasında ise sözleşmenin rekabet etmeme 160
yükümlülüğüne ve bu bağlamda sözleşmenin süresine ilişkin maddelerinin ele
alınması gerekmektedir.
05-49/699-187
5
Yukarıda da yer verildiği üzere Satış Sözleşmesi’nin “Cezai Müeyyideler” başlıklı
8. maddesinde, bayi konumunda bulunan teşebbüslerin İGS’nin yazılı iznini
almadan başka firmalara ait ürünleri satamayacağı düzenlenmiştir. Bu
maddedeki sınırlamanın başka firmalara ait herhangi bir ürün için getirilmesi
dolayısıyla rakip ürünleri de kapsadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla anılan hüküm
sözleşme süresince bayilere getirilen bir rekabet etmeme yükümlülüğü olarak
uygulanabilecektir. Bu durum, 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Tanımlar” başlıklı 3. 170
maddesinde yer alan “Alıcının anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet
eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden
satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her türlü yükümlülük” şeklindeki
rekabet etmeme yükümlülüğü tanımına da uymaktadır.
Aynı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca alıcıya söz konusu maddede yer verilen
sınırları aşmadığı sürece getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü anlaşmanın grup
muafiyetinden yararlanmasına engel teşkil etmemektedir. Söz konusu sınırların
aşılması durumunda ise 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin Açıklanmasına Dair Kılavuz’da bu hükmün yer aldığı sözleşme 180
maddeleri sözleşmenin diğer maddelerinden ayrılabiliyor ise yalnızca bu madde
grup muafiyetinden yararlanamazken diğer maddelerin yararlanabileceği ifade
edilmektedir. Ancak rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin sözleşme
hükümlerinin, sözleşmenin diğer bölümlerinden ayrılamaması halinde ise,
sözleşmenin tamamının grup muafiyetinden yararlanamayacağı belirtilmektedir.
Bu noktada, özellikle başvuru konusu sözleşme açısından, böyle bir
yükümlülüğün süresinin önemli bir sınırlama olduğu vurgulanmalıdır. Buna göre,
Tebliğ’in 5/a maddesi anlaşmada yer alan “alıcıya getirilen belirsiz süreli veya
beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü”ne, bu Tebliğ ile tanınan muafiyetin 190
uygulanmayacağını belirtmektedir. Yukarıda anılan Kılavuz’da da söz konusu
düzenleme bir örnek vasıtasıyla “Alıcıya anlaşma geçerli olduğu sürece rekabet
etmeme yükümlülüğü getiren ve taraflardan herhangi biri belli bir süre önceden
itiraz etmedikçe her yıl yenilenmiş kabul edilen bir yıllık bir dağıtım anlaşması
belirsiz süreli olarak kabul edilecektir. Ancak, bu anlaşmanın her yıl
yenilenebilmesi için tarafların açıkça iradelerini birbirlerine bildirmeleri zorunlu ise
anlaşma belirsiz süreli sayılmayacaktır. Başka deyişle, belirli bir süre içerisinde
taraflar bu anlaşmayı devam ettirmek istediklerini birbirlerine açıkça bildirmedikçe
anlaşmanın uzamadığını kabul eden bir düzenlemeye dayanan rekabet etmeme
yükümlülüğü belirsiz süreli kabul edilmeyecektir.” şeklinde açıklanmıştır. 200
Başvuru konusu sözleşmede yer alan rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin
hükmün süresinin sözleşme süresine bağlı olduğu görülmektedir. Satış
Sözleşmesi’nin “Sözleşme Süresi” başlıklı 10. maddesi ise şu şekilde
düzenlenmiştir:
“İşbu Satış Sözleşmesi tanzim ve imza olunduğu tarihten itibaren üç yıl için akd
olunmuştur. Şu kadar ki, sözleşmenin sona ermesinden en az üç ay evvel
taraflardan biri tarafından feshi yazılı olarak ihbar edilmezse bir sene daha uzar.
05-49/699-187
6
Bu suretle uzayan ve aynı şekilde feshi ihbar edilmemesi sebebi ile uzayacak 210
müteakip sözleşme yılları sonu için de aynı şekilde feshi ihbar edilmezse bu
sözleşme aynı koşullarla birer yıllık sürelerle uzar…”
İlgili madde yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda süre açısından incelendiğinde,
İGS’nin bayilerine sözleşme süresince getirdiği rekabet etmeme yükümlüğünün
belirsiz süreli olduğu ve bu nedenle anılan düzenleme ile Tebliğ’de izin verilen
sınırlamaların dışına çıkıldığı görülmektedir.
Bu durum karşısında, rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükmün bu haliyle
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilmesi için, aynı 220
hükmün süresini belirsiz kılan Satış Sözleşme’nin 10. maddesinin, Tebliğ'in 5.
maddesine uygun şekilde değiştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Diğer bir
seçenek ise aynı hükmün sözleşmeden çıkarılmasıdır. Bu durumda anılan
sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanmasında herhangi bir sakınca bulunmamaktadır.
H.3.2.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Bireysel muafiyet açısından bakıldığında, Tebliğ kapsamında olmayan rekabet
etmeme yükümlülüğüne ilişkin düzenlemenin bireysel muafiyet alması mümkün 230
değildir. Zira, anılan yükümlülüğün süresinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile uyumlu
olması durumunda da başvuru konusu sözleşmeden beklenen faydalar elde
edilebilecektir. Dolayısıyla söz konusu sözleşmede olduğu gibi süresiz olarak
öngörülen bir rekabet etmeme yükümlülüğü rekabetin gereğinden fazla
sınırlandırılması anlamına gelmektedir. Özetle; sözleşmede düzenlenen rekabet
etmeme yükümlülüğünün 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d) bendinde
öngörülen rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmaması koşulunu
karşılamadığı dikkate alınırsa anılan sözleşmeye bu haliyle bireysel muafiyet
tanınması imkanı bulunmamaktadır.
240
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. İGS İstanbul Giyim Sanayi Ticaret A.Ş. ve bayi konumundaki satış noktaları
arasında yapılan “Satış Sözleşmesi”ne 8. maddesinde düzenlenen rekabet
etmeme yükümlülüğü nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. Bahse konu hükmün 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (d) bendinde
öngörülen “rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmaması” koşulunu 250
karşılamaması nedeniyle sözleşmeye bu haliyle bireysel muafiyet tanınmasının
da mümkün olmadığına,
3.a) Sözleşmenin 8. maddesinde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin
hükmün 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
05-49/699-187
7
kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilmesi için, aynı hükmün süresini
belirsiz kılan sözleşmenin 10. maddesinin, “belirli bir süre içerisinde tarafların
bu anlaşmayı devam ettirmek istediklerini birbirlerine açıkça bildirmeleri halinde
sözleşmenin süresinin uzayacağına” yönelik ifadeyi içerecek şekilde
değiştirilmesi gerektiğine, 260
b) Sözleşmenin 8. maddesinin sözleşmeden çıkarılmasının tercih edilmesi
durumunda ise sözleşmenin aynı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanabileceğine,
c) bu düzeltmelerin 60 gün içinde yerine getirilerek Rekabet Kurumu’na
bildirilmesine, Kurulumuzca gerekli düzeltmeler yapılmadan uygulamaya
devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un
16. ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine
270
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy