GSM işletmecileri tarafından anlaşmalı olarak tarife ve SMS ücretlerinin arttırıldığı ve ücretlendirme periyotlarının uzatıldığı iddiaları - Karar Sayı 10-69/1451-551

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-2-136 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-69/1451-551
Karar Tarihi : 4.11.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat 10
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Barış EKDİ, Evrim Özgül KAZAK, Sinan ÇÖRÜŞ, Nimet
KAVAK
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - Hüseyin YÜZBAŞIOĞLU
1664. Sokak No:32 Daire:9 Karşıyaka/İzmir
-Muhammed BALKAYA
mubasa@
-Kazım Selim SOMTAŞ
k_somtas@ 20
-Doğan DERİN
dogan@
-Ebru YÜZBAŞIOĞLU
1664. Sokak No:32 Daire:9 Karşıyaka/İzmir
-Gökhan PALDEMİR
matraxgk@
-Murat BERBEROĞLU
m_mturk2000@
-ATSL
atsl@ 30
-M. ÜNLÜ
munlu@
- Abdullah ÇETİNTAŞ
abdullah063@
-Tüketiciler Birliği Derneği
Turgut Özal Cad. Emeksaray Apt. No:22/5 Aksaray
Fatih/İstanbul
-Ekrem KAPLANTAŞ
ekremkaplantas@
40
10-69/1451-551
2
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Meşrutiyet Cad. No:71 34430Tepebaşı/İstanbul
-Vodafone Telekomünikasyon A.Ş.
Büyükdere Cad. No:67 34398 Maslak/İstanbul
-Avea İletişim Hizmetleri A.Ş.
Abdi İpekçi Cad. No:75 Maçka/İstanbul

E. DOSYA KONUSU: GSM işletmecileri tarafından anlaşmalı olarak tarife ve
SMS ücretlerinin arttırıldığı ve ücretlendirme periyotlarının uzatıldığı iddiaları. 50
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçelerinde özetle; Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurumu (BTK) tarafından alınan karar gereği 1 Nisan itibariyle kontörden TL’ye
geçiş kapsamında mobil iletişim alanında faaliyet gösteren üç operatörün de
konuşma ücretlerine %50 zam yaptığı, ücretlendirme periyotlarını uzattıkları, SMS
ücretlerini artırdıkları, tarifelerini benzer şekilde belirledikleri ve bu eylemleri
anlaşmalı olarak gerçekleştirdikleri iddia edilmiş gerekli önlemlerin alınması talep
edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.4.2010 ve 16.4.2010 tarihleri arasında
giren şikâyetler üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 01.06.2010 tarih,
2010-2-136/İİ-10-337.AA sayılı İlk İnceleme Raporu, 10.06.2010 tarih ve 10-42 60
sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 10-42/740-M sayılı karar ile Turkcell
İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell), Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. (Vodafone) ve
Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. (Avea) hakkında önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 21.10.2010 tarih ve 2010-2-
136/ÖA-10-131.BE sayılı Önaraştırma Raporu, 25.10.2010 tarih ve
REK.0.06.00.00-110/513 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-69 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Turkcell, Vodafone ve Avea
hakkında, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. 70
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Görüşü
BTK tarafından Kurumumuza gönderilen görüşte, gerek kamuoyunda yer alan
iddialar gerekse Kurumumuz tarafından işbu dosya kapsamında istenen BTK
görüşü nedeniyle, kontörden TL’ye geçiş sürecinde GSM işletmecileri tarafından
tarife paketlerinde ne gibi değişikliklerin yapıldığı hususu ile işletmecileri bu
değişikliklere iten etkenlerin incelenmesi ihtiyacının ortaya çıktığı, bu çerçevede üç
mobil işletmecisinin ön ödemeli hat sahibi aboneleri tarafından en çok tercih edilen
ve işletmecilere en çok gelir getiren üç tarife paketi ile bu paketlerde (SMS
ücretlerinde yapılan değişiklikler dâhil olmak üzere) 1 Nisan 2010 öncesi ve sonrası 80
ne gibi değişiklikler yapıldığının incelendiği ve işletmeleri bu değişiklikleri yapmaya
iten nedenlerin neler olduğunun değerlendirildiği belirtilmektedir.
Söz konusu inceleme sonuçları, tarifelerdeki ücret değişimleri ile ücretlerindeki
değişikliklerin, ilgili GSM operatörlerinin rekabet karşıtı bir anlaşma içerisinde
olduklarını işaret edebilecek bir nitelik kazanıp kazanmadığının ortaya
konulabilmesi bakımından önemlidir. Bu çerçevede aşağıda söz konusu çalışma
sonuçlarına yer verilecektir.
10-69/1451-551
3
Çalışma kapsamında Turkcell’in ön ödemeli hatlardan sağladığı gelirlerin toplam
%(…..)’lik bir kısmını oluşturan Süper Tarife (%(…..)), BizBize (%(…..)) ve Genç
Tarife (%(…..)) incelenmiştir. Buna göre Süper Tarife paketinde, 90
- temel tarifede 1 Nisan öncesinde 100 kontör ve altı yüklendiğinde her yöne
görüşmenin 1 dakikası 65 Kr iken, 1 Nisan sonrası 2 dakikası 65 Kr
olmuştur. Böylelikle 1 Nisan öncesi 30 saniye altında görüşme yapıldığı
zaman 40 Kr ödeyen bir abonenin 1 Nisan sonrasında 1 saniyeden 2
dakikaya kadar 65 Kr ödemesi gerekmektedir. Dolayısıyla tarife ücreti sabit
kalmakla birlikte, ücretlendirme periyodu artırılmıştır.
- yükleme koşullu avantajlı tarifelerde ise, 150 kontör ve üzeri kredi
yüklenmesi halinde 1 Nisan öncesinde şebeke içi aramaların 5 dakikası 40
Kr iken, 1 Nisan sonrasında 50 Kr’a çıkmıştır. Şebekeler arası görüşmelerin
ise dakikası 65 Kr iken, 2 dakikası 65 Kr’a çıkarılmıştır. Dolayısıyla şebeke 100
içi arama ücretleri arttırılırken, şebekeler arası ücretlendirme periyotları
artırılmıştır.
- 250 kontör yüklenmesi durumunda ise 1 Nisan sonrasında şebeke içi ve
şebekeler arası ücretler artırılmıştır.
BizBize Tarifesinde ise,
- tarife ücretlerinde bir artış yaşanmamakla birlikte tüm kontör yüklemelerinde
1 Nisan tarihi öncesinde tüketiciler tarafından ilk 30 saniye için 40 Kr, ikinci
30 saniye için 25 Kr ödenirken, 1 Nisan tarihinden sonra 1 saniyeden 2
dakikaya kadar görüşme yapılması durumunda 65 Kr talep edilmektedir.
Genç Tarife Paketinde ise, 110
- temel tarifede ücretlerin değiştirilmediği ancak ücretlendirme periyotlarının
uzatıldığı, 1 Nisan öncesinde 30 saniye altında konuşan abonenin 20 Kr
öderken, 1 Nisan sonrasında 1 saniyeden 60 saniyeye kadar 40 Kr
ödeyeceği,
- 100 kontör yüklemede, grup içi görüşme ücretlerinin arttırıldığı, şebeke içi ve
şebekeler arası tarifelerin yeni azami sınıra çekildiği ve ücretlendirme
periyotlarının 20 saniyeden 60 saniyeye çıkartıldığı,
- 150 kontör yüklemelerde ise şebeke içi ücretlerin arttırıldığı, şebeke dışı
ücretlendirme periyotlarının 30 saniyeden 60 saniyeye çıkartılırken, ücretin
yeni azami seviyeye düşürüldüğü tespit edilmiştir. 120
Çalışma kapsamında Vodafone’un incelenen tarife paketleri ise, ön ödemeli
gelirlerinin toplam %(…..)’ünü oluşturan CepÖğrenci (%(…..)), CepBir (%(…..)) ve
Yeni CepÖğrenci (%(…..)) tarifeleridir. Buna göre CepÖğrenci paketinde,
- temel tarife ve 100 kontör yüklemesinde ücretlendirme periyotlarının
uzatıldığı, şebeke içi ücretler aynı seviyede tutulurken, şebekeler arası
ücretlerin yeni azami tarife seviyesine düşürüldüğü,
- 150 kontör yüklemede şebeke içi aramalarda ücretlendirme periyodu
uzatılırken, dakika başına ücretlerin düşürüldüğü, şebekeler arası ücretler ve
periyotlarının değiştirilmediği,
10-69/1451-551
4
- 250 kontör ve üzeri yükleme halinde şebeke içi aramalarda ücretlendirme 130
periyodunun değiştirilmeden ücretlerde artış yapıldığı, şebekeler arası
ücretler ve periyotlarının değiştirilmediği tespit edilmiştir.
CepBir tarifesinde,
- temel tarifede şebeke içi ve şebekeler arası tarifelerin yeni azami tarife
seviyesine düşürüldüğü ve ilgili ücretlendirme periyotlarının uzatıldığı, 1
Nisan öncesinde 20 saniye altında konuşan abonenin 20 Kr öderken, 1
Nisan sonrasında 1 saniyeden 60 saniyeye kadar 40 Kr ödeyeceği,
- 100 kontör ve 150 kontör yükleme halinde şebeke içi ve şebekeler arası
görüşme ücretleri artarken, ilgili periyotların değiştirilmediği,
- söz konusu tarifeye 250 kontör yükleme kademesinin eklendiği 140
görülmektedir.
Yeni CepÖğrenci tarifesinde ise,
- temel tarifede şebeke içi ve şebekeler arası tarifelerin yeni azami tarife
seviyesine düşürüldüğü ve ilgili ücretlendirme periyotlarının uzatıldığı, 1
Nisan öncesinde 20 saniye altında konuşan abonenin 20 Kr öderken, 1
Nisan sonrasında 1 saniyeden 60 saniyeye kadar 40 Kr ödeyeceği,
- 100 kontör ve 150 kontör yükleme halinde şebeke içi ve şebekeler arası
görüşme ücretleri artarken, ilgili periyotların değiştirilmediği,
- 150 ve üzeri kontör yüklemelerde şebeke içi görüşmelerde ücretlendirme
periyotlarının uzatıldığı, ancak görüşme ücretlerinin değiştirilmediği, 150
şebekeler arası aramalar için periyotların değiştirilmeden ücretlerin arttırıldığı
görülmektedir.
Çalışma kapsamında Avea’nın ise, ön ödemeli hatlarda gelirlerinin toplam
%(…..)’ini oluşturan Mobil Öğrenci (%(…..)), Genç Avea (%(…..)) ve HepsiBir
(%(…..)) tarifeleri incelenmiştir. Buna göre Mobil Öğrenci paketinde,
- temel tarifede şebeke içi aramalar için ücretlendirme periyodunun uzatıldığı,
bu çerçevede 1 Nisan öncesinde 20 saniye altında konuşan abonenin 20 Kr
öderken, 1 Nisan sonrasında 60 saniyeye kadar 40 Kr ödediği, tarife
ücretinin yeni azami seviyeye düşürüldüğü,
- 150 kontör yüklemede şebeke içi ücretlerin ve periyotlarının değiştirilmediği 160
- 250 kontör yüklemede periyodun uzatıldığı, şebeke içi ücretlerin
değiştirilmediği,
- Temel ve yükleme koşullu bütün tarifelerde, periyotların değiştirilmeden
şebekeler arası ücretlerin yeni azami seviyeye düşürüldüğü
tespit edilmiştir.
Genç Avea tarifesinde ise,
- temel tarifede şebeke içi ücretlerin değiştirilmeden ücretlendirme
periyodunun uzatıldığı, 1 Nisan öncesinde 20 saniye altında konuşan
abonenin 20 Kr öderken, 1 Nisan sonrasında 1 saniyeden 60 saniyeye kadar
40 Kr ödeyeceği, 170
10-69/1451-551
5
- 100 kontör yüklemede hem şebeke içi hem de şebekeler arası ücretlendirme
periyotlarının uzatıldığı, ancak dakika başına ücretlerin düşürüldüğü,
- 150 kontör yüklemede, hem şebeke içi hem de şebekeler arası aramalar için
dakika başına ücretler değişmeden ücretlendirme periyotlarının uzatıldığı
görülmüştür.
Bu kapsamda, her üç operatörün de üç büyük ön ödemeli abonelik paketleri (Mobil
Öğrenci, Genç Avea, HepsiBir) SMS ücretlerini de içerecek şekilde incelendiğinde,
- temel (baz) tarifeler kapsamında dakika başına şebeke içi ve şebekeler arası
ücretler düşürülürken ücretlendirme periyotlarında artışlar yapıldığı,
- işletmecilerin 2-3-5-10 dakikalık ücretlendirme periyotları içeren tarife 180
uygulamalarının, çağrı başına kullanımı nispeten uzun olan tüketiciler için
oldukça makul ücretler sağladığı, ancak 10-20 saniye gibi kısa süreli çağrılar
yapan tüketiciler için dezavantajlı olduğu,
- 1 Nisan 2010 tarihli TL bazlı ücretlendirme sistemine geçiş sürecinde
Vodafone tarafından en büyük üç abonelik paketinin SMS birim ücretlerinde
değişiklik yapılmadığı, Turkcell’de sadece Genç Tarife paketinde SMS birim
ücretlerinde artış yapıldığı, Avea tarafından ise incelenen her üç pakette de
SMS birim ücretlerinde artış yapıldığı,
- temel tarifelerde dakika başına ücretlerin düşürülmesi sonucu oluşabilecek
gelir kaybının önlenmesi amacıyla işletmeci tarafından, ilgili ücretlendirme 190
periyotlarının uzatılması ya da yükleme koşullu avantajlı tarifeler kapsamındaki
ücretlerin bir miktar artırılması yoluna gidildiği
sonucuna varıldığı ifade edilmektedir.
Bununla birlikte BTK görüşünde, işletmeciler tarafından gerçekleştirilen bazı
tarifelerde yapılan ücret artışı ve ücretlendirme periyotlarının uzatılması gibi
uygulamaların sadece kontör/TL geçişi ile ilişkilendirilmemesi; yeni tarifeler
belirlenirken yine 1 Nisan’da yürürlüğe giren yeni azami tarife ve ara bağlantı ücreti
düzenlemelerinin de bu kapsamda göz önünde bulundurulması gerektiği
belirtilmektedir.
I.2. Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler 200
Yerinde incelemede raportörlerce elde edilen ve rekabeti kısıtlama ihtimalini
düşündüren bazı belgelere aşağıda yer verilmektedir:
1. 16.3.2010 tarihinde Vodafone Ürün Hizmet ve İş Geliştirme Baş Müdürü Phil
PATEL’den Ses Ürünleri Bölüm Başkanı Beril AFŞAR ve Fiyatlama Bölüm
Başkanı Russell HARWOOD’a gönderilen ‘Toplantı Notları’ başlıklı e-postada
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır1:
“Gizlidir
A. TL Dönüşümü
1 Kontör = 30 Kr onaylandı

1 Yer verilen tüm yazışmalar esas itibariyle İngilizce olup, metinlerin Türkçeye çevirisi raportörlerce
yapılmıştır.
10-69/1451-551
6
2 Kontör = 50 Kr Turkcell’de2 daha fazla dakikayla, Avea’da3 40 Kr, dakika 210
belirsiz
Cep iki = Turkcell’in 50 Kr’a geleceği beklentisi veri iken 2 Kontör’ü 50 Kr’a
çıkarmayı düşün.
B. BTK kampanya bildirimi
BTK’ya başvurduğumuz zaman bunu bir tarih eklemeden yapabilir miyiz?
Örnek: hangisini uygulayacağımızın belli olmadığı 4 farklı kampanya için
başvurmak.
C. NT4
600 dakikada sabitle.
D. Tanışma seti5 220
1 Nisan’da Turkcell 20’lik sette 23 TL’ye geçecek, Vodafone 22’ye geçecek.
Fiyat Sim [kartı] maliyeti ve vergiyi içerecek, konuşma hakkı içermeyecek.
100’lük sette de 35TL’ye geçeceğiz (…).
E. Kullanım ücreti
Mutabakat yok. Kullanım ücreti konusunda [hareket planımızı değiştirmemiz
gerekmekte] 1 TL’yi alacak başka alternatifler aramalıyız. Örneğin Sim Kart
başına 1 TL ücret uygulamak, buna karşılık tüketiciye bazı değerler sunmak
gibi. (…)
TL dönüşümü konusunda haberler iyi, kullanım ücretleri konusunda o kadar
iyi değil, ama sanırım her şeyi aynı anda kazanamıyorsun.” 230
Bahse konu e-posta aynı gün Vodafone Ses Ürünleri Bölüm Başkanı Beril AFŞAR
tarafından Kitle Pazarlama Kıdemli Yöneticisi Lütfullah KİTAPÇI’ya iletilmiş,
iletilirken ‘GİZLİDİR!’ ibaresi düşülmüştür.
2. 9.3.2010 tarihinde Vodafone Ürün Hizmet ve İş Geliştirme Baş Müdürü Phil
PATEL’den Ses Ürünleri Bölüm Başkanı Beril AFŞAR ve Fiyatlama Bölüm
Başkanı Russell HARWOOD’a gönderilen ‘Kısa Bilgilendirme’ başlıklı e-postada
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Arkadaşlar, ne zaman uygun bir şekilde bilgilendirme yaparız bilmiyorum
ama;
NT değişiklik yok. 240
Tanışma seti değişiklik yok.
Ön ödemelide fiyatları arttırmamız gerektiğini varsayalım:
 Turkcell kesinlikle fiyatları (ilk saniyede ödenen) arttıracak ve daha fazla
dakika sunacaktır.
 Avea bizim hakkımızda endişeli. Fiyatları minimumda 25 Kr’a çıkarma
konusunda anlaştık, ancak dakikaları arttırma arayışında.

2 Metinde TC olarak kısaltılan ifadenin Turkcell’e karşılık geldiği düşünülmektedir.
3 Metinde AV olarak kısaltılan ifadenin Avea’ya karşılık geldiği düşünülmektedir.
4 Numara taşınılabilirliği uygulamasının karşılığı olduğu düşünülmektedir.
5 Tanışma setleri, abonelere aktivasyonları sonrasında paket olarak sunulan, sim kart, tanıtım
materyalleri ve kontör bütünüdür.
10-69/1451-551
7
B ve C senaryoları arasında bir yerde…
Bunun üzerinde biraz kafa yorar mısınız? C senaryosunu seçeceksek artılar
eksiler ve potansiyel riskler nelerdir? (…)”
3. 12.2.2010 tarihinde Vodafone Regülasyon ve Şirket İşleri Baş Müdürü Hasan 250
SUEL’den bazı Vodafone çalışanlarının oluşturduğu ‘Liderlik Takımı’ isimli
gruba gönderilen ‘ÇSÜ6 ve fiyat marjı” başlıklı e-postada aşağıdaki ifadeler yer
almaktadır:
“Herkese sevgiler,
BTK ara bağlantı sonlandırma ücretlerini 10.2.2010 tarih ve 2010/DK-07/88
sayılı kararı ile 1.4.2010 tarihinden geçerli olacak şekilde aşağıdaki gibi
belirledi:
(…)
Yorum:
ÇSÜ ücretlerinin % 50’den fazla düşmesi hem ara bağlantı maliyetlerini hem 260
de gelen hasılatı azaltacaktır.
Avea’nın net ara bağlantı maliyeti dramatik bir azalma gösterecek. Benzer
şekilde Türk Telekom’unkiler de… Türk Telekom’un [ara bağlantı] hasılatı ise
değişmeyecek.
Turkcell, yeni fiyat marjından etkilenen teşebbüs olarak Avea’ya, Avea’nın
herhangi bir kamikaze tarife belirlemesi halinde, bütün gücüyle karşılık
vermeye hazır olacaktır. Bu yeni bir fiyat savaşını yeniden başlatacaktır.
Bununla birlikte Turkcell şebeke içi fiyatları 3,13 + vergiler seviyesine indirme
şansına sahip olacaktır.”
4. 14.4.2010 tarihinde Vodafone Ürün Hizmet ve İş Geliştirme Baş Müdürü Phil 270
PATEL’den bazı Vodafone çalışanlarının oluşturduğu ‘Liderlik Takımı’ isimli
gruba gönderilen ‘Tcell Fiyat Artışları başlıklı e-postada aşağıdaki ifadeler yer
almaktadır:
“Ekip,
Turkcell’den ilginç bir hamle geldi. Her ne kadar medyada fiyat konusunda
agresif olacaklarını ön plana çıkarıyor olsalar da, rasyonel bir şekilde hareket
etmekte ve fiyat tavanı uygulamasından kaybettiklerini geri almaktalar.
Sonradan ödemeli hatlarda, aylık erişimi arttırdıkları bu hamle ile paket
dışında kalan tarifelerden kaynaklı azalmaları geri almaya çalışıyorlar.
Bunun yanında NT tekliflerini de (garip) 318 TL seviyesinden bizimle aynı 280
seviye olan 600 dakikaya çektiler. (…)”
5. 24.5.2010 tarihinde Vodafone Ses Ürünleri Bölüm Başkanı Beril AFŞAR’dan
Ürün Hizmet ve İş Geliştirme Baş Müdürü Phil PATEL ve Fiyatlama Bölüm
Başkanı Russell HARWOOD’a gönderilen ‘Sonradan ödemeli hatlar NT7 teklifi’
başlıklı e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Phil merhaba,

6 Çağrı sonlandırma ücretleri.
7 Numara taşınılabilirliği uygulamasının karşılığı olduğu düşünülmektedir.
10-69/1451-551
8
Ekte sonradan ödemeli hatların her bir segmenti için NT teklifini bulabilirsin.
Senin de söylediğin gibi, ön ödemeli hat teklifleriyle oldukça benzer: 6 ayda
100’er dakikalar halinde her yöne verilecek doğrudan 600 dakika (şebeke içi
sınırsız görüşme veren tarifelerde dakikalar diğer yönlere). 290
Segment’in iddiası Turkcell’in 19 TL karşılığında şebeke içi 300 dakikalık bir
teklifi olduğu (hala tam doğrulanmadı). Bu savaşa gireceksek dahi
müşterileri elimizde tutacak bir yapı içerisinde girmeliyiz. Mesela verilecek
bedava dakikaların gelecekte kullanım için bir kısmını elimizde [tutmalıyız]…”
I.3. Hakkında Önaraştırma Yürütülen Tarafların Görüşleri
İnceleme sırasında, GSM operatörlerinden yukarıda yer verilen BTK düzenlemeleri
sonrasında, görüşme birim ücretleri ve ücretlendirme periyotlarını hangi kriterlere
göre belirlediklerine ilişkin bilgi istenilmiştir. Aşağıda sırasıyla taraflarca gönderilen
bilgilere yer verilmektedir.
Avea tarafından gönderilen yazıda, 300
1 Nisan 2010 tarihinde BTK tarafından TL tabanlı ücretlendirmeye geçilmesinin
yanı sıra dakika başına uygulanabilecek azami ücretin düşürülmesi ve ara bağlantı
ücretlerinin düşürülmesi gibi birtakım diğer uygulamaların da benimsendiği,
 ön ödemeli hatlar bakımından kendilerinin %(…..)’lık pazar payı ile üçüncü
konumda olduğu,
 bu nedenle tarifelerin belirlenmesinde rekabetçi konumlarının güçlenmesinin
esas alındığı, bu bağlamda abone tabanlarının büyümesinin ve kendilerinin
rakiplerden ayrılmalarının amaçlandığı,
 ancak bu süreçte tarife tekliflerin mali olarak sürdürülebilir bir şekilde
kurgulanmasının da gözetildiği, 310
 geçiş sürecinde gerçekleştirilen revizyonların, öncelikle ortalama çağrı süresi,
çağrı sayısı ve çağrı yönü gibi müşteri eğilimlerinin gözetilmesi ve abonelerin
beklenti ve eğilimlerinin dikkate alınması neticesinde belirlendiği, bununla
birlikte revizyonlar sırasında gelir ve kârlılık üzerindeki olası etkilerin de dikkate
alındığı
ifade edilmektedir.
Vodafone tarafından gönderilen yazıda,
 1 Nisan 2010 tarihi itibariyle ücretlendirme mekanizmasının değiştirilmesinin
ihtiyari olmadığı,
 2009 yılında Vodafone’un faiz, amortisman ve vergi öncesi kazancının negatife 320
döndüğü,
 azami ücret seviyesinin 1 Nisan 2010 tarihi itibariyle 40 Kr seviyesine
düşürülmesinin gelirlerde önemli bir düşüşe sebep olduğu,
 çağrı sonlandırma ücretlerindeki düşüş ve TL dönüşümünün uygulama
tarihlerinin BTK tarafından aynı tarih olarak belirlenmesinin kendilerinin manevra
alanını iyice daralttığı,
 Vodafone hissedarlarının daha fazla zarara tahammüllerinin kalmadığı,
10-69/1451-551
9
 pazarda faaliyet göstermeye devam etmek isteyen her teşebbüs gibi
kendilerinin de yaptıkları yatırımların karşılığını almak, paydaşlarının menfaatini
korumak amacında olduğu, 330
 yeni düzenlemelerden sonra tarifelerinin mevcut hallerini koruyamadıkları ve
birtakım değişiklikler yapmak zorunda kaldıkları,
 bu kapsamda uygun stratejinin belirlenmesi sürecinde tarife bazında bir analiz
yapıldığı, buna göre azami fiyat uygulamasının yıllık gelirler üzerinde ortalama
(…..) milyon TL’lik negatif etki doğurabileceğinin öngörüldüğü, uygulamanın
tahmini etkisinin ise (…..) milyon TL civarında olmasının beklendiği,
 azami fiyat uygulamasının etkilerinin ve mobil çağrı sonlandırma ücretlerinden
kaynaklanan gelir kaybının dengelenmesi amacıyla ücretlendirme periyotlarının
20 ya da 30 saniyeden 60 saniyeye yükseltildiği ve bazı ücretlerde artışlara
gidildiği 340
ifade edilmektedir.
Turkcell tarafından gönderilen yazıda ise,
 BTK tarafından alınan karar uyarınca 1 Nisan 2010 tarihinden itibaren geçerli
olacak şekilde azami fiyatların 40 Kr seviyesine çekildiği, bu durumun kontörden
TL’ye geçiş sürecinden ayrı olarak değerlendirilmesi gerektiği, kendilerinin
ücretlendirme periyotlarında ve fiyatlarda değişikliğe gitmesine neden olan
hususun azami fiyat uygulaması olduğu,
 kendilerince, azami fiyat uygulamasına ilişkin analizler yapılırken ücretlerde
değişiklik yapılması söz konusu olan tarifelerin kullanımına dair istatistiki
verilerin temel alındığı, ücret değişikliklerinin olası etkilerinin bu verilerin ve 350
uygulanması planlanan fiyatların bir arada değerlendirilmesi neticesinde
hesaplandığı,
 ücretlendirme periyotlarının değiştirilmesi ve fiyat artışlarına gidilmesinin
nedeninin, azami fiyat uygulamasının şirket gelirleri üzerindeki olumsuz
etkilerinin giderilmesi olduğu,
 bütün işletmecilerin tarifelerde ve ücretlendirme periyotlarında aynı dönemde
değişikliğe gitmesinin BTK kararının bir sonucu olarak değerlendirilmesi
gerektiği,
 işletmecilerin bu değişiklikleri birlikte hareket ederek benimsediği düşüncesinin
haksız ve mesnetsiz olduğu, mobil haberleşme sektörünün yapısına 360
bakıldığında da bu durumun kolaylıkla görülebileceği,
 sektörün yapı olarak oligopolistik bir nitelik gösterdiği, ancak oldukça rekabetçi
bir performans sergilediği, bu durumun sektörde
 2009 yılının ilk çeyreğinden bu yana abone başına aylık ortalama ses
kullanımı miktarının sürekli bir artış sergilediği, ancak bahse konu bu
artışın abone başına elde edilen gelirlere çok sınırlı ölçülerde yansıdığı,
 2010 yılında gerçekleşen büyümenin geçmiş yıllarda gerçekleşen
büyüklüklerin gerisinde kaldığı hatta enflasyon düzeyinin dahi altında
olduğu,
10-69/1451-551
10
 faaliyet gösteren işletmecilerin net kar toplamlarının 2009 yılında negatif 370
olduğu, 2010 yılında da negatif olmasının beklendiği
dikkate alındığında kolayca görülebileceği, buna rağmen Rekabet Kurulu
tarafından işletmecilerin davranışları arasında bir paralellik tespit edilmesi
halindeyse bu durumun ‘oligopolistik bağımlılık’ kapsamında
değerlendirilmesi gerektiği
ifade edilmektedir.
I.4. Değerlendirme
I.4.1. Sektörün Yapısı ve BTK’nın Düzenleyici İşlemleri Hakkında
Bilgilendirme
Başvuruların konusunu özetle, GSM işletmeciliği alanında faaliyet gösteren her üç 380
GSM operatörü tarafından 1 Nisan 2010 tarihi itibariyle kontörden TL’ye geçiş
akabinde anlaşmalı ve danışıklı olarak gerek 1 kontör karşılığı istenen ücretlerin
gerekse tarifelerdeki ücretlendirme periyotları ve SMS ücretlerinin arttırıldığı iddiası
oluşturmaktadır. İddiaya göre, Turkcell, Vodafone ve Avea tarafından 1 Nisan 2010
tarihinden itibaren hem tarife ücretleri hem de tarife ücretlendirme periyotları ve
SMS ücretleri danışıklı olarak arttırılmıştır. Söz konusu iddianın aynı piyasada
faaliyet gösteren teşebbüsler arasındaki bir fiyat anlaşmasını işaret etmesi
dolayısıyla 4054 sayılı Kanun 4. maddesi bakımından incelenmesi gerekmektedir.
Bu çerçevede öncelikle, başvurularda yer verilen kontörden TL’ye geçilmesi
uygulaması ile ücretlendirme periyotları hakkında bilgi verilecektir. 390
Kontör uygulaması faturasız hatlar için geliştirilmiş olan bir ön ödeme biçimidir. Son
kullanıcılar ücreti karşılığında satın aldıkları kontörleri telefonlarına yüklemek
suretiyle ilgili GSM operatörü tarafından sunulan mobil telefon hizmetlerinden
yararlanmaktadır. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu’nun 10.02.2010 tarih ve
2010/DK-07/87 sayılı kararıyla kontör uygulamasına son verilmiştir. Söz konusu
karar uyarınca tüm GSM operatörlerinin 1 Nisan 2010 tarihi itibariyle kontör yerine
TL uygulamasına geçmeleri zorunlu tutulmuştur. Buna göre tüm GSM operatörlerin
gerekli modifikasyonları yaparak son kullanıcıların faturasız hatlarına TL bazında
yükleme yapabilmelerinin sağlanması gerekmektedir. BTK tarafından gönderilen
yazıda, TL’ye geçiş kararıyla tüketicilerin görüşme ya da veri ücretlerine ilişkin 400
ödeyecekleri meblağı belirli bir tanımı olmayan kontörle hesaplamaları yerine
doğrudan TL şeklinde anlayabilmelerinin sağlanmasının amaçlandığı, böylelikle
tüketicilerin mobil haberleşme hizmetlerinden yararlanmaları sonucu ödeyecekleri
meblağı daha kolay bir şekilde algılayabilecekleri ifade edilmiştir.
Ücretlendirme periyodu ise, tüketicilerin görüşmelerinin hangi süreler bakımından
ücretlendirildiğini ifade eden bir kavramdır. Ücretlendirme periyotları GSM
operatörleri tarafından belirlenmekte ve her bir tarife bakımından
farklılaşabilmektedir. Buna göre görüşmenin ilk 30 saniyesinin 40 Kr’tan, ikinci 30
saniyesinin 65 Kr’tan, ücretlendirildiği bir tarifenin ücretlendirme periyotları, sırasıyla
ilk 30 saniye, ikinci 30 saniye olacaktır. Bu durumda 1 saniyeden 60 saniyeye kadar 410
yapılan görüşmelerin 40 Kr’tan ücretlendirilmesi ücretlendirme periyodunun 60
saniyeye arttırıldığı anlamını taşıyacaktır. Bu halde tüketici 60 saniyeye kadar
yaptığı görüşmelerin tamamı için 40 Kr ödeyecektir. Ücretlendirme periyodunun
arttırılması bir yandan tüketicilere aynı ücret karşılığı daha uzun konuşma fırsatı
verilirken, kısa süreli konuşan tüketicilerin ise daha fazla ücretlendirilmelerine yol
açmaktadır. Dolayısıyla, ücretlendirme periyotlarının arttırılması çağrı başına
10-69/1451-551
11
kullanımı nispeten uzun olan tüketiciler için makul ücretler sağlarken, 10-20 saniye
gibi kısa süreli çağrılar yapan tüketiciler için dezavantajlı olmaktadır.
Başvurularda yer verilen iddiaların değerlendirilmesine geçmeden önce, GSM
operatörlerinin danışıklı ve anlaşmalı olarak fiyat artırımlarına gittiklerinin iddia 420
edildiği 1 Nisan 2010 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere BTK tarafından yapılan
düzenlemelere yer verilmesi gerekmektedir. Başvurularda kontör karşılığı istenen
ücretler ile ücretlendirme periyotlarının arttırılmasının, 1 Nisan 2010 tarihi itibariyle
kontörden TL’ye geçiş akabinde gerçekleştirildiği ifade edilmektedir. Öte yandan,
aynı tarihte BTK tarafından başka düzenlemelerin de yürürlüğe sokulduğu
anlaşılmıştır. Buna göre TL’ye geçişe ek olarak 1 Nisan 2010 tarihinden itibaren
geçerli olacak şekilde BTK tarafından;
 arabağlantı ücretleri ile
 dakika başına uygulanabilecek azami ücretler
bakımından da birtakım yeni düzenlemeler yapılmıştır8. 430
Bilindiği gibi “GSM Azami Tarife Çizelgeleri” GSM işletmecileri ile BTK arasında
imzalanan İmtiyaz Sözleşmeleri uyarınca, BTK tarafından belirli aralıklarla
onaylanmaktadır. Bununla birlikte, GSM işletmecileri söz konusu tarife çizelgelerine
aykırı olmamak ve yürürlüğe sokulmadan 7 gün önce BTK’ya bildirmek kaydıyla,
tarifelerini serbestçe belirleyebilmektedir. BTK tarafından 1 Nisan 2010 tarihinden
itibaren geçerli olmak üzere azami ücret seviyesi 64 Kr/dk.’dan 40 Kr/dk.’ya
indirilmiştir. Bu çerçevede 1 Nisan 2010 tarihi itibariyle GSM operatörlerinin dakika
başına uygulayabilecekleri ücret 40 Kr’u geçemeyecektir.
1 Nisan tarihi itibariyle yürürlüğe giren bir diğer BTK düzenlemesi ise mobil
arabağlantı ücretlerine ilişkindir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu’nun 10.02.2010 440
tarih ve 2010/DK-07/87 sayılı kararı ile mobil arabağlantı ücretleri güncellenerek,
arabağlantı ücretlerinde düşüşler gerçekleştirilmiştir.
Görüldüğü üzere, 1 Nisan 2010 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yalnızca
TL’ye geçiş uygulaması hayata geçirilmemiş, buna ek olarak arabağlantı ücretleri
ile azami ücretlerde de yeni düzenlemeler yapılmıştır. Söz konusu düzenlemelere
uyumun ise, kontöre ilişkin sistemlerin tümüyle değiştirilmesine ek olarak, GSM
operatörleri tarafından tarife ücretlendirmelerinde yeni revizyonlara gidilmesini
zorunlu kılacağı açıktır. Bu nedenle, 1 Nisan 2010 itibariyle GSM operatörleri
tarafından hayata geçirilen ve gerek tarife ücretleri gerekse ücretlendirme
periyotlarına ilişkin revizyonların söz konusu düzenlemelerden ayrı 450
değerlendirilmesi mümkün görünmemektedir.
I.4.2. Başvuru Konusu İddiaların Değerlendirilmesi
Yukarıda yer verilen bilgilerden, her üç GSM operatörü tarafından 1 Nisan 2010
tarihinden geçerli olmak üzere hem tarife ücretlerinde hem de ücretlendirme
periyotlarında birtakım değişiklikler yapıldığı görülmektedir. Bununla birlikte,
taraflarca gönderilen açıklamalardan, GSM operatörleri tarafından aynı tarihte (1
Nisan 2010 tarihinde) benzer içerikli değişikliklerin yapılmasının her bir GSM

8 BTK tarafından söz konusu düzenlemelerin gerek tüketicilerin doğru bir şekilde bilgilendirilmeleri
için tarife şeffaflığının sağlanılması gerekse ilgili piyasada etkin rekabetin tesis edilmesi için
arabağlantı ücretlerinin maliyet esaslı olarak belirlenmesi çalışmaları çerçevesinde hayata geçirildiği
ifade edilmiştir.
10-69/1451-551
12
operatörü bakımından eşit derecede bağlayıcı olan ve 1 Nisan 2010 tarihi ile
uygulamaya geçilmesi zorunlu tutulan BTK düzenlemelerinden kaynaklandığı
anlaşılmaktadır. Taraflarca gönderilen açıklamalara göre, başta azami fiyat 460
seviyesinin düşürülmesi olmak üzere, BTK tarafından hayata geçirilen yeni
düzenlemelerin, operatörlerin gelirleri üzerinde olumsuz etki yaratacağı tespit
edilmiş ve bu olumsuz etkilerin en aza indirilmesi için hem tarife ücretleri hem de
ücretlendirme periyotları, tarifelerin kullanımına dair istatistikî veriler temel alınarak
yeniden kurgulanmıştır.
GSM operatörleri tarafından yapılan değişikliklerin 1 Nisan 2010’dan itibaren
uygulanması zorunlu tutulan BTK düzenlemelerinden kaynaklandığı tespit
edilmekle birlikte, bu değişikliklerin GSM operatörlerince danışıklı ve anlaşmalı bir
şekilde gerçekleştirilmesi 4054 sayılı Kanun bakımından ihlal teşkil edecektir.
BTK görüşünde yer verilen araştırma sonuçlarının incelenmesinden, operatörlerin 470
farklı tarifeleri için farklı modifikasyonlar gerçekleştirdikleri, söz konusu
modifikasyonların aynı tarifelerin farklı kontör yükleme seçeneklerinde dahi
farklılaştığı görülmektedir. Yine bu modifikasyonların şebeke içi ve şebekeler arası
görüşmeler bakımından da farklılıklar gösterdiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede aynı
GSM operatörü tarafından; şebeke içi arama ücretleri arttırılırken, periyotların
değiştirilmesi, şebekeler arası ücretlerin aynı kalması ancak ücretlendirme
periyotlarının arttırılması (Turkcell/Süper Tarife/150 kontör ve üzeri yükleme koşullu
tarife) veya şebekeler arası ücretlerin arttırılması ve ücretlendirme periyotlarının
aynı kalması (Turkcell/Süper Tarife/ 250 kontör ve üzeri yükleme koşullu tarife)
veya şebeke içi ve şebekeler arası tarifelerin düşürülmesi (yeni azami sınıra 480
çekildiği) ve ücretlendirme periyotlarının arttırılması (Turkcell/GençTarife/ 100
kontör yükleme koşullu tarife) gibi her bir tarifede farklı modifikasyonlara gidildiği
görülmektedir. Dolayısıyla aynı GSM operatörü tarafından her durumda tarife
ücretlerinin ve ücretlendirme periyotlarının arttırılması yerine kimi durumlarda tarife
ücretlerinin arttırıldığı, kimi durumlarda yeni azami fiyat uygulamasından sonra
azami fiyata indirildiği, kimi durumlarda ücretlendirme periyotları artarken kimi
durumlarda değiştirilmediği anlaşılmaktadır. Yine ücretlendirme periyotlarının bazı
tarifelerde 30 saniyeden 2 dakikaya (Turkcell/Süper Tarife/temel tarife), kimi
tarifelerde 30 saniyeden 60 saniyeye (Turkcell/Genç Tarife/temel tarife), bazısında
ise 20 saniyeden 60 saniyeye (Turkcell/Genç Tarife/100 kontör yüklemeli) 490
çıkarıldığı görülmektedir. Yukarıda detaylı olarak yer verilen araştırma
sonuçlarından görüldüğü üzere bu durum, ilgili GSM operatörlerinin tamamı
bakımından geçerlidir.
BTK tarafından yapılan araştırmanın incelenmesi sonucunda, genel olarak
operatörlerinin ya tarife ücretlerini sabit tutarken ücretlendirme periyotlarını
arttırdıkları ya da tarife ücretlerini arttırırken ücretlendirme periyotlarını
değiştirmedikleri söylenebilecektir. Buna karşın, tarife ücretleri ile ücretlendirme
periyotlarının değiştirilmediği uygulamalar bulunduğu gibi
(Vodafone/CepÖğrenci/150 ve 250 kontör yüklemeli), ücretlendirme periyotları
değiştirilmeden ücretlerin düşürüldüğü haller de bulunmaktadır (Avea/Mobil 500
Öğrenci/temel ve yükleme koşullu). Dolayısıyla önaraştırma konusu her üç GSM
operatörünün aynı şekilde tarife ücretlerini arttırdıklarından veya aynı şekilde tarife
ücretlerini arttırmadıkları her durumda ücretlendirme periyotlarını arttırdıklarından
bahsedebilmek mümkün görünmemektedir. Bu çerçevede, BTK düzenlemeleri
sonucu yapılan değişikliklerin taraflar arasında rekabet karşıtı bir anlaşmaya tek
10-69/1451-551
13
başına bir karine olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı kanaatine
varılmıştır.
Öte yandan, yerinde incelemelerde elde edilen belgeler incelendiğinde, bu
belgelerden
 1 ve 2 numaralı belgelerin hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüsler arasında 510
bazı görüşmeler gerçekleşmiş olabileceğini,
 3 ve 5 numaralı belgelerin sektörde ticari stratejilerin bazı dönemlerde fiyat
savaşlarına varacak boyutta bir rekabet içerisinde, bazı dönemlerde ise daha
barışçıl bir konjonktürde belirlendiğini,
 4 numaralı belgenin ise sektörde yer alan operatörlerin sektörün oligopolistik
yapısından haberdar olduklarını ve ticari stratejilerinin belirlenmesinde bu
durumun dikkate alındığını
düşündürebilecek nitelikte olduğu görülmektedir.
Bununla birlikte, kaygı oluşturabilecek bir takım ifadeler içerdiği öne sürülebilecek
bu belgelerin üç ay gibi kısa bir dönemi kapsamasının, belgelerde kullanılan 520
ifadelerin çok açık olmamasının, belgelerin tek bir teşebbüste elde edilmiş
olmasının ve tarafların rekabet içerisinde olduklarını gösteren çok sayıda belgelerin
de mevcut olmasının olası kaygıları azaltan bazı unsurlar olarak
değerlendirilebileceği sonucuna varılmıştır. Mevcut durum itibariyle, yerinde
incelemede elde edilen belgelerin önaraştırma yürütülen taraflar hakkında
soruşturma açılmasını gerektirecek nitelikte olmadığı sonucuna varılmıştır.
Başvurularda yer verilen bir diğer iddia ise, GSM operatörleri tarafından anlaşmalı
olarak 1 Nisan 2010 tarihinden itibaren SMS ücretlerinin arttırılmasına ilişkindir.
Benzer şikayetler üzerine BTK tarafından, Turkcell’in ön ödemeli tarifelerinin gelir
açısından yaklaşık %(…..)’sını oluşturan üç büyük ön ödemeli abonelik paketleri 530
(Süper Tarife, BizBize, Genç Tarife), Vodafone’un ön ödemeli tarifelerinin gelir
açısından yaklaşık %(…..)’ünü oluşturan üç büyük ön ödemeli abonelik paketleri
(Cep Öğrenci, CepBir, Yeni Cep Öğrenci) ile Avea’nın ön ödemeli tarifelerinin gelir
açısından yaklaşık %(…..)’ini oluşturan üç büyük ön ödemeli abonelik paketlerinin
(Mobil Öğrenci, Genç Avea, HepsiBir) SMS ücretleri analiz edilmiştir. Yapılan
inceleme sonucunda ise, 1 Nisan 2010 tarihli TL bazlı ücretlendirme sistemine
geçiş sürecinde Vodafone tarafından en büyük üç abonelik paketinin SMS birim
ücretlerinde değişiklik yapılmadığı, Turkcell’de sadece Genç Tarife paketinde SMS
birim ücretlerinde artış yapıldığı, Avea tarafından ise incelenen her üç pakette de
SMS birim ücretlerinde artış yapıldığı tespit edilmiştir. Bu bilgiler çerçevesinde, ilgili 540
GSM operatörleri tarafından SMS ücretlerinin anlaşmalı olarak arttırıldığı iddiasının
gerçeği yansıtmadığı anlaşılmaktadır. Nitekim SMS ücretlerinde Vodafone
tarafından herhangi bir artış yapılmazken, Turkcell’de sadece Genç Tarife
paketinde, Avea’da ise incelenen her üç pakette de SMS birim ücretlerinde artış
yapıldığı görülmektedir.
Tüm bu bilgi ve değerlendirmeler ışığında, gerek yapılan yerinde incelemelerde
gerekse tarifelerde yapılan değişikliklerin incelenmesi sonucunda, GSM
operatörlerinin rekabet karşıtı bir anlaşma içerisinde bulunduklarını gösterecek
yeterli delil veya bulguya rastlanılmaması nedeniyle, ilgili GSM operatörleri
hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı sonuç ve kanaatine 550
ulaşılmıştır.
10-69/1451-551
14
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy