Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-316 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-33/919-278
Karar Tarihi : 14.06.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Ekrem SOLMAZ, Nur Seda KÖKTÜRK, Esma TEMEL
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır (2 başvuru).
- Şerif ELENDER
S.Rona Sok. No:10/8 Feneryolu Kadıköy/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Turkcell Plaza, Meşrutiyet Cad. No:71 Tepebaşı/İstanbul
- Vodafone Telekomünikasyon A.Ş.
Vodafone Plaza, Büyükdere Cad. No:251 34398 Maslak/İstanbul
- Avea İletişim Hizmetleri A.Ş.
Abdi İpekçi Cad. No:75 34367 Maçka/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: GSM operatörlerinin anlaşarak abonelerine yüksek fiyatlarla
hizmet sundukları iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Gizlilik talepli başvuruda özetle;
- Türkiye’de telekomünikasyon alanında faaliyet gösteren şirketlerin anlaşarak yüksek
tarifeler uyguladıkları,
- SMS fiyatlarının Avro bazında dahi çok yüksek olduğu, Almanya’da bir mesajın
ücretinin 10 Avrocent’ten düşükken Türkiye’de 75 kuruş olduğu,
- Operatörlerin konuşma ücretlerini kendi inisiyatiflerine göre ansızın değiştirdikleri,
Almanya’da sınırsız paketlerle abonelerin rahatça konuştuğu,
belirtilmektedir.
(5) Başvuru sahibinden bilgi talep edilmesi üzerine gönderilen yazıda ise;
- Türkiye’de telekomünikasyon şirketlerinin uzun yıllardır kendi aralarında anlaşarak
fiyatları yüksek tuttuğunu düşündüğü ve bundan şikâyetçi olduğu,
- Faturasız hatlarda görüşme ücretlerinin çok yüksek olduğu, Almanya’da faturasız
hattı olan bir abone dakika başına 10 Avrocent’ten fazla ödemezken Türkiye’de bu
ücretin 40-50 kuruş olduğu,
- Tüm operatörlerde bu durumun aynı olduğu,
- Kartel oluşumuna ilişkin bir diğer örneğin ise tüm GSM operatörlerinin aynı anda
faturasız hatlı müşterilerine her ay 1,1 TL telsiz kullanım ücreti yansıtmaları olduğu,
12-33/919-278
2/14
- Bu verginin devlet tarafından yeni çıkarılmadığı, zaten şimdiye kadar yüksek
tarifelerle bu verginin karşılandığı, ancak şu anda hem tariflerin yüksek olduğu hem
de ayrıca bu verginin kendilerinden tahsil edildiği
ifade edilmektedir.
(5) Kurum kayıtlarına 12.01.2012 tarih ve 335 sayı ile giren gizlilik talebi bulunan diğer bir
başvuruda ise;
- Türkiye’de faaliyet gösteren üç büyük GSM operatörünün cep telefonundan internet
kullanımı tarifelerinin 1 GB için aylık 29 TL olduğu,
- Bu tutarın tesadüfî olarak belirlenmediğini ve operatörlerin arasında anlaşma
olduğunun düşünüldüğü
ifade edilerek, gereğinin yapılması talep edilmektedir.
(5) Kurum kayıtlarına 26.03.2012 tarih ve 2542 sayılı diğer başvuruda ise;
- Ülkemizde faaliyet gösteren her üç GSM şirketinin de cepten internet hizmeti adı
altında 1GB/ay tarifesi için 29 TL ücret aldıkları,
- Gerek müşteri profilleri gerekse maliyet yapıları tamamen birbirlerinden farklı bu üç
işletmenin, en çok talep edilmesi beklenen hizmet türüne aynı fiyatı uygulayarak
rekabet kurallarını ihlal etmekte oldukları
ifade edilmektedir.
(6) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.07.2011 tarih ve 5144 sayı ile intikal eden
başvuru ve 08.08.2011 tarih ve 5761 sayılı yazı üzerine düzenlenen 27.12.2011 tarih,
2011-2-316/İİ-11-373.ESO sayılı İlk İnceleme Raporu 12.01.2012 tarihli Kurul toplantısında
görüşülerek, 12-01/20-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Takiben Kurum
kayıtlarına 12.01.2012 tarih, 335 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 14.02.2012
tarih, 2012-2-12/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 23.02.2012 tarihli Kurul toplantısında
görüşülerek, 12-08/255-M sayı ile önaraştırma yapılmasına ve bu önaraştırmanın daha
önce başlatılan önaraştırma ile birleştirilmesine karar verilmiştir. Ayrıca Kurum kayıtlarına
26.03.2012 tarih ve 2542 sayı ile giren başvuru da, iddia konusunun aynı olması sebebiyle
bu önaraştırma kapsamında ele alınmıştır. İlgili kararlar uyarınca yapılan inceleme üzerine
hazırlanan 05.06.2012 tarih ve 2011-2-316/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(7) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara ilişkin olarak
Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (Turkcell), Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. (Vodafone)
ve Avea İletişim Hizmetleri A.Ş.(Avea) hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) Görüşü
(8) Başvuru konusuna ilişkin olarak, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun
7. maddesinin, "Rekabet Kurulu, elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak yapacağı
inceleme ve tetkiklerde, birleşme ve devralmalara ilişkin olarak vereceği kararlar da dahil
olmak üzere elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olarak vereceği tüm kararlarda
öncelikle Kurum'un görüşünü ve Kurum'un yapmış olduğu düzenleyici işlemleri dikkate alır”
şeklindeki ikinci fıkrası uyarınca BTK’dan talep edilen görüş 23.12.2011 tarih ve 8743 sayı
ile Kurumumuz kayıtlarına girmiştir. Bahse konu yazıda özetle;
- Mobil işletmeciler ile Kurumları arasında imzalanmış olan imtiyaz sözleşmelerinin
tarifelere ilişkin maddesi çerçevesinde işletmecilerin tarifelerini, BTK tarafından
12-33/919-278
3/14
onaylanan Mobil Elektronik Haberleşme Hizmetleri Azami Ücret Tarifesi ile
belirlenmiş olan azami fiyat sınırları içerisinde kalmak kaydıyla serbestçe
belirleyebildikleri,
- Mobil ses tarifelerine ilişkin olarak ülkemizde uygulanan ücretlerin Avrupa ile
kıyaslanması durumunda, ülkemizdeki ücretlerin pek çok Avrupa ülkesinden düşük
olduğu,
- Ön ödemeli aboneliklere bakıldığında, abonelerin yükleme miktarı arttıkça birim
ücretlerin düşmesinin öngörüldüğü ve bu şekilde abonelerin oldukça düşük
fiyatlardan faydalanabileceği,
- Mobil şebeke işletmecileri tarafından 2008-2011 yılları arasında faturalı ve ön
ödemeli tüm abonelik paketleri kapsamında uyguladıkları ortalama dakika başına
ücretlere bakıldığında, kullanıcıların zaman içinde daha da düşük tarifelerden
faydalanmaya başladığı,
- Mobil şebeke işletmecilerinin Kurumlarınca düzenlenen Azami Ücret Çizelgesi’nde
yer alan tarifeleri üst sınır olarak dikkate almaları dolayısıyla, birbirlerinin tarifelerine
benzer ve belirlenen azami tarife değerlerine yakın tarifeler uygulamalarının kartel
oluşturarak aynı tarifeyi belirledikleri yönünde yorumlanamayacağı,
- BTK’nın 2011 yılı üçüncü çeyrek verilerine göre toplu SMS’ler ve yurtdışına
gönderilen SMS’ler dâhil 2008 yılında 1,41 kr/adet olan ortalama SMS ücretinin, 2011
yılının üçüncü çeyreği itibariyle 0,54 kr/adete düştüğü,
- Ülkemizdeki yurtdışına doğru SMS hizmetlerine ilişkin azami tarifenin 33
avrocent/adete karşılık geldiği göz önünde bulundurulduğunda, Almanya’da abone
sayısı bakımından en yüksek pazar payına sahip olan Vodafone tarafından
uygulanan SMS ücretleri (19 avrocent/adet -yalnızca Türkiye’ye doğru SMS’ler için-
ve 30 avrocent/adet arasında değişmektedir) ile ülkemizde işletmecilerin
uygulayabilecekleri azami ücretlerin benzer seviyede olduğu,
- İşletmecilerin standart SMS yurtdışı ücretlerinin faturalı hatlarda 55 kr/adet (22
avrocent/adet), ön ödemeli hatlarda ise 75 kr/adet (30 avrocent/adet) olarak
uygulandığı; belirli bir paket kapsamında alınan toplu SMS’ler düşünüldüğünde söz
konusu ücretin 9 kr/adet ile 20 kr/adet arasında değişebildiği
- Elektronik Haberleşme Kanunu’nun 46. maddesinde yer alan hükme göre abonelerin
Kurumlarına ödemeleri gereken telsiz ruhsatname ve telsiz kullanma ücretlerinin
tahsil yükümlülüğünün işletmecilere yüklendiği,
- Aynı maddede yer alan diğer bir hüküm gereği faturalı abonelerin ücretlerinin taksitli
ödenme imkânı bulunduğu, ancak ön ödemeli abonelerin telsiz kullanma ücretlerinin
BTK tarafından peşin olarak tahsil edildiği,
- Bununla birlikte, Haziran 2011 itibariyle işletmecilerden alınan yazı kapsamında, ön
ödemeli abonelerden alınması gereken telsiz kullanma ücretinin ilk abonelik işlemleri
sırasında alınabildiği, fakat takip eden yıllarda tahsilâtın zorluğu nedeni ile bugüne
kadar bu ücretin işletmecilerin kendileri tarafından karşılandığı,
- BTK ile imzalanan protokol çerçevesinde kendilerinin her yılın Şubat ayında peşin
ödeme yapmaya devam edeceği, ancak söz konusu ücretlerin 20.06.2011 tarihi
itibariyle ön ödemeli abonelerin hatlarına yansıtılarak 1,1 TL aylık taksitler şeklinde
tahsil edilmeye başlanacağının belirtildiği,
- Bahse konu uygulamada mevzuata aykırı bir durumun bulunmadığı
belirtilmiştir.
12-33/919-278
4/14
I.2. Önaraştırma Kapsamında Elde Edilen Bilgiler
(9) Önaraştırma kapsamında Turkcell, Avea ve Vodafone merkezlerinde inceleme yapılmıştır.
Yerinde incelemede elde edilen belgelerin bir kısmına aşağıda yer verilmiştir.
I.2.1. Turkcell’den Elde Edilen Bilgiler
(10) Turkcell tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 18.05.2012 tarih ve 4306 sayı ile giren
yazıda;
- Şirketin 21.06.2011 tarihinden önce ön ödemeli hat sahibi abonelerden telsiz kullanım
ücreti tahsil etmeksizin bu ücreti aboneler adına BTK’ya ödediği, ancak bu tarihten
itibaren söz konusu abonelerden de telsiz kullanım ücretinin tahsil edilmeye
başlandığı,
- Hâlihazırda, şirketleri tarafından faturalı hat sahibi abonelere yönelik sunulan tüm
tarife/abonelik çeşitlerinden ayrım gözetilmeksizin telsiz kullanım ücreti tahsil edildiği,
- Ön ödemeli hat sahibi aboneler bakımından ise; (i) kurumsal ön ödemeli aboneler, (ii)
‘standart tarife’ye kayıtlı bireysel aboneler, (iii) ilgili yıl içerisinde yeni tesis olan hatlar,
(iv) ilgili yıl içerisinde hattını Turkcell’e taşıyan aboneler, (v) ödeme tipi değişikliği ile
faturalı hattını ön ödemeli hatta geçiren aboneler ve (vi) sadece data kullanımına açık
hatlar dışında kalan tüm ön ödemeli tarife/aboneliklerden telsiz kullanım ücreti alındığı,
- Cepten ve bilgisayardan internet tarifelerine ilişkin olarak münhasıran bir BTK
düzenlemesi bulunmadığı,
- Söz konusu hizmete yönelik tarifelerin hâlihazırda yürürlükte bulunan elektronik
haberleşme mevzuatındaki hükümlere tabi olduğu ve bu bağlamda anılan tarifelerin
uygulanmaya başlamadan en az 7 gün önce BTK’ya sunulduğu ve yine makul bir süre
önceden abonelere duyurulduğu,
- Data tesisi ücretlerine ve sabit ücretlere ilişkin olarak ise BTK tarafından belirlenen bir
azami ücret çizelgesi bulunduğu
belirtilmiştir.
(11) Talep üzerine Ocak 2011-Mayıs 2012 arası rakip şirketler ile Turkcell’in kontratsız SMS ve
internet ücretlendirmelerinin yer aldığı bir karşılaştırma tablosu da Turkcell tarafından
gönderilmiştir. Söz konusu tabloya göre;
- Üç operatörün de mevcut faturalı SMS ücreti 41,5 kuruştur.
- SMS paketlerine bakıldığında, üç şirketin de farklı adet ve fiyatlarda paketleri
bulunduğu görülmektedir. Örneğin, Turkcell’in 1 Şubat 2011’de başlattığı 100 SMS
Paketi ayda 3 TL’dir. Vodafone’un Her Yöne Mini Paketi’nde yer alan 50 SMS is ayda
4 TL, Avea’nın 50 SMS Paketi ise ayda 6 TL’dir.
- Turkcell Mega SMS Paketi (şebeke içi 10000 SMS+diğer yönler 3000 SMS) ayda 23
TL, Vodafone Her Yöne Maksi Paketi (şebeke içi 10000+diğer yönlere 2000 SMS)
ayda 9,90 TL, Avea 1000+10000 SMS Paketi ise (şebeke içi 10000+diğer yönlere
1000 SMS) ise ayda 11 TL’dir.
- Turkcell uluslararası 30 SMS Paketi aylık 5 TL, 100 SMS Paketi 9,90 TL, Vodafone
Dünyaya Mesaj Paketi 100 SMS 9,90 TL, Avea Yurtdışı Mesaj Paketi ise 50 SMS 5
TL’dir.
- Ön ödemeli SMS ücreti Turkcell’de 13.04.2011 tarihinden bu yana tüm tarifelerde
41,5 kuruş, Vodafone’da 41 kuruş, Avea’da Baharda Yükle Kazan 40 kuruş diğer
tarifelerde ise 41,5 kuruştur.
12-33/919-278
5/14
- Yurtdışı mevcut SMS ücreti Turkcell’de Mart 2012 itibariyle 83 kuruş, Vodafone ve
Avea’da ise 75 kuruştur.
- Ocak-Mayıs 2011 arasında Turkcell ve Avea’nın faturalı ve ön ödemeli hatlar için 1
GB’lık aylık cepten internet tarifesi 29 TL iken Vodafone’un böyle bir tarifesi
bulunmamaktadır.
- Avea, Mayıs 2011’den itibaren faturalı hatlarda 1 GB’lık interneti, aylık 29 TL, haftalık
15 TL ve günlük 9 TL’ye; ön ödemeli hatlarda ise aylık 9 TL, haftalık 15 TL ve günlük
9 TL’ye sunmaya başlamıştır.
- Vodafone Ağustos 2011 itibariyle aylık 1 GB cepten internet tarifesini sunmaya
başlamıştır. Söz konusu tarifenin ücreti 29 TL’dir.
- Ağustos 2011-Ocak 2012 arasında her üç operatörün 1 GB’lık cepten internet
paketleri 29 TL’den sunulmuştur. Ancak, Turkcell düzenlediği bir kampanya ile Eylül
2011’de 12 aylık taahhüt veren abonelere cepten interneti ilk 6 ay 19 TL, sonraki 6 ay
29 TL şeklinde sunmaya başlamıştır. Kasım 2011’de ise Turkcell’in, 1 GB internet
paketi, mobil cihazını akıllı telefon ile değiştiren veya yeni akıllı cihaz alan aboneler
için ilk 3 ayda 9 TL olmuştur.
- Şubat 2012 tarihinden itibaren Avea, faturalı hatlar için aylık 1GB internet paketinin
fiyatını 19 TL’ye düşürmüştür. Ön ödemeli hatlar için ise söz konusu fiyat 9 TL’den
14,5 TL’ye yükseltilmiştir.
- Ocak 2011’den beri Avea ve Turkcell 4 GB’lık cepten internet paketini 39 TL’ye
sunmaktadır. Vodafone ise aynı tarifeyi Ağustos 2011’de aynı fiyata sunmaya
başlamıştır. Mevcut durumda bahse konu tarife her üç operatör tarafından da 39
TL’den sunulmaktadır.
- Nisan 2012 itibariyle 8 GB’lık tarife Turkcell ve Vodafone tarafından 69 TL’den, Avea
tarafından ise 59 TL’den sunulmaktadır.
- Ocak 2011’de 100 MB’lık paket Turkcell’de 10 TL (ilk 3 ay 5 TL), Avea’da 8 TL,
Vodafone’da ise adil kullanım hakkı olarak 7,99 TL’dir. Nisan 2012 fiyatlarına
bakıldığında ise Turkcell ve Avea’nın aynı kaldığı, Vodafone’un ise paket fiyatını 9
TL’ye çıkardığı görülmektedir.
(12) Yerinde incelemede elde edilen “Mobil (Cepten ve Bilgisayardan) İnternet Hakkında”
başlıklı e-postada Gökhan GENCER tarafından söz konusu pazara ilişkin durum
değerlendirmesi yapılarak rakiplerin mevcut avantajlı kampanya ve paketlerine yer
verilmekte ve bu kapsamda sunulabilecek yeni ürünlerin neler olabileceği tartışılmaktadır.
(13) Elde edilen belgeler incelendiğinde (…..).
(14) 18.04.2012 tarihinde SPI-Team tarafından (…..) Avea’nın telsiz kullanım ücretlerinin ön
ödemeli hatlardan tahsil edilmeye başlaması ile ilgili olarak Turkcell’i takip ettiğini söylediği
iletilmiştir.
(15) Yukarıda yer verilen e-posta üzerine (…..) tarafından “Takip ettik takip etmeye devam
edeceğiz demişler…” şeklinde bir e-posta gönderilmiş ve buna cevaben (…..) tarafından
(…..) yorumu yapılmıştır.
(16) Talep üzerine Turkcell tarafından gönderilen yazıda ise, telsiz kullanım ücretlerinin
aboneye yansıtılması uygulamasının gerekçelerine ilişkin olarak;
- Söz konusu tahsilât kararının şirketlerinin ticari bir kararı olduğu,
12-33/919-278
6/14
- Şirketlerini bu kararı almaya yönelten temel unsurun BTK’ya ödenen ancak aboneden
tahsili yapılmayan telsiz kullanım ücretlerinin finansallarda yarattığı negatif etki
olduğu,
- 2008-2011 yılları arasında ödenen ücret toplamının (…..) TL olduğu ve bunun yıllık ön
ödemeli gelir içerisindeki payının yaklaşık %(…..) olduğu,
- Süreç içerisinde yıllık bazda her bir abone için dakika başına elde edilen ortalama
gelirde bir düşüş gerçekleştiği (…..) ve gerçekleşen düşüşün telsiz kullanım ücretlerini
şirketleri tarafından katlanılabilecek bir maliyet kalemi olmaktan çıkardığı,
- Şirketleri tarafından her bir aboneye tanınan daha fazla görüşme dakikasının yarattığı
ilave operasyonel maliyetlerin de alınan kararda etkili olduğu,
- Tüketicilerin abonelik tercihlerinde herhangi bir operatörün bu ücretleri tahsil ediyor
olmasının ya da olmamasının belirleyici olmayacağının öngörüldüğü ve böylece telsiz
kullanım ücretlerinin şirket şebekesinin yaklaşık %(…..)’lik kısmını oluşturan ön
ödemeli hat sahibi abonelerden tahsil edilmesine karar verildiği
belirtilmiştir.
I.2.2. Avea’dan Elde Edilen Bilgiler
(17) Yerinde inceleme esnasında Avea tarafından sunulan yazıda;
- Şirketlerinin abone tarifelerini BTK düzenlemelerine aykırı olmamak kaydıyla
serbestçe belirleyebildiği,
- BTK’nın bu konuda tüm GSM işletmecileri için geçerli olmak üzere azami ücret tarifleri
yayınladığı, Şirketleri tarafından sunulan hizmetlerin, niteliğine göre tarife, kampanya
ve paket gibi uygulamalar altında ücretlendirildiği,
- Şirketleri her ne kadar telsiz ruhsatname ve kullanım ücretlerini yasa hükmüne uygun
olarak BTK’ya zamanında ve eksiksiz ödemiş olsa da, Eylül 2011 tarihine kadar telsiz
kullanım ücretinin faturasız hat sahibi abonelere yansıtılmadığı,
- Bununla birlikte, gerek telsiz kullanım ücretinin asli mükellefinin aboneler olması,
gerekse BTK tarafından onaylanan Mobil Telefon Hizmetleri Tip Abonelik
Sözleşmesi’nde yer alan hususlar ile rakiplerin uygulamaları dikkate alınarak, Eylül
ayı itibariyle ilgili faturasız abonelerin bakiye TL/kuruş hesaplarından mahsup yoluyla
aylık 1,1 TL (bugün itibariyle 1,21 TL) tahsil edilmeye başlandığı,
- Yıl içerisinde numara taşıma ile gelen abonelerden ve faturalı hatlardan geçişlerde
yılsonuna kadar, standart tarifelilerden ise hiçbir zaman bu ücretin tahsil edilmediği
belirtilmiştir.
(18) 20.06.2011 tarihinde (…..) tarafından (…..)’ya gönderilen e-postada ise şu bilgiler yer
almaktadır: “Bugünkü aracı kurum bültenlerinde Turkcell’in telsiz kullanım ücretini ön-
ödemeli müşterilere ödetmeye başladığı haberi geçiyordu. … Bu konuda yatırımcılardan ve
analistlerden gelebilecek soru listesi hazırladık. Yardımcı olabilirseniz seviniriz”. Söz
konusu e-postaya Okan KARLIOVA tarafından verilen cevap aşağıdaki şekildedir:
- “Aveanın poziyonu ne olacak?
Avea olarak pazardaki gelişmeleri izlemeye devam ediyoruz. …
- Vodafone’un alacağı pozisyon ne olabilir?
Bu konuda bir öngörümüz bulunmamaktadır.
- Market rationalization için bir işaret sayılabilir mi?
12-33/919-278
7/14
Bu konuda Turkcell’in uygulama değişikliğini tek başında market rationalization
olarak değerlendirmek çok sağlıklı olmaz. Vodafone ve Avea’nın alacağı pozisyon
doğrultusunda değerlendirmek daha doğru olacaktır. …”
(19) (…..)’ün bilgisayarından elde edilen “Telsiz Kullanım Ücreti Tahsilatı & Standart Tarife
Lansmanı” başlıklı sunuşta, faturasız hat kullanıcılarından telsiz kullanım ücreti tahsil
etmenin amacının “EBİTDA’yı artırmak” olduğu ve 2011 EBİTDA etkisinin +(…..) MTL
olacağı öngörüsünün yapıldığı görülmektedir.
(20) Yerinde incelemede elde edilen ve (…..) tarafından (…..)’e gönderilen 09.11.2011 tarihli e-
postada “Telsiz kullanım ücreti tahsilâtı dün itibariyle başladı, ilk gün (8 Eylül) (…..)
müşteriden (…..)TL tahsil edildi” ifadesi yer almaktadır.
(21) 08.04.2011 tarihinde Nazlı AKSU tarafından DL Marketing’e gönderilen e-postada; “8
Nisan itibariyle faturasız müşterilerimiz cepten internete daha çok girebilsin diye 1GB
internet paketini sadece 9 TL karşılığında sunmaya başlıyoruz. … Üstelik rakiplerimiz aynı
fiyat seviyesinde çok daha düşük paketler sunarken biz 1GB’ı hız kesmeden sunuyoruz!”
ifadeleri yer almaktadır.
(22) 24.01.2012 tarihinde (…..) tarafından DL Marketing’e gönderilen e-posta ise şu şekildedir:
“Ocak fatura dönemi itibariyle artık tüm bireysel faturalı hat abonelerimiz cepten internete
avantajlı fiyatlarla erişebilsin diye 1 GB internet paketinin fiyatını 19 TL’ye indiriyoruz.
(TİCARİ SIR)
I.2.3 Vodafone’dan Elde Edilen Bilgiler
(23) (…..) tarafından 14.06.2011 tarihinde gönderilen “1,1TL Telsiz Kullanım Ücreti-TCELL
TAHSILAT FARKLARI” başlıklı e-postada; “Turkcell sistemlerini manuel değil otomatik
olarak hazırlamış durumda. (…..). İlk bakışta Major farklar: 20 Hazirandan itibaren her 30
günde 1 aboneden 1,1 TL çekiyor, eğer bu abonede ana hesapta yeterli bakiye ve SOS
kredisinde de yeterli bakiye yok ise bir sonraki aya devir ediliyor ve ilk yüklemede 2,2 TL
dusuyor. (…..)Standart tarife kullanıcılarına (dksı heryöne 41,5kr) bu ücreti yansıtmıyor.
(…..) daha önceden beri baza yaptığı retention 20 TL ve üzeri yüklemeye 1 saat bedava
kampanyasını burada da sanki bu bedele karsılık gelen bir hizmetmis gibi yansıtılmış. (…..)
ifadeleri yer almaktadır.
(24) Aynı tarihte (…..) tarafından “Turkcell’in bu dosyası ve IVR kaydı Engin forumlarda
gezinirken karşısına çıktı. Ancak Turkcell 20sinde başlayacağına göre biz de ondan görüp
daha sonra uygulamaya geçmeliyiz. (…..)” şeklinde bir e-posta gönderilmiştir. (…..) ise söz
konusu e-postayı “Çok acele etmeyelim. Butun eforumuzu (…..) HATASIZ bir uygulamayla
cikmak icin planlamaya harcayalım. (…..) Tuketiciye yeni introduce edilen bu hassas
ucretlendirmede sektor butunlugu cok onemli-kafalar karismasin.” şeklinde yanıtlamıştır.
(25) (…..) tarafından “(…..)” başlıklı 26.06.2011 tarihli e-postada şu ifadelere yer verilmiştir: “Bu
konuda mutlaka Avea ile senkronize hareket etmemiz gerektiğini düşünüyorum. Avea bu
uygulamaya gececek mi, gececekse ne zaman gececek? (…..). Hataya açık bir sürecle
canlıya gecip müşterilerin hassas oldugu bir konuda memnuniyetsizlik yaratma riskini
almayalım…”.
(26) 21.06.2011 tarihinde (…..) tarafından (…..)’ya gönderilen e-postada Turkcell’in 20.06.2011
12-33/919-278
8/14
tarihi itibariyle ön ödemeli abonelerden telsiz kullanım ücreti almaya başladığı belirtilerek
Turkcell’in bahse konu uygulaması özetlenmektedir. Daha sonra Bilgenoğlu tarafından şu
ifadelere yer verilmektedir: “(…..) (matching) konusunda görüşleriniz alınmak
istenmektedir. (…..).
(TİCARİ SIR)
(27) 23.06.2011 tarihinde (…..) tarafından yukarıda yer verilen e-postanın da dâhil olduğu bir e-
posta silsilesi içerisinde yer alan e-postada; “(…..)” ifadeleri yer almaktadır.
(28) Söz konusu e-postayı (…..) aynı tarihte şu şekilde cevaplamıştır; “Yarin sabah ekibimle
bunu tekrar konusup size geri donecegiz ama bu degisikliklerin arkasindaki mantik ana
olarak tcell in su anki uygulamasiyle vf uygulamasini match etmek. Bunun nedeni de vergi
toplamanın olabildigince sektor birlikteligi icinde belli endustri standartlarina oturtularak
yapilmasi ki musterinin bu konuda operatorleri karsilastirarak mnp secimi yapmasini
engellemek. Tcellin nasil cikacagini bilemedigimizden bir on plan yapmistik (…..).
(29) 19.07.2011 tarihinde (…..) başlıklı belgede özetle aşağıdaki bilgiler yer almaktadır1:
- Bu belgede ön ödemeli abonelerden telsiz kullanım ücreti tahsil edilmesi
önerilmektedir.
- 20 Haziran itibariyle Turkcell bu ücreti ön ödemeli abonelerinde tahsil etmeye
başlamıştır. Mevcut durumda Avea böyle bir uygulamaya başlamamıştır.
- Amacımız pazardaki vergi sübvansiyonu uygulamasını terk etmek, bu maliyeti
mümkün olduğunca düşürmek ve kar-zarar tablosuna olumlu katkı sağlamaktır.
- Operatörler arası hesap dengelemesi yapılmadığı sürece mobil numara taşıma ile
gelen abonelerden telsiz kullanım ücreti alamayız.
- Eğer telsiz kullanım ücretini Avea da tahsil etmeye başlarsa endüstri standardı
oluşabilecektir. (…..).
- (…..).
(30) Telsiz kullanım ücretinin faturasız abonelerden de tahsilâtına başlanmasının planlandığı
22.07.2011 tarihli yazı ve ekinde yer alan uygulama detayları ile BTK’ya bildirilmiştir.
(31) Yukarıda yer alan yazışmalara ilişkin olarak teşebbüsten talep edilen bilgiler 29.05.2012
tarih ve 4550 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir. Söz konusu yazıda;
- Şirketlerinin öngörüsüne göre, Turkcell’in ön ödemeli abonelerinden telsiz kullanım
ücretlerini almaya başlayacağının sinyallerini kamuoyuna 27 Nisan 2011 tarihli
Ocak-Mart 2011 Finansal Raporu’nda vermeye başladığı,
- Turkcell’in bu raporda kar marjının düştüğünü açıkladığı, bunun da yatırımcılarının
tepkilerini yönetebilmek için bir aksiyon alacağı izlenimini uyandırdığı, zira halka açık
bir şirketin böylesi bir sonuç açıkladıktan sonra bu durumu değiştirebilmek için belirli
bir aksiyon almasının kaçınılmaz olduğu,
1 Söz konusu bilgiler Türkçe’ye çevrilerek sunulmuştur.
12-33/919-278
9/14
- Şirketlerinin bu kapsamda rakibin kar marjını arttırmak için alabileceği olası
aksiyonları beş farklı başlık altında topladığı ve bunlar içerisinden en gerçekçisinin
(pazar diğer aksiyonlara müsaade etmediğinden) telsiz kullanım ücretlerinin
abonelere yansıtılması olduğu,
- Şirketlerinin 2010 yılından beri üzerinde çalıştığı telsiz kullanım ücretlerinin ön
ödemeli abonelere yansıtılması planlamalarını yaptığı ve bu süreçte rakibin olası
tepkilerini bu varsayıma dayalı olarak şekillendirdiği,
- Mayıs ortasından itibaren Turkcell tarafından böyle bir uygulamaya geçileceğine dair
duyumlar alınmaya başlandığı,
- 25 Mayıs 2011 tarihinde Turkcell’in abonelerine bilgilendirme SMS’leri göndermeye
başladığı, bu SMS’lerde “Adınıza devlete ödenen 1.1 TL Telsiz Kullanım Ücreti 20
Hazirandan itibaren her ay Hazırkartınıza yansıtılacak” ifadelerinin yer aldığı ve bu
şekilde uygulamanın pazarda etkilerini yaratmaya başladığı,
- Şirket çalışanları tarafından yazışmalarda kullanılan “beklenti” ifadelerinin bu
gerçeklerin bir sonucu olduğunun söylenebileceği,
- Söz konusu uygulamanın taraflarınca bilinmesinin söz konusu olmadığı, bunun
kendilerinin Nisan 2011 itibariyle başlayan çalışmalarına dayanan bir öngörü olduğu,
- Telsiz kullanım ücretinin ön ödemeli abonelere yansıtılmasının oldukça riskli bir karar
olduğu, abonelerin numara taşıma ile bu ücreti abonesine yansıtmayan rakip
operatöre geçme ihtimali bulunduğu,
- Pazardaki lider operatör olması sebebiyle Turkcell’in aksiyonundan bağımsız bir
uygulama yapılmasının şirketleri için, telsiz kullanım ücretleri nedeniyle katlanılan
zararın telafi edilmesi bir yana, ağır bir şekilde abone kaybederek daha fazla zarara
maruz kalınmasına neden olabileceği,
- Turkcell bu ücreti abonelerine yansıtmazken şirketlerinin tahsilâta başlamasının
ekonomik olarak mümkün ve rasyonel olmadığı,
- Bu kapsamda olası kayıpları yönetebilmek için liderin aksiyonu kadar aksiyonunun
kapsamının da bilinmesi gerektiği, uygulamanın şirketleri için olumlu sonuçlar
yaratabilmesi için rakibin uygulamasını izlemek dışında bir seçeneklerinin
bulunmadığı,
- Bu sebeple, Turkcell’in uygulamasını gördükten sonra kendi planlamalarındaki
uygulamanın dar belirlendiğinin anlaşılarak, değişikliğe gitmek durumunda kaldıkları,
- Yazışmalarda yer alan “match etme”, “takip etmekte zorunluluk” gibi ifadelerinin
kullanılmasının sebebinin bu olduğu,
- Hattını diğer operatöre taşıyan abonenin telsiz kullanım ücretinin peşinen ödendiği ve
bu sebeple numara taşıma durumunda gelecek ayları tahsil edemedikleri için zarar
ettikleri,
- Numaranın taşındığı operatörün ise o abone için BTK’ya ödeme yapmadığı ve aynı
zamanda aboneden gelir elde ettiği,
- Bu durumun düzeltilmesi için izlenebilecek yolun iç yazışmalarda mahsuplaşma
olarak nitelendirildiği ancak böyle bir uygulamanın henüz hayata geçirilmediği
ifade edilmiştir.
(32) 14.02.2012 tarihinde (…..)gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada, Avea’nın faturalı
abonelerine yönelik 3 yeni tarifesi incelenerek (…..) belirtilmektedir. Konuya ilişkin
Vodafone’un pozisyonu özetlenerek, (…..) önerilmektedir.
12-33/919-278
10/14
(33) Benzer şekilde (…..) tarafından 12.04.2012 tarihinde gönderilen “(…..)” başlıklı e-postada
ise, Turkcell’in kontratlı ekonomik paketinde yaptığı değişiklik hakkında bilgi verilmekte ve
(…..) belirtilmektedir. E-postada ayrıca, Vodafone’un pozisyonunun ne olduğu açıklanarak
(…..) önerilere yer verilmektedir. Söz konusu öneriler, Vodafone’un internet sitesinde yer
alan mevcut paket yapıları ile birlikte incelendiğinde, teşebbüsün bahse konu önerileri bir
şekilde hayata geçirdiği anlaşılmaktadır.
(TİCARİ SIR)
(34) 03.05.2012-04.05.2012 tarihli ve “Turkcell 1 GB Data 14,90 TL” başlıklı yazışmalarda, bir
Vodafone çalışanının Turkcell’in yeni data paketini 14,90 TL’ye 12 ay kontratlı ve mobil
modemden bir kerelik 14,90 TL ön ödeme alınan kampanyasının “sahada satacak gibi
göründüğü, olumlu reaksiyon aldığı” bilgisini paylaştığı görülmektedir.
(35) Vodafone’da gerçekleştirilen incelemede data segmentindeki rekabetin durumuna ilişkin
sunumlara da ulaşılmıştır. Söz konusu belgelerde cep telefonundan ve bilgisayardan
(modem) internet pazarlarında üç operatörün mevcut ve yeni tarife ve paketleri
karşılaştırılmaktadır. Dosya mevcudu belgeler incelendiğinde, Turkcell, Vodafone ve
Avea’nın aynı özellik ve fiyatta internet paketleri bulunmasına rağmen birçok paketlerinin
farklı özellik ve fiyata sahip oldukları görülmüştür. Örneğin, mevcut durumda Vodafone ve
Turkcell’in 1GB standart internet paketi fiyatı 29 TL iken, Avea’nın fiyatı faturasız aboneler
için 14,5 TL, faturalı aboneler içinse 19 TL’dir. 100 MB internet paketi ise Vodafone’da 9
TL, Turkcell’de 10 TL, Avea’da ise 8 TL’dir.
I.3. Değerlendirme
I.3.1.Telsiz Kullanım Ücretlerine İlişkin Değerlendirme
(36) Dosya kapsamında; GSM operatörlerinin aynı anda faturasız hatlı müşterilerine her ay 1,1
TL telsiz kullanım ücreti yansıtmaya başlamalarının üç operatör arasındaki kartel
oluşumuna örnek olduğu, bu verginin devlet tarafından yeni çıkarılmadığı, zaten şimdiye
kadar yüksek tarifelerle bu verginin karşılandığı, ancak şu anda hem tariflerin yüksek
olduğu hem de ayrıca bu verginin kendilerinden tahsil edildiği iddia edilmektedir.
(37) Söz konusu iddia üzerine önaraştırma kapsamında telsiz kullanım ücretlerinin GSM
operatörleri tarafından tahsil edilmeye başlanması süreci incelenmiş ve yapılan yerinde
incelemelerde konuya ilişkin yazışma ve belgeler elde edilmiştir.
(38) Esas itibariyle, Elektronik Haberleşme Kanunu’nun (EHK) 46/3. maddesi uyarınca
“Kurumdan yetki almak suretiyle elektronik haberleşme hizmeti yürüten işletmeciler, kendi
sistemlerine dâhil her türlü abonenin bu Kanun uyarınca Kuruma ödemek zorunda olduğu
telsiz ruhsatname ve yıllık kullanma ücretlerini, abonelerinden Kurum adına tahsil ederek,
Kurum tarafından belirlenecek usuller çerçevesinde, Kurum hesaplarına devretmekle
yükümlüdürler”. Söz konusu madde hükmünde yer alan telsiz yıllık kullanma ücreti dosya
kapsamında telsiz kullanım ücreti olarak isimlendirilen ücrettir.
(39) Telsiz kullanım ücretinin tahsilâtına ve tahakkukuna ilişkin esaslar GSM operatörleri ile
BTK arasında ayrı ayrı imzalanmış olan protokollerde belirlenmiş ve bu kapsamda bahse
konu ücretlerin tahsiliyle ilgili her türlü riskin işletmeciye ait olduğu belirtilmiştir. Telsiz
kullanım ücreti, kullanıma bağlı olarak abonelik devam ettiği sürece aboneler adına
tahakkuk etmekte ve BTK tarafından belirlenmiş usuller çerçevesinde bu Kuruma
12-33/919-278
11/14
ödenmektedir.
(40) Faturalı abonelere ilişkin telsiz kullanım ücreti, abonelerin faturalarına yansıtılmak suretiyle
aylık olarak kendilerinden tahsil edilmektedir. Ancak GSM operatörleri faaliyete başladıkları
andan itibaren uzun yıllar boyunca (2011 yılına kadar) faturasız abonelerden telsiz kullanım
ücreti tahsil etmemiş ve fakat bu ücreti BTK’ya ödemişlerdir. 2011 yılı içerisinde ise önce
Turkcell (21.06.2011) daha sonra ise sırasıyla Vodafone (01.08.2011) ve Avea
(06.09.2011) faturasız abonelerinden telsiz kullanım ücreti tahsil etmeye başlamışlardır.
(41) Turkcell 21.06.2011 tarihinden itibaren faturasız hat sahibi abonelerinden aylık 1,1 TL
(mevcut durumda 1,21 TL) tahsil etmeye başlamıştır (yıllık telsiz kullanım ücreti o tarih
itibariyle 13,2 TL, günümüzde ise 14,52 TL’dir). Dosyadaki bilgilere göre, Turkcell’in
uygulama değişikliğine gitmesinin sebebi telsiz kullanım ücretlerinin abonelere
yansıtılmaksızın kendileri tarafından BTK’ya ödenmesinin finansallarında yarattığı olumsuz
etkiyi bertaraf etmektir. Söz konusu uygulamaya geçilmesinin, yıllar içerisinde abone için
dakika başına elde edilen gelirlerdeki düşüş, operasyonel maliyetlerdeki artış ve bu
bağlamda telsiz kullanım ücretlerinin yarattığı maliyete katlanmanın zorlaşması ile
açıklandığı görülmektedir. Ayrıca, Turkcell telsiz kullanım ücreti tahsilâtının tüketici
tercihlerinde belirleyici olmayacağını öngörmüştür.
(42) Telsiz kullanım ücretlerinin tahsilâtına 01.08.2011 tarihi itibarıyla başlayan Vodafone’da
yapılan incelemede elde edilen yazışmalara yönelik olarak gönderilen cevabi yazıdan;
Vodafone’un Turkcell’in telsiz kullanım ücreti tahsilâtı uygulamasına başlayacağını ve olası
başlangıç tarihini Turkcell tarafından yapılan açıklamalar ve piyasadan alınan duyumlar
çerçevesinde öngördüğü anlaşılmıştır. Vodafone, Turkcell’in tahsilâta başlayacağını
abonelerine duyurmasıyla birlikte uygulamaya ilişkin detayları elde etmiş ve kendi aksiyon
planında bu kapsamda değişiklikler yapmıştır. Söz konusu durum gerek Vodafone
çalışanları arasındaki yazışmalardan gerekse teşebbüs tarafından yapılan açıklamalardan
anlaşılmaktadır. Bu kapsamda Vodafone, telsiz kullanım ücreti tahsilâtını oldukça riskli bir
karar olarak değerlendirmekte, lider operatörden bağımsız şekilde böyle bir uygulamayı
gerçekleştirmenin ekonomik olarak mümkün ve rasyonel olmadığını ve tahsilâtın şirketleri
açısından olumlu sonuçlar doğurabilmesi için lideri izlemekten başka bir seçeneklerinin
olmadığını ifade etmektedir. Nitekim şirket içi yazışmalar incelendiğinde, Vodafone
tarafından Turkcell’in uygulamasının detaylıca irdelendiği ve kendi uygulamalarının da ona
göre değiştirildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla mevcut bilgi ve belgelerden; Vodafone’un
kendisinin de oldukça olumlu bulduğu ve planlarında yer alan bir uygulamayı, Turkcell’in
gerçekleştirmeye başlamasının ardından aynı koşullarda hayata geçirdiği ve bu şekilde
lider operatörü takip ettiği anlaşılmıştır.
(43) Avea ise 06.09.2011 tarihinde telsiz kullanım ücreti tahsilâtının lansmanını gerçekleştirmiş,
08.09.2011 itibariyle ise tahsilâta başlamıştır. Turkcell’de gerçekleştirilen incelemede elde
edilen (…..) notlarda, Avea’nın ön ödemeli hatlardan telsiz kullanım ücreti tahsilâtında
Turkcell’i takip ettiği açıkça belirtilmiştir. Avea’da yapılan incelemede söz konusu hususun
aksini gösterir herhangi bir belgeye ulaşılamamıştır.
(44) Sonuç olarak, esasen faturasız hat sahibi abonelerin de ödemesi gereken ve fakat pazarın
oluştuğu ilk yıllardan itibaren bu abonelerden alınmayarak GSM operatörleri tarafından
sübvanse edilen telsiz kullanım ücretlerinin tahsil edilmeye başlanmasının, esasen her üç
operatör tarafından da arzu edilen bir uygulama olduğu anlaşılmıştır. Ancak, pazar
yapısının ve mevcut rekabetin Vodafone ve Avea’yı Turkcell’den bağımsız olarak böyle bir
uygulama yapmamaya ittiği, Turkcell’in ise ancak finansallarında oluşan olumsuzluğun
katlanabilir olmaktan çıktığı noktada tahsilât kararı aldığı kanaatine ulaşılmıştır. Turkcell’in
böyle bir karar alması ile Avea ve Vodafone’un da lideri takip etmek yoluyla telsiz kullanım
ücretini faturasız abonelerden tahsil etmeye başladığı görülmektedir. Tüm bunların yanında
12-33/919-278
12/14
incelemelerde elde edilen mevcut bilgilerden, üç operatör arasında telsiz kullanım ücreti
tahsilatına ilişkin bir anlaşma olduğu sonucuna varılabilecek herhangi bir delile
ulaşılamamıştır.
I.3.2. İnternet Tarifelerine İlişkin Değerlendirme
(45) Dosya kapsamında incelenen iddialardan bir diğeri ise, GSM operatörlerinin 1 GB'lık
internet kullanım tarifelerinin aynı olduğu ve kendi aralarında anlaştıklarıdır.
(46) Teşebbüslerden elde edilen belgelerde, Ocak 2011’den itibaren her üç operatörün sahip
olduğu internet tarife ve paketleri yer almaktadır. Buna göre, Ocak 2011 itibariyle
Vodafone’un 1 GB’lık internet paketi/tarifesi bulunmazken, Turkcell ve Avea faturalı ve ön
ödemeli hat abonelerine cepten interneti 29 TL’den sunmaktadır. Avea, Mayıs (elde edilen
belgedeki ifadeye göre Nisan) 2011’den itibaren ön ödemeli hatlar için 1 GB paketini 9
TL’ye sunmaya başlamıştır. Vodafone ise 1 GB cepten internet paketlerini Ağustos
2011’den sonra 29 TL’den sunmaya başlamıştır. Turkcell, Eylül 2011’de 12 aylık taahhüt
veren abonelere cepten interneti ilk 6 ay 19 TL, sonraki 6 ay 29 TL şeklinde sunmak üzere
bir kampanya düzenlemiştir. Şubat (elde edilen belgedeki ifadeye göre Ocak) 2012
tarihinden itibaren Avea, faturalı hatlar için aylık 1GB internet paketinin fiyatını 19 TL’ye
düşürmüştür. Ön ödemeli hatlar için ise söz konusu fiyat 9 TL’den 14,5 TL’ye
yükseltilmiştir. Mayıs 2012’de Turkcell bilgisayardan 1GB internet paketine ilişkin bir
kampanya düzenlemiş ve 12 ay taahhüt veren abonelere söz konusu hizmeti 14,90 TL’den
sunmaya başlamıştır. (…..). Teşebbüsün internet sitesi incelendiğinde “Sınırsız 1 GB
Cepten İnternet” adında yeni bir paketin sunulmaya başlandığı görülmektedir. Ayrıca, GSM
operatörlerinin 1 GB’lık internet paketleri dışında farklı kota ve özelliklere sahip internet
paketleri de sunduğu ve bu bağlamda farklı fiyat ve şartlarda birçok seçeneğin tüketiciye
sunulduğu anlaşılmaktadır.
(47) Yukarıda yer verilen bilgilerden, mevcut durumda üç operatörün 1 GB cepten internet
paketi fiyatlarının aynı olmadığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, Avea ve Turkcell’in Ocak-
Mayıs 2011 tarihleri arasında faturasız abonelere sundukları 1 GB paketinin standart
fiyatının 29 TL olduğu görülmektedir. Ocak 2011-Ocak 2012 tarihleri arasında Turkcell ve
Avea, Ağustos 2011-Ocak 2012 arasında ise her üç operatör faturalı abonelere standart 1
GB internet paketini 29 TL’den sunmuşlardır. Ancak, söz konusu dönemlerde operatörlerin
farklı kampanyalar düzenleyerek fiyatlarını değiştirebildikleri anlaşılmaktadır. Örneğin,
Turkcell Eylül 2011’de 12 aylık taahhüt veren abonelere cepten interneti ilk 6 ay 19 TL’ye
düşürmüştür. Ayrıca, yapılan incelemelerde söz konusu dönemler açısından teşebbüsler
arasında bir anlaşma olduğuna ilişkin herhangi bir bilgi veya belgeye de ulaşılamamıştır.
I.3.3. SMS ve Konuşma Fiyatlarına İlişkin Değerlendirme
(48) Dosya kapsamında değerlendirilen son iddia, Türkiye’de faaliyet gösteren üç GSM
operatörünün aralarında anlaşarak SMS ve konuşma fiyatlarını yüksek olarak belirlediğine
ilişkindir.
(49) GSM operatörleri, BTK ile imzaladıkları imtiyaz sözleşmelerinin tarifelere ilişkin maddesi
çerçevesinde tarifelerini, BTK tarafından onaylanan Mobil Elektronik Haberleşme
Hizmetleri Azami Ücret Tarifesi ile belirlenmiş olan azami fiyat sınırları içerisinde kalmak
kaydıyla serbestçe belirleyebilmektedir. Bu kapsamda, anılan tarifeler “Tarife Bildirimine
İlişkin Usul ve Esaslar” uyarınca uygulanmaya başlamadan en az yedi gün önce BTK’ya
sunulmakta ve sonrasında abonelere duyurulmaktadır.
(50) BTK’dan alınan bilgilere göre, mobil ses tarifelerine ilişkin olarak, Türkiye pazarında oluşan
ücretler pek çok Avrupa ülkesinden düşük durumdadır. Türkiye'de mobil elektronik
haberleşme alanında uygulanan tarifelerin seviyesinin diğer ülkelerle karşılaştırılmasını
12-33/919-278
13/14
teminen perakende ücretlerin seviyesinin göstergesi olarak kabul edilen dakika başına gelir
ortalaması incelenmiştir. Bu kapsamda, Bank of America Merrill Lynch tarafından sunulan
uluslararası mobil haberleşme pazarı 2011 yılı ilk çeyreğine ait veriler üzerinden hazırlanan
ve satın alma gücü paritesine göre normalize edilen ülkeler bazında dakika başına ses
gelirlerine bakıldığında Türkiye’de uygulanan perakende mobil ses tarifelerinin çalışmada
yer verilen 17 Avrupa ülkesinden hem de genel ortalamadan daha düşük seviyede olduğu,
sadece ABD, İsveç ve Yeni Zelanda'dan daha yüksek gerçekleştiği görülmektedir.
Uluslararası örneklerle karşılaştırma kapsamında ayrıca OECD tarafından hazırlanan
“OECD Communications Outlook 2011” çalışması da incelenmiştir. Bu çalışma
kapsamında mobil elektronik haberleşme tarifeleri bakımından farklı kullanım miktarlarına
göre oluşturulan tüketici sepetleri karşılaştırılmış ve sepetler bazında Türkiye’de uygulanan
mobil tarifelerin seviyesinin incelenen 34 ülke içerisinde 18., 26., 31., 27., 17. ve 32.
sıralarda olduğu anlaşılmıştır. Yukarıda yer verilen iki incelemeden de görüleceği üzere,
mobil elektronik haberleşme hizmetlerinin tarifeleri bakımından ülkemizde uygulanan
tarifeler, hem Avrupa’da hem de OECD ülkeleri arasında düşük seviyelerdedir.
(51) 2008-2011 yılları arasında faturalı ve ön ödemeli tüm abonelik paketleri kapsamında
uygulanan ortalama dakika başına ücretler ise zaman içerisinde düşmüştür. Dosya konusu
iddiaya ilişkin olarak ise BTK tarafından, mobil şebeke işletmecilerinin Kurumlarınca
düzenlenen Azami Ücret Çizelgesi’nde yer alan tarifeleri üst sınır olarak dikkate almaları
dolayısıyla, birbirlerinin tarifelerine benzer ve belirlenen azami tarife değerlerine yakın
tarifeler uygulamalarının kartel oluşturarak aynı tarifeyi belirledikleri yönünde
yorumlanamayacağı belirtilmiştir.
(52) BTK tarafından yayınlanan Mobil Haberleşme Hizmetleri Azami Ücret Tarifesi
incelendiğinde, mevcut durumda yurtiçi mobilden sabite ve mobilden mobile (genel ve özel
abonelik) konuşma ücretlerinin dakikası 41,54 kr/dk, yurt içi kısa mesaj servisi ücreti 41,54
kr/mesaj ve yurtdışı kısa mesaj servis ücreti ise 83,08 kr/mesaj’dır.
(53) İşletmecilerin internet sitelerinde yer alan tarife detayları incelendiğinde, üç operatörün
mevcut standart yurtiçi mesaj ücretinin 40-41,5 kr arasında olduğu görülmektedir. Bununla
birlikte, işletmecilerin çeşitli tarife, paket ve kampanyalar dâhilinde toplu SMS satışı
gerçekleştirdikleri ve bu şekilde SMS adet ücretinin standart ücretten daha düşük
gerçekleştiği görülmektedir. Söz konusu hususa ilişkin detaylar Turkcell tarafından
gönderilen yazıda da yer almaktadır. Örneğin, Turkcell tarafından sunulan “Her Yöne 100
SMS” paketi 3 TL, “Kocaman SMS Paketi” (şebeke içi 10000, şebeke dışı 1000 SMS) ise
12 TL’dir. Vodafone “Her Yöne Midi” (500 SMS) paketi 7,9 TL, “Her Yöne Maksi” (şebeke
içi 10000, şebeke dışı 2000 SMS) paketi ise 9,9 TL’dir. Avea tarafından sunulan “Her Yöne
150 SMS” paketi 12 TL, “Dev 3000” (her yöne 3000 SMS) ise 15 TL’dir. Toplu şekilde SMS
sunulması uygulamasının adet başına SMS ücretini 41,5 kr’nin oldukça altına düşürebildiği
görülmektedir. Yukarıda yer verilen hususlar, BTK görüşünde yer verilen toplu SMS’ler ve
yurtdışına gönderilen SMS’ler dahil 2008 yılında 1,41 kr/adet olan ortalama SMS ücretinin,
2011 yılının üçüncü çeyreği itibariyle 0,54 kr/adet olarak gerçekleştiği bilgisi ile
desteklenmektedir.
(54) Yurtdışı SMS ücretlerine bakıldığında, Turkcell’in SMS adet fiyatının 83 kr, Avea’nın 55 kr,
Vodafone’un ise ön ödemeli hatlarda 75 kr, faturalı hatlarda ise 55 kr olduğu görülmektedir.
Her üç teşebbüs de yurtdışı mesajlaşmaya ilişkin yurtdışından ve yurtdışına şeklinde toplu
SMS paketleri sunmaktadır. BTK’dan alınan bilgiye göre belirli bir paket kapsamında alınan
toplu SMS’ler düşünüldüğünde SMS ücreti 9 kr/adet ile 20 kr/adet arasında değişmektedir.
(55) SMS fiyatları ile ilgili yukarıda yer alan değerlendirmelerin konuşma ücretleri açısından da
benzer olduğu görülmektedir. İşletmecilere ait internet siteleri incelendiğinde, standart
dakika başına konuşma ücretinin mobil ve sabit hat yönüne 41,5 kr olduğu görülmektedir.
12-33/919-278
14/14
Ancak her üç operatör de ses hizmetinin çok büyük bir kısmını belirli bir tarife, paket veya
kampanya dâhilinde sunmaktadır. Bu bağlamda dakika başına konuşma ücreti de daha
düşük gerçekleşmektedir. 2011 yılı 3. çeyreğinde sabit hat dâhil dakika başına ortalama
konuşma ücreti 8,64 kr/dk olarak gerçekleşmiştir. Bunun yanında, BTK’dan alınan bilgiye
göre, mobil konuşma ücretlerinin azami ücreti 2007 yılından beri belirli aralıklarla
düşürülmekte ve bu da gerçekleşen dakika başına ücretlere yansımaktadır. Nitekim 2008
yılı 3. çeyreğinde 12,98 kr/dk olan dakika başına ortalama konuşma ücreti 2011 yılının aynı
çeyreğinde, yukarıda da belirtildiği üzere 8,64 kr/dk olmuştur.
(56) SMS ve konuşma ücretlerine ilişkin verilen bilgiler ışığında, GSM operatörlerinin standart
SMS adet ve dakika başına konuşma ücreti tarifeleri birbirinin aynı ve/veya birbirine çok
yakın olmakla birlikte, işletmecilerin, toplu SMS ve dakikalar içeren tarife, kampanya ve
paketler sunmak yoluyla tüketicilere birbirinden farklı içeriklere sahip ve standart fiyatlardan
daha düşük fiyatlarla hizmet sundukları anlaşılmaktadır. Standart ücretlerin benzer
olmasında ise, BTK görüşünde de yer verildiği üzere, BTK tarafından belirlenen azami
ücret tarifelerinin etkili olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca, Türkiye’de GSM operatörlerinin kendi
aralarında anlaşarak SMS ve konuşma fiyatlarını yüksek tuttuğu yönünde herhangi bir bilgi
ve/veya belgeye de ulaşılamaması karşısında şikayet konusu iddiaların dayanağı
bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
(57) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma
açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy