Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-8 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 05-20/232-68
Karar Tarihi : 31.3.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü
AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER : Alper KARAKURT
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Kufner Tekstil Ltd. Şti. 20
Temsilcisi: Av. Taner SEVİM.
Adnan Saygun Cad. No:15
Selin Apt. Kat:5 D:19 Ulus/Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR : - Kufner Tekstil Ltd. Şti.
Merkez Mah. Dereboyu Cad. No:54
Kat:7 34303 Halkalı/İstanbul
-Kufner Tekstil Ltd. Şti. Bayileri
30
E. DOSYA KONUSU: Hazır giyim yardımcı malzemesi tela üreticisi Kufner
Tekstil Ltd. Şti. ile bayileri arasında imzalanan "Bayilik Sözleşmesi"ne
muafiyet verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.1.2005 tarih ve 650 sayı ile giren ve
en son 22.3.2005 tarih ve 1849 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile
1997/2 sayılı Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği Kararlarının
Kanun’un 10. Maddesine Göre Bildiriminin Usul ve Esasları Hakkında Rekabet
Kurulu Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 40
22.3.2005 tarih, 2005-3-8/MM-05-AK sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Ön İnceleme
Raporu, 28.3.2005 tarih ve REK.0.07.00.00/30 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-20
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Kufner Tekstil Ltd. Şti.’nin
bayileri ile imzaladığı "Bayilik Sözleşmesi"ne, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
05-20/232-68
2
uyarınca imza tarihinden başlayarak 5 yılı aşmamak kaydıyla bireysel muafiyet
tanınması gerektiği ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
H.1. İlgili Pazar
Başvuru konusunu oluşturan ve hazır giyim imalatında yardımcı malzeme olarak
kullanılan tela, giyside beklenen görünüm, kalite ve etkiyi elde etmek amacıyla
kumaşa farklı usullerle tutturulan bir ara katmandır. İşlenen kumaşa hacim ve
direnç kazandırıp, giysiye verilecek biçime katkıda bulunarak kumaşa; dikim,
yıkanma, ütülenme gibi karşılaşabileceği işlemlerde destek rolü oynarlar. Tela
ürünlerinin görevi, giysinin biçim ve dayanımını desteklemek, buruşmaya
yatkınlığını azaltmak ve belli bir sertlik ve form kazandırmaktır. 60
1950'lerin başından bu yana kullanılmaya başlanılan telalar, giysilerin ayrılmaz
parçası olmuşlardır. Telalar, doğal ya da yapay liflerden üretildiği gibi, son
dönemlerde yaygın bir biçimde elyaf tülbenti olarak "nonwoven" teknikleri ile
üretilegelmektedir.
Telalar genel olarak temelde iki öğeden oluşurlar:
A- KAPLAMA: Kumaşla tutunmayı sağlayan yapıştırıcı malzeme,
B- KUMAŞ (BAZ): Kaplamanın oturduğu yüzey.
70
Kullanım Alanları
• uygulandığı bölgede esnemeyi, kırışmayı önlemek,
• yaka, manşet, pat, cep ve cep kapaklarına destek sağlamak, tok bir dokunum
kazandırmak, kıvırcıklanmayı engellemek,
• takım elbise ve paltolarda vücut bölümlerini desteklenmesi, belirli bir şeklin
verilmesi ve omuz bölümlerini birleştirmek,
• düğme ve ilik alanlarını takviye etmek,
• çeşitli kenar bölgelerde takviye ve muntazamlık sağlamak,
• kemer ve bel şeritlerine sertlik ve destek vermek.
80
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı "Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ"in 4. maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla
yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün
pazarını oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi
için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları
bakımından benzer olmaları gerekmektedir.
Pazara ilişkin yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde ilgili ürün pazarı “tela 90
pazarı” olarak tespit edilmiştir.
05-20/232-68
3
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürünlerin tüm Türkiye'ye dağıtımının yapılması ve çeşitli bölgeler bazında
rekabet koşullarında farklılıkların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar,
Türkiye Cumhuriyeti Sınırları dahili olarak tanımlanmıştır.
H.2. Taraflar
H.2.1. Kufner Tekstil Ltd. Şti. (Kufner Ltd.) 100
Kufner Textilwerke GmbH firması, merkezi Münih'de bulunan ve 36 ülkede kendi
firması olmak üzere toplam 103 ülkede faaliyet gösteren 1862 yılında
Bartholomaeus Kufner tarafından kurulmuş bir aile şirketidir. Firma her türlü
tekstil telası üretimi ve satışı yapmaktadır. Türkiye 'de ise 1997 yılına kadar
distribütör aracılığıyla faaliyette bulunmuş ve bu tarihten itibaren % 100 yabancı
sermaye ile kurduğu Kufner Ltd. firması aracılığıyla çalışmaya başlamıştır.
Firmanın yıllık cirosu yaklaşık 150.000.000 EURO tutarında olup bu ciro ile dünya
pazarının yaklaşık % 10 unu elinde bulundurmaktadır.
110
1997 yılında İstanbul’da kurulan Kufner Ltd.’nin faaliyet alanı her türlü bay, bayan
ve çocuk hazır giyim imalatında yardımcı malzeme olarak kullanılan tela
üretimidir. Kufner Ltd.’in ortaklık yapısı aşağıdaki tabloda sunulmaktadır:
Tablo-1: Kufner Ltd.'in Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi
Pay oranı
(%)
Kufner Textilwerke GmbH 50
Bielefelder Springer Einlagestoff GMBH 50
Kufner Ltd.’in Türkiye’deki imzaya yetkili Genel Müdürü Ali Yaman’dır.
Kufner Ltd.’nin 2003 yılına ait cirosu (……………) YTL 'dir.
H.2.2. Bayiler 120
Anlaşmanın diğer tarafında ise Kufner Ltd. tarafından üretilen telaların satışını
yapmak üzere görevlendirilecek ve bildirim konusu sözleşmede "Bayi" olarak
nitelendirilen teşebbüsler bulunmaktadır. Bu bayilerin faaliyet alanını ilgili
ürünlerin dağıtımı yoluyla pazar içinde yeniden satışı oluşturmaktadır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Muafiyet talebine konu "Bayilik Sözleşmesi", ilgili sözleşme uyarınca bayiye
mağazasında satması amacıyla verilecek olan aynı markalı telanın tedarikine ve 130
bayi tarafından satışına ilişkin hüküm ve şartları düzenlemektedir. Söz konusu
anlaşmanın hem Rekabet Kurulu’nun 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin
05-20/232-68
4
Grup Muafiyeti Tebliği” bağlamında grup muafiyeti hem de bireysel muafiyet
değerlendirmesine tabi tutulması gerekmektedir.
H.3.1. Grup Muafiyet Değerlendirmesi
Bayilik sözleşmesinde rekabeti kısıtlama ihtimali olan ilk hüküm 4. maddenin son
paragrafında yer alan aktif ve pasif satışların kısıtlanmasına ilişkin hükümdür.
Madde metni şu şekildedir: 140
“Bayiler sadece yukarıda belirtilen kendi bölgeleri içindeki firmalara aktif satış
yapma hakkına sahiptir. Bunun dışındaki bölgelere aktif satış yapılması yasaktır.
Bayinin pasif satış hakkı saklıdır. Kufner bir bölge için herhangi bir bayi ile
özellikle anlaşma yapmamışsa, bu bölgelerde her bayiinin satış yapma hakkı
vardır.”
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin (b) bendi, dört istisnai hüküm hariç, alıcılara
anlaşma konusu mal veya hizmetleri satacağı bölge ve müşterilere ilişkin getirilen
diğer kısıtlamaları ağır sınırlama kabul etmiştir. Bu istisnalardan ilki: 150
- Alıcının müşterilerince yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla, sağlayıcı
tarafından kendisine veya başka bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye
ya da münhasır müşteri grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması,
anlaşmanın grup muafiyetinden çıkmasına neden olmaz. Söz konusu istisna ile
sağlayıcının bölge veya müşteri bazında münhasır alıcı/alıcılar tesis etmesi ve bu
münhasır bölge ya da münhasır müşteri gruplarına yapılacak aktif satışları
kısıtlamasına izin verilmektedir.
Sağlayıcının kendisine ya da onun tarafından başka bir alıcıya tahsis edilmiş bir 160
münhasır bölge veya münhasır müşteri grubundan bahsedilebilmesi için, bu
bölgeye veya müşteri grubuna yalnızca sağlayıcının ya da sağlayıcı tarafından
kendisine tahsis edilmiş tek bir alıcının aktif satış yapıyor olması gerekmektedir.
Sağlayıcı ile birlikte tek bir dağıtıcıya ya da birden fazla dağıtıcıya tahsis edilmiş
bölgeler, münhasır bölge olarak değerlendirilmemektedir. Bayilik anlaşmasının
ilgili hükmü, 2002/2 sayılı Tebliğ’in istisna kabul ettiği sınırlamalardan biridir.
2002/2 sayılı Tebliğ'in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü; "alıcının
anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri
üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen 170
doğrudan veya dolaylı her türlü yükümlülük…" olarak tanımlanmıştır. Rekabet
etmeme yükümlülüğünde önemli olan, bu hükmün süresidir. 2002/2 sayılı Tebliğ
esas olarak beş yıla kadar olan rekabet etmeme yükümlülüğüne izin vermektedir.
Bunun dışında alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi belirsiz
ya da beş yıldan uzun ise grup muafiyeti uygulanamayacaktır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) bendinin ikinci paragrafında,
05-20/232-68
5
“Rekabet etmeme yükümlülüğünün bu fıkrada belirtilen süreleri aşacak şekilde
zımnen yenilenebileceğinin kararlaştırılması halinde, rekabet etmeme 180
yükümlülüğü belirsiz süreli sayılır.” kuralı getirilmiştir. Bu açıdan rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin beş yılla sınırlı olması ya da süresinin beş yıla kadar
zımnen uzatılabilmesi 2002/2 sayılı Tebliğ tarafından kabul edilen bir
uygulamadır. Beş yıldan sonraki uzatma işleminin ise her iki tarafın açık iradesi
ile gerçekleşmesi gerekmektedir. "Bayilik Sözleşmesi"nin 3. maddesinde “Bayi,
gerek münferiden ve gerekse herhangi bir ortaklık tesisi suretiyle olsun, başka
markalarda olan ve KUFNER’in ithal ettiği mamullerle aynı ve benzer ürünleri
satamaz. Satış noktalarında hiçbir ayrıcalık yapamayacak ve haksız rekabete
neden olmayacaktır”. Rakip malların satımını engelleyen söz konusu rekabet
etmeme yükümlülüğünün süresi sözleşmede ayrıca belirtilmediği için, 190
sözleşmenin süresi aynı zamanda rekabet etmeme yükümlülüğünün de süresini
oluşturacaktır. Sözleşmenin 7. maddesinde “İş bu sözleşme aşağıda yazılı
tarihten başlamak üzere bir yıl süre ile geçerli olup bu tarihin bitimine iki ay kala
taraflar sözleşmeyi fesh edeceklerini yazılı bir şekilde karşıya bildirmedikleri
taktirde bir yıl daha kendiliğinden uzamış olacaktır.” hükmü yer almaktadır.
Madde metni, rekabet etmeme yükümlülüğünün 5 yılı aşacak şekilde zımnen
yenilenebileceğini öngörmesi nedeniyle belirsiz sürelidir. Bu nedenle bayilik
sözleşmesinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanması
söz konusu değildir. Bununla birlikte "Bayilik Sözleşmesi"nin 3. maddesindeki
rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin beş yılla sınırlandırılması ya da en 200
fazla beş yıl uzatılabilmesine imkan tanıyacak şekilde düzenlenmesi halinde
2002/2 sayılı Tebliğ’den yararlanabilecektir.
H.3.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Bu noktada söz konusu bayilik anlaşmasının bireysel muafiyet değerlendirmesine
tabi tutulması gerekmektedir.
H.3.2.1. Malların Üretim ya da Dağıtımının Gelişimine Katkı
210
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde belirtilen muafiyetin ilk şartı, anlaşmanın
“malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması” gereğidir.
Tarafların anlaşmadan elde ettikleri her fayda, üretim ya da dağıtımın
gelişmesinin göstergesi değildir. Gelişmeye katkıda bulunulduğunun ispatı için,
anlaşmanın rekabet alanında ortaya çıkardığı olumsuzlukları telafi edecek
nitelikte objektif avantajlarının varlığı ortaya konulmalıdır. Bölge sınırlaması ile
her bir bölgedeki tüketici niteliğine uygun olarak bayiye eğitim verilmesi ve
rekabet etmeme yükümlülüğü ile bayinin yalnızca anlaşma konusu malların
dağıtımına odaklanması sonucunda bildirime konu ürünün dağıtımında kalite 220
artacaktır.
05-20/232-68
6
H.3.2.2. Tüketicilerin Yaratılan Faydadan Pay Almaları
Muafiyetin ikinci şartı; anlaşmanın, tüketicilere bir önceki şart sonucunda ortaya
çıkan objektif faydadan adil bir pay alma imkanı tanıması gereğidir. Anlaşmanın
“malların üretim ya da dağıtımının gelişimine ya da teknik veya ekonomik
gelişmeye katkıda bulunması” şartı objektif olarak değerlendirilmeli, beklenen
faydayı doğuran alternatif seçenekler ile kıyaslama yapılmamalıdır. Zira benzer 230
gelişmeyi sağlayan diğer olası seçeneklerin var olup olmadığı sorunu, muafiyetin
üçüncü şartı olan “zorunlu sınırlama” ile ilgilidir.
Mal ya da hizmetlerin sunulmasında ya da kalitesindeki artış gibi bir takım
faydalar doğrudan tüketicilere yansıyan türdendir. Bu bağlamda söz konusu
bayilik anlaşmasındaki bölge sınırlamasının, ürünün mümkün olduğu kadar az
fire ile temin edilmesini garanti altına alması tüketicinin yararına sonuçlar
doğuracaktır.
H.3.2.3. İlgili Pazarın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması 240
Muafiyetin üçüncü şartı, anlaşmanın teşebbüse ilgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabeti ortadan kaldırma imkanı tanımaması gereğidir. Bu şartın
amacı, rekabetin kısmen sınırlandırılmasına izin verilen piyasalardaki reel ve
potansiyel rekabetin devamının teminidir.
Teşebbüsün sahip olduğu pazar payı, muafiyetin bu şartına yönelik
değerlendirmelerde özellikle önem arz eder. Nitekim anlaşmaya taraf olan
sağlayıcının pazar payı ne kadar yüksekse, rekabeti kısıtlayan hükmün etkisi de
o nispette fazla olacaktır. Kufner Ltd.’in tela pazarında yaklaşık %20 pazar 250
payına sahip olduğu, piyasada faaliyet gösteren diğer rakiplerden Freudenberg’in
%20, Hansel’in %15, Picardi’nin %10, Bertero’nun %5, T.G. Hof’un %6 paya
sahip olduğu göz önünde bulundurulduğunda, pazarda faaliyet gösteren
teşebbüslerin benzer büyüklüklere sahip teşebbüsler olduğu, Kufner Ltd.’in
pazardaki rekabeti kısıtlayacak boyutta bir gücünün olmadığı görülmektedir.
H.3.2.4. Rekabetin Zorunlu Olandan Fazla Kısıtlanmaması
Muafiyetin dördüncü şartı; anlaşmanın, birinci şarta konu olan faydanın ortaya
çıkması için zorunlu olanın ötesinde rekabet sınırlaması içermemesi gereğidir. 260
Bayilik anlaşmasında yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün -her ne kadar
belirsiz süreli olsa da- her yıl yenilenmesi ile bayinin her yıl anlaşmayı feshederek
rakip markaların ürünlerini dağıtma hakkına sahip olabileceği açıktır. Bu nedenle
her yıl kendiliğinden yenilenen anlaşma ve aynı zamanda rekabet etmeme
yükümlülüğü markalararası rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlamayacaktır.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında; bildirim konusu sözleşmeye
bireysel muafiyet tanınabilecektir.
05-20/232-68
7
I. SONUÇ
270
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
a. Hazır giyim yardımcı malzemesi tela üreticisi Kufner Tekstil Ltd. Şti. ile bayileri
arasında imzalanan "Bayilik Sözleşmesi"nin 3. maddesindeki rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin belirsiz olması nedeniyle 2002/2 sayılı “Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nden yararlanamadığına,
b. "Bayilik Sözleşmesi"nin 3. maddesindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün
süresinin beş yılla sınırlandırılması ya da en fazla beş yıl uzatılabilmesine imkan
tanıyacak şekilde düzenlenmesi halinde 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin 280
Grup Muafiyeti Tebliği”nden yararlanabileceğine, bu durumda ilgili teşebbüs
tarafından gerekli değişikliklerin yapılabilmesi için 60 gün süre verilmesine ve
yapılan değişikliklerin Kurum’a tevsik edilmesine,
c. Bununla birlikte söz konusu "Bayilik Sözleşmesi"ne mevcut haliyle 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi uyarınca imza tarihinden başlayarak 5 yıl süre ile bireysel
muafiyet tanınabileceğine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Başkan İkinci Başkan
Mustafa PARLAK Tuncay SONGÖR
A. Ersan GÖKMEN R. Müfit SONBAY
Murat GENCER Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ
Rıfkı ÜNAL Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
(izinli)
M.Sıraç ASLAN Süreyya ÇAKIN
GK /Ş.Y.-05/08
Full & Egal Universal Law Academy