Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-71 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-34/792-195
Karar Tarihi : 5.8.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Cumhur Atalay HATİPOĞLU, Cemal Ökmen YÜCEL
C. ŞİKAYET EDEN : Faysal ÖZTÜRK
Yonca Eczanesi İstiklal Mah. Gül Sk. 1/C Gürpınar Çivril/Denizli
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Hedef Alliance Ecza Deposu 20
Akçeşme Mah. İzmir Bulvarı No:190 Gümüşler/Denizli
- As Ecza Deposu
Günbattı Mah. 1663 Sk. No:3 Denizli
- EDAK Ecza Kooperatifi
Zafer Mah. İzmir Cad No:41 Gümüşler/Denizli
- Dilek Ecza Deposu
Sırakapılar Mah. 1771 Sok. No: 6/1 Denizli
E. DOSYA KONUSU: Hedef Alliance Ecza Deposu, As Ecza Deposu, EDAK Ecza
Kooperatifi ve Dilek Ecza Deposu’nun Yonca Eczanesi’ne teminatsız mal vermeyi 30
reddettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle,
- Yonca Eczanesi’nin Gürpınar Beldesindeki ikinci eczane olarak 16.7.2009
tarihinde açıldığı, faaliyetini engellemeye yönelik davranışlarla karşılaştığından
aynı yılın Kasım ayında ancak faaliyete geçebildiği,
- Hedef Alliance Ecza Deposu, As Ecza Deposu, EDAK Ecza Kooperatifi ve Dilek
Ecza Deposunun ilaç vermemek için bazı şartlar öne sürdüğü, bu durumun
sonucu olarak 10 aydır açık olan eczanenin henüz yeteri kadar hastalara hizmet
veremediği ileri sürülmekte, 40
ve bu konudaki mağduriyetin ortadan kaldırılması için gerekli yasal işlemlerin yapılması
talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.6.2009 tarih 4157 sayı ile giren şikayet
üzerine düzenlenen 29.6.2009 tarih ve 2009-1-71/İİ-09-CAH sayılı İlk İnceleme
Raporu, Rekabet Kurulu’nun 8.7.2009 tarih ve 09-32 sayılı toplantısında görüşülerek
dosya konusuna yönelik önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine
yapılan incelemeler sonucunda düzenlenen 24.7.2009 tarih ve 2009-1-71/ÖA-09-CAH
09-34/792-195
2
sayılı Önaraştırma Raporu, 28.7.2009 tarih ve REK.0.05.00.00-110/142 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 09–34 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara 50
bağlanmıştır..
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dilekçe konusu şikayetin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında soruşturma açılmasını
gerektirecek nitelikte olmadığı, şikayetin reddedilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Şikayetçi ile Yapılan Telefon Görüşmesi
Başvuru konusu şikayet hakkında daha ayrıntılı bilgi almak amacıyla raportörlerce 60
23.6.2009 tarihinde Yonca Eczanesi sahibi ile yapılan telefon görüşmesinde yöneltilen
sorulara verilen cevaplar özetle aşağıda yer almaktadır.
”… Denizli ili Çivril ilçesi Gürpınar beldesinde 16.7.2008 tarihinde beldenin ikinci
eczanesini açtım. Ancak, eczane açmak için gerekli olan ruhsatı, Denizli Eczacı
Odasının muvazaalı işlem iddiası içeren olumsuz görüşü nedeniyle Denizli İl Sağlık
Müdürlüğü’nden geç alabildim. Daha sonra faaliyete geçebilmek için gerekli olan ilaç
portföyünü Hedef, As, Dilek ecza depolarından ve Edak Ecza Kooperatifinden talep
ettim. Ancak hepsi bana aynı yanıtı vererek, ilaç alabilmek için peşin çalışmam
gerektiğini veya vadeli çalışabilmek için banka teminatı vermek zorunda olduğumu 70
ifade ettiler. Yeterli sermayem olmadığı için peşin çalışamayacağımı ancak bana vadeli
mal vermelerini talep ettim. Bunun üzerine banka teminatı vermem gerektiğini
tekrarladılar. … 10.000 TL kadar bir nakit bularak banka teminatı alabildim. Böylece
başlangıç olarak As Ecza Deposundan yalnızca 10.000 TL tutarında ilaç aldım ve her
ay sadece 2-3 bin TL’lik ödeme yapabildiğimden aylık ilaç alımlarım bu miktarı
geçemedi. Bu teminat kısıdı altında ise beldedeki diğer eczane ile rekabet edebilmeme
yetecek çeşitlilikte ilaç portföyüne ulaşmam mümkün olmuyor. Yeterli ilaç çeşitliliğine
ulaşabilmek için 50.000 ila 100.000 TL civarında bir teminata sahip olmam gerekiyor.
Ancak bankalardan bu büyüklükte bir teminat alabilmem mümkün değil.
80
Ecza depolarının benim faaliyetimi zorlaştırmak için sundukları bu şartların diğer
eczanenin telkinleri ile gerçekleştiğini düşünüyorum. Ancak tabii ki bunu ispatlayacak
herhangi bir bilgi veya belge elimde yok. Fakat, daha önce de bu beldede başka
eczanelerin açıldığını ancak diğer eczane sahibi ile ecza depoları arasındaki uzun
yıllara dayanan ticari ilişki nedeniyle yeni açılan eczanelerin rekabet edemeyerek
kapandığını yakın çevremizdeki insanların bize anlattıklarından öğrendik.
Bu noktada, benim isteğim depolarla teminatsız olarak vadeli çalışabilmek. Her ay
aksatmadan ödemelerimi yaptığım halde teminatsız çalışmama izin vermiyorlar.
Beldedeki diğer eczane ile rekabet etmeme engel olan bu şartların düzelebilmesi için 90
yasal olarak yapılabilecek işlemlerin Rekabet Kurumunca yerine getirilmesini talep
ediyorum.”
Yukarıda yer alan telefon görüşmesinde şikayetçi tarafından ifade edilen hususlar,
Kuruma gönderilen yazı ile de teyit edilmiştir.
09-34/792-195
3
I.2. Ecza Depoculuğu ve Eczaneler Hakkında Genel Bilgi 100
Hastaların ihtiyaç duyduğu ilaçların hastaya ulaşım sürecindeki tedarik zincirinde
faaliyet gösteren temel unsurlar ecza depoları ve eczanelerdir. Bir toptancı olarak
çalışan ecza depoları, ilaç üreticisinden tedarik ettikleri ilaçların eczanelere dağıtımı
faaliyetini yürütmektedir. Eczaneler ise bahse konu ilaçların hastalara ulaşımı için
zincir içindeki perakende satış noktalarını oluşturmaktadır. Türkiye’de yaklaşık 90 ecza
deposu ve 23.000 eczanenin faaliyette bulunduğu bilinmektedir1. Ecza depoları,
yaptıkları dağıtımın niteliğine göre “eczanelere dağıtım yapan ecza depoları” ile
hastane ihalelerine katılmak ve hastanelere ilaç tedarik etme üzerine odaklanmış
“ihaleci ecza depoları” olarak ayrılmaktadır. Bahse konu şikayet eczanelere dağıtım 110
yapan ecza depoları üzerinedir.
Eczaneler ve ecza depoları, faaliyetleri kamu tarafından sıkı bir biçimde denetlenmekte
olan teşebbüslerdir. Her iki teşebbüs grubu da gerek açılış izni bakımından gerekse de
bundan sonraki depolama ve dağıtım faaliyetleri bakımından yoğun düzenlemelere
tabidir2. Öte yandan gerek ticarete konu beşeri ilaçların gerekse de ecza deposu ve
eczanelerin kâr marjlarının Sağlık Bakanlığı tarafından belirleniyor olması nedeniyle,
bahse konu ticari ilişkiler genellikle ıskontolar, mal fazlası ürünler, vadeli alımlar için
vadeler üzerinden yürümektedir.
120
Ecza depoları ile eczaneler arasındaki ilişkiler genellikle ticari faaliyetlerin gerektirdiği
bir biçimde yapılanmıştır. Ecza depoları, taraf oldukları ticari alım satım ilişkisinde alt
pazarda ürün tedarik ettiği eczanenin satış hacmi, güvenirliği, ticari geçmişinin iyi-kötü
olması, pazardaki itibarı, kişisel ilişkiler gibi değişkenlere göre farklı ticari koşullar öne
sürebilmektedir.
I.3. DEĞERLENDİRME
Yukarıda yer verilen tespitler ışığında başvuru konusu şikayeti özetlemek gerekirse,
Yonca eczanesinin faaliyet gösterdiği beldeye hizmet veren ecza depolarının vadeli 130
alımlarda teminat istedikleri ifade edilmektedir. Şikayetçi ise, teminat gösterecek yeterli
sermayeye sahip olmadığını, gösterdiği teminatın rekabet etmesini sağlayacak
genişlikte bir ilaç portföyü bulundurmaya yetmediğini, bu durumun ortadan kalkabilmesi
için vadeli alımlarını da teminatsız yapması gerektiğini, ancak ecza depolarının teminat
taleplerini geri çekmediğini ifade etmektedir.
Söz konusu başvuruda dile getirilen şikayetin 4054 sayılı Kanunun 4. maddesi
kapsamında bir ihlal niteliği taşıyıp taşımadığının hem depocular hem de rakip
eczaneler açısından incelenmesi gerekmektedir.
140
Öncelikle belirtmek gerekir ki, şikayetçinin ne ecza depolarının ne de rakip eczanelerin
kendi aralarında anlaşarak Yonca eczanesinin faaliyetlerini zorlaştırmaya yönelik
anlaşma yaptıklarına yönelik somut bir iddiası bulunmaktadır. Ayrıca şikayetçi peşin
veya teminat göstermek suretiyle vadeli olarak mal temin edebildiğinden, ecza
depolarının Yonca eczanesine mal vermemek üzere anlaştıkları yolunda herhangi bir
emare bulunmamaktadır. Bu noktada ileri sürülebilecek tek iddia, ecza depolarının
1 2.8.2007 tarih 07-63/774-281 sayılı Kurul kararı.
2 Ecza depolarının tabi olduğu kurallar 8591 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun, 20.10.1999
tarih ve 23852 sayılı Ecza Depoları ve Ecza Depolarında Bulundurulan Ürünler Hakkında Yönetmelik ile
22.10.1999 tarih ve 48196 sayılı Ecza Depoları Kılavuzu ile düzenlenmektedir.
09-34/792-195
4
Yonca eczanesine yaptıkları vadeli satışlar için teminat istenmesi yönünde anlaşmış
olabileceğidir.
Vadeli alımlarda finansal risk üstlenmek istemeyen ecza depolarının alt pazardaki 150
eczanelerden teminat mektubu istemesi -bazı Kurul kararlarında da tespit edildiği
üzere3- eczanenin satış hacmi, güvenirliği, ticari geçmişinin iyi-kötü olması, pazardaki
itibarı, kişisel ilişkileri gibi ticaretin doğal akışı içindeki değişkenlere göre şekillenen bir
uygulamadır. Buna ek olarak, Kurul’un Duygu Eczanesi Kararı’nda4 şu tespitler
yapılmıştır:
[…] Eczanelerin risk durumu ecza depoları tarafından belirli yollarla izlenmekte ve
değerlendirilmektedir. Ecza depoları yeni açılan bir eczaneye mal vermeden evvel,
eczanenin risklilik durumunu belirlemek amacıyla satış elemanları yoluyla
istihbarat çalışması yapmakta ve meslek örgütlerinden bilgi almaktadır. Halihazırda 160
satış yapılan bir eczane söz konusu ise, bunların yanında, eczanenin geçmişte
ödeme güçlüğü yaşayıp yaşamadığına bakılmaktadır.
Şikayetçi, ilgili yazısında daha önce Dilek Ecza deposuna yapmış olduğu bir ödemede
internet üzerinden yapılmış olması nedeniyle bir aksaklık yaşanmış olduğunu, bu
aksaklık nedeniyle protesto çekildiğini ifade etmiştir. Bu bağlamda ecza depolarının,
daha yeni kurulmuş olan Yonca Eczanesine mal tedarik etmeden önce yaptıkları
istihbarat çalışması sonucu bahse konu ödeme sıkıntısına ilişkin bilgilere ulaşmış
olmaları ve bu temelde finansal risk üstlenmek istemeyerek vadeli satışlar için teminat
istemiş olmaları ticaretin doğal akışı içinde anlaşılabilir bir durum olarak 170
değerlendirilmektedir.
Bu noktada, Yonca Eczanesinin peşin ve teminatlı olarak ilaç alabiliyor olmasına
rağmen teminat mektubu olmaksızın vadeli ilaç alamadığına yönelik şikayetinin -bu tür
uygulamalar ilaç dağıtım sektöründeki rutin işleyişin bir parçası olduğundan- 4054
sayılı Kanunun 4. maddesi kapsamında soruşturma açılmasını gerektirecek nitelikte
görülmemektedir.
Rakip eczanelerin Yonca eczanesinin faaliyetini zorlaştırmaya yönelik olarak
aralarında anlaşmış olma ihtimali de şikayetçinin faaliyet gösterdiği beldede sadece bir 180
rakip eczanenin bulunması nedeniyle ortadan kalkmaktadır. Ancak, şikayetçinin bir
başka iddiası, ecza depoları ile arasındaki uzun yıllara dayanan ilişkiler ve sahip
olduğu finansal güce bağlı olarak tek rakip eczanenin Yonca eczanesinin faaliyetlerini
zorlaştırmaları için ecza depolarına baskı yaptığı veya en azından bu yönde telkinlerde
bulunduğu yönündedir. Ancak, şikayetçinin bu yöndeki iddiası belde sakinlerinden elde
edilen duyumlara dayandırılmaktadır. Bu noktada, aynı şartları (vadeli satışlar için
teminat) öne süren ve eczanelerle karşılaştırıldığında finansal güç açısından tek bir
eczaneye bağımlı olması beklenemeyecek olan ecza depolarına karşı tek bir
eczanenin baskı ve telkinlerinin başka bir eczanenin faaliyetlerini engellediğine yönelik
iddianın -tamamen söylentilere dayandırılmış olması da dikkate alındığında- 4054 190
sayılı Kanunun 6. maddesi kapsamında değerlendirmeyi gerektirecek nitelik ve
somutlukta olmadığı kanaatini oluşturmuştur.
3 4.12.2008 tarih 08-69/114-431 sayılı; 23.10.2003 tarih 03-69/833-363 sayılı Rekabet Kurulu Kararları
4 23.10.2003 tarih ve 03-69/833-363 sayılı Rekabet Kurulu Kararı
09-34/792-195
5
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, başvuru konusu iddialara
ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca Hedef Alliance Ecza Deposu,
As Ecza Deposu, EDAK Ecza Kooperatifi ve Dilek Ecza Deposu hakkında soruşturma 200
açılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Başkan V.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Mehmet Akif ERSİN
Doç. Dr. Mustafa ATEŞ İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY
Murat ÇETİNKAYA Reşit GÜRPINAR
Full & Egal Universal Law Academy