Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-2-33 (Devralma)
Karar Sayısı : 02-15/163-67
Karar Tarihi : 19.3.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M.Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖR : Ali DEMİRÖZ
C- BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Hewlett-Packard Company
Temsilcisi: Av. Ece Gürsoy
Büyükdere Cad. Maya Akar Center No:100 K.17 Esentepe
80680 İstanbul
- Compaq Computer Corporation
Temsilcisi: Av. Ömür Yarsuvat - Av. Nilüfer Müldür
Eski Büyükdere Cad. No:22 Kat:11, Maslak, 80670, İstanbul
D- TARAFLAR : - Hewlett-Packard Company
3000 Hanover Street Palo Alto CA, 94303 ABD
- Compaq Computer Corporation hissedarları
20555 State Highway 249, MS 110701, Houston
Texas 77070, ABD
E-DOSYA KONUSU: Hewlett-Packard Company'nin Compaq Computer
Corporation'un kontrolünü devralması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 20.2.2002 tarih, 874 sayı ile giren bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1
sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 7.3.2002 tarih ve 2002-2-33/Öİ-02-AD
sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 15.3.2002 tarih, REK.0.06.00.00/30 sayılı
Başkanlık önergesi ile 02-15 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda, Hewlett Packard Company (HP)'nin
Compaq Computer Corporation (Compaq)'ın kontrolünü devralması sonucunda ilgili
ürün pazarlarında hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesi ve dolayısıyla rekabetin önemli ölçüde azaltılması durumununun ortaya
çıkmayacağı, bu nedenle söz konusu işleme 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi
çerçevesinde izin verilmesinde herhangi bir sakınca olmadığı ifade edilmiştir.
02-15/163-67
2
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İşlemin Şekli
4.9.2001 tarihinde HP, Compaq ve Heloise Merger Corporation arasında imzalanan
anlaşma hükümleri uyarınca HP, Compaq hisselerinin tümünü satın almak için Compaq
hissedarlarına bağlayıcı bir teklifte bulunmaktadır.
Anlaşmanın HP ve Compaq hissedarları tarafından kabul edilmesi halinde HP,
Compaq'ın kontrolünü devralacaktır. HP ve Compaq halihazırda hisseleri geniş
hissedarlar grubuna dağılmış, halka açık teşebbüslerdir. Gerek HP gerekse Compaq,
tek bir hissedar ya da hissedar grubunun kontrolü altında bulunmamaktadır. İşlemin
gerçekleştirilebilmesi için HP, hisselerinin tamamına sahip olduğu Heloise Merger
Corporation'ı kurmuştur. Anlaşma'ya göre Compaq, Heloise Merger Corporation ile
birleşecek ve bu birleşme neticesinde tüzel kişiliğini koruyarak HP'nin hisselerinin
tümüne sahip olduğu bir iştiraki olarak faaliyet göstermeye devam edecektir. Birleşme
işlemini müteakip Compaq hisselerinin tamamı HP'ye ait olacak ve mevcut Compaq
hissedarlarına yeni çıkarılan HP hisseleri (1/0,6325 oranında) verilecektir. Sonuç
olarak, işlem tamamlandığında, HP'nin halihazırdaki hissedarları HP'nin %64'ü,
Compaq'ın halihazırdaki hissedarları ise HP'nin %36'sı oranında hissesine sahip
olacaklardır.
İşlemin gerçekleşmesi için HP ve Compaq hissedarlarının onayına gerek duyulmaktadır
ve işlem 19.3.2002, 20.3.2002 tarihlerinde HP ve Compaq'ın genel kurullarında
oylanacaktır. Anlaşma uyarınca işlemin 2002 yılı ilk yarısında gerçekleştirilmesi
öngörülmektedir.
İşlemin tarafları Kurula yapılan bu bildirimin yanı sıra ABD ve AB rekabet otoriteleri
başta olmak üzere pek çok rekabet otoritesine izin için başvurmuştur. ABD'de Federal
Ticaret Komisyonu (FTC), 6.3.2002 tarihinde işleme izin vermiştir. Avrupa Birliği
Komisyonu da 31.1.2002 tarihindeki kararı ile (Case No:COMP/M.2609) işleme
koşulsuz izin vermiştir.
İşlem sonucunda Compaq Türkiye'nin hisseleri dolaylı olarak HP'ye geçecektir. Ancak
bildirimde Türkiye'deki entegrasyonunun nasıl yürütüleceği konusunda henüz bir karar
alınmadığı ifade edilmiştir.
H.2. Taraflar
HP, 1939 yılında ABD'de kurulmuştur. Şirket, dünya çapında 120'den fazla ülkede
faaliyet göstermektedir. HP'nin ürün ve hizmetleri arasında; iş istasyonları, sunucular,
masa üstü ve taşınabilir bilgisayarlar ve avuçiçi bilgisayarlar, yazıcılar, tarayıcılar,
kurumsal bilgi işlem çözümleri, veri depolama ürünleri, ağ işlem ve iletişim ürünleri, ağ-
yönetim yazılımları, bilgisayar ağı çözümleri, dijital fotoğraf ve görüntüleme sistemleri
yazılım sistemleri ve bu alanlara ilişkin danışmanlık hizmetleri bulunmaktadır. HP,
Türkiye'deki faaliyetlerini 1989 yılında kurulan ve hisselerinin %100'ünü doğrudan ya da
dolaylı olarak kontrol ettiği Hewlett-Packard Bilgisayar ve Ölçüm Sistemleri A.Ş. (HP
Türkiye) aracılığı ile yürütmektedir.
Dünya çapında bilgi teknolojileri (BT) ürün, hizmet ve çözümleri tedarikçisi olarak
faaliyet gösteren Compaq, 1982 yılında ABD'de kurulmuştur. Şirket; sunucu, veri
depolama ve bilgi işlem çözümleri, iletişim ürünleri, masa üstü bilgisayarlar ve
02-15/163-67
3
taşınabilir bilgisayarlar da dahil olmak üzere donanım, yazılım, çözüm ve hizmetler
tasarlamakta, geliştirmekte, üretmekte ve satmaktadır.
Compaq, Türkiye'deki faaliyetlerinin önemli bir bölümünü hisselerinin tamamına sahip
olduğu Compaq Computer Ticaret A.Ş. (Compaq Türkiye) aracılığıyla
gerçekleştirmektedir. Ayrıca Compaq, yine bağlı şirketi olan Compaq Computer BDG
GmbH ile Avrupa çapındaki faaliyetlerini yürütmektedir. Dosya mevcudundan, Compaq
Computer BDG GmbH'nin Türkiye'deki müşterilere doğrudan satış yapabildiği, ancak
bu satışların düşük miktarda olduğu ve Compaq Türkiye'nin satışları içine dahil edildiği
anlaşılmıştır.
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. Ürün Pazarı: Dosya mevcudunda yer alan Bildirim Formu'nda, işlemin BT ürün
ve hizmetlerinin alt segmentleri olan altı pazarda etkili olduğu ifade edilmiştir. Bu
pazarlar şunlardır: Kişisel bilgisayarlar, avuçiçi bilgisayarlar, sunucular, kurumsal veri
depolama sistemleri, yazıcılar ve BT hizmetleri.
BT hizmetleri pazarı değişik hizmet türlerini içinde barındırmaktadır. Bu hizmetler; BT
danışmanlığı ve bütünleştirici hizmetler, BT destek hizmetleri, BT eğitim hizmetleri ve
BT dış kaynak kullanım hizmetleri kategorilerine ayrılabilmektedir.
Öte yandan yazıcılar pazarında, Türkiye'de işlem taraflarından sadece HP faaliyette
bulunmaktadır. Compaq'ın yazıcı üretmediği ancak Lexmark ile imzaladığı münhasır
olmayan bir sözleşme çerçevesinde, kendi markası altında çok düşük miktarda
yazıcının yeniden satışını yaptığı belirtilmiştir. Ancak Compaq'ın Türkiye'de 2000, 2001,
2002 yılında satışının bulunmaması, Avrupa'daki satışlarının da 1 milyon ABD Dolarının
altında olması ve işlem sonuçlandırıldığında Lexmark'ın Compaq ile arasındaki
sözleşmeyi sona erdireceğini ilan ettiğinin anlaşılması nedeniyle bu pazar işlemden
etkilenmeyecektir. Dolayısıyla, yazıcılar pazarı değerlendirmeye alınmamıştır. Bu
nedenle ilgili ürün pazarları "kişisel bilgisayarlar", "avuçiçi bilgisayarlar", "sunucular",
"kurumsal veri depolama sistemleri" ve "BT hizmetleri" pazarları olarak ele alınmıştır.
H.3.2. Coğrafi Pazar: BT ürün ve hizmetleri dünya çapında ticareti yapılan ürün ve
hizmetlerdir. Dolayısıyla Türkiye sınırları içerisinde rekabetin farklılaşmasına neden
olacak bir unsur bulunmamaktadır. Bu nedenle, işlemin etkileyeceği ve
tanımlanabilecek ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak kabul
edilmiştir.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirim konusu işlem sonucunda HP, Compaq hisselerinin tamamına sahip olacak ve
kontrolünü devralacaktır. Dolayısıyla işlem, 1997/1 Tebliğ'in 2. maddesinin (b) bendi
anlamında bir "devralma"dır.
İşlem sonucunda Türkiye'de faaliyet gösteren HP ve Compaq'a ait şirketlere bağlı
şirketlerin hukuki yapılarının değişmesi nedeniyle, Türkiye sınırları içerisindeki mal ve
hizmet piyasalarının etkileneceği, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun'un 2. maddesi uyarınca
söz konusu devralma işleminin bu Kanun'un kapsamında olduğu anlaşılmaktadır.
Tarafların ilgili pazardaki toplam cirolarının yaklaşık 176 trilyon TL. olması nedeniyle,
1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesi hükümü uyarınca,
anılan Tebliğ'de öngörülen 25 trilyonluk ciro eşiğinin aşıldığı ve işlemin hukuki geçerlilik
kazanabilmesi için Rekabet Kurulu'nun iznine tabi olduğu görülmektedir.
02-15/163-67
4
4054 sayılı Kanun'un "Birleşme veya Devralma" başlıklı 7. maddesinde yer alan, "8ir ya
da birden fazla teşebbüsün hâkim durum yaratmaya veya hakim durumlarını daha da
güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya
hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde
birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün mal
varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde
hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere,
devralması hukuka aykırı ve yasaktır." hükmü gereğince, bir birleşme veya devralmanın
yasaklanabilmesi için işlemin, ya hakim durum yaratarak ya da mevcut bir hakim
durumu güçlendirerek ilgili piyasada rekabeti önemli ölçüde azaltması gerekmektedir.
Devralma işlemi sonucunda, HP'nin ilgili ürün pazarlarındaki gücünün ve bu
pazarlardaki rekabet koşullarının nasıl etkileneceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu amaçla aşağıda her bir pazar için ayrı ayrı değerlendirme yapılmıştır.
H.4.1. Kişisel Bilgisayarlar Pazarı
Kişisel bilgisayarlar pazarı, masa üstü bilgisayarlar, taşınabilir bilgisayarlar ve iş
istasyonlarını içine alacak şekilde belirlenmiştir. Bu pazarda tarafların toplam pazar
payı yaklaşık %20'ye ulaşmaktadır. Bu pazar payıyla işlem sonrası HP, kişisel
bilgisayar pazarının lideri haline gelecektir. Ancak, yurt içinden ve dışından önemli
rakiplerin pazarda yer aldığı görüImektedir. Kişisel bilgisayar pazarında kullanılan
parçaların büyük kısmı Uzakdoğu ülkelerinde fason olarak üretilmektedir. Satış sonrası
destek hizmetlerinin bağımsız firmalarca sağlanabilmesi nedeniyle, yoğun teknoloji
gerektiren bakım ve destek üniteleri ihtiyacı da bulunmamaktadır. Bu nedenle, pazara
girişin nispeten kolay olduğunu söylemek mümkündür. Ayrıca bu pazarda, teknolojik
gelişmeler ve artan talep karşısında bilgisayarların performansları gelişirken, fiyatlarının
da azaldığı gözlenmektedir.
Bu pazarda HP ve Compaq; tüm ürün tiplerini birden pazara süren Vestel, Koç, Acer,
IBM, Escort, Casper, Fujitsu Siemens ve Dell gibi rakiplerle, tek bir ürün tipine
konsantre olan Toshiba (taşınabilir bilgisayarlar) ile, pazara yeni giren ve tasarımlarıyla
kendisini diğerlerinden ayıran Sony ile ve tüketicilere ciddi oranlarda düşük fiyatlarda
ürün ("toplama bilgisayar" olarak tabir edilen) sunan yerli markalarla rekabet etmektedir.
Bu pazardaki segmentlerin ayrı ayrı incelenmesi durumunda da rekabete aykırı bir
durumun ortaya çıkmayacağı görülmektedir. İşlem sonucunda masa üstü
bilgisayarlarda HP ve Compaq'ın toplam pazar payı %18, taşınabilir bilgisayarlarda
%32 olmaktadır. İş istasyonlarında ise tarafların toplam pazar payı %48'e ulaşmakla
birlikte, Dell (%25), IBM (%13), Sun (%9), Fujitsu Siemens (%2) gibi dünya çapındaki
markaların pazardaki varlığı nedeniyle tarafların hakim duruma gelmeyeceği sonucuna
ulaşılmıştır.
H.4.2. Avuçiçi Bilgisayarlar Pazarı
Avuçiçi bilgisayarlar her türlü bilgiyi toplama, depolama ve transfer işlevlerini yerine
getirebilecek şekilde dizayn edilmiş ürünlerdir. Avuçiçi bilgisayarlar pazarı yeni
gelişmekte olan bir pazardır. Taraflar, avuçiçi kişisel yardımcılar pazarında aktif
olmalarına rağmen, sektördeki standardizasyon ve yakınlaşma nedeniyle değişik
teknolojiler ve işletim sistemi kullanılan ürünler arasındaki ikame edilebilirlik ve rekabeti
gözönüne alarak, avuçiçi bilgisayarlar ve akıllı cep telefonlarının aynı pazarda olduğunu
belirtmişlerdir.
02-15/163-67
5
Bu pazarda Compaq ve HP'nin toplam pazar payı %21'e ulaşmaktadır. Yeni gelişmekte
olan bir pazar olduğu için bu alana girmek isteyen çok sayıda BT ve elektronik şirketleri
bulunmaktadır. Bildirim formunda gelecek yıl içerisinde 15 teşebbüsün bu alana girmek
istediği ve Microsoft Pocket PC OS'un lisansının dünya üzerinde 20 satıcıya lisanslı
olması nedeniyle herhangi bir giriş engeli olmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca taraflar,
pazarın en dar şekliyle faaliyette bulundukları ve Microsoft işletim sistemine dayalı
avuçiçi bilgisayarlar (taşınabilir bilgisayarlara benzer fonksiyonlar içeren) olarak
belirlenmesi halinde, HP ve Compaq'ın pazar payı toplamını %78, rakipleri plan
Casio'nun pazar payını %22 olarak tahmin ettiklerini belirtmişlerdir.
AB Komisyonu, bu pazarla ilgili değerlendirmelerini tarafların faaliyette bulunduğu
Microsoft işletim sistemi kullanılan avuçiçi bilgisayarlar (kişisel dijital yardımcılar) olarak
en dar pazar tanımına göre yapmış, HP ve Compaq'ın bu pazarda %85-95 arasındaki
pazar payının sorun yaratmayacağını ifade etmiştir. Buna gerekçe olarak, giriş
engellerinin düşük olması, ürün ömürlerinin kısa olması nedeniyle pazar liderliğinin
geçici olması, Microsoft'un işletim sisteminin kullanımı konusunda orijinal ekipman
üreticilerini teşvik etmesi, bu ürünlerin üretiminde kullanılan parçaların değişik
kaynaklardan sağlanabilmesi ve Toshiba, NEC, Acer gibi önemli sağlayıcıların bu alana
gireceklerini ilan etmelerini göstermektedir.
Yukarıdaki değerlendirmeler gözönüne alındığında, avuçiçi bilgisayarlar pazarında en
dar pazar tanımı ele alınsa dahi, bu alandaki potansiyel rekabetin varlığı, giriş
engellerinin düşük olması ve yeni bir pazar olması nedeniyle, hakim durum yaratılması
ya da mevcut bir hakim durumun güçlenmesi söz konusu olmayacaktır.
H.4.3. Sunucular Pazarı
Sunucu (server), bir ağa bağlı olarak çalışan bir bilgisayar olup; erişim cihazları,
yazıcılar ve disk sürücüleri gibi ağ kaynaklarını ve ağ işletim sistemini işletmektedir.
Sunucular pazarı bütün olarak ele alındığında, Compaq ve HP'nin pazar payları toplamı
%35,5 olmaktadır. Ancak IBM, Sun, Fujitsu Siemens ve Dell gibi dünya çapında faaliyet
gösteren önemli rakiplerin pazarda faaliyette bulundukları görülmektedir.
Sunucular alt pazarlara ayrıldığında ve tarafların pazardaki pazar paylarına
bakıldığında; giriş seviyesi sunucularında tarafların toplam pazar payının %39 (rakipleri
Sun (%14), IBM (%13), Dell (%11), Fujitsu Siemens (%4)), orta boy sunucularda
tarafların toplam pazar payının %31 (rakipleri IBM (%29), Sun (%20), Fujitsu Siemens
(%6)) ve yüksek performanslı sunucularda ise tarafların toplam pazar payının %26
(rakipleri IBM (%32), Sun (%19), Fujitsu Siemens (%10), Hitachi (%5)) olduğu
görülmektedir.
Bildirim formunda taraflar bu pazarda, üretimde kullanılan parçalardaki fason üretim
fazlası nedeniyle giriş engellerinin olmadığını ve girişin önemli bir sermaye
gerektirmediğini ifade etmektedirler. Yukarıda verilen pazar payı rakamları ve IBM, Sun,
Fujitsu Siemens ve Dell gibi rakiplerin pazardaki varlığı dikkate alındığında, işlem
sonucunda sunucu pazarlarında rekabeti engelleyecek bir yapının ortaya çıkmayacağı
anlaşılmaktadır.
H.4.4. Kurumsal Veri Depolama Ürünleri Pazarı
Veri depolama, verilerin elektro manyetik veya optik bir formda bilgisayar işlemcisi
tarafından ulaşılabilecek şekilde saklanmasıdır. Bir veri depolama ünitesi üç ayrı
02-15/163-67
6
depolama sistemi içerebilmektedir: Manyetik diskler, optik teknolojiler (CD/DVD) ve
kaset. Disk veri depolama sistemleri, sunucu veri depolama sistemleri ve kurumsal veri
depolama sistemleri olarak ikiye ayrılabilmektedir. sunucu veri depolama ürünleri
sunucuya ek bir cihaz olarak, kurumsal veri depolama sistemleri ise sunucudan
bağımsız olarak satın alınmaktadır. Bu nedenle, veri depolama ürünleri pazarı olarak
kurumsal veri depolama ürünleri pazarı ele alınmıştır. Bu pazardaki rekabet şartları
sunucular pazarına benzemektedir. HP ve Compaq'ın pazar payları toplamı yaklaşık
%25'tir. Dünya çapında faaliyette bulunan rakiplerin pazardaki varlığı nedeniyle
pazarda rekabetin engellenmesine yol açabilecek bir yapının ortaya çıkmayacağı
anlaşılmaktadır.
H.4.5. BT Hizmetleri Pazarı
BT hizmetleri pazarında, tarafların pazar payları (HP %3, Compaq %3,3) çok düşüktür.
Bu pazarda arz ve talepte yüksek derecede çeşitlilik görülmektedir. Dosya
mevcudundan, pazarın danışmanlık, eğitim, teknik servis, yazılım destek, sistem
bütünleştirme, dış kaynak kullanımı gibi alt kategorilere ayrılması durumunda da
tarafların payının çok düşük olduğu ve bu alanda çok sayıda teşebbüsün faaliyette
bulunduğu görülmektedir. Bu nedenle işlem sonucunda BT hizmetleri pazarının
rekabetçi yapısında önemli bir değişiklik olmayacaktır.
Yukarıdaki değerlendirmeler çerçevesinde, tek tek ürün pazarları açısından
bakıldığında; işlem sonucunda ilgili pazarlarda hakim durum yaratmaya ya da mevcut
bir hakim durumu daha da güçlendirmeye yönelik olarak rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğuracak nitelikte bir durumun ortaya çıkmayacağı kanaatine
ulaşılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespitler ve değerlendirmeler doğrultusunda;
Hewlett Packard Company'nin Compaq Computer Corporation'ı devralması sonucunda
ilgili ürün pazarlarında hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılması durumununun ortaya
çıkmayacağına, bu nedenle söz konusu işleme 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi
çerçevesinde izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy