Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2020-3-056 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 21-01/4-3
Karar Tarihi : 07.01.2021
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER: Ümit GÖRGÜLÜ, Mesut MORGÜL, Öykü SARIASLAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Mitsui & Co., Ltd.
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK,
Av. Ceren ÖZKANLI SAMLI
Yıldız Mah. Çitlenbik Sok. No:12 34349 Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Honshu Chemical Industry Co., Ltd.’nin ortak kontrolünün
Mitsui & Co., Ltd. ve Mitsui Chemicals, Inc. tarafından devralınması işlemi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 30.11.2020 tarih, 12893 sayı ile
giren ve 21.12.2020 tarih ve 13820 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen
31.12.2020 tarih ve 2020-3-056/Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirime konu işlemlere izin verilmesinde
sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) Başvuruda, Mitsui & Co., Ltd. (Mitsui) ve Mitsui Chemicals, Inc.’ın (Mitsui Chemicals),
Honshu Chemical Industry Co., Ltd.’nin (Honshu) ortak kontrolünü devralması
işlemine izin verilmesi talep edilmiştir.
(5) Mitsui ve Mitsui Chemicals arasında imzalanan Hissedarlar Sözleşmesi kapsamında
Mitsui’nin, Honshu’nun %(…..)’una, Mitsui Chemicals’ın ise %(…..)’ine sahip olacağı,
bu şekilde bir ortak girişim meydana geleceği bildirilmiştir.
(6) 2010/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ortak girişimin söz
konusu Tebliğ kapsamında bir devralma işlemi olabilmesi için hedef şirket üzerinde
ortak kontrolün sağlanması ve ortak girişimin ekonomik açıdan bağımsız (tam
işlevsel) olması unsurlarının birlikte sağlanması gerekmektedir.
(7) i) Ortak kontrolün bulunması: İki ya da daha fazla teşebbüs ya da kişinin başka bir
teşebbüs üzerinde belirleyici etki uygulama imkânına sahip olması durumunda ortak
kontrolden söz edilmektedir. Belirleyici etki, bir teşebbüsün stratejik ticari eylemlerine
yön veren kararları engelleyebilme yetkisi anlamına gelmektedir. “Birleşme ve
Devralma Sayılan Haller ve Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuz (Kılavuz)”un 50. vd.
paragraflarında bir ortak girişimde ortak kontrolden söz edilebilmesi için tarafların eşit
oy hakkına sahip olması, stratejik kararların alınmasında veto haklarının bulunması ya
da oy haklarının ortaklaşa kullanılması gibi şartların sağlanması gerektiği ifade
edilmiştir. Bu anlamda, ana şirketlerin kontrol edilen teşebbüsle ilgili önemli kararlarda
21-01/4-3
2/6
(bütçe, işletme planı, önemli yatırımlar, üst yönetimin atanması gibi) mutabakata
varmak zorunda olduğu hallerde ortak kontrol söz konusudur.
(8) Bildirim konusu işleme esas tekil eden Hissedarlar Sözleşmesi’nin ilgili maddelerine
göre:
Honshu’nun yönetim kurulu en fazla (…..)üyeden oluşacak ve Mitsui ile Mitsui
Chemicals’ın her biri (…..)üye atama ve görevden alma hakkında sahip
olacaktır. Ek olarak, Mitsui ve Mitsui Chemicals’ın birlikte Honshu’nun üyesi
olan (…..)yönetim kurulu üyesini atama hakkı olacaktır. Yönetim kurulu
başkanı Mitsui Chemicals, başkan yardımcısı ise Mitsui tarafından atanacaktır
ve yönetim kurulu başkanının belirleyici oy hakkı bulunmayacaktır. Toplantı
yeter sayısı en az (…..) (Honshu’dan yönetim kurulu üyesinin var olmaması
halinde) veya (…..) (Honshu’dan yönetim kurulu üyesinin var olması halinde)
olacaktır ve karar yeter sayısı da yine en az (…..) (Honshu’dan yönetim kurulu
üyesinin var olmaması halinde) veya (…..) (Honshu’dan yönetim kurulu
üyesinin var olması halinde) olacaktır.
İşlem sonrasında her bir hissedarın hisse başına (…..)oyu bulunacaktır.
Olağan kararlar için karar nisabı, toplam oy haklarının en az %(…..) olacaktır.
Olağanüstü kararlar için ise karar nisabı toplam oy haklarının en az (…..)
olacaktır. Karar gereksinimleri olağan kararlar için en az %(…..), olağanüstü
kararlar için en az (…..) olarak belirlenmiştir.
Honshu ve iştiraklerine ilişkin ana sözleşme değişiklikleri, sermaye
artırımı/azaltımı, üst düzey yöneticilerin atanması, iş planı ve bütçenin
onaylanması, borçlanma vb. gibi hususlar, Mitsui ve Mitsui Chemicals’dan
yazılı onay alınmadan, Honshu veya herhangi bir iştirakinin hissedarlar
toplantısına veya yönetim kurulu toplantısına sunulmayacaktır.
(9) Diğer taraftan dosya kapsamında yer alan bilgilere göre, Honshu’nun yönetim kurulu
veya hissedarlar toplantısında, herhangi bir anlaşmazlığın ortaya çıkması, bu
anlaşmazlığın arka arkaya yapılacak üç oturumda karara bağlanamaması ve bu
durumun Honshu’nun işleyişine esaslı şekilde müdahale anlamına gelmesi halinde
herhangi bir hissedar diğer hissedara yazılı şekilde kilitlenme (deadlock) bildiriminde
bulunabilecektir. Kilitlenme durumunda anlaşmazlık Hissedarlar Sözleşmesi’nde
belirlenen ayrıntılı usul ve süreçler paralelinde, Mitsui ve Mitsui Chemicals
yöneticilerinin müzakereleri sonucunda ortak bir iradeyle çözümlenecektir.
Anlaşmazlığın çözümlenememesi durumunda Mitsui Chemicals öncelikli olmak üzere
taraflar, diğer tarafın Honshu’daki hisselerini satın alma hakkını kullanabilecektir.
Müzakereler sonunda anlaşmazlığın çözümlenememesi, tarafların faaliyeti devam
ettirme talebinin olmaması veya şirketin üçüncü bir kişiye satışı konusunda
anlaşılamaması durumunda Honshu tasfiye edilecektir. Söz konusu düzenlemelerden,
kilitlenme durumunun sözleşmede aşamalı bir sürece bağlandığı ve her iki tarafın da
süreci etkileyebilme gücüne sahip olduğu anlaşılmaktadır. Bu bakımdan kilitlenme
düzenlemeleri kapsamında, ana şirketlerin birbirinden bağımsız olarak ortak girişimin
önemli kararları üzerinde belirleyici etki oluşturma ihtimalinin düşük olduğu
değerlendirilmiştir.
(10) Kilitlenme mekanizması da dâhil olmak üzere yukarıda yer verilen sözleşme
hükümleri değerlendirildiğinde, Mitsui ve Mitsui Chemicals’ın, Honshu’nun stratejik
kararlarında belirleyici etkiye sahip olacakları ve Honshu üzerinde ortak kontrol
sağlayacakları anlaşılmıştır.
(11) ii) Bağımsız iktisadi varlık olarak kurulması: Bildirim konusu işlemin bir devralma
olarak değerlendirilmesi için aranan ikinci kriter ise üzerinde ortak kontrol tesis edilen
21-01/4-3
3/6
işletmenin bağımsız bir iktisadi varlık niteliğini taşıması, diğer bir deyişle tam işlevsel
olmasıdır. Tam işlevsellik, kurulacak olan ortak girişimin kurucularından bağımsız
olarak ilgili pazarda faaliyetlerini sürdürebilen ayrı bir teşebbüs olarak
tanımlanabilmesi anlamına gelmektedir. Bir ortak girişimin tam işlevsel olarak kabul
edilebilmesi için bağımsız olarak faaliyet gösterebilecek kaynaklara sahip olması, ana
şirketlerin faaliyet alanlarının dışında faaliyet göstermesi, satış ve satın alma
ilişkilerinde ana şirketlere bağımlı olmaması ve kalıcı olarak faaliyet göstermesi
koşulları aranmaktadır.
(12) Dosya kapsamında yer alan bilgilerden, Honshu’nun ürünlerinin üretimi için ana
şirketlerden hammadde tedarik ettiği ve satışlarının belirli bir bölümünü ana şirketlere
veya ana şirketler aracılığıyla gerçekleştirdiği anlaşılmaktadır. Honshu’nun ana
şirketlerden tedarik ettiği hammaddeler, şirketin toplam alımları içerisinde hacim
bazında %(…..), değer bazında %(…..)’lik bir orana karşılık gelmektedir. Honshu
tarafından ana şirketlere yapılan satışların şirketin toplam satışları içindeki payı,
hacim olarak %(…..), değer olarak ise %(…..)’dur. Ana şirketlerden Mitsui
Chemicals’a yapılan satışlar nispeten küçük ölçekte olup ((…..)), Mitsui’ye yapılan
satışlar Honshu’nun toplam satışlarının yaklaşık olarak yarısını oluşturmaktadır.
Mitsui bakımından ise satışlar Mitsui’nin yalnızca acente olarak hareket ettiği bir
dağıtım kanalını oluşturmaktadır.
(13) Kılavuz’a göre ana şirketlerden yapılan satın almaların değerlendirilmesinde ortak
girişimin ilgili ürünlere sağladığı katma değer önem taşımaktadır. Honshu’nun ana
şirketlerinden satın aldığı hammaddeleri kendi üretim faaliyetlerinde kullandığı göz
önüne alındığında, hammaddeleri satın aldıktan sonra Honshu’nun, ürünlerine ciddi
oranda katma değer sağladığı görülmektedir. Ayrıca Hissedarlar Sözleşmesi’nin
hammadde tedariğine ilişkin maddesinde, Mitsui ve Mitsui Chemicals’ın Honshu’ya
makul ve rekabetçi fiyatlarla hammadde sağlayacağı düzenlenmiştir.
(14) Yine Kılavuz’a göre ortak girişim, cirosunun %50’den fazlasını üçüncü kişilere yaptığı
satışlardan elde ediyorsa, bu tipik olarak bir tam işlevsellik göstergesi olacaktır.
Bununla birlikte ortak girişimin mal veya hizmetlerini pazarda en fazla değer veren ve
en fazla ödemeyi yapacak olan alıcıya sağlayacak olması, başka bir deyişle ortak
girişimin ana şirketleriyle üçüncü kişiler arasında fark gözetmemesi durumunda,
tahmini satışların en az %20’sinin üçüncü kişilere yapılacak olması tam işlevselliğin
sağlanması bakımından yeterli görülmektedir. Bu bakımdan Honshu’nun satışlarının
neredeyse %50’sinin üçüncü kişilere yapılacak olması ve ana şirketlere yapılan
satışların piyasa koşullarında gerçekleşecek olması nedeniyle, yapılan satışlarda ana
şirketlere bağımlı olmadığı değerlendirilmiştir.
(15) Honshu, hâlihazırda mevcut olan, bağımsız bir iktisadi varlığın tüm fonksiyonlarını
kalıcı olarak yerine getiren bir şirkettir. Dosya konusu işlemin kapatılmasının ardından
ilgili fonksiyonları yerine getirmeye devam edeceği ve ticari faaliyetlerini kendi
sorumluluğunda gerçekleştirileceği anlaşılmaktadır. Nitekim bildirim formunda
Honshu’nun, bünyesindeki fabrikanın yönetim ve operasyonundan (teknoloji, çevresel
güvenlik vb. dâhil olmak üzere) sorumlu olacağı, ürettiği ürünlerin satış politikasını
kendisinin belirleyeceği ve satışını müşterilerine ya doğrudan ya da Honshu
tarafından belirlenen şirketler aracılığıyla dolaylı olarak gerçekleştireceği belirtilmiştir.
Dolayısıyla kurulacak ortak girişimin tam işlevsellik niteliğine sahip olacağı
anlaşılmıştır.
(16) Başvuru konusu işlemin 2010/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi çerçevesinde bir devralma
işlemi olduğu kanaatine varılmıştır. Öte yandan tarafların cirolarının söz konusu
21-01/4-3
4/6
Tebliğ’in 7. maddesinin birinci fıkrasında öngörülen eşikleri aşması nedeniyle, işlem
izne tabidir.
(17) Honshu mevcut durumda temel olarak Japonya, Çin, Tayvan, Güney Kore, Tayland,
Hindistan, Endonezya, Vietnam, Malezya, ABD, Almanya, İsviçre, Fransa ve
Belçika’da 4,4’-bifenol1, kresol türevleri2, elektronik materyal ve özel bisfenol3
kimyasallarının üretimi ve satışı pazarlarında faaliyet göstermektedir. Honshu’nun
Türkiye’de herhangi bir pazarda faaliyeti bulunmamaktadır.
(18) Ortak girişim ana şirketlerinden Mitsui, demir çelik, kömür ve demir dışı metal,
makine, elektronik, kimyasallar ve enerji gibi iş kollarına ilişkin emtiaların satışı,
dağıtımı, alımı, pazarlaması ve tedarik edilmesi de dâhil olmak üzere birçok alanda
dünya çapında faaliyet göstermektedir. Mitsui, Türkiye’de demir boru (demir ürünleri,
inşaat malzemeleri), çelik levha (çelik ürünleri, otomotiv parçaları, havacılık işi),
kimyasal emtia (yiyecek katkıları, endüstriyel kimyasallar, plastik malzemeler ve
ürünler, tarım kimyasalları, kimyasal ürünler) ve mineral kaynaklara (gübreler, kömür)
yönelik faaliyetler yürütmektedir.4
(19) Ortak girişimin diğer tarafı olan Mitsui Chemicals’ın küresel ölçekteki ana faaliyet
alanları,
Elastomerler5, fonksiyonel bileşenler, fonksiyonel polimerler ve polipropilen vb.
bileşenlerinin (mobilite iş kolu),
Göz bakım malzemeleri, örülmemiş kumaşlar, diş hekimliği malzemeleri ve
kişisel bakım malzemelerinin (sağlık iş kolu),
Kaplama ve fonksiyonel malzemeler, fonksiyonel filmler ve levhalar ve tarım
kimyasallarının (yiyecek ve paketleme iş kolu),
Petrokimya hammaddeleri: polietilen, polipropilen6, katalizörler7, fenoller,
yüksek saflıkta tereftalik asit8, PET resin (PET reçine)9, poliüretan malzemeler
ve endüstriyel kimyasalların (temel malzemeler iş kolu)
üretimi ve satışından oluşmaktadır. Mitsui Chemicals’ın Türkiye’deki faaliyetleri ise,
yapışkan poliofelin (PP-C10, ADMER11), Etilen/Propilen/Terpolimer (EPT), örtülmemiş
kumaş, tarım ve kaplama malzemeleri, poliüretan malzemeler, Fenol, EvolueTM12,
1 Sıvı kristal polimer ve polifenilsüflon (PPSU) üretiminde hammadde olarak kullanılan bir kimyasal
üründür. Sıvı kristal polimer ısı direnci ve hassas şekil alma özelliği gerektiren amaçlar için kullanılan
bir reçinedir. (Örneğin, bir kişisel bilgisayarın ve bir akıllı telefonun bağlayıcıları gibi bilgi elektronik
bileşenleri).
2 Genellikle E vitamini için hammadde olarak kullanılan bir kimyasal türüdür.
3 Polikarbonat ve epoksi reçineler için hammadde olarak kullanılan bir kimyasal türüdür.
4 Mitsui, Türkiye’de büyükbaş hayvan yemleri gibi besin ürünleri üreten ve satışını yapan Novus Yem
Katkıları Ltd.’yi dolaylı olarak kontrol etmektedir.
5 Elastomerler viskosite ve elastisiteyi bir arada barındıran, lineer polimerler olan termoplastiklerin bir
alt üyesidir.
6 Polipropilen, otomotiv sanayi, tekstil ve yiyecek paketlemesi gibi geniş kullanım alanı
olan termoplastik bir polimerdir.
7 Katalizörler, kimyasal bir reaksiyonun aktivasyon enerjisini düşürerek tepkime hızını artıran ve
tepkime sonrasında da kimyasal yapısında bir değişiklik meydana gelmeyen maddelerdir.
8 P-Ksilen'in yükseltgenmesiyle elde edilen poliasit. Yaygın kullanımı, tekstil sanayii için polietilen
tereftalat yapılı polyesterlerin üretimindedir.
9 Sert, sentetik elyaf ve reçine, poliester polimer ailesinin bir üyesidir, örneğin pet şişe üretiminde
kullanılır.
10 Polipropilen kopolimer; PP Homopolimer’de yer alan propilen zincirlerine etilen monomeri
bağlanması ile üretilir. Gıda ve boya sektöründe kullanılan enjeksiyon ambalajlarda, otomotiv ve beyaz
eşya sektörlerinde sıklıkla tercih edilir.
11 Bir çeşit yapışkan.
12 Özel bir polietilen çeşididir.
21-01/4-3
5/6
katalizör, elastomerler, TAFMER13, polipropilen malzemeler, dişçiliğe ilişkin ürünler,
mühendislik malzemeleri ve işlevsel polimerik malzeme satışlarından oluşmaktadır.14
(20) Küresel ölçekte, Honshu ile ortak girişimin ana şirketlerinin faaliyet alanlarında yatay
bir örtüşme bulunmamakla birlikte dikey ilişkiler mevcuttur. Honshu, hammaddelerin
parçası olarak, Mitsui Chemicals tarafından üretilen ve satılan kimyasal ürünleri ve
Mitsui’nin toptancı olarak satışını yaptığı kimyasal ürünleri kullanmakta ve ürettiği bazı
kimyasal ürünlerin satışını Mitsui aracılığıyla yapmaktadır.
(21) Öte yandan daha önce de ifade edildiği üzere Honshu, Türkiye’de herhangi bir alanda
faaliyet göstermemekte ve ciro elde etmemektedir. Bu bakımdan ana şirketlerle
(Mitsui ve Mitsui Chemicals) Honshu’nun Türkiye’deki faaliyetleri arasında yatay ya da
dikey örtüşme bulunmamaktadır. Dolayısıyla planlanan işlem neticesinde, ana
şirketler ile ortak girişimin faaliyetleri arasında küresel ölçekte dikey ilişkiler olsa da,
Türkiye ‘de etkilenen pazar bulunmamaktadır.
(22) 2010/4 sayılı Tebliğ’in 13. maddesinin üçüncü fıkrasında “Teşebbüsler arasında
rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olan ve bağımsız bir iktisadi varlığın tüm
işlevlerini kalıcı olarak yerine getirecek bir ortak girişimin oluşturulması, Kanunun 4
üncü ve 5 inci maddeleri çerçevesinde de değerlendirilir.” ifadelerine yer verilmektedir.
Bu hükmün altında yatan temel kaygı ana teşebbüsler arasında koordinasyon
oluşması riskidir. Rekabet koordinasyonundan, bir başka deyişle ortak girişimin
rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmasından söz edilebilmesi için öncelikle ana
şirketlerin birbirleriyle veya ortak girişimle rakip olmaları gerekmektedir. Buna göre
ortak girişimin kendisini oluşturan teşebbüslerin daha önceki faaliyetlerini devralıp
almadığı, onlar adına yeni faaliyetlere girişip girişmediği, şirketlerin ilgili pazarlarında
veya ilgili ürün pazarının üst veya alt pazarlarında veya komşu pazarlarda faaliyet
gösterip göstermediği konuları açıklığa kavuşturulması gereken hususlardır.
(23) Mitsui ve Mitusi Chemicals’ın doğrudan ya da dolaylı olarak Türkiye’de polipropilen
copolimer (PP-C) ve ADMER (Mitsui Chemicals tarafından üretilmektedir) satışı
bulunmaktadır. Ancak bildirim formunda her iki ürün için de tarafların pazar paylarının
%(…..)’in altında olduğu ifade edilmiştir. Bununla birlikte Mitsui’nin yalnızca Mitsui
Chemicals tarafından üretilen PP-C ve ADMER ürünlerini satması nedeniyle
Mitsui’nin bir nevi Mitsui Chemicals’ın Türkiye’deki dağıtım kanalının bir parçası gibi
hareket ettiği anlaşılmaktadır.
(24) Tüm bu bilgiler ışığında, bildirime konu işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi kapsamında herhangi bir pazarda etkin rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmayacağı kanaatine varılmıştır.
13 Propilen bazlı polimer, şeffaflığı, esnekliği, yumuşaklığı ve darbe direncini geliştirmek için
tasarlanmış özel bir olefinik reçinedir.
14 Mitsui Chemicals’ın Türkiye’de Kulzer Turkey Diş Sağlığı Ürünleri Limited Şirketi ticari unvanıyla tek
bir iştiraki vardır. Kulzer Türkiye, dişçiliğe ilişkin ürünlerle ilgilenen bir acente olarak faaliyet
göstermektedir.
21-01/4-3
6/6
H. SONUÇ
(25) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı
Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda etkin rekabetin önemli ölçüde
azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine, gerekçeli
kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu
açık olmak üzere OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy