Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-2-21 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 04-42/490-118
Karar Tarihi : 17.6.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN.
B. RAPORTÖRLER : Ali ARIÖZ, Ayşe Özlem UZUN
C. ŞİKAYET EDEN : (Şikayetçi adının gizli tutulmasını talep etmiştir.)
D. HAKKINDA
ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR :
- Hewlett Packard Teknoloji Çözümleri Ltd. Şti.
İçerenköy Eski Üsküdar Cad. No:10 VIP Center Kozyatağı/İstanbul
- Lexmark Türkiye
PERA Bilgi İşlem Ürünleri A.Ş. Piyalepaşa Blv. Famas Plaza B Blok
Kat 10-11 Okmeydanı/İstanbul
- Canon Türkiye
Hesmak Büro makineları Ticaret A.Ş. Kısıklı Mahallesi Alemdağ
Cad. Yan Yol Sok. No:6-8 811180 Üsküdar/İstanbul
- Xerox Büro Araçları Ticaret ve Servis A.Ş.
Kasap Sok., Konak Azer İşhanı No:12 Esentepe/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : HP, Lexmark, Canon gibi yazıcı üreticisi
firmaların kartuş ve yazıcı pazarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet konusu, HP, Lexmark, Canon gibi yazıcı
üreticisi firmaların kartuş ve yazıcı pazarlarında 4054 sayılı Kanun’u ihlal
ettiklerine ilişkindir. Söz konusu ihlal iddiasıyla ilgili olarak gönderilen şikayet
dilekçesinde özetle;
- HP, Lexmark, Canon gibi yazıcıların kartuş dolum ve yenilenmesi faaliyeti ile
uğraştıklarını, bu şirketler içinde yazıcı pazarında en büyük paya sahip olan
04-42/490-118
2
HP’nin OEM-Garanti Belgeleri’nin kapsamında ‘iki yıl boyunca, orijinal
malzeme kullanılmadığı andan itibaren garanti kapsamı dışındadır’ diye sözlü
veya yazılı sözleşmeler yapmakta olduğunu ve bu yolla tüketicilerin
yenilenmiş kartuş kullanımına engel olunduğu,
- bununla birlikte, Garanti Bilgileri Kitapçığı’nda ‘yenilenmiş kartuş kullanılabilir
ve arıza sebebi değil ise garanti süresi sona erdirilmez’ ibaresinin yer aldığı
ifade edilmiş ve gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.3.2004 tarih ve 1173 sayı ile
intikal eden başvuru üzerine düzenlenen 8.4.2004 tarih ve 2004-2-21/İİ-04-
AÖU sayılı Bilgi Notu Rekabet Kurulu’nun 15.4.2004 tarihli ve 04-26 sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının tespiti amacıyla Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca yazıcı üretimi ve dağıtımı yapan firmalar hakkında 15.4.2004 tarih ve
04-26/309-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Söz konusu karar uyarınca düzenlenen 2.6.2004 tarih, 2004-2-21/ÖA-04-A.A.
sayılı Önaraştırma Raporu, 7.6.2004 tarih ve REK.0.06.00.00/69 sayılı Başkanlık
önergesi ile 17.6.2004 tarih ve 04-42 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Önaraştırma Raporu'nda, yerinde
inceleme sırasında teşebbüslerde yapılan inceleme ve görüşmeler, şikayetçi ile
yapılan inceleme ve görüşmelerle, yeniden dolum kartuş/toner/şerit kullanan
kurumsal alıcılarla yapılan görüşmeler ve teknik servis raporlarının incelenmesi
neticesinde, şikayetçinin, yazıcı üreticisi teşebbüslerin, yazıcılarında kendi
lisansları altında üretilen kartuş, toner veya şeritlerin kullanılmasına yol açacak
şekilde iki ayrı ürünü bağlayarak rekabeti engelledikleri iddiasına ilişkin somut
belge ve bulgulara ulaşılamaması nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında bir
ihlalin varlığından söz edilemeyeceği ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler
Bilgisayar sektörü; yazılım, donanım, aksesuar ve diğer ilgili yan ürünlerin
üretimini ve dağıtımını gerçekleştiren ve bu alana ilişkin hizmetleri sunan sektör
olarak tanımlanabilir. Diğer birçok sektöre de girdi sağlayan bu sektör özellikle
bankacılık, finans, medya ve reklamcılık gibi sektörlerin vazgeçilmez bir parçası
haline gelmiştir. Bu bağlamda dünyanın her yerinde olduğu gibi Türkiye’de de
oldukça önemli bir konuma sahiptir. İşlev ve içerik bakımdan bilgisayar sektörü şu
alt bölümlere ayrılabilir:
1- Donanım : Bilgisayar sistemleri, kişisel bilgisayarlar, yazıcılar ile bilgisayar ve
çevre donanımlarının birbirlerine irtibatlanmasında kullanılan iletişim
sistemlerinden oluşan bölümdür.
04-42/490-118
3
2- Yazılım : Donanımların kullanıcı ihtiyaçlarına yönelik olarak çalışmalarına
olanak tanıyan özel olarak hazırlanmış kodlama sistemlerinin oluşturduğu
bölümdür.
3- Hizmetler : Donanım bakımı ve yazılım desteği ile eğitim ve danışmanlık
hizmetlerini kapsayan bölümdür.
4- Tüketim Malzemeleri : Sektörün donanım ürünleri dışında kalan bilgisayar
aksesuarlarının alım ve satımının yapıldığı bölümüdür.
İncelemenin konusunu oluşturan bilgisayar yazıcıları satış sonrası hizmetleri,
bilgisayar sektörünün hizmet alt bölümüyle ilgilidir. Bilgisayar yazıcıları ise
donanım alt bölümü içinde yer almaktadır. Bilgisayar donanımları girdi, işlem,
çıktı, iletişim ve yardımcı bileşenler olarak tasnif edilebilir. Yazıcılar bilgisayar
monitörleri ve projeksiyon cihazları gibi bir çıktı birimidir ve kullanıcıların
bilgisayar üzerinde yaptıkları işlemler ve/veya bu işlemlerin sonuçlarının kağıt vb.
ortamlara yazdırılmasında kullanılırlar. Yazıcılar üç ana grupta incelenebilir:
1- Nokta vuruşlu yazıcılar (dot-matrix printers) : Çalışma prensipleri daktiloya
benzer. Matriks düzeninde dizilmiş iğnelerin, bilgisayar tarafından gönderilen
komutlara göre hareket ederek, kağıt ile bu iğnelerin bulunduğu yazıcı kafası
arasında gergin duran şeride vurmasıyla karakterler tek tek kağıda yazdırılır.
Yazıcı kafasında bulunan iğne sayısına bağlı olarak çıktının kalitesi artar. İğne
sayısı genellikle 9, 18, 24’tür. Diğer iki yazıcı türüne göre avantajları; sürekli form
kullanabilmeleri ve karbonlu kağıt kullanılarak tek seferde birden fazla nüsha elde
edilebilmesidir. Renkli olanlarının renk kaliteleri oldukça düşüktür.
2- Mürekkep püskürtmeli yazıcılar (inkjet printers) : Bu yazıcılar da, nokta vuruşlu
yazıcılar gibi karakter bazında çalışırlar. Basma işlemi, bir ısıtıcının mürekkebi
200-300 dereceye kadar ısıtması ve ardından ısıtılan bu mürekkep damlacığının
çok yüksek bir hızda, baskı kafasında bulunan delik matrikslerden kağıda
püskürtülmesiyle gerçekleştirilir. Bu tür yazıcılar kalitelerinin artması ve
fiyatlarının düşmesiyle standart masaüstü bilgisayar sistemlerinde en çok
kullanılan yazıcılar haline gelmiştir. Oldukça sessiz çalışırlar, düşük maliyetle
fotoğraf kalitesinde renkli baskı yapabilirler.
3- Lazer yazıcılar (laser printers) : Yazıcı teknolojisinde en üst noktayı lazer
yazıcılar oluşturur. Daha çok ofis ve profesyonel kullanıma yöneliktirler. Basım
teknikleri fotokopi makinelerine benzer. Diğer yazıcı türlerine göre baskı kalitesi
oldukça yüksektir. Mürekkep püskürtmeli yazıcılardan daha sessiz ve hızlıdırlar.
Karakter bazında değil sayfa bazında çalışırlar.
Hem lazer hem de mürekkep püskürtmeli yazıcıların kalitesi inch başına nokta
(dot per inch - dpi) birimi ile ölçülür. Nokta vuruşlu yazıcılarda basma işlemi için
şerit, mürekkep püskürtmeli yazıcılarda kartuş, lazer yazıcılarda ise toner
kullanılır.
Türkiye’de bilgisayar yazıcılarına yönelik pazarın büyüklüğü 2002 yılında 104
trilyon TL.'dir. Türkiye’de pazarlanan yazıcıların tamamı yurtdışından ithal
edilmekte olup, ithalatçılar ve yetkili distribütörler vasıtasıyla pazarlanan başlıca
markalar; Hewlett Packard, Lexmark, Canon, Epson, IBM, Panasonic, OKI’dan
oluşmaktadır.
04-42/490-118
4
Türkiye’de pazarlanmakta olan bu markaların satış sonrası servis hizmetleri ise
bu amaçla kurulmuş servis noktaları aracılığıyla gerçekleştirilmektedir.
Yazıcıların sarf malzemeleri niteliğinde olan (kartuş ve toner pazarlaması
konusunda ise ortaya şöyle bir tablo ortaya çıkmaktadır) toner, kartuş ve şerit
pazarı dörde ayrılmaktadır:
1- HP, Lexmark, Canon gibi üretici firmaların kendi lisansları altında üretilen
kartuş ve tonerler.
2- Bu ürünlerin sahteleri.
3- Muadiller: Caretta, Pelikan, Veneta System gibi değişik markalar adı altında
orijinal sarf malzemelerinin yeniden doldurularak ikame edebilen ürünler.
4- Yeniden dolum kartuşlar: Orijinal ürünlerin yeniden doldurulması ve yeniden
dolum firmaların kendi markalarını basmalarıyla ortaya çıkan ürünler. Bu
sınıftaki ürünlerle muadil olarak nitelendirilen ürünler arasında sınır kesin
olarak çizilememektedir. Bu iki grup ürünün üretilmesi ve pazarlanması, küçük
çapta tesis kurmuş firmalar tarafından yapılabildiği gibi, herhangi bir
kırtasiyede veya internet cafede de yapılabilmektedir. Dolayısıyla tüketici bu
iki grup arasındaki kalite farkını her zaman fark edememekte, düşük kalitedeki
bir kartuş veya tonerin yol açtığı zararlardan dolayı bir üst grupta olup orijinal
sarf malzemelerine yakın kalitede olabilecek ürünleri de aynı düşük kalite
grubunda görebilmekte veya yeniden dolum ya da muadil kartuştan/tonerden
kaynaklanan bir sorunun yazıcıdan kaynaklandığını düşünebilmektedir.
Sadece toner, kartuş ve şeritten oluşan ürün gruplarına ilişkin toplam pazar
büyüklüğü hakkında objektif ve sağlıklı bilgi bulunmamaktadır. Bununla birlikte
yukarıda sayılan ürünlerle kağıt, disket gibi diğer ürünleri de kapsayan bilgisayar
sarf malzemeleri pazarının toplam büyüklüğü 2002 yılı için 158 trilyon TL.'dir.
Sarf malzemesi gelirlerine göre ilk beş şirketi; HP (% ), Despec (% ), Xerox
(% ), Hesmak (% ), Tekofaks Kağıt (% ); Yazıcı gelirlerine göre ilk beş
şirketi ise; HP (% ), OKİ-Europe (% ), Pancom (% ), Xerox (% ) ve
Epson-Türkiye (% ) oluşturmaktadır.
Tek renk lazer yazıcıda ilk beş şirket ve pazar payları şu şekilde sıralanmaktadır:
1-HP, %
2-Xerox, %
3-Samsung, %
4-Lexmark, %
5-Kyocera Mita, %
Renkli lazer yazıcı firmaları pazar payları aşağıdaki şekildedir:
1-HP, %
2-Minolta, %
3-Epson, %
4-OKİ, %
5-Xerox, %
04-42/490-118
5
Mürekkep püskürtmeli yazıcılarda firma pazar payları aşağıdaki şekildedir:
1-HP, %
2-Lexmark, %
3-Epson, %
4-Panasonic, %
5-Canon, %
Dot matrix yazıcı firmaları ve pazar payları ise şu şekilde sıralanmaktadır:
1-Panasonic, %
2-Epson, %
3-OKİ, %
4-Lexmark, %
5-Star, %
I.1.2. İlgili Ürün Pazarı
Şikayete konu teşkil eden ürünler, bilgisayar yazıcılarında sarf malzemesi olarak
kullanılan toner, kartuş ve şeritlerdir. Şikayetçinin ifadelerinden de anlaşılacağı
üzere bu ürünler sadece bir firma tarafından üretilmemektedir. Piyasada, farklı
markalar altında lisanslı olarak yapılan üretimin yanında, bu markaların muadili
olan ve bunları ikame edebilen yenilenmiş veya doldurulmuş kartuş, toner ve
şeritler de üretilmektedir. Bununla birlikte, tüm yeniden dolum ve yenilenmiş toner
ve kartuşların lisanslı ürünleri ikame edip etmediklerini tespit etmek mümkün
değildir. Çünkü muadil yada yeniden dolum kartuş, toner veya şeritlerin- üretim
koşul ve süreçlerindeki heterojenlik nedeniyle- lisanslı ürünlere yakın bir kaliteyi
her zaman yakaladıklarını söylemek mümkün değildir. Bunun yanında birtakım
ürünler herhangi bir yatırım olmaksızın amatör bir şekilde üretilmektedir, örneğin
boş olan bir kartuş kafası rastgele delinerek veya açılarak teknik olarak uyumsuz
bir mürekkep doldurulmakta veya enjekte edilmektedir. Dolayısıyla; bir
kırtasiyede doldurulan kartuş veya toner ile, orijinal HP, Lexmark, Canon vb.
marka kartuş veya tonerin aynı pazarda olduğunu söylemek doğru değildir.
Bununla birlikte, tüketici açısından bir değerlendirme yapıldığında daha farklı
durum ile karşılaşılmaktadır. Bazı tüketiciler için satın alacakları sarf
malzemesinin fiyatı öncelikli öneme sahip olmakta ve %50’lere varan fiyat farkı
nedeniyle kalite ikinci planda kalmaktadır. Bu sebeple orijinal ürün yerine muadil
veya yeniden dolum ürün tercih edilmektedir.
AB Komisyonu, ilgili pazara ilişkin duyurusunda ilgili pazar şu şekilde
tanımlanmaktadır:
İlgili ürün pazarı; ürünün özellikleri, fiyatları ve kullanım amaçları açısından
tüketici tarafından değiştirilebilir ya da ikame edilebilir sayılan bütün ürünleri
ve/veya hizmetleri kapsar.
Tanımdan da anlaşılacağı üzere, ilgili pazar kavramı temelde ürünlerin birbirleri
ile ikame edilip edilemeyeceğine göre belirlenmektedir. Pazarın tespitinde tüketim
ikamesi ve dolayısıyla talep esnekliğinin yanında üretim ikamesi ve arz esnekliği
04-42/490-118
6
de dikkate alınmaktadır. 4054 sayılı Kanun'da ilgili pazarın nasıl tanımlanacağına
ilişkin bir açıklık bulunmamakla birlikte, 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin
alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'de pazar tanımının
nasıl yapılacağına yönelik bazı çıkarımlarda bulunmak mümkündür. Mezkur
Tebliğe göre;
İlgili ürün pazarının tespitinde, birleşme veya devralma konusu olan mal ve
hizmetlerle, tüketici gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından
aynı sayılan mal veya hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınır; tespit edilen
pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da göz önüne alınır (md.4).
Yukarıdaki bilgiler ışığında, ilgili ürün pazarı “yazıcı toner, kartuş ve şeritleri
pazarı” olarak tespit edilmiştir. Zira, kullanıcılar açısından orjinal ve muadil
kartuşların birbirleriyle en azından belli oranda ikamesi mümkündür. Bu pazarda
lisanslı ürünlerin yanı sıra bu ürünler ile ikame edebilecek belirli bir kaliteyi
yakalamış olan muadil ve yeniden dolum ürünler bulunmaktadır. Esas faaliyet
alanı farklı olan teşebbüsler (kırtasiye, internet café gibi) tarafından üretilen ve
belirli bir kaliteyi haiz olmayan kartuş, toner ve şeritler bu inceleme açısından
kapsam dışında tutulmuştur.
I.1.3. İlgili Coğrafi Pazar
Sözkonusu ürünler tüm Türkiye çapında satışa sunulduğundan ilgili coğrafi pazar
"Türkiye Cumhuriyeti Sınırları" olarak ele alınmıştır.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Şikayetçinin 8.3.2004 tarihinde Kuruma yapmış olduğu ziyaret sırasında ilk önce
şifahen, ardından yazılı bir dilekçe ile ifade etmeye çalıştığı şikayet konusu
eylemin aşağıdaki şekilde gerçekleştiği iddia edilmektedir.
HP, Lexmark, Canon gibi yazıcı üreticisi firmaların dağıtıcıları, baş bayileri veya
teknik servisleri, ürünlerin satışı esnasında müşterilere sözlü bildirimlerde
bulunarak, yazıcıların içinde bulunan ve yaklaşık 2 yıllık ömrü olan kartuşların
tükenmesini müteakip orijinal kartuş kullanılmadığı takdirde yazıcının garanti
kapsamı dışına çıkacağını kayıt altına almaktadırlar. Bu durum, üreticilerin garanti
belgelerinde yeralan hükümlerle bir çelişki meydana getirmekte ve garanti
belgesinde yazan şartlarla fiiliyatta gerçekleşenler birbirinin tersi bir durum
yaratmaktadır. HP’nin Garanti Belgesi ve Sınırlı Garanti Bildirim Kitapçığı’nda yer
alan çeşitli hükümler bu duruma örnek olarak gösterilmektedir.
HP Garanti Belgesi’nin 9.maddesinde,
"Malla beraber kullanılan Hewlett-Packard olmayan donanım, yazılım, arabirim,
aksesuar veya orijinal HP üretimi olmayan sarf malzemelerinden; yetkisiz onarım,
modifikasyon, yer değiştirme, malın tüketiciye tesliminden sonraki yanlış taşıma,
yanlış ve yetersiz bakım, kalibrasyon veya yanlış kullanımdan; mal için
yayınlanan çevre spesifikasyonlarına aykırı kullanım yerinin iyi
hazırlanmamasından; hava tesisatının yetersizliği, malın aşırı nemli veya sıcak
ortamlarda kullanılması (mal ile ilgili kullanım ve çalışma koşullarının detaylarını
kullanım kılavuzunda bulabilirsiniz) veya elektronik devrelere zararlı, aşındırıcı
ortamda çalıştırılmasından, kaza, darbe, elektrik, nakliyat, doğal afetlerden
04-42/490-118
7
kaynaklanan arızalar, sayılanlarla sınırlı kalmamakla beraber garanti kapsamı
dışındadır." denilmektedir.
HP Yazıcı Sınırlı Garanti Bildirimi Kitapçığı’nın 2.maddesinde ise,
‘‘HP’nin sınırlı garantisi, yalnızca ürünün normal kullanımı sonucu ortaya çıkan
kusurları kapsar; aşağıda belirtilen durumlarda geçerli değildir:
……
HP tarafından sağlanmamış olan veya desteklenmeyen yazılım, arabirim, ortam,
parça ve malzemeler veya
...…
HP yazıcı ürünleri için, HP ürünü olmayan bir mürekkep kartuşun veya yeniden
doldurulmuş bir kartuşun kullanılması müşteriye verilen garantiyi ve müşteri ile
yapılmış olabilecek HP destek sözleşmesini etkilemez. Ancak, yazıcıdaki arıza
veya hasarın HP ürünü olmayan veya yeniden doldurulmuş bir mürekkep
kartuşundan kaynaklandığı saptanırsa, HP, yazıcının ilgili arıza ve hasar için
servisinde uyguladığı normal saat ve malzeme ücretlerini kullanıcıdan talep
edecektir’’ denilmekte ve Kitapçığın 8. maddesinde,
‘‘Yürürlükteki herhangi bir yazıcı kartuşu garantisi, yeniden doldurulmuş, yeniden
üretilmiş, yenilenmiş, hatalı kullanılmış veya herhangi bir şekilde değişiklik
yapılmış HP yazıcı kartuşları için geçerli değildir.’’ İfadesi yer almaktadır.
Görüldüğü gibi, müşterilere verilen garantiler çerçevesinde orijinal HP ürünü
olmayan sarf malzemelerinden kaynaklanan arıza ve hasarlar, HP servislerinde
uygulanan normal saat ve malzeme ücretleri karşılığı tamir edilmekte; orijinal sarf
malzemelerinden kaynaklanan hasarlar ise direkt olarak garanti kapsamına
alınmaktadır.
Şikayetçi, garanti belgesinde ve kitapçıkta yer alan bu hükümlerin varlığına
rağmen piyasada tam tersi uygulamalara rastlanıldığını, yazıcı üreticisi firmaların
teknik servislerinin yazıcıda yenilenmiş/doldurulmuş kartuş/toner/şerit gördükleri
takdirde kartuş/şerit/tonerden kaynaklanmayan bir arıza halinde dahi bu arızaları
tamir etmediklerini ve yazıcıyı garanti kapsamı dışında tuttuklarını iddia
etmektedir. Bunun yapılmasındaki amacın da tüketicilerin yazıcılarda orijinal
kartuş veya toner kullanmalarını dolaylı olarak zorlamak olduğu belirtilmektedir.
Konunun detaylı olarak araştırılıp incelenmesine yönelik olarak açılan
önaraştırma çerçevesinde, Raportörlerce yazıcı ve sarf malzemeleri pazarlarında
faaliyet gösteren ve pazar payları bakımından önem arz eden teşebbüslerle
çeşitli görüşme ve incelemeler yapılmış, teşebbüs yetkililerinin ilgili şikayet
hakkındaki görüş ve açıklamalarına başvurulmuştur.
Raportörlerce yerinde yapılan inceleme sürecinde yapılan görüşmelerde
yapılan tespitlerden ve bu çerçevede teşebbüslerden talep edilen yazıcı
kullanım kılavuzlarında yer alan hükümlerden, üretici firmaların orijinal
olmayan kartuş kullanımını tasvip etmemekle birlikte yasaklamadıkları (veya
bu tür kullanımları engellemedikleri) anlaşılmaktadır. Teşebbüsler, orijinal
olmayan kartuşların kullanıldığı yazıcılarda, kartuştan kaynaklanmayan
arızaların garanti kapsamı dahilinde tamir edildiğini, kendilerinin orijinal kartuş
04-42/490-118
8
kullanılmaması nedeniyle yazıcıları garanti kapsamı dışına çıkarmak gibi bir
uygulamalarının olmadığını belirtmişlerdir (Bunun yanında şikayet
dilekçesinde bu tür uygulamaları yaptığı iddia edilen HP, şikayetçinin iddia
ettiği yönde herhangi bir uygulamanın münferit olarak vuku bulmasını
engellemek gayesiyle, teknik servislere bu konuda bir uyarı yazısı
gönderilmesi hususunda sorumlu yöneticilere bir yazı göndermiştir.). Şikayetçi
tarafından da orijinal olmayan kartuş kullanılması nedeniyle, yazıcıda
meydana gelen ve kartuştan kaynaklanmayan arızaların garanti kapsamı
dışına çıkarıldığını gösterir herhangi bir belge delil olarak ibraz edilmemiş,
sadece yetkili teknik servisler tarafından şikayet konusu uygulamalara maruz
kaldıkları iddia edilen bazı yazıcı kullanıcılarının iş adresleri ve telefon
numaraları raportörlere sunulmuştur. Şikayet konusu edilen olayla ilgili olarak,
HP’nin teknik servis raporlarının incelenmesi sonucunda da, bu hususla ilgili
herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır. Söz konusu raporlarda, yeniden dolum
kartuş kullanılması halinde, makinede meydana gelen arızalara dahi bakıldığı
fakat daha sonraki yazıcı kullanımları için uyarılmaları yönünde ifadeler
bulunmaktadır. Yeniden dolum kartuştan kaynaklanmayan arızalar ise, garanti
sözleşmeleri ile ilgili gerekli şartları taşımaları halinde garanti kapsamında
değerlendirilmektedir.
Bu bağlamda, Raportörlerce şikayetçinin özellikle HP’nin uygulamalarıyla ilgili
referans olarak isimlerini verdiği HP yazıcı kullanıcısı teşebbüs ve kurumlarla
yapılan telefon görüşmelerinde yetkili kişilere, iki yıllık garanti süresi içinde
yazıcıda yenileme veya dolum kartuştan kaynaklanmayan bir arıza meydana
geldiğinde yetkili servislerin yenileme/dolum kartuş sebebiyle yazıcıyı garanti
dışı bırakıp bırakmadıkları sorulmuştur. İlgililerden çoğu, böyle bir olayla
karşılaşmadıklarını belirtirken sadece biri, iki ay kadar önce bir yetkili servisin
kendisine şifahi olarak dolum veya yenileme kartuşun yazıcıyı garanti
kapsamı dışına çıkaracağını bildirdiğini belirtmiştir.
Ayrıca, Raportörlerce konuyla ilgili olarak HP yazıcılarının kullanıldığı bir
kurum olan Devlet Malzeme Ofisi (DMO) Bilgi İşlem Şube Müdürü ile telefon
görüşmesi yapılmıştır. İlgili, DMO’nun iki üç yıl öncesine kadar dolum kartuş
veya toner kullandığını, fakat bu ürünler nedeniyle yazıcılarında çeşitli
hasarlar meydana geldiğini ve bu sebeple DMO’ya son iki üç yıldır dolum veya
yenileme kartuş ya da toner alımı yapılmadığını, ihalelere sadece orijinal
kartuş, toner marka satıcılarının girmelerine izin verildiğini belirtmiştir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
yerinde inceleme sırasında teşebbüslerde yapılan inceleme ve görüşmeler,
yeniden dolum kartuş/toner/şerit kullanan kurumsal alıcılarla yapılan görüşmeler
ve teknik servis raporlarının incelenmesi neticesinde, şikayetçinin, yazıcı
üreticisi teşebbüslerin, yazıcılarında kendi lisansları altında üretilen kartuş, toner
veya şeritlerin kullanılmasına yol açacak şekilde iki ayrı ürünü bağlayarak
rekabeti engelledikleri iddiasına ilişkin olarak somut belge ve bulgulara
ulaşılamaması nedeniyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
kapsamında bir ihlalin varlığından söz edilemeyeceğine; dolayısıyla başvuru
04-42/490-118
9
konusu iddialara yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy