(4734 S. K. m. 54, 56, 65) (Hizmet Alımları İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m. 8, 9, 14) (İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ m. 12)
Toplantı No: 2014/022
Gündem No: 7
Karar Tarihi: 19.03.2014
Karar No: 2014/UH.II-1400
Şikayetçi: Er Yemek Tem.Gıda İnş.Tur.Mad.İmal.San.Tic.Ltd.Şti., İVEDİK ORGANİZE SAN. 30. CAD. NO:5 ANKARA
İhaleyi Yapan Daire: Makina Ve Kimya Endüstrisi Kurumu Genel Müdürlüğü Mke Mühimmat Fabrikası Müdürlüğü -Ticaret Müdürlüğü, Mke Mühimmat Fabrikası İstasyon Civarı KIRIKKALE
Başvuru Tarih ve Sayısı: 20.02.2014 / 6500
Başvuruya Konu İhale: 2013/191746 İhale Kayıt Numaralı "2014 Yılı İçin %20 Toleransla 175000 Adet Yemek Yapım Ve Dağıtım Hizmetleri" İhalesi
Kurumca Yapılan İnceleme ve Değerlendirme: Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Genel Müdürlüğü MKE Mühimmat Fabrikası Müdürlüğü tarafından 23.01.2014 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “2014 Yılı İçin %20 Toleransla 175000 Adet Yemek Yapım ve Dağıtım Hizmetleri” ihalesine ilişkin olarak Er Yemek Tem. Gıda İnş. Tur. Mad. İmal. San. Tic. Ltd. Şti.nin 03.02.2014 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 06.02.2014 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 20.02.2014 tarih ve 6500 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 20.02.2014 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2014/835 sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
Karar: Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,
1) İdarenin yaklaşık maliyeti tespit ederken uyguladığı yöntemin 4734 sayılı Kanun ve ikincil mevzuata aykırı olduğu, zira idarece verilen cevap yazısında "Kırıkkale'de mevcut Fabrika müdürlüklerinin yemek fiyat ortalamasının %40'ı, idare fabrikasının mevcut fiyatının %40'ı ve firma fatura fiyatlarının %20'sinin baz alındığı, Hizmet Alımları İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin 9'uncu maddesine göre yapılan hesaplamada kâr oranının %20 olarak belirlendiği ve netice olarak çıkan fiyatın 6,42 TL olduğu" hususlarının ifade edildiği, idarece yapılan yaklaşık maliyeti tespitinin keyfi bir uygulama olduğu,
İdarenin yaklaşık maliyeti tespit ederken uyguladığı yöntemin yanısıra söz konusu formüle göre yapılan hesaplamanın sonucunda bulunan fiyatın 7,72 TL olması gerekirken, 6,42 TL olarak belirlendiği, bulunan sonucun hatalı olduğu,
İdarenin yaklaşık maliyet tespitinin gerçeği yansıtmadığı, aynı işle ilgili 30.10.2013 tarihinde yapılan 2013/132478 İKN’li iptal edilen ilk ihalede idarenin yaklaşık maliyeti hesaplarken firmalardan aldığı proforma faturaların ortalamasının 8,18 TL olduğu, mevcut ihalede olumsuz ekonomik ortama rağmen fiyatların azalması değil artmasının gerektiği, dolayısıyla bu fiyatın gerçeği yansıtmadığı,
2) İhalede şaibe oluştuğu, zira Haydaroğlu Ltd. Şti.nin de 6,42 TL birim fiyat verdiği, bu hususun yaklaşık maliyetin katılımcı firmalardan biri tarafından daha önce bilindiği şeklinde yorumlanabileceği, bu nedenle ihalenin iptal edilmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
1) Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:
Başvuru konusu işin 2014 Yılı İçin %20 Toleransla 175000 Adet Yemek Yapım ve Dağıtım Hizmetleri işi olduğu, isteklilerin tekliflerini, birim fiyatlar üzerinden verecekleri, ihale sonucu üzerine ihale yapılan istekliyle, her bir iş kaleminin miktarı ile bu kalemler için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim fiyat sözleşme imzalanacağı ve ihalede işin tamamı için teklif verileceği anlaşılmıştır.
İdarece aslına uygunluğu onaylanarak Kuruma gönderilen ihale işlem dosyasında yer alan yaklaşık maliyete esas belgeler incelendiğinde;
Yaklaşık maliyetin;
Yaklaşık Maliyet Bileşenleri
TL
6,42 TL birim fiyat * 175.000 Adet Yemek
(a+b+c=6,42 TL)
1.123.500,00
a-Kırıkkale'de mevcut fabrika müdürlüklerinin yemek fiyat ortalamasının %40'ı
2,304
b- idare fabrikasının mevcut fiyatının %40'ı
2,476
c- firma fatura fiyatlarının %20'si
1,636
Kâr- Yaklaşık maliyet hesap cetvelinde herhangi bir oran veya parasal bir miktar öngörülmemiştir.
Genel Toplam
1.123.500,00 TL
Olarak hesaplandığı görülmüştür.
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktar ve fiyatların tespiti” başlıklı 8’inci maddesinde“(“(1) İdareler, yaklaşık maliyetin hesaplanabilmesi için öncelikle ihale konusu hizmeti oluşturan iş kalemlerini veya gruplarını ve bunlara ilişkin miktarları tespit ederler. Bu amaçla, idare tarafından gerek duyulduğunda, aşağıda belirtilen esas ve usuller çerçevesinde miktar araştırması da yapılabilir.
(2) Yaklaşık maliyete ilişkin fiyatların tespitinde;
a) Kamu kurum ve kuruluşlarınca işin niteliğine göre belirlenmiş fiyatlar,
b) İhaleyi yapan idare veya diğer idarelerce gerçekleştirilmiş aynı veya benzer işlerdeki fiyatlar,
c) İlgili odalarca belirlenmiş fiyatlar,
ç) İhale konusu işi oluşturan iş kalemlerine veya gruplarına ilişkin olarak piyasadan yapılacak fiyat araştırması kapsamında elde edilecek fiyat tekliflerinin aritmetik ortalaması alınmak suretiyle ya da konusunda uzman bilirkişi ve ekspertizlerden soruşturularak oluşturulan fiyatlar,
d) İhale konusu işe ilişkin olarak Bütçe Uygulama Talimatlarında ve/veya Sağlık Uygulama Tebliğinde yer alan fiyatlardan KDV veya farklı nitelikteki diğer giderler indirilmek suretiyle bulunan fiyatlar,
Esas alınır.
(3) İdareler yaklaşık maliyete ilişkin fiyatların tespitinde, (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen fiyatların birini, birkaçını veya tamamını herhangi bir öncelik sırası olmaksızın kullanabilirler.
(4) Fiyat araştırması için yapılan çalışmalarda fiyat sorulacak kişi ve kuruluşlara yazılan yazıda fiyatı tespit edilecek iş grubu veya iş kaleminin ayrıntılı özelliklerine yer verilir. Fiyat istenecek kişi ve kuruluşlara aynı koşulları taşıyan yazılarla başvurulur ve fiyatlar KDV hariç istenir. İstenen özellikleri taşımayan veya gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmadığı düşünülen fiyat bildirimleri ve proforma faturalar değerlendirmeye alınmaz ve buna ilişkin gerekçeler yaklaşık maliyet hesap cetvelinde gösterilir.
(5) Özelliği bulunan hizmet alımlarında; önceki yıllarda bitirilmiş benzer nitelikteki işlerde oluşan fiyatların piyasa fiyatları ile karşılaştırılması suretiyle bulunan fiyatlar veya benzer nitelikteki hizmetlerde uzmanlık ve deneyimini kanıtlamış kamu ve özel sektör kuruluşları ile gerçek kişilerden soruşturularak oluşturulan fiyatlar kullanılabilir. Yapılan her türlü araştırmaya rağmen fiyatın tespit edilemediği veya tespit edilen fiyatların rayiçleri yansıtmadığının anlaşıldığı durumlarda; idarece re’sen fiyat belirlenir ve gerekçesi yaklaşık maliyet hesap cetvelinde gösterilir.” Hükmü,
Aynı Yönetmelik’in “Yaklaşık maliyetin hesaplanması ve güncellenmesi” başlıklı 9’uncu maddesinde “(1) Birim fiyat üzerinden teklif alınan ihalelerde;
a) Her bir iş kaleminin miktarını ve gerçekleştirilmesine ilişkin şartları gösteren bir cetvel hazırlanır. Bu cetvelde her bir iş kaleminin adı, birimi, birim fiyatı ve bu fiyata dahil olan maliyetler ile varsa diğer unsurlar gösterilir.
b) Birim fiyata dahil olan maliyetler, iş kalemi ile ilgili bütün unsurları içerecek şekilde düzenlenir ve bu iş kalemine dahil olmayan başka giderler öngörülmez.
(2) Götürü bedel üzerinden teklif alınan ihalelerde, işin gerçekleştirilmesine ilişkin şartları gösteren bir cetvel hazırlanır. Bu cetvelde işçilik ile varsa malzeme, ekipman ve diğer unsurlar için belirlenen fiyatlar ve bu fiyata dahil olan maliyetler gösterilir.
(3) Hizmetin gerçekleştirilmesi için gerekli olan iş kalemlerine veya iş gruplarına ilişkin miktarların tespit edilen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutarların toplanması ile elde edilen genel toplam tutar, sözleşme giderleri ve genel giderler ile KDV hariç olarak belirlenir. Bulunan bu tutara işin niteliği dikkate alınarak % 20 oranını geçmemek üzere yüklenici kârı eklenir. Bu tutar, kâr hariç belirlenen genel toplam tutar üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler ile toplanarak yaklaşık maliyet hesaplanır. Buna ilişkin hesap cetveli hazırlayanlarca imzalandıktan sonra, ihale onay belgesinin ekine konularak ihale yetkilisine sunulur. Yüklenici için öngörülen kar tutarının bu cetvelde gösterilmesi zorunludur.
(4) Yaklaşık maliyetin, hesaplandığı tarihten itibaren ihalenin ilk ilan veya davet tarihine kadar güncelliğini kaybettiği durumlarda, işi oluşturan unsurlara ilişkin maliyetler idarelerce, Türkiye İstatistik Kurumu aylık ÜFE Genel Endeksi (2003=100 Üretici Fiyatları Endeksi G satırındaki endeks) üzerinden güncellenir.
(5) Asgari ücret ve diğer işçilik maliyetlerinde ilgili mevzuatından kaynaklanan değişiklikler nedeniyle yaklaşık maliyetin ihale tarihine kadar geçen sürede değişikliğe uğradığının belirlenmesi durumunda, gerekçesi belirtilmek suretiyle ihale komisyonu tarafından, bu maliyetler dikkate alınarak yaklaşık maliyet güncellenir.” hükmü yer almaktadır.
İdarenin şikâyete cevap yazısında hem mevcut Fabrika müdürlüklerinin yemek fiyat ortalamasının, hem idare fabrikasının mevcut fiyatının, hem de firma fatura fiyatlarının baz alındığı anlaşılmıştır. İdarece anılan Yönetmeliğin 8’inci maddesinde yer alan “…İdareler yaklaşık maliyete ilişkin fiyatların tespitinde, (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen fiyatların birini, birkaçını veya tamamını herhangi bir öncelik sırası olmaksızın kullanabilirler.” şeklindeki hükmün esas alınarak uygulandığı ve yöntem belirleme hususunda mevzuatın verdiği takdir yetkisinin kullanıldığı kabul edilmiştir.
İdarece gönderilen ihale işlem dosyasında yaklaşık maliyetin tespitine ilişkin yer alan belgeler incelendiğinde;
İdarenin yaklaşık maliyetini Kırıkkale'de mevcut Fabrika müdürlüklerinin yemek fiyat ortalamasının %40'ı, idare fabrikasının mevcut fiyatının %40'ı ve firma fatura fiyatlarının %20'sinin baz alınarak belirlediği görülmektedir.
Her ne kadar “aynı işle ilgili 30.10.2013 tarihinde yapılan 2013/132478 İKN’li iptal edilen ilk ihalede idarenin yaklaşık maliyeti hesaplarken firmalardan aldığı proforma faturaların ortalamasının 8,18 TL olduğu, mevcut ihalede olumsuz ekonomik ortama rağmen fiyatların azalması değil artmasının gerektiği, dolayısıyla bu fiyatın gerçeği yansıtmadığı,” iddia edilmiş ise de inceleme konusu ihalede idarenin piyasa araştırması yaparken ilgili firmalara yazdığı yazılara ihale işlem dosyasında rastlanılmamakla beraber, 2 adet firma tarafından 2014 yılı için yapılan inceleme konusu ihale için verilen fiyat teklifinin mevcut olduğu görülmüştür. 4 çeşit yemek ve sonrası hizmetler için alınan tekliflerden birisinin başvuru sahibine ait olup günlük 8,10 TL, diğer fiyat teklifinin ise Hasad Gıda Ltd. Şti.nce verildiği ve günlük birim fiyatın 8,25 TL tutarında olduğu görülmüştür.
Kaldı ki, her ihalenin kendi içerisinde bir bütün olduğu, aynı idare gerçekleştirmiş olsa dahi bir başka ihalede kullanılan yaklaşık maliyetin idarece yeniden kullanılmasının zorunlu olmadığı, ihale kararının aynı türde bile olsa başka ihalelere atıf, kıyas ve yorum yapılarak verilmediği hususu da izahtan varestedir.
İdarece şikâyete cevap yazısında, piyasadan alınan 2 teklifin aritmetik ortalamasının (8,18 TL) %20’sinin (1,636 TL) yaklaşık maliyet hesabında kullanıldığı ifade edilmiştir. Yaklaşık maliyet hesap cetvelinde aynı tutara yer verildiği görülmüştür.
Yaklaşık maliyet hesap cetvelinde Kırıkkale'de mevcut Fabrika müdürlüklerinin yemek fiyat ortalamasının %40'ının hesaba esas alınan kriterlerden birisi olarak belirlenmiştir. Yaklaşık maliyet hesap cetveli incelendiğinde, ihale yapan idarenin Genel Müdürlüğüne yazılan 28.11.2013 tarihli yazı içeriğinden kurum genelinde yapılan araştırmada;
Pirinç Fabrikası 5,60 TL
Ağır Silah ve Çelik Fabrikası 5,19 TL
Silah Fabrikası 5,67 TL
Destek Tesisleri İşl. Md. 5,73 TL
Kırıkkale Barut Fabrikası 6,63 TL
Şeklindeki birim fiyatlara ulaşıldığı görülmüştür. Söz konusu fiyatların aritmetik ortalamasının (28,82/5=5,76 TL) %40’ı alındığında elde edilen (5,76/100*40=2,304 TL) tutarın yaklaşık maliyette baz alınan tutar olduğu görülmüştür.
Piyasa araştırması sonucunda elde edilen fiyatların aritmetik ortalamasının %40’ının 1,636 TL, Kırıkkale'de mevcut Fabrika müdürlüklerinin yemek fiyat ortalamasının %40'ının 2,304 TL olduğu mevcut belgelerden teyit edilse de fabrikanın mevcut yemek fiyatı bilgisini içeren bir belgenin dosyada bulunmadığı tespit edilmiştir. Ancak, başvuru sahibinin idareye verdiği 12.02.2014 tarihli başvuru dilekçesi kapsamından mevcut yüklenici olarak birim fiyatın 6,22 TL olduğunun ifade edildiği görülmüştür. Buna göre, 6,22 TL nin %40 ‘ı 2,488 TL olup, bütün fiyat kriterlerinin toplamının (1,636+2,304+2,488=6,428 TL) 6,4288 TL olduğu, idarece baz alınan birim fiyatın yanlış hesaplanmadığı ancak, yuvarlama yapılmaksızın ve kâr oranı ilave edilmeksizin 6,42 olarak kullanıldığı anlaşılmıştır. Toplam yaklaşık maliyetin kâr içermeyen 6,42 TL fiyat ile toplam öğün sayısının (175.000) çarpılması sonucunda 1.123.500,00 TL olarak belirlendiği,
Anılan Yönetmelik hükmü gereğince %20 oranını geçmemek üzere yüklenici kârı ekleneceği, yüklenici için öngörülen kar tutarının hesap cetvelinde gösterilmesi zorunlu olduğu halde yaklaşık maliyet hesap cetvelinde yüklenici kârı için herhangi bir oran veya parasal bir miktar öngörülmediği, dolayısıyla “yaklaşık maliyetin mevzuata uygun hazırlanmadığı” iddiasının bu yönüyle yerinde olduğu anlaşılmakla beraber;
Yaklaşık maliyette kâr oranı öngörülmediği durumlarda kârsız yaklaşık maliyetin tespit edilmesi hususunda yerleşik Kurul kararları gereğince %20 kâr oranı varsayımından hareketle belirlenen 936.250,00 TL sınır değerin altında teklif olmadığı ve aşırı düşük teklif sorgulaması yapılmaksızın ihale kararının verildiği, dolayısıyla izah edilen mevzuata aykırılık sebebiyle hak kaybı bulunmadığından, bu aykırılığın esasa etkili olmadığı sonucuna varılmıştır.
2) Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:
İdareye yapılan şikâyet başvurularında söz konusu iddiaya yer verilmediğinden, idarenin cevap yazısında bu konuya ilişkin bir değerlendirme bulunmamaktadır.
4734 sayılı Kanun’un “Kuruma itirazen şikâyet başvurusu” başlıklı 56’ncı maddesinin ikinci fıkrasında; “Kurum itirazen şikâyet başvurularını başvuru sahibinin iddiaları ile idarenin şikâyet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar ve itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açılarından inceler.” hükmüne,
İhalelere Yönelik Yapılacak Başvurular Hakkında Yönetmelik’in “Başvuruların şekil unsurları” başlıklı 8’inci maddesinin onuncu fıkrasında; “İdarenin şikâyet üzerine aldığı kararda belirtilen hususlar hariç, şikâyet başvurusunda belirtilmeyen hususlar itirazen şikâyet başvurusuna konu edilemez” hükmüne,
Anılan Yönetmelik’in “İtirazen şikâyet başvuruları” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında “İdareye yapılan şikâyet başvurusu üzerine idare tarafından alınan kararın uygun bulunmaması veya süresi içinde karar alınmaması hallerinde veya şikâyet ya da itirazen şikâyet üzerine idare tarafından alınan ihalenin iptali kararlarına karşı doğrudan Kuruma itirazen şikâyet başvurusunda bulunulabilir.” hükmüne yer verilmiştir.
İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ’in “Kurum tarafından yapılacak işlemler” başlıklı 12’nci maddesinin ikinci fıkrasında “İdareye başvuru konularının yanı sıra yeni konular da eklenerek Kuruma başvurulması halinde ise, itirazen şikâyet başvurusunun incelenmesinde idareye başvuru konusu edilmeyen hususlar dikkate alınmaz.” açıklaması yer almaktadır.
Kuruma itirazen şikâyet başvurusunda bulunmanın ön koşulu idareye usulüne uygun şikâyet başvurusu yapılmasıdır. Anılan iddia ile ilgili başvuru sahibinin idareye şikâyet başvurusunun olmadığı, doğrudan Kuruma başvuruda bulunulduğu anlaşıldığından anılan mevzuat doğrultusunda bu iddiaya ilişkin olarak 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince başvurunun reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun’un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,
Oybirliği ile karar verildi. (¤¤)