(4734 S. K. m. 37, 38) (Kamu İhale Genel Tebliği m. 79)
Toplantı No: 2014/006
Gündem No: 18
Karar Tarihi: 20.01.2014
Karar No: 2014/UH.II-370
Şikayetçi: Ferhat Hazır Yemek Güv. İnş. Tem. San. Ve Tic. Ltd .Şti., ERCİŞ YOLU ÜZERİ DOĞU GIDA TOPYANCILAR SİTESİ C BLOK NO : 28 VAN
İhaleyi Yapan Daire: İstanbul Bakım Rehabilitasyon Ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü, Şeyhli Mah. Hilal Cad. Kültür Sok. No:2 Kurtköy 34906 İSTANBUL
Başvuru Tarih ve Sayısı: 24.12.2013/40659
Başvuruya Konu İhale: 2013/146003 İhale Kayıt Numaralı "12 Ay Süreli Mamül Yemek Pişirilmesi Dağıtım Ve Sonrası Hizmetleri Alım İşi" İhalesi
Kurumca Yapılan İnceleme ve Değerlendirme: İstanbul Bakım Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü tarafından 19.11.2013tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “12 Ay Süreli Mamül Yemek PişirilmesiDağıtım ve Sonrası Hizmetleri Alım İşi” ihalesine ilişkin olarak Ferhat Hazır Yemek Güv. İnş. Tem. San. ve Tic. Ltd .Şti.nin 13.12.2013tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 13.12.2013tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 24.12.2013tarih ve 40659sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 24.12.2013tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2013/4849sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
Karar: Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, ihalenin Doyaş Yemek Gıda ve Servis Hiz. San. Tic. A.Ş. üzerinde bırakıldığı, tekliflerinin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlendiği ifade edilmekte, anılan istekli tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasına ilişkin olarak;
İhale konusu işin 01.01.2014-31.12.2014 tarihleri arasında gerçekleştirileceği, ayrıca İdari Şartname’nin46.1’inci maddesi ile Sözleşme Tasarısı’nın 14.2’nci maddesinde fiyat farkı verilmeyeceğinin düzenlendiği, dolayısıyla, 2014 yılı içerisindeki ücret farklarının göz önünde bulundurularak işçilik hesaplaması yapılmasının gerektiği, bu bağlamda ihale üzerinde bırakılan isteklinin işçilik giderlerinin detaylı olarak incelenmesi gerektiği,
Anılan istekli tarafından mevzuata uygun proforma fatura sunulmasının mümkün olmadığı, zira proforma faturalarda belirtilen birim fiyatların piyasa şartlarına ve hayatın olağan akışına uygun olmadığı, kaldı ki proforma faturaların Kamu İhale Genel Tebliği’nde belirtilen beyan, imza ve kaşeleri taşımadığı,
Hizmetin ifası sırasında yüklenicinin temin etmekle yükümlü olduğu araç gereçlerin ve bu araç gereçlere ilişkin bakım ve onarım giderlerinin yükleniciye ait olduğu, bu gider kalemlerine ilişkin hesaplamaların da yine Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesi gereği tevsik edici belgelerle hesaplara dahil edilmesi gerektiği, bu itibarla, anılan isteklinin bahse konu hesaplamaları hangi temeller doğrultusunda hesapladığı ve bu hesaplamaları anılan Tebliğ’de belirtilen belgelerle tevsik edip etmediği hususlarının detaylı olarak incelenmesi gerektiği,
İşçi kıyafetlerine ilişkin giderlerin belgelerle tevsik edilmesine gerek bulunmamakla birlikte maliyet hesaplamalarında gösterilmesinin gerekli olduğu, bu bağlamda ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından kıyafet bedellerinin maliyet hesaplarına dahil edilip edilmediğinin incelenmesi gerektiği,
Teknik şartnamede tüm ürünlerin piyasada satılan en iyi cins ürünler olması gerektiğinin düzenlendiği, bu bağlamda sebze ve meyvelere ilişkin proforma faturaların birinci kalite ürünler olarak belgelendirilip belgelendirilmediğinin incelenmesi gerektiği,
İlaçlama hizmeti fiyatının fiyat teklifi ile değil proforma fatura ile tevsik edildiği, bu durumda belgede SMMM/YMM beyanının teklife konu iş kısmı için mevzuatın öngördüğü beyan ile uyumlu olmadığı,
Anılan isteklinin yürütmekte olduğu işler için aldığı mal ve hizmetlere ilişkin faturalardaki fiyatlar ile proforma faturalardaki fiyatların birbiriyle uyumsuz olduğu, yanıltıcı belge sunulduğu, bunların teyit edilmesi gerektiği,
Sunulan tüm proforma faturaların gerçeği yansıtıp yansıtmadığının incelenmesi gerektiği,
Açıklama kapsamında, hizmetin bitiminde iade edilecek demirbaş malzemelere ilişkin maliyet çalışması ve tevsik edici belgelerin mevzuata aykırı şekilde kendisine ait olmadığı halde yıllık belli oranda amortisman gideri hesaplanarak açıklandığının taraflarınca tahmin edildiği,
Teknik Şartname’nin üçüncü maddesi gereği, ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından hazırlanan örnek menüde içecek maliyetinin hesaplanıp hesaplanmadığının incelenmesi gerektiği,
Elektrik, su ve doğalgaz giderlerine ilişkin sunulan açıklamaların Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesinde sayılan belgeler ile tevsik edilip edilmediğinin kontrol edilmesi gerektiği,
İhale dokümanında altı farklı yaş grubuna yemek verileceğinin belirtildiği, bu bağlamda sunulan açıklamalardaki maliyet hesaplarının değişiklik gösteren gramajlara göre yapılıp yapılmadığının kontrol edilmesi gerektiği,
Gıda Rasyonu tablolarında yemeklerde kullanılacak malzemelerin miktarlarının kilogram cinsinden belirtildiği, ayçiçek yağı, süt gibi sıvı maddelerin de aynı şekilde hesaplanması gerektiği, litre cinsinden hesaplamaların eksik olabileceği, açıklamaların bu kapsamda kontrol edilmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
19.11.2013 tarihinde yapılan ihaleye 7 isteklinin teklif verdiği, 5 isteklinin teklifinin geçerli teklif olarak değerlendirildiği,bu isteklilerden Doyaş Yemek Gıda ve Servis Hiz. San. Tic. A.Ş.nin aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulduğu, anılan istekli tarafından yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının idarece yeterli bulunarak ihalenin bu istekli üzerinde bırakıldığı, başvuru sahibinin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlendiği görülmüştür.
İdari Şartname’nin 2’nci maddesinde ihale konusu işin “12 Ay Süreli Mamül Yemek Pişirilmesi Dağıtım Ve Sonrası Hizmetleri Alım İşi” olarak tanımlandığı, “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinin “25.1. Sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince yapılacak ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri isteklilerce teklif edilecek fiyata dâhildir.
25.2. 25.1. maddesinde yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.
25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:
25.3.1. İşin süresi ve personel sayısı dikkate alınarak ilgili mevzuatına göre hesaplanacak işçilik ücreti:
20440 adet sabah kahvaltısı, 39420 adet ara öğün, 45232 adet öğle yemeği, 20075 akşam yemeği, 1656 özel gün menüsü olmak üzere toplam 126823 adet/öğün yemek teklif fiyata dahildir
25.3.2. Yemek, yol ve giyecek giderleri:
Yemeklerin kuruluşta pişirildiği ve bu hizmetin sunulması işiyle ilgili olarak aylık (26) gün üzerinden fiilen çalışan personelin tüm mesaisini kuruluşta geçirdiği hallerde, hizmetin sunulmasıyla görevli;
(1) aşçı,
(1) aşçı yardımcısı,
(1) servis elemanı,
(1) bulaşıkçı personelin,
işçilik giderleri [(işçi ücreti, sigorta prim giderleri, yemek, yol, giyim, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma (14,5 gün)] teklif fiyata dâhildir. (Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma var ise ulusal bayram günlerinde çalışma için toplam çalışılacak gün sayısı parantez içine yazılacaktır.)
Kuruluş mutfağında çalışacak personele aşağıda cinsi ve miktarı yazılı olan giyecek ayni olarak verilecektir.
1 - Pantolon
2 - Gömlek
3 - Bone
4 - Ayakkabı
5 - Önlük
Hizmet alımı personeline aylık (26 gün) üzerinden bir gün için brüt 6,00-TL (Altı Türk Lirası) nakdi yol ücreti ödenecek olup, ücret bordrosunda gösterilecektir.
25.3.3. Malzeme giderleri:
Yılbaşı, bayram, davet, toplu yapılan doğum günleri vs. gibi özel günlerde yılda on iki defa olmak üzere, kuruluşta bakılan sayısının iki katına kadar kişinin yararlanacağı ?Özel Gün Menüsü? (en az beş çeşit olmak üzere 1-Kuruyemiş, 2-Kuru pasta 3-Yaş pasta, 4-Meyve, 5-İçecekler vs.) teklif fiyata dâhildir
25.3.4. Bu madde boş bırakılmıştır.
25.4. Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.
25.5. Kısa vadeli sigorta prim oranları belirtilecektir.
Bu iş için; iş kazaları ve meslek hastalıkları sigorta prim oranı % (2)? tir.”şeklinde düzenlendiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde ihale komisyonunun verilen teklifleri aynı Kanun’un 37’nci maddesine göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit edeceği, bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak isteyeceği, verilen hizmetin ekonomik olması, teklif sahibinin hizmetin temini işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar ve teklif edilen hizmet işinin özgünlüğü hususlarında yapılacak açıklamaları değerlendirerek ihaleyi sonuçlandıracağı hüküm altına alınmıştır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde“79.4.2.3. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamaya dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir.
İsteklilerin açıklamalarına dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler;
a. Tedarikçi veya üreticilerden alınan proforma faturalar,
b. Fiyat teklifleri,
c. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilmiş fiyat tarifeleri veya bunlardan alınmış fiyat teklifleri,
ç. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilgili mala ilişkin ilan edilen asgari fiyatlar,
d. Perakende satış yapan zincir mağaza veya marketlerin yayımladıkları fiyat kataloglarında yer alan fiyatlar,
e. Ticaret borsalarına kayıtlı mallara ilişkin olarak 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 51 inci maddesinin (c) bendi uyarınca borsa idaresi tarafından düzenlenen ilgili malın fiyatını gösteren belgeler,
f. Yaş sebze ve meyve için, Yaş Sebze ve Meyve Ticaretinin Düzenlenmesi ve Toptancı Halleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca faaliyet gösteren toptancı hali idaresi tarafından düzenlenen ilgili malın fiyatını gösteren belgeler,
g. İsteklinin ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarıdır.
İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları (79.4.2.4-79.4.2.13) maddelerine göre yapacakları açıklamalar kapsamında sunacaklardır.
Yukarıda sayılan belge ve bilgilerden hiçbiri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda istekli tarafından gerekçesi belirtilmek suretiyle ilgili mevzuatına göre son 12 ay içinde düzenlenen açıklamaya elverişli diğer belge ve bilgiler kullanılarak da açıklama yapılabilir. (Örnek: Yurt dışından ithal edilen mallara ilişkin olarak gümrük giriş beyannamesi kullanılarak açıklama yapılabilir.)
79.4.2.4. Tedarikçi veya üreticilerden alınan birim fiyatları gösteren proforma fatura sunularak açıklama yapılması durumunda proforma faturadaki birim satış tutarı;
a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim maliyetin,
b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,
altında olamaz.
Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
79.4.2.5. İsteklilerce yapılan açıklamalarda; teklifin bir bölümünü oluşturan iş kalemlerine/gruplarına ilişkin olarak piyasada o alanda faaliyet gösteren kişilerden alınan fiyat tekliflerinin sunulması halinde, fiyat teklifinde belirtilen veya fiyat teklifine göre hesaplanan birim fiyat;
a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında (Ek-O.6) yer alantoplam birim maliyet tutarının,
b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında (Ek-O.6) yer alanağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,
altında olamaz.
Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından fiyat teklifinin üzerine; “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından fiyat teklifinin üzerine; “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
…79.4.2.15. Maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarının; 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre çalışan meslek mensuplarından, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olanlar tarafından düzenlenmesi, bütün belge ve tutanakların her sayfasının taraflar tarafından imzalanarak kaşelenmesi gerekmektedir.
(79.4.2.4.) maddesine göre düzenlenen tutanak meslek mensubu ve proforma fatura veren tedarikçi veya imalatçı tarafından, (79.4.2.5.) maddesine göre düzenlenen tutanak meslek mensubu ile istekliye fiyat teklifini veren kişi tarafından imzalanarak kaşelenecek ancak bu tutanaklar proforma fatura veya fiyat teklifi ekinde idareye verilmeyecek ve düzenleyen meslek mensubu tarafından muhafaza edilecektir.
(79.4.2.12.) maddesine göre düzenlenen tutanaklar ise meslek mensubu ile ihaleye katılan istekli tarafından imzalanarak kaşelenecek ve açıklama ekinde idareye sunulacaktır.
Meslek mensubu, proforma fatura veya fiyat teklifi üzerindeki beyanı ile O-5, O-6, O-7 nolu tutanaklardaki beyanların doğruluğundan sorumludur.
Gerekli görülmesi durumunda ihaleyi yapan idare, proforma fatura ve fiyat tekliflerine ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarını, incelemek üzere muhafaza eden meslek mensubundan isteyebilir.
İhale komisyonunun, gerek meslek mensubundan istenen tutanaklar gerekse istekliler tarafından açıklama kapsamında ihale komisyonuna sunulan tutanaklar üzerinde yaptığı inceleme sonucunda sunulan proforma fatura / fiyat teklifi ile bu belgeler arasında uyumsuzluk olduğunu tespit etmesi durumunda teklif reddedilerek uyumsuzluğun niteliğine göre söz konusu belgeler mükellef ve/veya isteklinin bağlı olduğu vergi dairesine gönderilir ve gerekli olması halinde Cumhuriyet Savcılığına bildirim yapılır.
İhale komisyonunca yapılan inceleme sonucunda, yukarıda belirtildiği şekilde bir uyumsuzluk olduğu tespit edilmemekle birlikte, belgelerde yer alan bilgilerin ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığının değerlendirilmesi durumunda isteklinin teklifi reddedilmeyecek ancak proforma fatura ve fiyat teklifleri ile maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarımükellef ve/veya isteklinin bağlı olduğu vergi dairesine gönderilecektir.”açıklamaları yer almaktadır.
İdarenin 22.11.2013 tarihli aşırı düşük teklif açıklaması isteme yazısında “…vermiş olduğunuz teklif aşırı düşük bulunduğundan,
…İhaleye ait Teknik şartnameye ve Ekte sunulan 1 aylık menüye göre İdari şartnamenin 25. Maddesinde belirtilen Teklif Fiyata Dahil Giderlerini, elektrik, su ve doğalgaz giderlerinin, Teknik şartnamede istenilen makine ve teçhizat maliyetinin ayrıca,
KİK Tebliğ madde 79 ve alt bentlerinde belirtilen,
…hükmüne göre; ekte sunulan 1 aylık rasyon listesi Bakanlığımızın sgb.aile.gov.tr adresinde bulunan gıda rasyonuna uygun olarak ve sunulacak tevsik edici belgelerin asıllarının yazımızın tarafımıza (5 iş günü) 28.11.2013 tarihine kadar hazırlanarak Müdürlüğümüze ulaştırılması hususunda gereğini rica ederim.” ifadelerine yer verildiği, yazının ekinde bir aylık menü listesinin sunulduğu görülmüştür.
İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından 28.11.2013 tarihli yazının ekinde açıklamanın sunulduğu anlaşılmıştır.
Anılan istekli tarafından yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının başvuru sahibinin iddiaları çerçevesinde incelenmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
İşçilik giderlerinin detaylı olarak incelenmesi gerektiği,
c) Hizmetin ifası sırasında yüklenicinin temin etmekle yükümlü olduğu araç gereçlerin ve bu araç gereçlere ilişkin bakım ve onarım giderlerinin yükleniciye ait olduğu, bu gider kalemlerine ilişkin hesaplamaların da yine Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesi gereği tevsik edici belgelerle hesaplara dahil edilmesi gerektiği, bu itibarla, anılan isteklinin bahse konu hesaplamaları hangi temeller doğrultusunda hesapladığı ve bu hesaplamaları anılan Tebliğ’de belirtilen belgelerle tevsik edip etmediği hususlarının detaylı olarak incelenmesi gerektiği,
d) Kıyafet bedellerinin maliyet hesaplarına dahil edilip edilmediğinin incelenmesi gerektiği,
e) Sebze ve meyvelere ilişkin proforma faturaların birinci kalite ürünler olarak belgelendirilip belgelendirilmediğinin incelenmesi gerektiği,
h) Sunulan tüm proforma faturaların gerçeği yansıtıp yansıtmadığının incelenmesi gerektiği,
i)Açıklama kapsamında, hizmetin bitiminde iade edilecek demirbaş malzemelere ilişkin maliyet çalışması ve tevsik edici belgelerin mevzuata aykırı şekilde kendisine ait olmadığı halde yıllık belli oranda amortisman gideri hesaplanarak açıklandığının taraflarınca tahmin edildiği,
j) Teknik Şartname’nin üçüncü maddesi gereği hazırlanan örnek menüde içecek maliyetinin hesaplanıp hesaplanmadığı,
k)Elektrik, su ve doğalgaz giderlerine ilişkin sunulan açıklamaların Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesinde sayılan belgeler ile tevsik edilip edilmediğinin kontrol edilmesi gerektiği,
l) İhale dokümanında altı farklı yaş grubuna yemek verileceğinin belirtildiği, bu bağlamda sunulan açıklamalardaki maliyet hesaplarının değişiklik gösteren gramajlara göre yapılıp yapılmadığının kontrol edilmesi gerektiği,
m) Yemeklerde kullanılacak malzemelerin kilogram cinsinden belirtildiği, ayçiçek yağı, süt gibi sıvı maddelerin de aynı şekilde hesaplanması gerektiği, litre cinsinden hesaplamaların eksik olabileceği, açıklamaların bu kapsamda kontrol edilmesi gerektiği iddialarına ilişkin olarak;
4734 sayılı Kanun’un “İnceleme Talebinde Bulunulması” başlıklı 54’üncü maddesinin 05.12.2008 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanan 5812 sayılı Kanun ile değişikliğe uğramadan önceki metni aşağıdaki gibidir;
“İdareler ve ihale komisyonları, ihalelerin bu Kanunda belirtilen esas ve usullere uygun olarak yapılması hususunda yapım müteahhidi, tedarikçi veya hizmet sunucusuna karşı da sorumludur. Bu sorumlulukların ihlali sonucu bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden yapım müteahhidi, tedarikçi veya hizmet sunucusu aşağıda belirtilen aşamaları takip ederek yazılı şikâyet suretiyle inceleme talebinde bulunabilir.”
5812 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kanun’un muhtelif maddelerinde değişiklik yapılmış olup, 54’üncü maddenin ilk fıkrası da aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir;
“İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabilecekler, bu Kanunda belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikayet ve itirazen şikayet başvurusunda bulunabilirler.”
Buna ek olarak, 4734 sayılı Kanun’un 53’üncü maddesinin ilk halinde yer alan “Kurum gerekli gördüğü takdirde, bu Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık bulunduğuna ilişkin iddiaları da inceler ve sonuçlandırır.” hükmü uyarınca, Kurumun sahip olduğu herhangi bir başvuru olmaksızın resen inceleme yetkisi 5812 sayılı Kanun’un 20’nci maddesi ile kaldırılmıştır.
Aynı Kanun ile, Kuruma yapılacak itirazen şikâyet başvurularına ilişkin hükümler içeren 56’ncı maddede de değişikliğe gidilmiş ve Kurumca yapılacak incelemenin başvuru sahibinin iddiaları ile idarenin şikâyet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar ile sınırlı olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sonuç olarak, anılan değişiklikler ile kanun koyucu tarafından, Kurumun ihale sürecindeki işlem ve eylemlere ilişkin resen inceleme yetkisi kaldırılmış, yapılacak inceleme başvuru sahibinin iddia konusu ettiği hususlara ve idarenin bu husustaki beyanlarına hasredilmiştir.
Dolayısıyla başvuru sahibi tarafından sunulan dilekçelerde belirtilen iddiaların belli şartları taşıması incelemenin sağlıklı bir şekilde sonuçlandırılabilmesi için daha da önem kazanmış, buna paralel olarak 54’üncü maddeye, başvuruların şekil unsurlarına yönelik olarak o güne kadar 4734 sayılı Kanun’da yer almayan bazı hükümler eklenmiştir. Bunlar arasında, başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı delillerin belirtilmesi de şekil şartı olarak belirlenmiştir.
5812 sayılı Kanun’un ilgili maddelerinin gerekçelerine bakıldığında, kanun koyucunun idari başvuru yolunun amaca uygun biçimde kullanılmasını temin ve etkin bir idari denetimin sağlanması amacıyla yukarıda yazılı değişiklikleri gerçekleştirdiği görülmektedir.
Bu bağlamda, yapılacak başvuruların, ihale süreci içerisinde idarece gerçekleştirilen işlem/eylemlere ilişkin bir hukuka aykırılık iddiası taşıması gerektiği değerlendirilmekte olup,itirazen şikâyet dilekçelerinde herhangi bir hukuka aykırılık iddiasına yer verilmeksizin, sadece idarece gerçekleştirilen işlemlerin veya diğer isteklilerce sunulan bilgi/belgelerin mevzuata uygun olup olmadığının Kurumca yeniden incelenmesi yönündeki taleplerin, Kanun’un 54’üncü maddesinin ilk fıkrasında belirtilen şartları taşımadığı sonucuna ulaşılacağı aşikârdır.
Bu hususa ilişkin olarak, 5812 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesini müteakip, İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ’in 10’uncu maddesine “…başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı delillerin başvuru dilekçelerinde belirtilmesi gerektiği düzenlendiğinden, başvuruda bulunulan hususların dilekçelerde somut bir biçimde, mevzuata aykırı bulunma sebepleri ile birlikte gösterilmesi gerekmektedir. İşlemin hangi unsurlarının hangi gerekçelerle hukuka aykırı olduğu belirtilmeksizin sadece mevzuata aykırı olduğu gibi soyut ve mesnetsiz iddialara yer verilmesi halinde, Yönetmeliğin 8 inci maddesine aykırı olduğu gerekçesiyle başvurunun reddine ilişkin sorumluluk başvurana ait olacağından bu hususa dikkat edilmesi gerekmektedir.” açıklaması eklenmiştir.
Yapılan incelemede, yukarıda belirtilen maddelerde yazılı iddialara ilişkin olarak idarece gerçekleştirilen işlemlerin hangi unsurları bakımından ve hangi gerekçelerle hukuka aykırı olduğunun belirtilmediği tespit edilmiş, Kamu İhale Kurulunun emsal kararlarında, başvuru sahibinin diğer bir isteklinin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata aykırılığı iddialarını yukarıda atıf yapılan mevzuat düzenlemelerinde belirtildiği şekilde somut bir biçimde ifade etmesi gerektiği, idarece gerçekleştirilen işlemlerin veya diğer isteklilerce sunulan bilgi/belgelerin mevzuata uygun olup olmadığının Kurumca yeniden incelenmesi yönündeki taleplerin, Kanun’un 54’üncü maddesinin ilk fıkrasında belirtilen şartları taşımadığı sonucuna ulaşıldığı görülmüştür.
Bu çerçevede, 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi gereğince, bahse konu iddiaları içeren başvurunun şekil yönünden reddi gerekmektedir.
b) Anılan istekli tarafından mevzuata uygun proforma fatura sunulmasının mümkün olmadığı, zira proforma faturalarda belirtilen birim fiyatların piyasa şartlarına ve hayatın olağan akışına uygun olmadığı, kaldı ki proforma faturaların Kamu İhale Genel Tebliği’nde belirtilen beyan, imza ve kaşeleri taşımadığı iddiası ile,
g) Anılan isteklinin yürütmekte olduğu işler için aldığı mal ve hizmetlere ilişkin faturalardaki fiyatlar ile proforma faturalardaki fiyatların birbiriyle uyumsuz olduğu, yanıltıcı belge sunulduğu, bunların teyit edilmesi gerektiği iddiasına ilişkin olarak;
İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından temizlik malzemeleri, sarf malzeme ve gıda malzemeleri için öngörülen bedelleri tevsik etmek üzere proforma faturaların sunulduğu, söz konusu faturaların anılan Tebliğ’in 79.4.2.4’üncü maddesine uygun bir şekilde serbest meslek mensupları tarafından onaylandıkları görülmüştür.
Bununla birlikte, Teknik Şartname’nin “Makine Ve Teçhizat İle İlgili Hususlar” başlıklı dördüncü bölümünde yüklenici tarafından tedarik edilmesi istenilen makine ekipman listesi içerisinde yer alan temizlik malzemeleri için toplam 2.596,36 TL bedel öngörüldüğü, öngörülen bedeli tevsik etmek üzere Karul Kimya Gıda Bina ve Tesis. Yön. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından düzenlenmiş proforma faturanın sunulduğu görülmüştür.
Söz konusu proforma faturada ürünlerin adının, kullanım alanlarının ve ambalaj miktarlarının belirtildiği, ürünlerin ayrı ayrı birim fiyatlarının gösterilmediği, 1 kuver fiyatının 0,036 Kr olarak, bir kuverin ise 1 öğle yemeği, 1 akşam yemeği ve 3 kahvaltıya denk geldiğinin ifade edildiği tespit edilmiştir.
Her ne kadar ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından yapılan hesaplamada fiyatın 0,036 TL üzerinden yapıldığı görülmekle birlikte, proforma faturada 1 kuver fiyatının 0,036 Kr olarak belirtildiği anlaşılmıştır. Proforma faturada faturaya konu temizlik malzemelerinin birim fiyatlarının ve bir kuver için ne kadar temizlik malzemesi kullanıldığının belirtilmediği,dolayısıyla bir kuver fiyatı olan 0,036 Kr’a nasıl ulaşıldığını gösteren açıklayıcı bir bilgiye yer verilmediği görülmüş, söz konusu belgenin kamu ihale mevzuatı bakımından fiyat tevsik edecek nitelikte bir belge olmadığı sonucuna varılmıştır.
Ayrıca, ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından temizlik malzemelerine ilişkin olarak Karul Kimya Gıda Bina ve Tesis. Yön. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile imzalanmış sözleşmenin de açıklama kapsamında sunulduğu, bu sözleşmede ise 1 kuverin 0,036 TL olduğunun belirtildiği, bir kuverin ise 1 öğle yemeği, 1 akşam yemeği ve 2 kahvaltıya denk geldiğinin ifade edildiği tespit edilmiştir. İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından yapılan hesaplamanın ise proforma faturada beyan edildiği gibi 3 kahvaltı üzerinden yapıldığı anlaşıldığından, bu belgenin söz konusu hesaplamaya dayanak teşkil edecek nitelikte olmadığı anlaşılmıştır.
Sonuç olarak ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından temizlik malzemelerine ilişkin olarak yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata aykırı olduğu anlaşılmıştır.
Diğer yandan, anılan Tebliğ’in 79.4.2.3’üncü maddesinde fiyat tevsikinin hangi belgelerle yapılacağının belirtildiği, anılan Tebliğ’in 79.4.2.15’inci maddesinde yer alan açıklamalara göre, 79.4.2.4’üncü maddesine göre düzenlenen tutanağın meslek mensubu ve proforma fatura veren tedarikçi veya imalatçı tarafından, 79.4.2.5’inci maddesine göre düzenlenen tutanağın meslek mensubu ile istekliye fiyat teklifini veren kişi tarafından imzalanarak kaşeleneceği, bu tutanakların proforma fatura veya fiyat teklifi ekinde idareye verilmeyeceği ve düzenleyen meslek mensubu tarafından muhafaza edileceği, gerekli görülmesi durumunda ihaleyi yapan idare tarafından, proforma fatura ve fiyat tekliflerine ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarının incelemek üzere muhafaza eden meslek mensubundan istenebileceği, somut olayda idare tarafından söz konusu tutanakların istenilmesine gerek duyulmadığı ve bu haliyle mevzuata aykırılığın bulunmadığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte, anılan Tebliğ’de istekliler tarafından sunulan proforma faturalardaki fiyatların piyasa rayiçlerine uygun olup olmadığı hususunda inceleme yapılabileceğine dair de bir düzenleme yer almamaktadır. Ayrıca Anılan Tebliğ maddesindeki açıklamalar gereğince açıklamada sunulan belgelerde yer alan bilgilerin ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığının değerlendirilmesi durumunda isteklinin teklifi reddedilmeyeceği, belgeleri imzalayan meslek mensubunun, proforma fatura veya fiyat teklifi üzerindeki beyanın doğruluğundan sorumlu olduğu anlaşıldığından, başvuru sahibinin bu hususlara yönelik iddiaları kapsamında inceleme yapılacak bir durum olmadığı sonucuna varılmıştır.
f) İlaçlama hizmeti fiyatının fiyat teklifi ile değil proforma fatura ile tevsik edildiği, bu durumda belgede SMMM/YMM beyanının teklife konu iş kısmı için mevzuatın öngördüğü beyan ile uyumlu olmadığı iddiasına ilişkin olarak;
İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından ilaçlama işine ilişkin olarak ilaçlama başına 30,00 TL, toplam 360,00 TL bedel öngörüldüğü, bu bedeli tevsik etmek üzere Arıkan İlaçlama ve Danışmanlık Hizmetleri’nden alınmış fiyat teklifinin sunulduğu, fiyat teklifinin serbest meslek mensubu tarafından anılan Tebliğ’in 79.4.2.5’inci maddesine uygun bir şekilde “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak onaylandığı görülmüştür.
Bu itibarla, ilaçlama ilişkin olarak yapılan açıklamada herhangi bir mevzuata aykırılığın bulunmadığı anlaşılmıştır.
Netice itibariyle, ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının yukarıda belirtilen gerekçelerle mevzuata aykırı olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, ihale üzerinde bırakılan istekli Doyaş Yemek Gıda ve Servis Hiz. San. Tic. A.Ş.nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,
Oyçokluğu ile karar verildi.
Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, ihalenin Doyaş Yemek Gıda ve Servis Hiz. San. Tic. A.Ş. üzerinde bırakıldığı, tekliflerinin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlendiği ifade edilmekte, anılan istekli tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasına ilişkin olarak;
İhale konusu işin 01.01.2014-31.12.2014 tarihleri arasında gerçekleştirileceği, ayrıca İdari Şartname’nin46.1’inci maddesi ile Sözleşme Tasarısı’nın 14.2’nci maddesinde fiyat farkı verilmeyeceğinin düzenlendiği, dolayısıyla, 2014 yılı içerisindeki ücret farklarının göz önünde bulundurularak işçilik hesaplaması yapılmasının gerektiği, bu bağlamda ihale üzerinde bırakılan isteklinin işçilik giderlerinin detaylı olarak incelenmesi gerektiği,
Anılan istekli tarafından mevzuata uygun proforma fatura sunulmasının mümkün olmadığı, zira proforma faturalarda belirtilen birim fiyatların piyasa şartlarına ve hayatın olağan akışına uygun olmadığı, kaldı ki proforma faturaların Kamu İhale Genel Tebliği’nde belirtilen beyan, imza ve kaşeleri taşımadığı,
Hizmetin ifası sırasında yüklenicinin temin etmekle yükümlü olduğu araç gereçlerin ve bu araç gereçlere ilişkin bakım ve onarım giderlerinin yükleniciye ait olduğu, bu gider kalemlerine ilişkin hesaplamaların da yine Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesi gereği tevsik edici belgelerle hesaplara dahil edilmesi gerektiği, bu itibarla, anılan isteklinin bahse konu hesaplamaları hangi temeller doğrultusunda hesapladığı ve bu hesaplamaları anılan Tebliğ’de belirtilen belgelerle tevsik edip etmediği hususlarının detaylı olarak incelenmesi gerektiği,
İşçi kıyafetlerine ilişkin giderlerin belgelerle tevsik edilmesine gerek bulunmamakla birlikte maliyet hesaplamalarında gösterilmesinin gerekli olduğu, bu bağlamda ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından kıyafet bedellerinin maliyet hesaplarına dahil edilip edilmediğinin incelenmesi gerektiği,
Teknik şartnamede tüm ürünlerin piyasada satılan en iyi cins ürünler olması gerektiğinin düzenlendiği, bu bağlamda sebze ve meyvelere ilişkin proforma faturaların birinci kalite ürünler olarak belgelendirilip belgelendirilmediğinin incelenmesi gerektiği,
İlaçlama hizmeti fiyatının fiyat teklifi ile değil proforma fatura ile tevsik edildiği, bu durumda belgede SMMM/YMM beyanının teklife konu iş kısmı için mevzuatın öngördüğü beyan ile uyumlu olmadığı,
Anılan isteklinin yürütmekte olduğu işler için aldığı mal ve hizmetlere ilişkin faturalardaki fiyatlar ile proforma faturalardaki fiyatların birbiriyle uyumsuz olduğu, yanıltıcı belge sunulduğu, bunların teyit edilmesi gerektiği,
Sunulan tüm proforma faturaların gerçeği yansıtıp yansıtmadığının incelenmesi gerektiği,
Açıklama kapsamında, hizmetin bitiminde iade edilecek demirbaş malzemelere ilişkin maliyet çalışması ve tevsik edici belgelerin mevzuata aykırı şekilde kendisine ait olmadığı halde yıllık belli oranda amortisman gideri hesaplanarak açıklandığının taraflarınca tahmin edildiği,
Teknik Şartname’nin üçüncü maddesi gereği, ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından hazırlanan örnek menüde içecek maliyetinin hesaplanıp hesaplanmadığının incelenmesi gerektiği,
Elektrik, su ve doğalgaz giderlerine ilişkin sunulan açıklamaların Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesinde sayılan belgeler ile tevsik edilip edilmediğinin kontrol edilmesi gerektiği,
İhale dokümanında altı farklı yaş grubuna yemek verileceğinin belirtildiği, bu bağlamda sunulan açıklamalardaki maliyet hesaplarının değişiklik gösteren gramajlara göre yapılıp yapılmadığının kontrol edilmesi gerektiği,
Gıda Rasyonu tablolarında yemeklerde kullanılacak malzemelerin miktarlarının kilogram cinsinden belirtildiği, ayçiçek yağı, süt gibi sıvı maddelerin de aynı şekilde hesaplanması gerektiği, litre cinsinden hesaplamaların eksik olabileceği, açıklamaların bu kapsamda kontrol edilmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
19.11.2013 tarihinde yapılan ihaleye 7 isteklinin teklif verdiği, 5 isteklinin teklifinin geçerli teklif olarak değerlendirildiği,bu isteklilerden Doyaş Yemek Gıda ve Servis Hiz. San. Tic. A.Ş.nin aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulduğu, anılan istekli tarafından yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının idarece yeterli bulunarak ihalenin bu istekli üzerinde bırakıldığı, başvuru sahibinin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlendiği görülmüştür.
İdari Şartname’nin 2’nci maddesinde ihale konusu işin “12 Ay Süreli Mamül Yemek Pişirilmesi Dağıtım Ve Sonrası Hizmetleri Alım İşi” olarak tanımlandığı, “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinin “25.1. Sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuat gereğince yapılacak ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri isteklilerce teklif edilecek fiyata dâhildir.
25.2. 25.1. maddesinde yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.
25.3. Teklif fiyata dahil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:
25.3.1. İşin süresi ve personel sayısı dikkate alınarak ilgili mevzuatına göre hesaplanacak işçilik ücreti:
20440 adet sabah kahvaltısı, 39420 adet ara öğün, 45232 adet öğle yemeği, 20075 akşam yemeği, 1656 özel gün menüsü olmak üzere toplam 126823 adet/öğün yemek teklif fiyata dahildir
25.3.2. Yemek, yol ve giyecek giderleri:
Yemeklerin kuruluşta pişirildiği ve bu hizmetin sunulması işiyle ilgili olarak aylık (26) gün üzerinden fiilen çalışan personelin tüm mesaisini kuruluşta geçirdiği hallerde, hizmetin sunulmasıyla görevli;
(1) aşçı,
(1) aşçı yardımcısı,
(1) servis elemanı,
(1) bulaşıkçı personelin,
işçilik giderleri [(işçi ücreti, sigorta prim giderleri, yemek, yol, giyim, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma (14,5 gün)] teklif fiyata dâhildir. (Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma var ise ulusal bayram günlerinde çalışma için toplam çalışılacak gün sayısı parantez içine yazılacaktır.)
Kuruluş mutfağında çalışacak personele aşağıda cinsi ve miktarı yazılı olan giyecek ayni olarak verilecektir.
1 - Pantolon
2 - Gömlek
3 - Bone
4 - Ayakkabı
5 - Önlük
Hizmet alımı personeline aylık (26 gün) üzerinden bir gün için brüt 6,00-TL (Altı Türk Lirası) nakdi yol ücreti ödenecek olup, ücret bordrosunda gösterilecektir.
25.3.3. Malzeme giderleri:
Yılbaşı, bayram, davet, toplu yapılan doğum günleri vs. gibi özel günlerde yılda on iki defa olmak üzere, kuruluşta bakılan sayısının iki katına kadar kişinin yararlanacağı ?Özel Gün Menüsü? (en az beş çeşit olmak üzere 1-Kuruyemiş, 2-Kuru pasta 3-Yaş pasta, 4-Meyve, 5-İçecekler vs.) teklif fiyata dâhildir
25.3.4. Bu madde boş bırakılmıştır.
25.4. Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.
25.5. Kısa vadeli sigorta prim oranları belirtilecektir.
Bu iş için; iş kazaları ve meslek hastalıkları sigorta prim oranı % (2)? tir.”şeklinde düzenlendiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde ihale komisyonunun verilen teklifleri aynı Kanun’un 37’nci maddesine göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit edeceği, bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak isteyeceği, verilen hizmetin ekonomik olması, teklif sahibinin hizmetin temini işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar ve teklif edilen hizmet işinin özgünlüğü hususlarında yapılacak açıklamaları değerlendirerek ihaleyi sonuçlandıracağı hüküm altına alınmıştır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde“79.4.2.3. Teklifi aşırı düşük bulunan isteklilerin, tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenler ile ilgili olarak Kanunun 38 inci maddesi uyarınca yapacakları açıklamaya dayanak teşkil eden bilgi ve belgeleri sunmaları gerekmektedir.
İsteklilerin açıklamalarına dayanak teşkil eden bilgi ve belgeler;
a. Tedarikçi veya üreticilerden alınan proforma faturalar,
b. Fiyat teklifleri,
c. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan mal ve hizmetlere ilişkin ilan edilmiş fiyat tarifeleri veya bunlardan alınmış fiyat teklifleri,
ç. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından ilgili mala ilişkin ilan edilen asgari fiyatlar,
d. Perakende satış yapan zincir mağaza veya marketlerin yayımladıkları fiyat kataloglarında yer alan fiyatlar,
e. Ticaret borsalarına kayıtlı mallara ilişkin olarak 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 51 inci maddesinin (c) bendi uyarınca borsa idaresi tarafından düzenlenen ilgili malın fiyatını gösteren belgeler,
f. Yaş sebze ve meyve için, Yaş Sebze ve Meyve Ticaretinin Düzenlenmesi ve Toptancı Halleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca faaliyet gösteren toptancı hali idaresi tarafından düzenlenen ilgili malın fiyatını gösteren belgeler,
g. İsteklinin ürettiği, aldığı veya sattığı mallara ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarıdır.
İstekliler tekliflerine ilişkin olarak yukarıda sayılan belgelerden kendileri için uygun olanları (79.4.2.4-79.4.2.13) maddelerine göre yapacakları açıklamalar kapsamında sunacaklardır.
Yukarıda sayılan belge ve bilgilerden hiçbiri ile açıklama yapılmasının fiilen mümkün olmadığının anlaşıldığı durumlarda istekli tarafından gerekçesi belirtilmek suretiyle ilgili mevzuatına göre son 12 ay içinde düzenlenen açıklamaya elverişli diğer belge ve bilgiler kullanılarak da açıklama yapılabilir. (Örnek: Yurt dışından ithal edilen mallara ilişkin olarak gümrük giriş beyannamesi kullanılarak açıklama yapılabilir.)
79.4.2.4. Tedarikçi veya üreticilerden alınan birim fiyatları gösteren proforma fatura sunularak açıklama yapılması durumunda proforma faturadaki birim satış tutarı;
a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim maliyetin,
b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında yer alan (Ek-O.5) ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,
altında olamaz.
Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından proforma fatura üzerine; “Birim satış tutarının, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
79.4.2.5. İsteklilerce yapılan açıklamalarda; teklifin bir bölümünü oluşturan iş kalemlerine/gruplarına ilişkin olarak piyasada o alanda faaliyet gösteren kişilerden alınan fiyat tekliflerinin sunulması halinde, fiyat teklifinde belirtilen veya fiyat teklifine göre hesaplanan birim fiyat;
a) Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında (Ek-O.6) yer alantoplam birim maliyet tutarının,
b) Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, maliyet/satış tutarı tespit tutanağında (Ek-O.6) yer alanağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin,
altında olamaz.
Maliyete dayalı açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından fiyat teklifinin üzerine; “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki toplam birim maliyet tutarının altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
Satışlar üzerinden açıklama yapıldığında, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olan meslek mensubu tarafından fiyat teklifinin üzerine; “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak imzalanması ve iletişim bilgileri de belirtilmek suretiyle kaşelenmesi/mühürlenmesi gerekmektedir.
…79.4.2.15. Maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarının; 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre çalışan meslek mensuplarından, mükellefle tam tasdik sözleşmesi yapan veya beyannamelerini imzalamaya yetkili olanlar tarafından düzenlenmesi, bütün belge ve tutanakların her sayfasının taraflar tarafından imzalanarak kaşelenmesi gerekmektedir.
(79.4.2.4.) maddesine göre düzenlenen tutanak meslek mensubu ve proforma fatura veren tedarikçi veya imalatçı tarafından, (79.4.2.5.) maddesine göre düzenlenen tutanak meslek mensubu ile istekliye fiyat teklifini veren kişi tarafından imzalanarak kaşelenecek ancak bu tutanaklar proforma fatura veya fiyat teklifi ekinde idareye verilmeyecek ve düzenleyen meslek mensubu tarafından muhafaza edilecektir.
(79.4.2.12.) maddesine göre düzenlenen tutanaklar ise meslek mensubu ile ihaleye katılan istekli tarafından imzalanarak kaşelenecek ve açıklama ekinde idareye sunulacaktır.
Meslek mensubu, proforma fatura veya fiyat teklifi üzerindeki beyanı ile O-5, O-6, O-7 nolu tutanaklardaki beyanların doğruluğundan sorumludur.
Gerekli görülmesi durumunda ihaleyi yapan idare, proforma fatura ve fiyat tekliflerine ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarını, incelemek üzere muhafaza eden meslek mensubundan isteyebilir.
İhale komisyonunun, gerek meslek mensubundan istenen tutanaklar gerekse istekliler tarafından açıklama kapsamında ihale komisyonuna sunulan tutanaklar üzerinde yaptığı inceleme sonucunda sunulan proforma fatura / fiyat teklifi ile bu belgeler arasında uyumsuzluk olduğunu tespit etmesi durumunda teklif reddedilerek uyumsuzluğun niteliğine göre söz konusu belgeler mükellef ve/veya isteklinin bağlı olduğu vergi dairesine gönderilir ve gerekli olması halinde Cumhuriyet Savcılığına bildirim yapılır.
İhale komisyonunca yapılan inceleme sonucunda, yukarıda belirtildiği şekilde bir uyumsuzluk olduğu tespit edilmemekle birlikte, belgelerde yer alan bilgilerin ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığının değerlendirilmesi durumunda isteklinin teklifi reddedilmeyecek ancak proforma fatura ve fiyat teklifleri ile maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarımükellef ve/veya isteklinin bağlı olduğu vergi dairesine gönderilecektir.”açıklamaları yer almaktadır.
İdarenin 22.11.2013 tarihli aşırı düşük teklif açıklaması isteme yazısında “…vermiş olduğunuz teklif aşırı düşük bulunduğundan,
…İhaleye ait Teknik şartnameye ve Ekte sunulan 1 aylık menüye göre İdari şartnamenin 25. Maddesinde belirtilen Teklif Fiyata Dahil Giderlerini, elektrik, su ve doğalgaz giderlerinin, Teknik şartnamede istenilen makine ve teçhizat maliyetinin ayrıca,
KİK Tebliğ madde 79 ve alt bentlerinde belirtilen,
…hükmüne göre; ekte sunulan 1 aylık rasyon listesi Bakanlığımızın sgb.aile.gov.tr adresinde bulunan gıda rasyonuna uygun olarak ve sunulacak tevsik edici belgelerin asıllarının yazımızın tarafımıza (5 iş günü) 28.11.2013 tarihine kadar hazırlanarak Müdürlüğümüze ulaştırılması hususunda gereğini rica ederim.” ifadelerine yer verildiği, yazının ekinde bir aylık menü listesinin sunulduğu görülmüştür.
İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından 28.11.2013 tarihli yazının ekinde açıklamanın sunulduğu anlaşılmıştır.
Anılan istekli tarafından yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının başvuru sahibinin iddiaları çerçevesinde incelenmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
İşçilik giderlerinin detaylı olarak incelenmesi gerektiği,
c) Hizmetin ifası sırasında yüklenicinin temin etmekle yükümlü olduğu araç gereçlerin ve bu araç gereçlere ilişkin bakım ve onarım giderlerinin yükleniciye ait olduğu, bu gider kalemlerine ilişkin hesaplamaların da yine Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesi gereği tevsik edici belgelerle hesaplara dahil edilmesi gerektiği, bu itibarla, anılan isteklinin bahse konu hesaplamaları hangi temeller doğrultusunda hesapladığı ve bu hesaplamaları anılan Tebliğ’de belirtilen belgelerle tevsik edip etmediği hususlarının detaylı olarak incelenmesi gerektiği,
d) Kıyafet bedellerinin maliyet hesaplarına dahil edilip edilmediğinin incelenmesi gerektiği,
e) Sebze ve meyvelere ilişkin proforma faturaların birinci kalite ürünler olarak belgelendirilip belgelendirilmediğinin incelenmesi gerektiği,
h) Sunulan tüm proforma faturaların gerçeği yansıtıp yansıtmadığının incelenmesi gerektiği,
i)Açıklama kapsamında, hizmetin bitiminde iade edilecek demirbaş malzemelere ilişkin maliyet çalışması ve tevsik edici belgelerin mevzuata aykırı şekilde kendisine ait olmadığı halde yıllık belli oranda amortisman gideri hesaplanarak açıklandığının taraflarınca tahmin edildiği,
j) Teknik Şartname’nin üçüncü maddesi gereği hazırlanan örnek menüde içecek maliyetinin hesaplanıp hesaplanmadığı,
k)Elektrik, su ve doğalgaz giderlerine ilişkin sunulan açıklamaların Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79’uncu maddesinde sayılan belgeler ile tevsik edilip edilmediğinin kontrol edilmesi gerektiği,
l) İhale dokümanında altı farklı yaş grubuna yemek verileceğinin belirtildiği, bu bağlamda sunulan açıklamalardaki maliyet hesaplarının değişiklik gösteren gramajlara göre yapılıp yapılmadığının kontrol edilmesi gerektiği,
m) Yemeklerde kullanılacak malzemelerin kilogram cinsinden belirtildiği, ayçiçek yağı, süt gibi sıvı maddelerin de aynı şekilde hesaplanması gerektiği, litre cinsinden hesaplamaların eksik olabileceği, açıklamaların bu kapsamda kontrol edilmesi gerektiği iddialarına ilişkin olarak;
4734 sayılı Kanun’un “İnceleme Talebinde Bulunulması” başlıklı 54’üncü maddesinin 05.12.2008 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanan 5812 sayılı Kanun ile değişikliğe uğramadan önceki metni aşağıdaki gibidir;
“İdareler ve ihale komisyonları, ihalelerin bu Kanunda belirtilen esas ve usullere uygun olarak yapılması hususunda yapım müteahhidi, tedarikçi veya hizmet sunucusuna karşı da sorumludur. Bu sorumlulukların ihlali sonucu bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden yapım müteahhidi, tedarikçi veya hizmet sunucusu aşağıda belirtilen aşamaları takip ederek yazılı şikâyet suretiyle inceleme talebinde bulunabilir.”
5812 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kanun’un muhtelif maddelerinde değişiklik yapılmış olup, 54’üncü maddenin ilk fıkrası da aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir;
“İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabilecekler, bu Kanunda belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikayet ve itirazen şikayet başvurusunda bulunabilirler.”
Buna ek olarak, 4734 sayılı Kanun’un 53’üncü maddesinin ilk halinde yer alan “Kurum gerekli gördüğü takdirde, bu Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık bulunduğuna ilişkin iddiaları da inceler ve sonuçlandırır.” hükmü uyarınca, Kurumun sahip olduğu herhangi bir başvuru olmaksızın resen inceleme yetkisi 5812 sayılı Kanun’un 20’nci maddesi ile kaldırılmıştır.
Aynı Kanun ile, Kuruma yapılacak itirazen şikâyet başvurularına ilişkin hükümler içeren 56’ncı maddede de değişikliğe gidilmiş ve Kurumca yapılacak incelemenin başvuru sahibinin iddiaları ile idarenin şikâyet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar ile sınırlı olduğu hüküm altına alınmıştır.
Sonuç olarak, anılan değişiklikler ile kanun koyucu tarafından, Kurumun ihale sürecindeki işlem ve eylemlere ilişkin resen inceleme yetkisi kaldırılmış, yapılacak inceleme başvuru sahibinin iddia konusu ettiği hususlara ve idarenin bu husustaki beyanlarına hasredilmiştir.
Dolayısıyla başvuru sahibi tarafından sunulan dilekçelerde belirtilen iddiaların belli şartları taşıması incelemenin sağlıklı bir şekilde sonuçlandırılabilmesi için daha da önem kazanmış, buna paralel olarak 54’üncü maddeye, başvuruların şekil unsurlarına yönelik olarak o güne kadar 4734 sayılı Kanun’da yer almayan bazı hükümler eklenmiştir. Bunlar arasında, başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı delillerin belirtilmesi de şekil şartı olarak belirlenmiştir.
5812 sayılı Kanun’un ilgili maddelerinin gerekçelerine bakıldığında, kanun koyucunun idari başvuru yolunun amaca uygun biçimde kullanılmasını temin ve etkin bir idari denetimin sağlanması amacıyla yukarıda yazılı değişiklikleri gerçekleştirdiği görülmektedir.
Bu bağlamda, yapılacak başvuruların, ihale süreci içerisinde idarece gerçekleştirilen işlem/eylemlere ilişkin bir hukuka aykırılık iddiası taşıması gerektiği değerlendirilmekte olup,itirazen şikâyet dilekçelerinde herhangi bir hukuka aykırılık iddiasına yer verilmeksizin, sadece idarece gerçekleştirilen işlemlerin veya diğer isteklilerce sunulan bilgi/belgelerin mevzuata uygun olup olmadığının Kurumca yeniden incelenmesi yönündeki taleplerin, Kanun’un 54’üncü maddesinin ilk fıkrasında belirtilen şartları taşımadığı sonucuna ulaşılacağı aşikârdır.
Bu hususa ilişkin olarak, 5812 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesini müteakip, İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ’in 10’uncu maddesine “…başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı delillerin başvuru dilekçelerinde belirtilmesi gerektiği düzenlendiğinden, başvuruda bulunulan hususların dilekçelerde somut bir biçimde, mevzuata aykırı bulunma sebepleri ile birlikte gösterilmesi gerekmektedir. İşlemin hangi unsurlarının hangi gerekçelerle hukuka aykırı olduğu belirtilmeksizin sadece mevzuata aykırı olduğu gibi soyut ve mesnetsiz iddialara yer verilmesi halinde, Yönetmeliğin 8 inci maddesine aykırı olduğu gerekçesiyle başvurunun reddine ilişkin sorumluluk başvurana ait olacağından bu hususa dikkat edilmesi gerekmektedir.” açıklaması eklenmiştir.
Yapılan incelemede, yukarıda belirtilen maddelerde yazılı iddialara ilişkin olarak idarece gerçekleştirilen işlemlerin hangi unsurları bakımından ve hangi gerekçelerle hukuka aykırı olduğunun belirtilmediği tespit edilmiş, Kamu İhale Kurulunun emsal kararlarında, başvuru sahibinin diğer bir isteklinin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata aykırılığı iddialarını yukarıda atıf yapılan mevzuat düzenlemelerinde belirtildiği şekilde somut bir biçimde ifade etmesi gerektiği, idarece gerçekleştirilen işlemlerin veya diğer isteklilerce sunulan bilgi/belgelerin mevzuata uygun olup olmadığının Kurumca yeniden incelenmesi yönündeki taleplerin, Kanun’un 54’üncü maddesinin ilk fıkrasında belirtilen şartları taşımadığı sonucuna ulaşıldığı görülmüştür.
Bu çerçevede, 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi gereğince, bahse konu iddiaları içeren başvurunun şekil yönünden reddi gerekmektedir.
b) Anılan istekli tarafından mevzuata uygun proforma fatura sunulmasının mümkün olmadığı, zira proforma faturalarda belirtilen birim fiyatların piyasa şartlarına ve hayatın olağan akışına uygun olmadığı, kaldı ki proforma faturaların Kamu İhale Genel Tebliği’nde belirtilen beyan, imza ve kaşeleri taşımadığı iddiası ile,
g) Anılan isteklinin yürütmekte olduğu işler için aldığı mal ve hizmetlere ilişkin faturalardaki fiyatlar ile proforma faturalardaki fiyatların birbiriyle uyumsuz olduğu, yanıltıcı belge sunulduğu, bunların teyit edilmesi gerektiği iddiasına ilişkin olarak;
İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından temizlik malzemeleri, sarf malzeme ve gıda malzemeleri için öngörülen bedelleri tevsik etmek üzere proforma faturaların sunulduğu, söz konusu faturaların anılan Tebliğ’in 79.4.2.4’üncü maddesine uygun bir şekilde serbest meslek mensupları tarafından onaylandıkları görülmüştür.
Bununla birlikte, Teknik Şartname’nin “Makine Ve Teçhizat İle İlgili Hususlar” başlıklı dördüncü bölümünde yüklenici tarafından tedarik edilmesi istenilen makine ekipman listesi içerisinde yer alan temizlik malzemeleri için toplam 2.596,36 TL bedel öngörüldüğü, öngörülen bedeli tevsik etmek üzere Karul Kimya Gıda Bina ve Tesis. Yön. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından düzenlenmiş proforma faturanın sunulduğu görülmüştür.
Söz konusu proforma faturada ürünlerin adının, kullanım alanlarının ve ambalaj miktarlarının belirtildiği, ürünlerin ayrı ayrı birim fiyatlarının gösterilmediği, 1 kuver fiyatının 0,036 Kr olarak, bir kuverin ise 1 öğle yemeği, 1 akşam yemeği ve 3 kahvaltıya denk geldiğinin ifade edildiği tespit edilmiştir.
Her ne kadar ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından yapılan hesaplamada fiyatın 0,036 TL üzerinden yapıldığı görülmekle birlikte, proforma faturada 1 kuver fiyatının 0,036 Kr olarak belirtildiği anlaşılmıştır. Proforma faturada faturaya konu temizlik malzemelerinin birim fiyatlarının ve bir kuver için ne kadar temizlik malzemesi kullanıldığının belirtilmediği,dolayısıyla bir kuver fiyatı olan 0,036 Kr’a nasıl ulaşıldığını gösteren açıklayıcı bir bilgiye yer verilmediği görülmüş, söz konusu belgenin kamu ihale mevzuatı bakımından fiyat tevsik edecek nitelikte bir belge olmadığı sonucuna varılmıştır.
Ayrıca, ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından temizlik malzemelerine ilişkin olarak Karul Kimya Gıda Bina ve Tesis. Yön. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile imzalanmış sözleşmenin de açıklama kapsamında sunulduğu, bu sözleşmede ise 1 kuverin 0,036 TL olduğunun belirtildiği, bir kuverin ise 1 öğle yemeği, 1 akşam yemeği ve 2 kahvaltıya denk geldiğinin ifade edildiği tespit edilmiştir. İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından yapılan hesaplamanın ise proforma faturada beyan edildiği gibi 3 kahvaltı üzerinden yapıldığı anlaşıldığından, bu belgenin söz konusu hesaplamaya dayanak teşkil edecek nitelikte olmadığı anlaşılmıştır.
Sonuç olarak ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından temizlik malzemelerine ilişkin olarak yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata aykırı olduğu anlaşılmıştır.
Diğer yandan, anılan Tebliğ’in 79.4.2.3’üncü maddesinde fiyat tevsikinin hangi belgelerle yapılacağının belirtildiği, anılan Tebliğ’in 79.4.2.15’inci maddesinde yer alan açıklamalara göre, 79.4.2.4’üncü maddesine göre düzenlenen tutanağın meslek mensubu ve proforma fatura veren tedarikçi veya imalatçı tarafından, 79.4.2.5’inci maddesine göre düzenlenen tutanağın meslek mensubu ile istekliye fiyat teklifini veren kişi tarafından imzalanarak kaşeleneceği, bu tutanakların proforma fatura veya fiyat teklifi ekinde idareye verilmeyeceği ve düzenleyen meslek mensubu tarafından muhafaza edileceği, gerekli görülmesi durumunda ihaleyi yapan idare tarafından, proforma fatura ve fiyat tekliflerine ilişkin maliyet/satış tutarı tespit tutanaklarının incelemek üzere muhafaza eden meslek mensubundan istenebileceği, somut olayda idare tarafından söz konusu tutanakların istenilmesine gerek duyulmadığı ve bu haliyle mevzuata aykırılığın bulunmadığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte, anılan Tebliğ’de istekliler tarafından sunulan proforma faturalardaki fiyatların piyasa rayiçlerine uygun olup olmadığı hususunda inceleme yapılabileceğine dair de bir düzenleme yer almamaktadır. Ayrıca Anılan Tebliğ maddesindeki açıklamalar gereğince açıklamada sunulan belgelerde yer alan bilgilerin ticari hayatın olağan durumu ve ekonomik verilerle ilgili genel bilgilerle uyumlu olmadığının değerlendirilmesi durumunda isteklinin teklifi reddedilmeyeceği, belgeleri imzalayan meslek mensubunun, proforma fatura veya fiyat teklifi üzerindeki beyanın doğruluğundan sorumlu olduğu anlaşıldığından, başvuru sahibinin bu hususlara yönelik iddiaları kapsamında inceleme yapılacak bir durum olmadığı sonucuna varılmıştır.
f) İlaçlama hizmeti fiyatının fiyat teklifi ile değil proforma fatura ile tevsik edildiği, bu durumda belgede SMMM/YMM beyanının teklife konu iş kısmı için mevzuatın öngördüğü beyan ile uyumlu olmadığı iddiasına ilişkin olarak;
İhale üzerinde bırakılan istekli tarafından ilaçlama işine ilişkin olarak ilaçlama başına 30,00 TL, toplam 360,00 TL bedel öngörüldüğü, bu bedeli tevsik etmek üzere Arıkan İlaçlama ve Danışmanlık Hizmetleri’nden alınmış fiyat teklifinin sunulduğu, fiyat teklifinin serbest meslek mensubu tarafından anılan Tebliğ’in 79.4.2.5’inci maddesine uygun bir şekilde “Birim fiyatın, mükellefin yasal defter ve belgelerine göre çıkartılan ve tarafımdan onaylanan maliyet/satış tutarı tespit tutanağındaki ağırlıklı ortalama birim satış tutarının % 80’inin altında olmadığını beyan ederim.” ibaresinin yazılarak onaylandığı görülmüştür.
Bu itibarla, ilaçlama ilişkin olarak yapılan açıklamada herhangi bir mevzuata aykırılığın bulunmadığı anlaşılmıştır.
Netice itibariyle, ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının yukarıda belirtilen gerekçelerle mevzuata aykırı olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, ihale üzerinde bırakılan istekli Doyaş Yemek Gıda ve Servis Hiz. San. Tic. A.Ş.nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,
Oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
Başvuru sahibinin itirazenşikayet başvuru dilekçesinde dile getirdiği iddialarına ilişkin Kurul çoğunluğunca, ihale üzerinde bırakılan istekli Doyaş Yemek Gıda ve Servis Hiz. San. Tic. A.Ş.’nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesine ilişkin “Düzeltici işlem belirlenmesine” karar verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddialarının İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi yönünden Kurul kararına dayanak teşkil eden esas inceleme raporu ve eki belgeler üzerinde yapılan inceleme sonucunda;
İstanbul Bakım Rehabilitasyon ve Aile Danışma Merkezi Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen “12 Ay Süreli Mamul Yemek Pişirilmesi Dağıtım ve Sonrası Hizmetleri Alımı” ihalesine ilişkin yaklaşık maliyetin piyasa rayiçleriesas alınarak toplam 547.539,05 TL olarak hesaplandığı,
Bahse konu ihalede (10) adet ihale dokümanı satın alındığı, 19.11.2013 tarihinde gerçekleştirilen ihaleye 7 istekli tarafından teklif verildiği,
İdarece şikayete konu ihaleye yönelik tekliflerin denetimine ilişkin yapılan inceleme uyarınca, bir isteklinin teklifinin “geçici teminat mektubunun yetersiz olduğu” gerekçesiyle ve bir isteklinin teklifinin de “iş deneyim belgesinin yetersiz olduğu” gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılmaları sonrasında kalan beş teklifin de geçerli teklif olarak kabul edildiği, bu tekliflere ilişkin teklif bedellerinin,
İsteklinin Adı
Teklif Bedeli (TL)
Doyaş Yemek Gıda ve Servis Hiz. San. Tic. A.Ş.
410.819,36
Ferhat Hazır Yemek Güv. İnş. veTemz. Hizm. San. ve Tic. Ltd. Şti.
457.234,40
Tarhana Gıda Temizlik Ürün. ve Paz. San. Tic. Ltd. Şti.
458.797,10
Tarhana Hazır Yemek Üretim Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti.
476.876,43
Öğün Yemekhane ve Temizlik Hizmetleri Tic. A.Ş
557.043,20
Şeklinde verildiği, Doyaş Yemek Gıda ve Servis Hiz. San. Tic. A.Ş.’nin aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulduğu, anılan istekli tarafından yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının idarece yeterli bulunarak ihalenin bu istekli üzerinde bırakıldığı,
Anlaşılmıştır.
4734 sayılı Kanunun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde; “İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.
İhale komisyonu;
a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,
b)Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,
Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.
İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü yer almaktadır.
Bahse konu madde hükmünden, ihale komisyonunun, yaptığı değerlendirme neticesinde geçerli olduğunu tespit ettiği tekliflerden, ihalede verilen diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olan isteklileri tespit edeceği ve tespit edilen bu teklifleri reddetmeden önce yine madde metninde belirtilen usul doğrultusunda sorgulamaya tabi tutacağı anlaşılmaktadır.
Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde, aşırı düşük teklif sorgulamasının Kamu İhale Genel Tebliğinin “teklif fiyata dahil masraflar” ve “aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesini” düzenleyen maddeleri ile idari şartnamenin “teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı maddesindeki düzenlemelerin esas alınarak yapılması gerekmektedir. Bu ihalelerde, aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda belgelere dayalı yazılı açıklama yapmayan veya ihale komisyonunca açıklamaları yetersiz bulunan isteklilerin teklifleri ile teklif edilmesi gereken asgari işçilik maliyetini karşılamayan teklifler gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilecektir. Ancak, şikayet başvurusuna konu hizmetin personel çalıştırılmasına dayalı bir hizmet alım ihalesi olmaması nedeniyle aşırı düşük değer tespitine yönelik bir modül bulunmamakta olup, ihale konusu hizmetin maliyet unsurlarının, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında olduğu gibi önceden belirlenen nitelikte olmadığı görülmektedir. Bu durumda, ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olarak hizmetin ifası için her isteklinin basiretli tacir olma yükümlülüğü gereğince kendi organizasyon yapısı, kullanacağı makine ekipmanın özellikleri, malzeme teminindeki kendine özgü koşulları vb. unsurları dikkate alarak teklif fiyatını belirlemesi gerekmektedir.
Ayrıca, malzeme dahil yemek alım hizmetlerinde yemek bileşenlerini oluşturan girdilerin önemli bir kısmı yerel, mevsimsel ve iklim özelliklerine göre farklılıklar göstermekte, bir çok girdi müstahsilden doğrudan temin edilebilmektedir. Özellikle sebze meyve gibi girdilerin piyasa koşulları sebebiyle muhasebeleştirilmesinde karşılaşılan güçlüklerin aşırı düşük teklif sorgulamasında ispat için aranılan belgelere yansıtılmasında isteklilerin önünde önemli bir engel teşkil edeceği düşünülmektedir.Kamu İhale Kurumu tarafından personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımları için aşırı düşük sınır değerin tespiti ve sorgulanması konusunda bir kriter belirlenmediği hususu göz önüne alındığında, şikayete konu ihalede, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasından sorumlu olan idarenin aşırı düşük teklif açıklaması isteyerek ihalenin sonuçlandırılması yönünde tesis etmiş olduğu işlemlerde mevzuata uyarlık bulunmadığı düşünülmektedir.
İhale konusu işin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı işi olmadığı, yaklaşık maliyetin büyük çoğunlukla yemek giderinden oluştuğu ihalede verilen teklif bedellerinin biri hariç diğerleri yaklaşık maliyetin altında olmakla birlikte yaklaşık maliyete ve birbirlerine göre yakın olduğu ve en düşük teklifin bile diğer tekliflere göre aşırı düşük olarak değerlendirilemeyeceği anlaşıldığından, idarece yemek kalemlerinde aşırı düşük teklif sorgulaması yapılarak ihalenin karara bağlanması yönünde gerçekleştirilen idari işlemlerin mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmiştir.
Açıklanan nedenlerle; başvuru sahibinin iddiaları kapsamında, yemek alımı kalemlerinde aşırı düşük teklif sorgulaması yapılarak ihalenin sonuçlandırılmasına yönelik idarece gerçekleştirilen idari işlemlerin yerinde olmadığına ilişkin “Düzeltici işlem belirlenmesine” karar verilmesi gerektiği yönündeki düşüncemile, bu iddiaya ilişkin Kurul çoğunluğunca verilen karara katılmıyorum. (¤¤)