(4734 S. K. m. 54, 65) (Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m. 5)
Toplantı No: 2013/021
Gündem No: 51
Karar Tarihi: 11.03.2013
Karar No: 2013/UY.I-1349
Şikayetçi: Başıbüyük İnşaat Tic. Ve San. Ltd. Şti., CEVİZLİDERE MAH. 1235. CAD. NO: 5/18 BALGAT ANKARA
İhaleyi Yapan Daire: Karayolları Genel Müdürlüğü Bölge Müdürlüğü-3.Bölge Konya, Horozluhan Mahallesi Ankara Caddesi No:151 42300 KONYA
Başvuru Tarih ve Sayısı: 07.02.2013 / 4990
Başvuruya Konu İhale: 2012/181308 İhale Kayıt Numaralı "33.(Karaman) Şube Şefliği Yollarında Bakım, Yapım Ve Onarım İşlerinin Yapılması" İhalesi
Kurumca Yapılan İnceleme ve Değerlendirme:
Karayolları Genel Müdürlüğü 3. Bölge Müdürlüğü tarafından 03.01.2013 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “33. (Karaman) Şube Şefliği Yollarında Bakım, Yapım ve Onarım İşlerinin Yapılması” ihalesine ilişkin olarak Başıbüyük İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti.nin 28.01.2013 tarihinde yaptığı şikayet başvurusunun, idarenin 30.01.2013 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 07.02.2013 tarih ve 4990 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 04.02.2013 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2013/663sayılı şikayet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
Karar: Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikayet dilekçesinde özetle, ihale üzerinde kalan istekli olan Bülent Dikici İnş. Nak. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin aşırı düşük teklif açıklaması sunması gereken iş kalemlerine ilişkin analizlerdeki girdileri birim fiyat tariflerine göre belirlemediği, analizlerdeki girdilerin birim fiyat tariflerinde belirtilen girdilerin tamamını kapsamadığı, bu nedenle isteklinin aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygun olmadığı iddialarına yer verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “İhalelerde uyulması zorunlu hususlar” başlıklı 5’inci maddesinde uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamayacağı, ihale konusu işin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabileceği, uygulama projesi bulunan işlerde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılmasının zorunlu olduğu, ancak doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan işlerde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergah değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan bina işleri hariç işlerde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabileceği, bu işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımları için anahtar teslimi götürü bedel, uygulama projesi yapılamayan kısımlarda ise her bir kalem iş için birim fiyat teklif almak suretiyle ihale yapılabileceği hükme bağlanmıştır.
Anılan Yönetmelik hükmüne göre yapım işlerinin uygulama projesi hazırlanarak anahtar teslimi götürü bedel ihale edilmesi zorunlu olmakla birlikte belirlenen istisnai durumlarda uygulama projesi hazırlanmadan da ihale edilmesinin mümkün olduğu, ancak bu durumda da ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede idarece işe ilişkin bir projenin hazırlanmadığı ve ihale dokümanı kapsamında istekli olabileceklere bir projenin verilmediği, ihalede sıralı iş kalemleri listesinin “Özel Bakım-1 km bölünmemiş yolun aylık bakımı (kenar dikmesinin bakımı, hidrolik yapıların bakımı, hendek bakımı, trafik levhalarının yerine konması ve bakımı, bordür diplerinin, hendek ve şevlerin ot temizliği vs. dahil, kar mücadelesi hariç”, “Özel Bakım BY- 1 km bölünmüş yolun aylık bakımı (kenar dikmesinin bakımı, hidrolik yapıların bakımı, hendek bakımı, trafik levhalarının yerine konması ve bakımı, bordür diplerinin, hendek ve şevlerin ot temizliği vs. dahil, kar mücadelesi hariç” ve “Özel SK Yama- Sathi kaplamalı yollarda asfalt yaması yapılması (Rodmiks malzemesi, astar bitümlü malzeme idareden, nakliye dahil)” iş kalemlerinden oluştuğu, söz konusu iş kalemlerinin miktarı birim fiyat teklif cetvelinde km cinsinden belirlenmekle birlikte iş kalemlerinin içinde yer alan imalatlarının miktarının Birim Fiyat Tarifleri’nde ya da Teknik Şartname’de tespit edilmediği görülmüştür. Örneğin “Özel Bakım-1 km bölünmemiş yolun aylık bakımı (kenar dikmesinin bakımı, hidrolik yapıların bakımı, hendek bakımı, trafik levhalarının yerine konması ve bakımı, bordür diplerinin, hendek ve şevlerin ot temizliği vs. dahil, kar mücadelesi hariç” iş kaleminde 1 km uzunluğunda bölünmemiş yolun bakımının yapılmasının öngörüldüğü, ancak bu kalem kapsamında 1 km içinde ortalama kaç adet kenar dikmesi bulunduğu, kaç dikmenin değiştirileceği ya da kenar dikmelerinde bulunan reflektörlerden kaçının değişmesinin gerekeceği, bu kenar dikmelerinden kaçının yıkanacağı gibi hususlarda isteklilere bilgi verilmediği anlaşılmıştır. Benzer durum ihalenin ikinci kaleminde de mevcuttur. Dolayısıyla isteklilerin tekliflerini hazırlarken birim fiyat tariflerini esas alarak çeşitli kabullerden hareket etmeleri gerekmektedir. Ancak bu durumda da birim fiyatın girdilerinden olan imalatların ve bunların miktarının tekliflerin hazırlanmasına ve değerlendirilmesine imkan verecek biçimde belirlenmemiş olması ve isteklilere bu imalat miktarlarını tespit etmek üzere herhangi bir projenin de verilmemiş olması nedeniyle belirlenen miktarlar temelsiz olacak ve hem isteklilerin tekliflerini birbirleriyle karşılaştırmak hem de özellikle aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi aşamasında yaklaşık maliyete göre değerlendirmek mümkün olmayacaktır. Bu nedenle başvuru sahibinin iddiası çerçevesinde ihale üzerinde kalan istekli olan Bülent Dikici İnş. Nak. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.nin aşırı düşük teklif açıklamasında sunduğu analizlerin birim fiyat tariflerine uygun olmadığı ve tariflerde belirtilen girdilerin tamamını karşılamadığı yönündeki iddiasının incelenemeyeceği sonucuna varılmıştır. Bu itibarla idarece ihale dokümanı kapsamında isteklilere proje verilmemiş olması ve birim fiyat tariflerinde belirtilen girdi cins ve miktarlarının net olarak belirlenmemiş olması nedeniyle tekliflerin tam olarak idarenin ihtiyacı doğrultusunda hazırlanması ve aşırı düşük teklif açıklamalarının değerlendirilmesinin mümkün olmadığı anlaşıldığından ihalenin iptal edilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, ihalenin iptali gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onuncu fıkrasının (a) bendi gereğince ihalenin iptaline,
Oyçokluğu ile karar verildi.
KARŞI OY
Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru dilekçesinde, “ihale üzerinde kalan istekli olan Bülent Dikici İnş. Nak. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin aşırı düşük teklif açıklaması sunması gereken iş kalemlerine ilişkin analizlerdeki girdileri birim fiyat tariflerine göre belirlemediği, bu nedenle isteklinin aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata uygun olmadığı” şeklinde dile getirilen iddiası kapsamında Kurul çoğunluğunca, “…idarece ihale dokümanı kapsamında isteklilere proje verilmemiş olması ve birim fiyat tariflerinde belirtilen girdi cins ve miktarlarının net olarak belirlenmemiş olması nedeniyle tekliflerin tam olarak idarenin ihtiyacı doğrultusunda hazırlanması ve aşırı düşük teklif açıklamalarının değerlendirilmesinin mümkün olmadığı anlaşıldığından…” gerekçesine dayanılarak “ihalenin iptaline” karar verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddiasına ilişkin İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi çerçevesinde inceleme raporu ve eki bilgi ve belgelerle sınırlı olarak yapılan inceleme ve hukuki değerlendirmeye göre;
4734 sayılı Kanunun, bu kanun kapsamındaki idarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işleri için ihaleye çıkılmadan zorunlu olarak uyulması gereken kurallarını belirleyen “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62 inci maddesinin (c) bendinde;
“(Değişik: 18/4/2007-5625/5 md.)Yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz. İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılması zorunludur. Ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan yapım işlerinde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergah değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir…” hükmü ile,
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktarların tespiti” başlıklı 9 uncu maddesinde;
“Yaklaşık maliyet hesabına esas miktarların tespiti için öncelikle aşağıda yer alan çalışmaların yapılması gereklidir:
a) Arazi ve zemin etüdünün yapılması; uygulama projesi üzerinden anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde arazi ve zemin etüt çalışmalarının; ön ve/veya kesin proje üzerinden birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde ise, mümkün olan arazi ve zemin etüt çalışmalarının yapılmış olması zorunludur.
b) Proje zorunluluğu; bina işlerinde uygulama projesi, diğer işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımları için uygulama projesi, yapılamayan kısımları için kesin proje; doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan işler ile ihale konusu işin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ise ön ve/veya kesin projenin hazırlanması ve yaklaşık maliyetin söz konusu projelere dayanılarak hesaplanması gerekir.
c) Mahal listesi hazırlanması; ön, kesin veya uygulama projelerine dayalı olarak, işin bünyesindeki imalat kalemlerinin adını ve yapılacağı yerleri gösteren ve yaklaşık maliyetin hazırlanmasına esas teşkil eden mahal listeleri hazırlanır.
ç) Metraj listelerinin hazırlanması; ihale konusu işe ait proje ve mahal listelerindeki ölçü ve tariflere göre işin bünyesine giren imalatların hangi kısımda ve ne miktarda yapılacağının belirlenmesi amacıyla; anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde iş kalemi ve/veya iş grubu, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde ise iş kalemi şeklinde metraj listeleri düzenlenir.
d) Birim fiyat ve imalat tariflerinin hazırlanması; Ön ve/veya kesin projeye dayalı olarak birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde, idareler, iş kaleminin adını, yapım şartlarını, ölçü yeri ve şeklini, birimini, birim fiyata dahil ve hariç unsurları ihtilafa meydan vermeyecek biçimde teknik olarak açıklayan birim fiyat tarifleri hazırlar.” hükmü,
Yer almaktadır.
Yukarıda aktarılan Kanun ve Yönetmelik hükümleri bir arada değerlendirildiğinde, onarım niteliği taşıyan yapım işlerinde proje aranmasının zorunlu bir unsur olmadığı, bu nitelikteki bir işin yapımı sırasında dokümanda net bir metraj belirlemesinin zor olduğu, bu nedenle bu tür nitelikteki yapım işlerinin hazırlanan röleve projesi (yapılacak iş kalemleri listesi) ile teklif birim fiyat üzerinden ihaleye çıkılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, idarece işe ilişkin bir projenin hazırlanmadığı ve ihale dokümanı kapsamında istekli olabileceklere bir projenin verilmediği tespit edilmiştir. Bu durumun, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “İhalelerde uyulması zorunlu hususlar” başlıklı 5’inci maddesine aykırılık teşkil ettiğinin anlaşılmasına rağmen, idarece gönderilen ihale dokümanı incelendiğinde;
İhale konusu yapım işinin “Yollarında Bakım, Yapım ve Onarım İşlerinin Yapılması Yapım İşi” niteliğinde bir bakım-onarım işi olduğu, idarece hesaplanan yaklaşık maliyet incelendiğinde, yaklaşık maliyetin; özel pozlardan oluşturulmuş ikisi “bakım çalışmalarına” ilişkin, diğer ikisinden birisi “asfalt yaması yapılması işlerine” ilişkin ve diğerinin de “yama altlarında stabilize temel yapılması” işine ilişkin olduğu, yaklaşık maliyetin % 64,29 unun “asfalt yaması yapılması işlerine” ilişkin olduğu, onay belgesinin ekinde sunulan “teklif türünün belirlenmesine ilişkin formda”, “33.(Karaman) Şube Şefliği yollarında bakım ve onarım işlerinin yapılması yapım işinde; uygulama projesi bulunmadığından, işin yapımı sırasında mevsim şartlarına bağlı olarak iş kalemlerinde değişiklik meydana gelebileceğinden Teklif Birim Fiyat Usulü ile ihale edilmesi gerekmektedir.” şeklindeki gerekçeye dayanılarak idarece ön proje üzerinden ihaleye çıkıldığı anlaşılmıştır.
Yukarıda mevzuata ilişkin ortaya konulan yorumun ışığı altında, idarece hazırlanan doküman incelendiğinde, yaklaşık maliyetin 4 ana iş kaleminden oluşmuş şekilde ihale onay belgesi ekinde yer aldığı, yaklaşık maliyetin analizlere dayanılarak kamu birim fiyatları üzerinden hazırlandığı, yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemlerine ilişkin ayrıntılı birim fiyat tariflerinin hazırlandığı, isteklilere doküman kapsamında verilen teklif birim fiyat cetvelinde yaklaşık maliyette bulunan dört iş kalemine yer verildiği ve bu iş kalemlerine ilişkin km cinsinden birim fiyat tarifi özetinin yapılarak (km x ay) ölçü birimine ilişkin metrajların verildiği, ayrıca doküman kapsamında hazırlanan Özel Teknik Şartnamede imalatı yapılacak işlerin ayrıntılı tanımlarına yer verildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, bakım-onarım niteliği kapsamındaki yapım ihalesine ilişkin idarece istekli olabileceklere verilen doküman kapsamında verilen birim fiyat cetvelinin bu haliyle bir röleve projesi (yapılacak iş kalemleri listesi) olarak ele alınması gerektiği, bu cetveldeki her bir iş kalemine ilişkin km cinsinden özet birim fiyat tarifleri ile özel teknik şartname birlikte değerlendirildiğinde, iş kalemi için birim fiyata neler dahil olduğunun ve nelerin de dahil olmadığının açık anlaşıldığı, diğer yandan yapılacak işin Karaman Şube Şefliği yolları ile sınırlı tutulduğu ve bu sınırlı ve bilinen bölge içinde bu doküman üzerinden istekli olabileceklerin tekliflerini rasyonel olarak hazırlayabilecekleri, basiretli tüccar mantığı ile rasyonel teklif verecek olan istekli olabileceklerin, sınırları net olarak bilinen bölge içinde, (km x ay) ölçü biriminde ve birim fiyat tarifleri ile diğer doküman kapsamında, kalem kapsamında 1 km içinde ortalama kaç adet kenar dikmesi bulunduğu, kaç dikmenin değiştirileceği ya da kenar dikmelerinde bulunan reflektörlerden kaçının değişmesinin gerekeceği, bu kenar dikmelerinden kaçının yıkanacağı gibi hususlarındaki bilgilerin daha önceki tecrübelerine dayanarak rahatlıkla bildikleri bir husus olduğu, nitekim bunun böyle olduğunun da ihaleye verilen teklif yelpazesinden açık anlaşıldığı bu durumda, mevcut yaklaşık maliyet üzerinden aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinin mümkün olduğu değerlendirilmiştir.
Açıklanan nedenlerle, başvuruya konu ihaleye ilişkin olarak mevcut doküman üzerinden aşırı düşük teklif açıklaması yapılarak ihale işlemlerine devam edilebileceği hususlarında “itirazen şikayet başvurusunun reddine” karar verilmesi gerektiği yönündeki düşüncemizle, bu hususa ilişkin Kurul çoğunluğunca verilen “ihalenin iptaline” niteliğindeki karara katılmıyoruz. (¤¤)