(4734 S. K. m. 5, 12) (Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m. 16) (Kamu İhale Genel Tebliği m. 76)
Toplantı No: 2014/58
Gündem No: 64
Karar Tarihi: 03.09.2014
Karar No: 2014/UH.I-3042
Şikayetçi: Mavi Küre Sosyal Hizmetler Eğitim Sağlık Tic. Ltd. Şti.
İhaleyi Yapan Daire: Havaalanı İşletme Ve Havacılık Endüstrileri A.Ş.(Heaş)
Başvuru Tarih ve Sayısı: 14.08.2014 / 26082
Başvuruya Konu İhale: Kurumca Yapılan İnceleme ve Değerlendirme:
Havaalanı İşletme ve Havacılık Endüstrileri A.Ş. (HEAŞ) tarafından 11.08.2014 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “36 Ay Süre İle Temizlik” ihalesine ilişkin olarak Mavi Küre Sosyal Hizmetler Eğitim Sağlık Tic. Ltd. Şti.nin 24.07.2014 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 25.07.2014 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 14.08.2014 tarih ve 26082 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 13.08.2014 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2014/2428 sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
Karar: Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,
1) İhale dokümanında işin yürütülmesi esnasında hakediş düzenlemesi ve personel maaş ödeme takvimine yer verilmediği, oysa mevzuat gereği idarelerin ödeme planlarının belirlenmesi ve bu çerçevede yüklenici firma personellerinin maaş hakediş ödemelerinin belirli bir takvim gününe kadar süre verilerek maaş ödemelerinin gerçekleştirilmesinin talep edilmesinin gerektiği, bu bağlamda ihale dokümanının ilgili maddelerinde söz konusu maaş ödemeleri ve hakediş düzenlemeleri ile ilgili gerekli çalışmaların yapılması ve ayrıntılı olarak ihaleye katılacak olan firmalara ihale dokümanlarında duyurulmasının gerektiği,
2) İhale dokümanında Teknik Şartname’nin ilgili maddelerinin düzenlenmesi esnasında belirlenen kriterlerde idarece talep edilen malzeme ve ekipman kalemlerinden bazılarına marka ve model yazıldığı, her ne kadar bu markalar muadil olarak belirtiliyor olsa da bu durum mevzuata uygun olmadığından ihale dokümanından kaldırılmasının gerektiği,
3) Teknik Şartname’de havaalanı giriş kartlarına ilişkin bir defaya mahsus kart bedeli alınacağı düzenlemesine yer verilmiş olduğu, ancak kart bedelinin önemli teklif bileşenleri arasında sayılarak İdari Şartname'nin 25’inci maddesinde yer alması gerektiği,
4) Teknik Şartname'nin 26’ncı maddesinde yüklenici firmanın çalıştırmış olduğu temizlik personelinin idare veya üçüncü kişilere verdiği zararlardan yüklenici firmanın sorumlu olduğunun belirtildiği, ancak söz konusu maddenin önemli bileşenler statüsünden yer alması ve 25’inci maddede mevzuat gereği parasal limitlerin belirlenerek birim fiyat teklif cetvelinde ayrı bir sütunda teklif fiyata dahil edilmesinin gerektiği iddialarına yer verilmiştir.
Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:
1) Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:
İhale işlem dosyasının incelenmesinde idarece 25.07.2014 tarihinde “Zeyilname” tutanağı düzenlendiği ve söz konusu tutanakta Sözleşme Tasarısı’nın 12.1’inci maddesinin değiştirilmiş halinin (A) bölümünde belirtildiği, yapılan düzenlemenin “12.1 HEAŞ, yüklenici tarafından ay içerisinde gerçekleştirilen hizmete ait faturanın tarihinden itibaren 10 takvim günü içinde aşağıda maddeler halinde sunulan belgeler hakediş dosyalarına konulmasını müteakip ödeme yapılır. Bu belgeler;
1) Yüklenici firma ihale sözleşmesi imzalandıktan sonra idareye bildireceği bir bankada hesap açtıracak ve çalışan işçilerin aylık ücretlerini banka aracılığı ile ödeyecektir. Çalışan her işçiye banka kartı verecektir. Bunu belgelemek amacıyla her ay bankaya yatırdığı işçi ücretlerini liste halinde yatay bordroları banka teyitli (imzalı) olarak bir sonraki hakedişe koyacaktır.
2) SSK sigorta primi ödeme makbuzu.
3) Hakediş ödeme öncesi aya ait SSK aylık (e-bildirge) sigorta primleri bordrosu.
4) Muktasar beyannamesinin fotokopisi.
5) Vergi fişinin fotokopisi. 6) Vergi ödeme makbuzunun fotokopisi. Yüklenici ise çalıştırdığı personele ödemeyi, hakediş ödemesini idareden tahsil ettiği tarihten itibaren en geç 3 takvim günü içinde yapacaktır. Yüklenici vergi dairesinden aldığı “vergi borcu yoktur” belgesini fatura ekinde verecektir.” şeklinde belirlendiği anlaşılmıştır.
Başvuru sahibinin şikâyet dilekçesinde, ihale dokümanında işin yürütülmesi esnasında hakediş düzenlemesi ve personel maaş ödeme takvimine yer verilmediği ve bu bağlamda ihale dokümanının ilgili maddelerinde söz konusu maaş ödemeleri ve hakediş düzenlemeleri ile ilgili gerekli çalışmaların yapılarak ayrıntılı olarak ihaleye katılacak olan firmalara ihale dokümanlarında duyurulması gerektiği yönünde yer verilen iddia konusuna ilişkin olarak idarece düzenleme yapıldığı ve yine dilekçede başvuru sahibince idarenin zeyilname ile düzenlemeye gittiğinin kabul edildiği dolayısıyla iddianın isteklinin talebine uygun olarak idarece sonuçlandırıldığı anlaşıldığından, söz konusu iddia ile ilgili karar verilmesine gerek bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
2) Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:
Teknik Şartname’nin “Temizlikte uyulacak kurallar” başlıklı 4’üncü maddesinin beşinci alt maddesinde “Yüklenici her tuvalet grubunda bulunan sabunluklara birinci kalite, piyasada çok iyi bilinen, Unilever, Evyap, Johnson Diversey Lever&Ecolab veya muadili firmaların üretimi sıvı sabunu koyacak ve her zaman dolu bulunduracaktır.”, altıncı alt maddesinde “Yüklenici tuvalet grubunda sürekli suda eriyebilen, atık su tesisatını tıkamayan Jumbo tip tuvalet kağıdı bulunduracak, bu malzemeleri sürekli kontrol ederek bitmesini takiben yenileri konacaktır. Tuvalet kağıdı Jumbo boy, en az iki katlı ve piyasada bilinen, birinci kalite Unilever, Eczacıbaşı, Evyap, Johnson Diversey Lever&Ecolab veya muadili firmaların ürünlerinden olacaktır.” düzenlemesine,
Aynı Şartname’nin “Kullanılacak iş makineleri, ekipman ve temizlik malzemeleri ile sarf malzemelerine ilişkin hükümler” başlıklı 7’nci maddesinde de “Yüklenici Madde 1’de yer alan bölümlerin temizlenmesi için gerekli ve yeterli malzeme ve donanımı bulunduracaktır. İdare tarafından istenildiğinde donanım sayısı arttırılacaktır. Yüklenici sözleşme süresince birinci sınıf, piyasada çok iyi bilinen Unilever, Eczacıbaşı, Evyap, Johnson Diversey Lever&Ecolab veya muadili firmaların ürünlerini kullanacaktır. Yüklenici yeterli miktarda ve sağlığa uygun özellik taşıyan malzemeler ile temizlik işlerini yapacaktır. Yüklenici idarenin onaylayacağı makineleri, sarf malzeme ve donanımı kullanmayı kabul ve taahhüt eder. ..Kullanılacak sarf malzemeleri sağlığa zararlı olmayacak ve temizlenen sathı bozmayacaktır. Söz konusu temizlik malzemeleri ile araç gereç ve ilaçlar gerektiğinde idare tarafından resmi bir kurumda muayeneleri yaptırılacak ve bununla ilgili masraf yüklenici tarafından ödenecektir. (çamaşır suyu ve tuz ruhu kesinlikle kullanılmayacaktır. Yüklenici makine, donanım ve malzemelerde istediği tedarik kaynağını seçmekte serbesttir. Sarf malzemeleri her ayın başlangıcında idarenin an deposuna teslim edilecektir.” düzenlemesine yer verilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde “İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur. …” hükmü,
Aynı Kanun’un “Şartnameler” başlıklı 12’nci maddesinde “İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin her türlü özelliğini belirten idari ve teknik şartnamelerin idarelerce hazırlanması esastır. Ancak, mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin özelliği nedeniyle idarelerce hazırlanmasının mümkün olmadığının ihale yetkilisi tarafından onaylanması kaydıyla, teknik şartnameler bu Kanun hükümlerine göre hazırlattırılabilir.
İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin teknik kriterlerine ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamelerde yer verilir. Belirlenecek teknik kriterler, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olacak, rekabeti engelleyici hususlar içermeyecek ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlayacaktır.
Teknik şartnamelerde, varsa ulusal ve/veya uluslararası teknik standartlara uygunluğu sağlamaya yönelik düzenlemeler de yapılır. Bu şartnamelerde teknik özelliklere ve tanımlamalara yer verilir. Belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürün belirtilemez ve belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer verilmeyecektir.
Ancak, ulusal ve/veya uluslararası teknik standartların bulunmaması veya teknik özelliklerin belirlenmesinin mümkün olmaması hallerinde "veya dengi" ifadesine yer verilmek şartıyla marka veya model belirtilebilir.” hükmü,
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Teknik Şartname” başlıklı 16’ncı maddesinde “(1) İşin teknik ayrıntılarını ve şartlarını gösteren bir teknik şartname hazırlanarak ihale dokümanına dahil edilir. Teknik şartnamelerde belirlenecek teknik kriterlerin, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olması, rekabeti engelleyici hususlar içermemesi ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlaması zorunludur.
(2) Teknik şartnamede, varsa ulusal ve/veya uluslararası teknik standartlara uygunluğu sağlamaya yönelik düzenlemeler de yapılır. Bu şartnamede teknik özelliklere ve tanımlamalara yer verilir. Belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürün belirtilemez ve belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer verilemez. Ancak, ulusal ve/veya uluslararası teknik standartların bulunmaması veya teknik özelliklerin belirlenmesinin mümkün olmaması hallerinde "veya dengi" ifadesine yer verilmek şartıyla marka veya model belirtilebilir.
(3) Teknik şartnamenin idare tarafından hazırlanması esastır. Ancak, işin özelliğinin gerektirdiği hallerde ihale yetkilisi tarafından onaylanması kaydıyla teknik şartname, Kanun hükümlerine uygun olarak danışmanlık hizmet sunucularına hazırlattırılabilir.
(4) Teknik şartnamede ihale konusu işte kullanılacak makine, malzeme ve ekipmanın kullanım kılavuzlarına yönelik düzenleme yapılabilir.” hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde şikâyete konu Teknik Şartname maddelerinde, kullanılacak temizlik malzemelerine ilişkin olarak belli markaların sayılıp “veya muadili” ifadesine yer verildiği, düzenlemelerin piyasada tanınan ve belli bir kalitenin üstündeki ürünlerin yüklenici tarafından tedarik edilmesini amaçladığı ve sektörde faaliyet gösteren bir istekli tarafından da bu şekilde anlaşılması gerektiği sonucuna varılmış olup, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesi çerçevesinde idarelerin ihtiyaçlarını uygun şartlarda ve zamanında karşılamak ve kaynaklarını verimli kullanmakla sorumlu oldukları dikkate alındığında, yukarıda Teknik Şartname’nin ilgili maddelerinde yapılan düzenlemelerin idarenin takdir yetkisi kapsamında olduğu ve ayrıca söz konusu düzenlemelerin rekabeti ve fırsat eşitliğini engelleyici nitelikte bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
2) Başvuru sahibinin üçüncü iddiasına ilişkin olarak:
Teknik Şartname’nin “Çalıştırılacak personel” başlıklı 5.1’inci maddesinin onbirinci alt bendinde “Yüklenici işçiler için idare tarafından belirlenen daimi giriş kartını kullanacaktır. Havaalanına giriş kartları ilk verilişinde sadece kart bedeli tahsil edilecektir. Kartların çalınması, kaybolması ve sair nedenlerle iade edilmemesi söz konusu olduğunda kart bedeli yükleniciden tahsis edilecektir. Yükleniciden kartların yıllık yenileme (temdit) ücreti alınmayacaktır. İşçi havaalanına girişinden çıkışına kadar kimlik kartını takacak, yaka kartı bulunmayan işçiler çalıştırılmayacaktır.” düzenlemesi yapılmıştır.
İhale işlem dosyasının incelenmesinde idarece başvuru sahibinin iddiası doğrultusunda 25.07.2014 tarihindeki Zeyilname ile “B.)Teknik Şartnamenin 5.1.11. maddesi … şartnameden çıkarılmıştır.” şeklinde düzeltme yapıldığı görülmüştür.
Bu itibarla başvuru sahibinin dilekçesindeki Teknik Şartnamede havaalanı giriş kartlarına ilişkin bir defaya mahsus kart bedeli alınacağı düzenlemesine yer verilmiş olduğu, ancak kart bedelinin önemli teklif bileşenleri arasında sayılarak İdari Şartname'nin 25’inci maddesinde yer alması gerektiği yönünde yer verilen iddia konusuna ilişkin olarak idarece belirleme yapıldığı ve yine dilekçede başvuru sahibince idarenin zeyilname ile düzenlemeye gittiğinin kabul edildiği ve dolayısıyla iddianın isteklinin talebine uygun olarak idarece sonuçlandırıldığı anlaşıldığından, söz konusu iddia ile ilgili karar verilmesine gerek bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
4) Başvuru sahibinin 4’üncü iddiasına ilişkin olarak:
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 76’ncı maddesinde “76.1. Hizmet alımı ihalelerinde iş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanmasına ilişkin düzenleme Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 19 uncu maddesi ile tip idari şartnamelerin “teklif fiyata dahil olan giderler” maddesi ve tip sözleşmenin 21 inci maddesinde yer almaktadır.
76.1.1 Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 19 uncu maddesinde “İşyerinde, işin başlamasından kabul belgesinin verilmesine kadar her türlü araç, malzeme, ihzarat, makine ve taşıtlar ile sözleşme konusu hizmet işinin korunmasından yüklenicinin sorumlu olduğu, hizmet türüne göre sigorta gerektiği takdirde uygulanacak sigorta türü veya türleri ve teminat limitlerinin günün koşullarına uygun olmak şartıyla sözleşmesinde veya eklerinde belirtileceği” hükme bağlanmıştır.
76.1.2 Tip idari şartnamelerin “Teklif fiyata dahil olan giderler” maddesinin konuyla ilgili dipnotunda “idarelerin, ihale edilecek hizmetin özelliğine göre sözleşmenin uygulanması sırasında, ilgili mevzuat gereğince yapılacak … , sigorta, …giderlerinden hangilerinin, isteklilerce teklif edilecek fiyata dahil olması gerektiğini bu maddede belirtecekleri” ifade edilmiştir. Bu nedenle, idarece sözleşme taslağının 21 inci maddesinde yükleniciden sigorta yaptırması istenmekte ise idari şartnamenin “Teklif fiyata dahil olan giderler” maddesinde sigorta giderinin de teklif fiyata dahil olduğunun belirtilmesi gerekmektedir. Ancak, idarece sözleşme taslağının 21 inci maddesinde yükleniciden sigorta yaptırmasının istenmediği durumlarda ise ilgili mevzuatı gereğince yapılması gereken başka sigorta giderlerinin de bulunabileceği göz önüne alınarak idari şartnamede, sözleşmenin uygulanması sırasında ilgili mevzuatı gereğince yapılacak sigorta giderinin teklif fiyata dahil olduğuna ilişkin düzenleme yapılması mümkün bulunmaktadır.
76.2. İdareler, idari şartnamede teklif fiyata dahil olan giderler arasında sigorta giderine yer vermek kaydıyla sözleşme taslağının 21 inci maddesinde sigortaya ilişkin düzenleme yapabileceklerdir. Bu çerçevede, idarece yüklenici tarafından iş ve/veya işyerinin sigortalattırılması isteniyorsa sözleşme taslağının 21.1. maddesinde iş ve işyerlerinin sigortalanmasına ilişkin yükümlülüğün yükleniciye ait olduğu mutlaka belirtilecektir.
76.3. Sözleşme taslağının (21.1.) maddesinde iş ve/veya işyerlerinin sigortalanmasına ilişkin yükümlülüğün yükleniciye ait olduğunun belirtilmesi halinde sigorta türü veya türleri ile sigorta teminatının kapsam ve limitini belirleyen düzenlemenin sözleşme taslağının (21.2.) maddesinde yapılması gerekmektedir. Ancak, (21.1.) maddesinde sigortaya ilişkin bir düzenleme yapılmamış ise (21.2.) maddesine “Bu madde boş bırakılmıştır.” cümlesi yazılacaktır.
76.4. Sözleşme taslağının (21.1.) maddesinde iş ve/veya işyerlerinin sigortalanmasına ilişkin yükümlülüğün yükleniciye ait olduğu belirtilmesine rağmen, idari şartnamenin “Teklif fiyata dahil olan giderler” maddesinde sigorta giderine yer verilmediği ve/veya sözleşme taslağının (21.2.) maddesinde sigorta türü veya türleri ile sigorta teminatının kapsam ve limitinin belirlenmediği hallerde, iş ve/işyerlerinin sigortalanmasının istenmediği ve sigorta giderinin de teklif fiyata dahil giderler arasında yer almadığı kabul edilmek suretiyle teklifler değerlendirilecektir. …” açıklaması yer almaktadır.
Teknik Şartname’nin Teknik Şartname’nin “Çalıştırılacak personel” başlıklı 5.1’inci maddesinin yirmi altıncı alt maddesinde “Temizlik personelinin idare veya diğer üçüncü kişilere verdiği zararlardan yüklenici firma sorumludur.” düzenlemesi,
Sözleşme Tasarısı’nın “İş ve işyerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 21’inci maddesinde “21.1. İş ve işyerlerinin korunmasına ilişkin sorumluluk Genel Şartnamenin 19 uncu maddesinde düzenlenen esaslar dâhilinde yükleniciye aittir.
21.2. Sigorta türleri ile teminat kapsamı ve limitleri:
21.2.1. Bu madde boş bırakılmıştır.” düzenlemesi yer almaktadır.
Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 19’uncu maddesinde “İşyerinde, işin başlamasından kabul belgesinin verilmesine kadar her türlü araç, malzeme, ihzarat, makine ve taşıtlar ile sözleşme konusu hizmet işinin korunmasından yüklenici sorumludur.
Yüklenici, kazaların, zarar ve kayıpların meydana gelmesini önlemek amacı ile gereken bütün önlemleri almak ve kontrol teşkilatı tarafından, kaza, zarar ve kayıp ihtimallerini azaltmak için verilecek talimatların hepsine uymak zorundadır.
Yüklenici, işin devamı süresince iş yerinde yapılacak çalışmalarda her türlü güvenlik önlemini almak zorundadır. İş sahasında veya çevresindeki bölgede, yeterli güvenlik önleminin alınmaması nedeniyle doğabilecek hasar ve zararın ödenmesinden yüklenici sorumludur. Ayrıca yüklenici, işyerinde kullanılan ekipmanın neden olabileceği kazalardan korunma usullerini ve önlemlerini çalışanlara öğretmek zorundadır. Bu konularda gerek kontrol teşkilatı tarafından istenen ve gerekse yüklenicinin kendi arzusu ile uyguladığı güvenlik ve koruma önlemlerine ilişkin giderlerin tümü yükleniciye aittir.
Hizmet türüne göre sigorta gerektiği takdirde uygulanacak sigorta türü veya türleri ve teminat limitleri günün koşullarına uygun olmak şartıyla sözleşmesinde veya eklerinde belirtilir. …” düzenlemesi yer almaktadır.
Yapılan incelemede, İdari Şartname’nin “Teklif Fiyata Dahil Giderler” başlıklı 25’inci maddesinde ve birim fiyat teklif cetvelinde iş yerinin sigortalanmasına ilişkin herhangi bir gidere yer verilmediği, Sözleşme Tasarısı’nın 21.1’inci maddesinde sadece iş ve iş yerinin korunmasına ilişkin sorumluluğun Genel Şartnamenin 19’uncu maddesi dahilinde yükleniciye ait olduğunun düzenlendiği ve bu düzenlemeye paralel olarak da Teknik Şartname’nin 5.1.26’ncı maddesinde yüklenicinin temizlik personelinin idare veya diğer üçüncü kişilere verdiği zararlardan sorumlu olacağının düzenlendiği, ancak Sözleşme Tasarısı’nın 21’inci maddesinde iş ve iş yerinin sigortalatılmasına dair herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği, diğer taraftan Kamu İhale Genel Tebliği’nin 76’ncı maddesinde yer alan açıklama gereğince iş ve işyerinin yüklenici tarafından sigortalanması talebinin idarenin takdirinde olduğu ve idarece bu konuda İdari Şartname’nin 25’inci maddesi ile Sözleşme Tasarısı’nın 21.1’inci maddesinde herhangi bir düzenleme yapılmaması durumunda Sözleşme Tasarısı’nın 21.2’inci maddesinde sigorta türü veya türleri ile sigorta teminatının kapsam ve limitine dair herhangi bir düzenlemeye de yer verilmesinin gerekmediği anlaşıldığından başvuru sahibinin 4’üncü iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun’un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,
Oybirliği ile karar verildi. (¤¤)