Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-100 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-35/890-213
Karar Tarihi : 6.8.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Tarkan ERDOĞAN, Didem ULUÇ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Merkon Gıda Maddeleri Ltd. Şti.
Pirireis Mah. Atatürk Cad. Cüccam Apt. No:40/A Karaman 20
Arslan Market ve diğer 15 market adına (………………)
Alacasuluk Mah. 533. Sok. No:1 Karaman
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Yedoy Ekmek Unlu Mamuller İnşaat Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.
Tapduk Emre Mah. 1540 Sok. No:4 Merkez/Karaman
E. DOSYA KONUSU: Karaman il merkezinde ekmek üretimi yapan fırıncı
esnafının pazarlama şirketi kurarak rekabeti ihlal ettikleri iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; Karaman il merkezinde ekmek
üretimi yapan işletmelerin birleşerek Yedoy Ekmek Unlu Mamuller İnşaat Gıda San.
ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı bir pazarlama şirketi kurduğu ve bu şirket aracılığıyla
rekabetin kısıtlandığı iddia edilmektedir
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.5.2009 tarih ve 3691 sayı ile giren ve
en son 2.6.2009 tarih ve 3873 sayılı yazı ile gerekli bilgi ve belgeleri tamamlanan
başvuru üzerine hazırlanan 23.7.2009 tarih 2009-3-100/İİ-09-TE sayılı İlk İnceleme
Raporu Rekabet Kurulu’nun 1.7.2009 tarih ve 09-31/674-M sayılı toplantısında 40
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 23.7.2009 tarih ve 2009-3-100/ÖA-09-TE
sayılı Önaraştırma Raporu 28.7.2009 tarih, REK.0.07.00.00-110/208 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-35 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
09-35/890-213
2
1. Karaman il merkezinde faaliyet gösteren fırıncıların bir araya gelerek kurmuş
oldukları Yedoy Ekmek Unlu Mamuller İnşaat Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin ekmeğin 50
rastlanmadığı, bu nedenle anılan teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı, şikayetin reddinin gerektiği;
2. Yedoy Ekmek Unlu Mamuller İnşaat Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin kurmuş olduğu
dağıtım sistemin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı
dikey anlaşmalar niteliğinde olduğu,
3. Söz konusu dikey anlaşmaların 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri
ile Değişik Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nden yararlanamadığı,
bununla birlikte söz konusu anlaşmalara 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
çerçevesinde 3 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınabileceği,
4. Uygulamada karşılaşılabilecek çeşitli sorunları en aza indirmek ve bazı rekabeti 60
kısıtlayıcı etkilerin ortaya çıkmasını önlemek amacıyla hem Yedoy Ekmek Unlu
Mamuller İnşaat Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin hem de Karaman Bakkallar ve Bayiler
Odası’nın perakende satış noktalarını bilgilendirmesinin temin edilmesi ve ayrıca
Karaman Belediyesi’ne de konuyla ilgili bilgi verilmesinin uygun olacağı,
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1 İlgili Pazar
I.1.1. Karaman Ekmek Pazarına İlişkin Bilgiler
Karaman il merkezinde nüfus 123 bin dolayında olup, günlük tüketilen fırın ekmeği 60 70
ila 70 bin arasında değişmektedir. Karaman’da ekmek talebinin nüfusa göre düşük
olmasının nedeni olarak halkın evde ekmek üretme alışkanlığının olduğu dosya
mevcudundan anlaşılmaktadır.
İl merkezinde farklı çeşitlerde üretilen ekmek arasında, halkın en çok tercih ettiği,
genelde bol maya ile üretilen fırın tipi ekmektir. Bu tür ekmek daha kıtır olduğu için
tercih edilmekte, ancak mayanın çok kullanılması şikayet konusu unsurlardan birisini
de oluşturan ekmeğin kalitesini olumsuz yönde etkilemekte ve ekmeğin çabuk
bozulmasına neden olmaktadır. Karaman’da mayalı ekmeğin yanı sıra az da olsa
Trabzon ekmeği ve pide gibi diğer ekmek çeşitleri de üretilmektedir. Karaman 80
Fırıncılar, Pastacılar, Lokantacılar ve Gıda Üreten İşyerleri Odası’nın verdiği bilgiye
göre Karaman il merkezinde 16 fırın bulunmaktadır ve anılan fırınların toplam
kapasiteleri yaklaşık 300 bin ton civarındadır. Tablo 1’de fırınların kapasitelerine yer
verilmektedir.
Tablo-1: Karaman İl Merkezindeki Fırınların Kapasiteleri
FIRIN ADI KAPASİTESİ KAYITLI OLDUĞU YER
ALTIN EKMEK (……) Esnaf odası
ERGİN EKMEK (……) Esnaf odası
BİRLİK EKMEK (……) Esnaf odası
ÖZEN EKMEK (……) Esnaf odası
HALKIM EKMEK (……) Ticaret odası
TUTKUNLAR EKMEK (……) Ticaret odası
KOÇ EKMEK (……) Ticaret odası
HAS EKMEK (……)-(……) Esnaf odası
TRABZON EKMEK (……) Esnaf odası
MELTEM EKMEK (……) Esnaf odası
TÜNELSAN EKMEK (……)-(……) Ticaret odası
YHM EKMEK (……) Ticaret odası
YAPARLAR EKMEK (……) Ticaret odası
09-35/890-213
3
BAŞARAN EKMEK (……)-(……) Ticaret odası
ŞAFAK EKMEK (……) Esnaf odası
MİS EKMEK (……) Esnaf odası
Kapasite ve ekmek tüketim rakamları birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye’de ekmek
pazarında yaşanan en önemli sorun olan aşırı kapasitenin varlığının Karaman il
merkezinde de ortaya çıktığı görülmektedir. 90
Ekmek, zorunlu tüketim maddelerinden biri olması nedeniyle azami fiyat uygulaması
yapılan bir ürün olup, satış fiyatının belirlenmesine ilişkin olarak tacir niteliğindeki ve
esnaf niteliğindeki işletmeler için olmak üzere iki ayrı mevzuat bulunmaktadır.
Türkiye Esnaf ve Sanatkârlar Konfederasyonu’na (TESK) bağlı Fırıncılar Odası’na üye
olan esnaf niteliğindeki fırıncılar açısından, 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek
Kuruluşları Kanunu’nun 62. maddesi uyarınca fiyat tarifesi, o ildeki Fırıncılar Odası’nın
önerisi üzerine Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği Yönetim Kurulu tarafından
belirlenmektedir. Ekmek üreten tacir ve sanayici niteliğindeki işletmeler ise Türkiye 100
Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 12. maddesi ve bu
maddeye dayalı olarak çıkarılan “Tacirler ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve
Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik” hükümleri
çerçevesinde belirlenen azami satış fiyat tarifesine uymak durumundadır. Tarifenin
belirlenmesi ve tarifeye itiraz edilmesi ile ilgili hususlar, fırıncı esnafı için geçerli
mevzuata paralel şekilde düzenlenmiştir.
Yapılan incelemede Karaman il merkezinde ekmeğe ilişkin mevzuat çerçevesinde
belirlenen azami fiyatın 60 kuruş olduğu, ancak uygulanan fiyatın 50 kuruş olduğu
tespit edilmiştir. 110
I.1.2. İlgili Ürün Pazarı
İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta bulunarak
ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir. Buna göre
pazar tanımı rekabetin sınırlarını tespit etmekte kullanılan bir araç olup, ilgili ürün
pazarının tespitinde ürün özellikleri, fiyatları ve kullanım amaçları bakımından tüketici
tarafından ikame edilebilir sayılan ürünler ve/veya hizmetler dikkate alınır.
Talep yapısı yönünden il merkezindeki ekmek piyasası incelendiğinde, il merkezinde 120
tüketilen ekmeğin çoğunlukla fırın tipi mayalı ekmek olduğu görülmektedir. Tüketiciler
fırın tipi mayalı ekmeğin yanı sıra az miktarda olmakla beraber Trabzon taş ekmeği de
talep etmektedirler. Pide ekmeği ise tüketim açısından fırın tipi ekmeğe göre düşük
miktarda talep edilmekte olup, 150 gramlık bir pidenin fiyatı 20 kuruş olmasına rağmen
tüketici tercihleri açısından fırın tipi ekmeğe alternatif olmamaktadır.
Karaman il merkezinde faaliyet gösteren fırıncı esnafının aralarında bir anlaşma
akdetmek suretiyle rekabeti kısıtladıkları iddiası, 2005 yılında da şikayete konu olmuş,
6.4.2006 tarih, 06-24/305-72 sayılı Kurul kararında Ek-dağ unvanlı ekmek pazarlama
şirketi hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı, ancak söz konusu şirket 130
tarafından ekmek üreticileri arasında rekabetçi davranışların koordinasyonu sonucunu
doğuran faaliyetlerin sonlandırılması gerektiğine karar verilmiştir. Karara konu
dosyada da kabul edildiği gibi, ilgili ürün pazarı “ekmek pazarı” olarak kabul edilmiştir.
Öte yandan Karaman il merkezinde ekmek dağıtımı iki ayrı kanal vasıtasıyla
09-35/890-213
4
yapılmaktadır. Küçük ölçekli perakende satış noktalarına (bakkal, market gibi) ekmeği
Yedoy Ekmek Unlu Mamuller İnşaat Gıda Sanayi ve Tic. Ltd Şti. (Yedoy) ulaştırırken
büyük ölçekli zincir marketler, ihale ile alım yapan yemek fabrikaları, askeri tesisler,
belediyeler gibi noktalara ise fırınlar doğrudan dağıtım yapmaktadır. Dolayısıyla
Yedoy’un faaliyet alanı sadece geleneksel satış noktalarına münhasıran ekmek
dağıtımı yapmaktır. Bu çerçevede ilgili pazar ayrıca dağıtım kanalı bazında da bir 140
ayırıma tabi tutularak küçük ölçekli perakende satış noktalarına yapılan ekmek dağıtım
pazarı olarak belirlenmiştir.
I.1.3. İlgili Coğrafi Pazar
Coğrafi pazarın tespitinde, rekabet koşulları açısından ilgili bölge ve komşu bölgeler
arasındaki farklılığın hissedilir derecede olması önem taşımaktadır. Raportörlerce
yapılan görüşmelerden, Karaman il merkezine dışarıdan ekmek gelmediği bilgisine
ulaşılmıştır. Bu çerçevede, il merkezinin kendi içerisinde ayrı bir piyasa oluşturması
nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Karaman il merkezi” olarak belirlenmiştir. 150
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. Yedoy Ekmek Unlu Mamuller İnşaat Gıda Sanayi ve Tic. Ltd Şti. (Yedoy) ve
Dağıtım Sistemi
Yedoy’un faaliyet alanı içerisinde her türlü un ile undan mamul ekmek ve benzeri gıda
maddelerinin üretimi, toptan ve perakende alımı satımı, dağıtımı, ambalajlanması,
depolanmasını yapmak yer almakla beraber, inceleme yapılan dönem itibarıyla söz
konusu teşebbüs sadece ekmek dağıtımı ile iştigal etmekte olup, yapılan incelemede 160
edinilen bilgilere göre Karaman’da Birlik Ekmek, Ergin Ekmek, Altın Ekmek ve Mis
Ekmek haricinde üretim yapan fırınların ekmeğini Yedoy dağıtmaktadır. Yedoy’un
ortaklık yapısına Tablo 2’de yer verilmektedir.
Tablo-2: Yedoy’un ortaklık yapısı
Hissedar Pay Oranı (%)
(…………) (……)
(…………) (……)
(…………) (……)
(…………) (……)
(…………) (……)
(…………) (……)
Karaman’da faaliyet gösteren en büyük kapasiteli fırınlardan birini işleten Tünelsan
Gıda İnşaat Pazarlama Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.’nin ortaklık yapısına Tablo 3’te yer
verilmektedir.
170
Tablo-3: Tünelsan Gıda’nın ortaklık yapısı
Hissedar Pay Oranı (%)
(…………) (……)
(…………) (……)
(…………) (……)
(…………) (……)
(…………) (……)
(…………) (……)
(…………) (……)
(…………) (……)
09-35/890-213
5
(…………) (……)
Karaman il merkezinde faaliyette bulunan diğer bir fırın Dilkent Gıda İnşaat ve
Taahhüt Sanayi Ltd. Şti’nin. ortaklık yapısına Tablo 4’te yer verilmektedir.
Tablo-4: Dilkent Gıda’nın ortaklık yapısı
Hissedar Pay Oranı (%)
(…………) (……)
(…………) (……)
Yapılan inceleme sonucunda Yedoy’un ortakları arasında Karaman’da fırın işleten bir
kişi bulunduğuna dair bilgiye ulaşılmamıştır. Ancak, söz konusu teşebbüsün ortakları
ile Karaman il merkezindeki bazı fırın sahipleri arasında akrabalık bağları 180
bulunmaktadır. Örneğin teşebbüsün ortaklarından (…………)’nın kardeşi olan
(……………), Karaman’da faaliyet gösteren ve ekmeğini Yedoy’a dağıttıran Dilkent
fırınının ortağıdır. Ancak Dilkent fırını, ürettiği ekmeği Yedoy yanında kendisi de
dağıtmaktadır. Yine Yedoy’un ortaklarından olan (…………), Karaman’da faaliyet
gösteren ve ekmeği Yedoy aracılığı ile dağıtan Tünelsan unvanlı ekmek fabrikasının
ortaklarından (…………)’nın oğludur. Teşebbüsün bir başka ortağı olan (…………),
Tünelsan fabrikasının ortağı olan (…………) eşidir. Bu bilgiler ışığında akrabalık
ilişkilerinin fırınlarla Yedoy arasında ekonomik bütünlüğe yol açabileceği akla gelebilir.
Bu noktada, fırınlarda pay sahibi olan kişilerin Yedoy’da belirleyici bir etkiye sahip olup 190
olmadıklarını belirleyebilmek açısından kontrol unsurunun söz konusu olayda mevcut
olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. 1997/1 sayılı Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in 2. maddesinde kontrol kavramının tanımı yapılmıştır. Buna göre
kontrol, ayrı ayrı ya da birlikte, fiilen ya da hukuken bir teşebbüs üzerinde belirleyici
etki uygulama olanağını sağlayan haklar, sözleşmeler veya başka araçlarla ve
özellikle bir teşebbüsün malvarlığının tamamı veya bir kısmı üzerinde mülkiyet veya
işletilmeye müsait bir kullanma hakkıyla veya bir teşebbüsün organlarının oluşumunda
veya kararları üzerinde belirleyici etki sağlayan haklar veya sözleşmelerle meydana
getirilebilir. Dosya kapsamında, Yedoy’un ortaklarının Karaman’da faaliyet gösteren
fırınlar üzerinde ve Yedoy’un ortaklarının kendi aralarında bu teşebbüsün yönetimi 200
üzerinde kontrol sahibi olup olmadıklarının ayrı ayrı incelenmesi gerekmektedir.
Yedoy’un ortaklarının fırınlar üzerindeki pay sahiplikleri incelendiğinde, Yedoy ortağı
(……………….…) olan ve Dilkent fırınında (……) hisseye sahip bulunan (…………)
dışında, Yedoy’da hisse sahibi kişilerin akrabası olan fırın işletmecilerinin hiçbirinin,
hisse sahibi oldukları fırınlarda kendilerine kontrol sağlayacak biçimde bir paya ya da
yönetimde belirleyici etki sağlayan hakka sahip olmadıkları görülmektedir. Ayrıca
Yedoy’da hisse sahibi olan ve fırın işletmecisi akrabası olan söz konusu ortakların da
Yedoy’da kendilerine kontrol sağlayacak miktarda paya veya imtiyazlı paya sahip
olmadıkları ve teşebbüs yönetiminin değişken yapıda olduğu tespit edilmiştir. 210
Yedoy’un iç ortaklık yapısına bakıldığında ise, ortaklar arasında imtiyazlı pay sahibi
bulunmadığı ve teşebbüsün yönetiminin değişken yapıda olduğu görülmektedir.
Dolayısıyla, mevcut durumda iki yönlü olarak da kontrol unsurunun bulunmadığı, fırın
sahiplerinin doğrudan ya da dolaylı olarak Yedoy üzerinde belirleyici etkilerinin ve
bunlar arasında bir ekonomik bütünlüğün olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
Karaman il merkezinde üretilen ekmeklerin tüketicilerin eline ulaşması aşağıdaki
sistem çerçevesinde mümkün olmaktadır.
09-35/890-213
6
Şekil 1. Karaman İl Merkezinde Ekmek Dağıtım Sistemi 220
Söz konusu dağıtım sisteminde Karaman il merkezinde faaliyet gösteren küçük ölçekli
satış noktalarına ekmek veren fırınlar, çoğunlukla Yedoy ile dağıtımı tercih etmektedir.
Yedoy’un sistemine dahil olan fırınlar Yunus Gıda, Özalp Gıda, Tünelsan, Halkım 240
Ekmek, Has Ekmek, Taş Ekmek fırını, Trabzon Vakfıkebir, Tutkunlar, Koç Ekmek,
Özen Ekmek, Meltem Ekmek, Yaparlar Gıda, Şafak Ekmek, Se-ha Ekmek ve Dilkent
Gıda’dır. Bir başka deyişle sistem içindeki fırınlar satış noktalarına doğrudan satış
yapmamaktadır.
Şikayet konusunu oluşturan iddia Karaman il merkezinde faaliyet gösteren fırınların
ortak hareket ederek ekmek dağıtımı işini birlikte kurmuş oldukları Yedoy’a
devretmeleridir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Yedoy’un, bağımsız bir
teşebbüs olarak kurulduğu ve ayrı ayrı her bir fırın ile dikey anlaşma yapmak suretiyle
küçük ölçekli perakende satış noktalarına ekmek dağıtımını gerçekleştirdiği 250
anlaşılmaktadır.
Şekil 2. Yedoy’un sisteminde taraflar arası dağıtım ilişkisi
│
260
│
Şekil 2’den görüldüğü üzere, Yedoy dağıtım sisteminde sağlayıcı fırınlar, Yedoy ve
satış noktaları arasında üç taraflı bir dağıtım ilişkisi bulunmaktadır. Söz konusu
ilişkinin 2003/3 ve 2007/2 sayılı Tebliğler ile Değişik, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’nde belirtilen dikey anlaşma tanımı kapsamında olduğu kanaatine
varılmıştır. 270
Fırın A
(Sağlayıcı)
Yedoy B
(Dağıtıcı)
Satış Noktası C
(Alıcı)
09-35/890-213
7
I.2.2. Hukuki Değerlendirme
Söz konusu dosya ile ilgili olarak yapılan incelemede, Yedoy’un Karaman’da satış
noktalarından gelen ortalama günlük ekmek talebi doğrultusunda fırınlardan ekmeği
alarak satış noktalarına ulaştıran bir dağıtım şirketi olduğu tespit edilmiştir. Yedoy
dağıtım sisteminde fırınlar, Yedoy ve satış noktaları arasındaki dağıtım ilişkileri 2002/2
sayılı Tebliğ bakımından dikey anlaşmalar niteliğindedir. Fırınlar küçük ölçekli
perakende satış noktaları bakımından dağıtım işini münhasıran Yedoy’a vermekte eş 280
deyişle geleneksel kanala yönelik dağıtım pazarından çekilmektedir. Perakende satış
noktaları önceki sistemde istedikleri fırının ekmeğini fırınlardan doğrudan temin
etmekte iken mevcut durumda sistem içindeki fırınların ekmeklerini münhasıran Yedoy
vasıtasıyla almaktadırlar. Söz konusu münhasırlık, anılan dikey anlaşmaların 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamına girmesine neden olmaktadır.
Rekabeti sınırlayıcı nitelikteki dikey anlaşmalar şayet 2002 sayılı Tebliğ kapsamında
iseler diğer koşullara da bağlı olarak grup muafiyetinden yararlanmaktadır. 2002/2
sayılı Tebliğ’in kapsamını belirleyen unsurlardan birisi de pazar payı eşiğidir. Anılan
sistemde dikey anlaşmanın üç tarafı bulunmaktadır: Fırınlar, Yedoy ve satış noktaları. 290
Söz konusu anlaşmaların grup muafiyetinden yararlanabilmesinin ön koşulu hem
fırınların hem de Yedoy’un pazar paylarının %40’ın altında olmasıdır. İnceleme
konusu dağıtım sisteminde fırınların her birinin pazar paylarının % 40 eşiğinin altında
olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan bir alt seviyedeki Yedoy’un küçük ölçekli
perakende satış noktalarına dağıtım pazarındaki pazar payının %40’ın çok üzerinde
olduğu görülmektedir. Zira Yedoy dağıtım sistemine dahil olan fırın sayısı 12 iken
sistem dışında kalanların sayısı sadece (…)’tür. Ayrıca büyük ölçekli üretim yapan
fırınların (Tünelsan, Dilkent gibi) sistem içinde olduğu da dikkate alındığında Yedoy’un
her halükarda pazar payının %40’ın çok üzerinde olduğu görülecektir. Karaman’da
faaliyet gösteren 4 fırın (Birlik Ekmek, Altın Ekmek, Ergin Ekmek ve Mis Ekmek) 300
haricindeki fırınların ekmeğini Yedoy dağıtmaktadır. Karaman Fırıncılar Odası’nın
vermiş olduğu bilgilere göre Karaman’daki fırınların ekmek kapasitesi yaklaşık olarak
300.000 olup, Yedoy’un sistemine dahil olmayan (…) fırının kapasitesi ise yaklaşık
(…………)’dir. Mevcut durumda Yedoy’un dağıtım pazarındaki payı yaklaşık %(…)
olmaktadır.
Dolayısıyla, grup muafiyetinden yararlanamayan söz konusu dikey anlaşmalar için
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet incelemesi yapılması
gerekmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre bir anlaşmaya muafiyet
tanınabilmesi için aynı maddede sayılan şartların tümünün sağlanması gerekmektedir. 310
I.2.2.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme
ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Söz konusu dağıtım sistemi ile ilgili yapılan incelemelerde, Yedoy’un kurulma
amacının Karaman il merkezinde ekmek dağıtımını yapmak olduğu görülmüştür.
Buradaki dağıtım anlaşması, üretici konumundaki fırınlar dağıtıcı konumunda olan
Yedoy ve perakende seviyesinde yer alan satış noktaları arasında gerçekleşmektedir.
09-35/890-213
8
Bu noktada öncelikle Yedoy öncesi ve sonrası dağıtım süreçlerinin karşılaştırılması 320
yerinde olacaktır. Karaman’da söz konusu dağıtım sistemi kurulmadan önce fırınlar
satış noktalarına doğrudan dağıtım yapmaktaydılar. Önceki sistemde fırınların dağıtım
için kamyon, nakliye, işçilik gibi dağıtım maliyetlerine katlanmaları gerekiyordu. Ayrıca
satış noktaları doğrudan fırınlar ile pazarlık yaparak kendilerine en uygun fiyatlarda
satış yapan tek bir fırının ekmeğini satmaktaydılar. Dağıtım sistemi kurulduktan sonra
ise artık fırınlar birebir dağıtım yapmamaya başlamış, satış noktalarının talepleri
doğrultusunda Yedoy kendi araçları ile dağıtım işini üstlenmiştir.
Raportörlerce yapılan inceleme çerçevesinde Yedoy’un dağıtım yaptığı satış
noktalarına gidildiğinde, satış noktalarında en az iki ya da daha fazla çeşit ekmeğin 330
raflarda yer aldığı görülmüştür. Şirketin dağıtım yaparken kullandığı kamyonlarda 5-6
farklı fırının ekmeği bulunması da, ekmek dağıtım sisteminin teknik olarak iyileştiğine
dair bir göstergedir. Karaman’da mevcut dağıtım sistemi, genellikle dağıtım
anlaşmalarında güdülen bir amaç olan nakliye maliyetlerini azaltma amacıyla da
örtüşmektedir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; teşebbüsün, sistem dahilinde
olan fırınlardan ekmeğin adedini (…) kuruştan aldığı, (…) kuruş kar ekleyerek (…)
kuruşa satış noktalarına (bakkallar ve marketler) sattığı anlaşılmaktadır. Satış
noktaları da ekmeği 50 kuruş fiyatla satmaktadır. Yedoy dağıtım sisteminde 8-9 adet
araç kullanıldığı, eski sistemde fırınların ayrı dağıtım aracı çıkarmak zorunda kaldığı,
şirketin kurulmasıyla beraber ayrı dağıtım yapma külfetinden kurtulunduğu 340
anlaşılmıştır. Mevcut sistemde daha nitelikli hizmet daha az sayıda araç kullanılarak
verilebilir hale gelmiştir. Yedoy’un dağıtım araçlarını organize etmesi sonucunda satış
noktalarına daha sık servis verilebilmesi, şoförlere şirket hattı temin edilerek ekmeği
biten satış noktasının taleplerinin daha hızlı biçimde karşılanması yeni sisteminin
faydaları arasındadır. Dolayısıyla, Yedoy’un 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a)
bendinin aradığı şartı sağladığı kanaatine varılmıştır.
I.2.2.2. Tüketici Yararı
Dağıtım şirketinin kurulmasıyla birlikte satış noktalarına daha fazla çeşitte ekmeğin 350
daha hızlı şekilde ulaştığı tespit edilmiştir. Yedoy’un dağıtım araçlarında en az 5-6
fırının ekmeğinin bulunması satış noktalarının ve dolayısıyla tüketicilerin alternatiflerini
artırmaktadır. Söz konusu faydalara ilave olarak yeni sistem Tarım İl Müdürlüğünün
kaliteyle ilgili denetimlerini de kolaylaştırmaktadır.
Bu nedenlerle, Yedoy dağıtım şirketinin ortaya çıkardığı etkinlik ve gelişmeden
tüketicilerin yarar sağlamasının mümkün olduğu ve dolayısıyla 5. maddenin (b)
bendinde sayılan şartın karşılandığı anlaşılmaktadır.
I.2.2.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması 360
Şirketin kurulmasıyla birlikte Karaman il merkezinde mevcut fırınların çoğu bu sisteme
dahil olmuştur. Ancak söz konusu fırınlar ihale ya da özel anlaşma yapmak suretiyle
büyük ölçekli müşterilere (jandarma, cezaevi, zincir marketler gibi) toplu mal vermeye
devam etmektedir. Kapasiteleri itibarıyla Karaman il merkezinde %(…) civarında paya
sahip olan Ergin, Birlik, Altın ekmek ve Mis ekmek fırınları satış noktalarına kendi
araçlarıyla dağıtım yapmaya devam etmektedir. Bir başka deyişle söz konusu fırınlar
kendi dağıtım sistemleri ile Yedoy’a rakip konumundadır. Öte yandan Yedoy sistemi
içerisinde yer alan fırınlar açısından sistem dışına çıkmanın maliyeti çok yüksek
09-35/890-213
9
değildir. Zira Yedoy ile fırınlar arasındaki dağıtım ilişkisi yazılı bir sözleşmeye 370
dayanmayıp sözlü ilişkiler çerçevesinde yürümektedir. Bir başka deyişle sistem
içindeki her fırın herhangi bir yaptırıma maruz kalmadan sistem dışına kolayca
çıkabilmektedir. Bu noktada dikkate alınması gereken bir diğer husus ise genel olarak
ekmek pazarına girişlerin çok kolay olmasıdır. Düşük başlangıç yatırımı, ürünün
homojen olması, marka bağımlılığının bulunmaması gibi unsurlar pazara girişi
kolaylaştırmaktadır.
İncelenmesi gereken bir diğer husus ise, pazarın potansiyel rekabete açık olup
olmadığıdır. Ekmek piyasasında potansiyel rekabetin açıklığına ilişkin tespitler
yapılmıştır. Örneğin Bakkallar ve Bayiler Odası’nın teşvikiyle rekabeti arttırmak 380
amacıyla 2008 yılında 76 bakkalın ortaklığıyla Halkım Ekmek unvanıyla bir fırın
kurulmuş ve sonradan ekmek dağıtımını Yedoy‘a yaptırmaya başlamıştır. Ayrıca
Tünelsan ortağı (………..), Belediye’nin Tünelsan’dan uygun koşullarda ekmek alarak
halka ucuza ekmek satmayı planladığını dile getirmektedir.
Dolayısıyla, Yedoy’un 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde aranan ilgili
piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması şartını da sağladığı
anlaşılmaktadır.
I.2.2.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu 390
Olandan Fazla Kısıtlanmaması
Rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmaması ölçütünün sağlanması mevcut
dosyada bakkalların istedikleri fırının ekmeklerini alabiliyor olmaları ile yakından
ilişkilidir. Satış noktaları istedikleri fırının ekmeğini alabildikleri sürece, anlaşmanın
yararlı etkileri rekabeti sınırlayıcı etkilerinden fazla olmaya devam edecektir. Kimi satış
noktalarının istedikleri fırının ekmeğini Yedoy’un getirmediğini ifade etseler de gezilen
satış noktalarının çoğunda birden fazla fırının ekmeğinin mevcut olduğunun tespit
edildiği, dosya mevcudu bilgi ve belgelerden anlaşılmıştır.
400
Yedoy’un 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını
karşılamaktadır. Ancak, söz konusu dağıtım sisteminin satış noktaları ve dolayısıyla
tüketiciler üzerinde potansiyel olarak olumsuz etkiler ortaya çıkarması olasılığı da
bulunmaktadır. Eğer mevcut sistem satış noktalarının ve dolayısıyla tüketicilerin
istemedikleri fırınların ekmeğini almaya yol açacak şekilde uygulanırsa, yukarıda
belirtilen koşulların sağlanması söz konusu olmayacaktır. Dolayısıyla dağıtım
sisteminin kalite konusunda rekabeti ortadan kaldırma ve tavan fiyatın sabit fiyat
olarak uygulamasına yol açma potansiyeli bulunmaktadır. Söz konusu rekabetçi
endişelerle anılan sisteme yönelik olarak verilecek muafiyetin belli bir süreye
bağlanması ve bu sürenin sonunda sistemin pazar üzerindeki etkisinin tekrar 410
değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Başvuru konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
Yedoy Ekmek Unlu Mamuller İnşaat Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. hakkında soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine,
09-35/890-213
10
420
2. Yedoy Ekmek Unlu Mamuller İnşaat Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin kurmuş olduğu
dağıtım sisteminin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı
dikey anlaşmalar niteliğinde olduğuna,
3. Söz konusu dikey anlaşmaların 2003/3 ve 2007/2 sayılı Tebliğler ile Değişik Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nden yararlanamadığına, bununla birlikte
söz konusu anlaşmalara 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde 3 yıl süre ile
bireysel muafiyet tanınmasına,
4. Uygulamada karşılaşılabilecek çeşitli sorunları en aza indirmek ve 4054 sayılı 430
Kanun kapsamında rekabet ihlali oluşturabilecek etkileri önlemek amacıyla Yedoy
Ekmek Unlu Mamuller İnşaat Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.’ne ve perakende satış
noktalarını bilgilendirmesini teminen Karaman Bakkallar ve Bayiler Odası’na görüş
yazısı gönderilmesi, Karaman Belediyesi’nin bilgilendirmesi hususlarında Başkanlığa
yetki verilmesine,
5. Ayrıca piyasanın özellikleri dolayısıyla, ilgili pazarda rekabet koşullarının takip
edilmesi için taraf teşebbüslerden gerekli bilgilerin Daire tarafından gerekli görülecek
dönemlerde istenmesi hususunda Kanun’un 14. ve 15. maddeleri çerçevesinde
Başkanlığa yetki verilmesine, 440
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy