Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-187
Karar Sayısı : 08-52/783-312
Karar Tarihi : 11.9.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, 10
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖR : Recep GÜNDÜZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Beytullah UZEL
Yusuf Ziya Güncü Cd. Larende Mh. No:56 70100
Karaman
D. ŞİKAYET EDİLEN: Karaman il otogarında faaliyet gösteren otobüs firmaları
E. DOSYA KONUSU: Karaman il otogarında faaliyet gösteren otobüs 20
firmalarının aralarında fiyat anlaşması yapmak suretiyle tek fiyat
uyguladıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde, Karaman’da faaliyet gösteren
otobüs firmalarının kendi aralarında anlaşarak tek fiyat uyguladıkları ve bu
nedenle bilet fiyatlarında hiçbir suretle indirim yapmadıkları belirtilmekte; söz
konusu durumun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’a aykırılık
teşkil ettiği gerekçesiyle incelenmesi talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.8.2008 tarih ve 3608 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 22.8.2008 tarih ve 2008-4-187/İİ-08-RG sayılı İlk
İnceleme Raporu, 26.8.2008 tarih ve REK.0.08.00.00-110/264 sayılı Başkanlık 30
Önergesi ile 08-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, şikayet konusu iddiaların yapılacak
bir önaraştırma kapsamında değerlendirilebileceği, bununla birlikte yukarıda
izah edilen piyasa yapısının ve bu piyasaya yönelik ilgili düzenlemelerin fiyat
paralelliklerine yol açtığı, bu konuda önaraştırma yapılıp yapılmamasının
Kurul’un takdirinde olduğu görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
08-52/783-312
2
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı "karayolu ile yolcu 40
taşımacılığı pazarı" olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu uygulamanın Karaman merkezli gerçekleşiyor olması nedeniyle,
ilgili coğrafi pazar “Karaman İli” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Tespitler ve Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, “belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür
karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak” kabul edilmiştir. Rekabet hukuku 50
açısından, teşebbüsler arasındaki söz konusu işbirliği doğurucu nitelikteki
davranışlar, piyasadaki etkin rekabetten beklenen toplumsal faydanın ve iktisadi
etkinliğin önünde önemli bir engel teşkil ettiğinden ağır ihlaller olarak
değerlendirilir.
Bununla birlikte piyasadaki rekabet üzerinde etkiye sahip eylemlerin
değerlendirilmesinde ilgili pazar yapısının önemi oldukça büyüktür. Örneğin
teşebbüs sayısının çok ve girişlerin kolay olduğu bir pazarda teşebbüsler
arasında bir fiyat anlaşması sağlanmasının oldukça zor olduğu kabul edilirken;
teşebbüs sayısının görece az ve özelikle pazara yeni girişlerin zor olduğu bir
pazarda bu anlaşmanın sağlanması, en azından göreli olarak, daha kolaydır. 60
Bu bağlamda iktisadi modeller rekabet hukuku uygulamasının iktisadi etki ve
sonuçlarını değerlendirmek adına teorik açıdan önemli araçlar olarak karşımıza
çıkmaktadırlar. Dosya kapsamında şikayete konu olan ilgili pazar “oligopol
piyasalar”a benzerlik göstermektedir.
Bilindiği üzere az sayıda teşebbüsün bulunduğu oligopol piyasalarda faaliyet
gösteren teşebbüsler, fiyat düzeyi veya üretim miktarı gibi stratejik kararlarını
verirken içinde bulundukları pazar koşullarını ve aynı piyasada faaliyet gösteren
rakiplerinin karar ve eylemlerini sıkı bir şekilde izleme ihtiyacı hissederler. Bu
durum oligopol piyasalarda faaliyet gösteren teşebbüslerin, aldıkları kararların
rakiplerinin kararlarını etkilediğinin ve her bir teşebbüsün karının sadece kendi 70
davranışlarına değil, bu davranış karşısında rakiplerinin göstereceği tepkilere
de bağlı olduğunun farkında olmalarından kaynaklanmaktadır. Oligopol
piyasaların bu özelliği ise teşebbüsleri kendi davranışlarına karşı rakiplerinin
gerçekleştirecekleri tepkiyi sürekli olarak tahmin etme zorunluluğu altına sokar.
Çünkü rakiplerin bu tepkileri, oldukça rekabetçi bir süreci tetikleyerek süreç
sonucunda, teşebbüslerin elde etmeyi planladıkları kardan mahrum kalmaları
sonucunu doğurabilir. Bu durum ise stratejik kararlar alan ve kar
mahrumiyetinden kaçınmaya çalışan teşebbüslerin bu kararlar bakımından
karşılıklı bağımlılıklarını meydana getirir. Literatürde “oligopolistik bağımlılık”
kavramı ile ifade edilen bu durum, rakiplerin faaliyet ve fiyat hareketlerinin 80
gözlemlenebilir olduğu “şeffaf” piyasalarda çoğu durumda fiyatların birbirine
yakınlaşmasına neden olmaktadır.
Anılan pazarda halen 5 teşebbüs faaliyet gösterdiğinden ve bu teşebbüslerin
terminal büroları fiziki olarak, diğer teşebbüslerin uyguladıkları fiyatların
08-52/783-312
3
gözlemlenmesini mümkün kıldığından piyasanın “şeffaf” bir piyasa olduğu
anlaşılmaktadır. Bu özellikleriyle piyasadaki bilet fiyatlarının belli bir düzeyde
yakınlaşmasının iktisadi açıdan bir takım rasyonel gerekçeleri olduğu da ileri
sürülebilir. Zira teşebbüslerin Ulaştırma Bakanlığı Bölge Müdürlüğü’ne
onaylatacakları fiyatları belirlerken rakiplerinin fiyatlarını rahatça gözlemelerinin
ve bunun yol açtığı yakınlaşmanın, özellikle sektöre yönelik mevzuatın bu fiyatın 90
%30’una kadar indirim yapmaya izin vermesi ile birlikte düşünüldüğünde
anlaşılabilir olduğu değerlendirilmektedir. Ayrıca talep yapısının istikrarsız
olduğu şehirlerarası taşımacılık sektöründe yazıhanelerden yapılan satışlarda
yolcu yoğunluğuna göre liste fiyatı üzerinden iskontoların yapıldığı sektörün
bilinen bir gerçeğidir.
Yukarıda aktarılan tespit ve değerlendirmeler ışığında, söz konusu sektörün
yapısı dikkate alınarak, şikâyet konusuna ilişkin olarak herhangi bir işlem
yapılmasına gerek bulunmadığı neticesine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu 100
iddialara ilişkin olarak, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem
yapılmasına gerek olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy