ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ (Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο)

ARCHIVES HISTORIQUES
DE LA COMMISSION



COLLECTION RELIEE DES
DOCUMENTS "COM"




COM (86) 171



Vol. 1986/0063

Disclaimer
Conformément au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983,
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit
règlement.
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Economic
Community and the European Atomic Energy Community (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243,
27.9.2003, p. 1), this file is open to the public. Where necessary, classified documents in this
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom 1.
Februar 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgemeinschaft (ABI. L 43 vom 15.2.1983,
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. September 2003
(ABI. L 243 vom 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5
der genannten Verordnung freigegeben.
ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ
00Μ(θ6) 171 τελικά
Βρυξέλλες, 3 Απριλίου 1986
ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ
ΜΕ ΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ
(Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο)
00Μ(86) 171 τελικά
ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ
I . ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Την αύξηση της σημασίας της Ιαπωνίας στο παγκόσμιο
εμπόριο ακολουθεί σήμερα η ενίσχυση του ρόλου της
χώρας αυτής στο νομισματικό και χρηματοπιστωτικό τομέα . Στο
νομ ισματικό τομέα παρότι το γ ιέ ν χρ ησ ιμ οπ ο ιε ίτα ι σε μικρό
σ χ ετ ικ ά βαθμό στο εμπόριο, η τ ιμ ή συναλλάγματος του νομίσμα­
τος αυτού έχ ε ι καταστεί σημαντικός δ ε ίκ τη ς στο δ ιε θ ν έ ς νομ ι­
σματικό σύστημα ε ξ α ι τ ία ς αφενός των επιπτώσεων του στο εμπό­
ρ ιο και αφετέρου της αύξησης της σημασίας της Ιαπωνίας σ τ ις
χρηματοπιστωτικές συναλλαγές και σ τ ις ροές κεφαλαίων σε παγ­
κόσμιο επίπεδο. Η σημασία του γ ι έ ν στο δ ιε θ ν έ ς νομ ισματικό
σύστημα θα εξακολουθήσει να αυξάνετα ι, καθόσον και οι ε ξ ε λ ί ­
ξ ε ι ς σ τ ις αγορές γ ι έ ν και οι π ιέσ ε ις από ξ έ ν ε ς κυβερνήσεις
οδήγησαν τ ι ς ιαπωνικές αρχές στη διακήρυξη π ολ ιτ ική ς γ ια την
ενίσχυση του δ ιεθνούς ρόλου του γ ι έ ν , πράγμα το οποίο εφαρμό­
ζ ε τ α ι όλο και περισσότερο στην πράξη λόγω της πίεσης των γε­
γονότων και της φ ιλελευθεροποίησης. Στο χρηματοπιστωτικό το­
μέα το εντυπωσιακό χαρακτηριστικό κατά τα τ ε λ ε υ τα ία χρόνια
υπήρξε η ενίσχυση του ρόλου των ιαπωνικών τραπεζών και λ ο ι ­
πών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων σ τ ις δ ι ε θ ν ε ίς αγορές. Έ τσ ι
τα σ τ ο ιχ ε ία ενερ γητικού των ιαπωνικών τραπεζών στο εξω τερ ικό
ε ίν α ι τώρα τα υψηλότερα στον κόσμο και τα ιαπωνικά χρηματο­
πιστωτικά ιδρύματα συγκαταλέγονται μεταξύ των πρώτων σ τ ις
δ ιε θ ν ε ίς αγοραπωλησίες αξιώ ν. Επιπλέον, η Ιαπωνία έχ ε ι κατα­
σ τε ί ο μεγαλύτερος μεμονωμένος εξαγωγέας κεφαλαίων στον κόσμο
και οι ιαπωνικές αγοραπωλησίες αξιών στην εσωτερική και στη
δ ιεθνή αγορά επηρεάζουν σημαντικά τ ι ς ε ξ ε λ ί ξ ε ι ς σ τ ις αγορές
α υ τές .
Παρ'όλα αυτά η πρόοδος της Ιαπωνίας στους το μ ε ίς αυτούς αποτέ-
λεσε γ ια τους ετα ίρους της χώρας αυτής πηγή ανησυχιών όσον
αφορά ορισμένα ζητήματα. Η Ιαπωνία υπήρξε πάντοτε σε ένα
βαθμό δ ια τα κ τ ικ ή στο να αναλάβει πλήρως τ ι ς ευθύνες που απορ­
ρέουν από τον αυξανόμενο δ ιεθνή ρόλο της και ε ίχ ε την τάση να
συγκεντρώνει την προσοχή της μόνο σ τ ις συνέπειες που ε ίχ α ν γι
αυτήν τα δ ιεθνή γεγονότα και ε ξ ε λ ί ξ ε ι ς . Ε ίνα ι ωστόσο αναγκαί
καθόσον αυξάνουν η επιρροή και η σημασία της Ιαπωνίας στο δ ι ­
εθνή νομ ισ ματικό και χρηματοπιστωτικό τομέα να υ ιο θ ε τ η θ ε ί μ ία
ευρύτερη δ ιεθνής προσέγγιση. Υπάρχουν επίσης ανησυχίες παράλ
ληλες με ε κ ε ίν ε ς που αφορούν την ανάπτυξη της Ιαπωνίας ως μεί
ζονος εμπορικού ετα ίρ ο υ , που απορρέουν δηλαδή από τ ι ς άν ισες
α μ ο ιβ ά ίες δυνατότητες πρόσβασης σ τ ις αγορές. Έ χ ε ι προταθεί
να εφαρμοστεί και στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών
στρατηγική ανάλογη με ε κ ε ίν η που εφαρμόστηκε στην επέκταση
των ιαπωνικών εμπορικών εξαγωγών’ ενώ οι δραστηριότητες των
- 1 α -
ιαπωνικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στο εξω τερ ικό σημείωσαν
θεαματική αύξηση, η πρόσβαση των ξένων χρηματοπιστωτικών ιδρυ­
μάτων σ τ ις ιαπωνικές κεφαλαιαγορές παραμένει πολύ π ερ ιορ ισ μέ­
νη. Περαιτέρω , καθώς προχωρεί η διεθνοποίηση του γ ι έ ν , οι
ιαπωνικές τράπεζες ε ίν α ι σε θέόη να χ ε ιρ ίζ ο ν τ α ι καλύτερα τ ις
αγοραπωλησίες γ ιέ ν σ τ ις δ ιε θ ν ε ίς αγορές ε ξ α ιτ ια ς της π ερ ιο ρ ι­
σμένης πρόσβασης των ξένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων σ τ ις
αγορές γ ιέ ν .
Η μετατροπή της Ιαπωνίας σε ολοένα και σημαντικότερο χρηματο­
π ιστω τικό κέντρ ο , προκάλεσε εν τά σ ε ις στο δ ιε θ ν έ ς νομ ισ ματικό
και χρηματοπιστωτικό σύστημα. Το σύστημα κυμαινόμενων τιμών
συναλλάγματος δεν οδήγησε στη σταθερότητα ή στην αποτελεσμά-
τ ικ ό τη τα των προσαρμογών που αναμένονταν, και έτσ ι ο ι συναλ­
λα γμ α τικές ισ ο τ ιμ ίε ς υπήρξαν ρευστές και χαρακτηρίζονταν από
π αρατεταμένες δυσ ευθυγραμμίσ εις . Οι ε ξ ε λ ί ξ ε ις αυτές οδήγη­
σαν στη λήψη επίσημων μέτρων και σε σ υζητήσ εις γ ια τη λ ε ιτο υ ρ ­
γ ία του συστήματος τιμών συναλλάγματος με προοπτική να συμψω-
νηθούν β ελτιώ σ εις στους ισχύοντες δ ιακανονισ μούς. Το πρόβλη­
μα του χρέους των λ ιγό τερ ο προηγμένων χωρών α π ε ιλ ε ί επίσης
τη σταθερότητα του δ ιεθνού ς χρηματοπιστωτικού συστήματος και
α π α ιτε ί συνεχή παρακολούθηση και εκτ ίμ η σ η . Η ραγδαία ανάπτυ­
ξη επίσης της τεχνολογία ς των κεφαλαιαγορών, καθώς και η
διεθνοποίησή το υ ς , θ έ τ ε ι τα προβλήματα του ελέγχου και της
εποπτείας στο βαθμό που αναπτύσσεται η αλληλοδιείοδυση των
αγορών.
- 2 -
Οί ε ξ ε λ ί ξ ε ις αυτές καταδεικνύουν την ανάγκη γ ια στενότερο
συντονισμό σε δ ιε θ ν ές επίπεδο. 0 συντονισμός αυτός πραγματο­
π ο ιε ίτ α ι ήδη στο π λαίσ ιο των διαφορών πολυμερών και διεθνών
συναντήσεων. Στο επίπεδο ωστόσο των διεθνών σχέσεων, ενώ
και η Κοινότητα και η Ιαπωνία ανέπτυξαν σε ικα νοπ οιητικό
βαθμό τ ι ς δ ιμ ε ρ ε ίς σ χέσ εις τους με τ ις Ηνωμένες Π ο λ ιτ ε ίε ς ,
όι μεταξύ τους δ ιμ ε ρ ε ίς σ χέσ εις παραμένουν σ χ ετ ικ ά ανεπαρκώς
αναπ τυγμένες. Ενόψει του αυξανόμενου όάλου της Ιαπ ω νίας, του
νομίσματος της και της επιρροής και του βάρους των χρηματοπι­
στωτικών ιδρυμάτων της στο δ ιε θ ν ές χρηματοπιστωτικό σύστημα,
η Κοινότητα πρέπει να επ ιδ ιώ ξε ι να αναπτύξει ακόμη περισσότε­
ρο σ τενές δ ιμ ε ρ ε ίς σ χέσ εις στους το μ έ ίς αυτούς με στόχο όχι
μόνο τη συζήτηση των διμερών προβλημάτων αλλά και την εντα ­
τικοπ οίηση των διαβουλεύσεων και της συνεργασίας γ ια ευρ ύτε­
ρα θέματα που α ν τ ιμ ετω π ίζε ι το δ ιε θ ν έ ς νομ ισ ματικό σύστημα.
I I . Σ χ έσ ε ις Κ οινότητας και Ιαπωνίας
Οι υφ ιστάμενες σ χέσ εις της Κ οινότητας με την Ιαπω­
ν ία ε ίχ α ν ως επ ίκεντρό τους τα εμπορικά ζητήματα και το παρα-
τε ινό μ εν ο και αυξανόμενο εμπορικό έλλειμ μ α της Κ οινότητας ένα­
ν τ ι της Ιαπ ω νίας. Τα ζητήματα αυτά συζητούνται σ τ ις δ ισ ε τή -
σ ιες "Δ ιαβουλεύσ εις Υψηλού Επιπέδου" που αποτελούν από το
1972 το τα κ τ ικ ό φόρουμ στο οποίο η Ιαπωνία και η Κοινότητα συ­
ζητούν τα ο ικονομ ικά και β ιομηχανικά προβλήματα. Εκτός από
τ ις δ ια β ουλεύσ εις αυτές πραγματοποιήθηκαν σ υζητήσεις στο
π λαίσ ιο της Επιτροπής Επέκτασης του Ε.μπορίου και κατά T , c πρόσφα·
τες δ ιυπ ουργικές συναντήσεις μεταξύ μελών της Επιτροπής και
ιαπώνων υπουργών, καθώς και τ α κ τ ικ έ ς επαφές μεταξύ αξιω ματού-
χων και κατά τη δ ιά ρ κ ε ια επισκέψεων υψηλού επ ιπέδου. Παρότι
επ ίκεντρο των επαφών αυτών υπήρξε πάντοτε το ζήτημα του εμπο­
ρ ικο ύ ελ λ ε ίμ μ α το ς , πραγματοποιούνταν ταυτόχρονα και σ υ ν ο μ ιλ ί­
ες ευρύτερου χαρακτήρα γ ια την ο ικονομ ική π ο λ ιτ ικ ή και γ ια
τα χρηματοπιστωτικά ζητήματα ε ιδ ικ ό τ ε ρ α , στο βαθμό που συνδέ­
οντα ι με το πρόβλημα του εμπορικού αν ισ ο ζυ γ ίο υ .
Στο π λαίσ ιο αυτό η Κοινότητα υπέβαλε κατά το παρελθόν επίσημα
α ιτήμα τα στην κυβέρνηση της Ιαπωνίας γ ια το ζήτημα της πρό­
σβασης των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στην ιαπω­
ν ικ ή αγορά. Τα α ιτήματα αυτά υποβλήθηκαν γ ια πρώτη φορά από
την Επιτροπή σ τ ις ιαπωνικές αρχές το Δεκέμβριο του 1981 με τη
μορφή ενός "καταλόγου αιτημάτων" που κατα ρτίσ τηκε μετά από
στενή συνεννόηση από τα κράτη μέλη. 0 κατάλογος αυτός ανα­
θεωρήθηκε το Νοέμβριο του 1982 και τον Α π ρίλιο του 1984 και
εξακολούθησε να σ υ ζ η τε ίτα ι με τ ι ς ιαπω νικές αρχές σ τ ις
τ α κ τ ικ έ ς δ ια β ουλεύσ εις και σ υνεδ ρ ιά σ εις .
- 2α -
Το 1 9 8 4 ,και ύστερα από δ ιμ ε ρ ε ίς δ ιαπ ραγματεύσεις ανάμεσα σ τ ις
ΗΠΑ και την Ιαπω νία, οι ιαπωνικές αρχές εξή γ γ ε ιλ α ν μ ία σ ειρά
μέτρων γ ια την ενίσχυση του δ ιεθνο ύ ς ρόλου του γ ι έ ν , τα οποία
θα ε ίχ α ν όμως ως παράλληλο αποτέλεσμα την μεταβολή του πλάι-
σίου μέσα στο οποίο θα μπορούσαν να δραστηριοποιούνται στην
ιαπωνική αγορά τα ξένα τραπ εζικά και χρηματοπιστωτικά ιδρυμα-
τα . Η ε ξ έ λ ιξ η αυτή και η προφανής επιρροή που θα μπορούσαν
οι ΗΠΑ να ασκήσουν επί της Ιαπωνίας προξένησαν την ανησυχία
στα κράτη μέλη ό τ ι τα κ ρ ιτή ρ ια επ ιλογής που ε ίχ α ν απ οτελέσει
α ν τ ικ ε ίμ ε ν ο διαπραγματεύσεων με τ ις ΗΠΑ γ ια τη δράση των χρη­
ματοπιστωτικών ιδρυμάτων τους στην Ιαπωνία δεν θα μπορούσαν
στην πράξη να εφαρμοστούν ισ ό τιμ α και στα ευρωπαϊκά χρηματο­
π ιστω τικά ιδρύματα, η διάρθρωση των οποίων ε ίν α ι δ ια φ ο ρ ετική
από ε κ ε ίν η των α μερ ικανικώ ν. Αποτέλεσμα των ε ξελ ίξεω ν αυτών
ήταν η έναρξη μ ια ς σειράς διμερών διαπραγματεύσεων μεταξύ
των κρατών μελών και της Ιαπωνίας στο χρηματοπιστωτικό τομέα
που δ ιεξά γο ντα ν παράλληλα με τ ις σ υνεχ ιζό μ ενες α μ ερ ικα νο -
ιαπωνικές σ υ ν ο μ ιλ ίε ς . Οι σ υζητήσ εις αυτές (μ ε τη Μεγάλη Β ρ ετ-
τα ν ία , την^Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και προσεχώς
με τη Γαλλία και με την Ι τ α λ ία ) , επ ικεντρώ νονται σε σ υγκεκριμένα
- 3 -
δ ιμερή ζητήματα με στόχο να εξασ φ αλισ τεί ό τ ι οι δυνατότητες
των χρηματοπτστωτικών ιδρυμάτων των εν Χόγω^κρατών μελών δεν
θα επηρεαστούν δυσμενώς από τ ις ε ξ ε λ ί ξ ε ις σ τ ις ιαπωνικές
αγορές. Η Επιτροπή άρχισε επίσης δ ιμ ε ρ ε ίς σ υ ν ο μ ιλ ίες με τ ι ς
ιαπωνικές αρχές σε μ ία γεν ικό τερ η βάση με θέμα τ ι ς σ υνολικές
δυνατότητες των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων σ τ ις ευρωπαϊκές
και ιαπωνικές αγορές, και τ ι ς σ χέσ εις ανάμεσα στην Ιαπωνία
και την Κ οινότητα στο νομ ισ ματικό και χρηματοπιστωτικό τομέα .
Η σ χ ετ ικ ή έλλειψ η επ ιτυ χ ία ς των καταλόγων αιτημάτων και η
συνεπόμενη ανάπτυξη παράλληλων διμερών διαπραγματεύσεων μεταξύ
κρατών μελών και Ιαπωνίας οφείλονταν σε ορισμένους παράγοντες.
'Ενας λόγος ήταν ό τ ι το π λαίσ ιο στο οποίο πραγματοποιούνταν
οι σ υ ν ο μ ιλ ίες γ ια τ ι ς χρηματοπ ιστω τικές υπηρεσίες αποτελούσε
κατά βάση μέρος ευρύτερων εμπορικών προβλημάτων με την Ιαπω­
ν ία , όπου δ ινόταν ιδ ια ίτ ε ρ η έμφαση στα εμπορικά ζητήματα και
κυρίως στο εμπόριο βιομηχανοποιημένων προϊόντων. Έ νας άλλος
λόγος ήταν ό τ ι οι Ιάπωνες προτιμούσαν πάντοτε να διαπραγμα­
τεύ ο ντα ι στη βάση -της α μ ο ιβ α ιό τη τα ς , η οποία από τη δ ική τους
τη μερ ιά ήταν δυνατό να ε π ιτευ χ θ ε ί καλύτερα με δ ιμ ε ρ ε ίς δ ια ­
πραγματεύσεις με τα κράτη μέλη.
Ε ντούτο ις ο ι δ ιμ ε ρ ε ίς δ ιαπ ραγματεύσεις με μεμονωμένα κράτη
μέλη δεν οδηγούν βέβα ια στα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα γ ια
την Κ ο ινό τητα . Ενώ κάθε κράτος μέλος που διαπ ραγματεύεται
με την Ιαπωνία σ τοχεύει στην επ ίτευ ξη μ ια ς κάποιας π ερ ιο ρ ι­
σμένης πρόσβασης των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων του σ τ ις
ιαπωνικές αγορές, ιδ ια ίτ ε ρ α όταν υπάρχει ένα α ν τ ίσ το ιχ ο ια ­
πωνικό πρόβλημα γ ια τ ις αγορές του εν λόγω κράτους μέλους,
στην πράξη η Ιαπωνία έχ ε ι πάντα τη δυνατότητα να ικανοπ οιεί
τ ις απ α ιτήσ εις του μεμονωμένου κράτους μέλους σε μ ία "κατά
παραγγελία" βάση, χωρίς να α ν ο ίγ ε ι πραγματικά τ ι ς αγορές της
γ ε ν ικ ά . Έ τ σ ι , ενώ οι κατά παραγγελία λύ σ εις σ τ ις οποίες
καταλήγουν ο ι δ ιμ ε ρ ε ίς δ ιαπ ραγματεύσ εις, όπως οι διαπραγμα­
τεύ σ ε ις μεταξύ ΗΠΑ-Ιαπωνίας, μπορούν θεωρητικά να ε ίν α ι α ν ο ι­
κ τές προς όλους, στην πράξη οι διαφορές στο χαρακτήρα των
χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων σ τ ις διάφορες χώρες συνεπάγονται
ό τ ι ο ι λύ σ εις αυτές εφαρμόζονται στα ιδρύματα της
χώρας που δ ιεξή γ α γ ε τ ι ς δ ιαπ ραγματεύσ εις. Ακόμη και όταν οι
κατά παραγγελία λύ σ εις έχουν γεν ικό τερ η εφαρμογή, δεν αποτε­
λούν πραγματική πίεση επί της Ιαπωνίας γ ια την παροχή ίσης
δυνατότητας πρόσβασης σ τ ις αγορές της με εκ ε ίν η ν που έχουν τα
ιαπωνικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα σ τ ις ευρωπαϊκές αγορές.
Οι δ ιαπ ραγματεύσεις των μεμονωμένων κρατών μελών εξασθένι σαν
την ικανότητα της Κ οινότητας να ασκεί πίεση στην Ιαπωνία γ ια
την ικανοποίηση των κοινοτικώ ν αιτημάτων και έδωσαν τη
- 3α -
δυνατότητα στην Ιαπωνία να δ ιατηρήσ ει την ιοχυρή θέση της
εκμεταλλευόμενη τον ανταγωνισμό που αναμφισβήτητα υπάρχει
ανάμεσα στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα των κρατών μελών σ τ ις
δ ιε θ ν ε ίς αγορές, και εξασ θένισ αν έτσι συνολικά τη θέση της
Κ ο ινό τητα ς.
Έ τ σ ι, στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και της πρό­
σβασης σ τ ις αγορές γ ιέ ν η Κ ο ινότητα σημείωσε σ χ ετ ικ ή αποτυχία
σ τ ις σ χέσ εις της με την Ιαπω νία. Στον ευρύτερο το μ έα , επ ίσης,
των νομισματικώ ν σχέσεων η Κ ο ινότητα έχ ε ι μ ικρή επιρροή στην
Ιαπωνία";και στην ιαπωνική π ο λ ιτ ικ ή , ιδ ια ίτ ε ρ α αν σ υ γκ ρ ιθε ί με
την πίεση που κατά καιρούς μπόρεσαν να ασκήσουν οι α μ ερ ικ α ν ι­
κές αρχές. Παρ'όλα αυτά , καθώς η Ιαπωνία α να δ εικν ύ ετα ι σε μ ια
όλο και ισχυρότερη δύναμη στο νομ ισ ματικό και χρηματοπιστω­
τ ικ ό τομέα , ε ίν α ι ανάγκη να αναπτυχθούν ευρύτερες σ χ έσ εις με­
ταξύ της Κοινότητας και της Ιαπ ω νίας, σ τ ις οπ οίες να μπορούν
να συμπεριλαμβάνονται ε ιδ ικ ό τ ε ρ α ζητήματα , όπως η αμο ιβ α ία
πρόσβαση σ τ ις κεφ αλαιαγορές. Αυτό συνεπάγεται την ανάπτυξη
σχέσεων π ροκειμένου να συμπεριλάβουν τα ευρύτερα ζητήματα του
ρόλου της Κοινότητας και της Ιαπωνίας στο δ ιε θ ν έ ς νομ ισ ματικό
- 4 -
σύστημα και τ ι ς δ ιε θ ν ε ίς ε ξ ε λ ί ξ ε ις στο χρηματοπιστωτικό τομέα.
Ε ίν α ι επίσης αναγκαίο σ τ ις σ χέσ εις με την Ιαπωνία στο νομισμα­
τ ικ ό και χρηματοπιστωτικό τομέα να ρ ίξ ε ι η Κοινότητα όλο το
βάρος τη ς , γ ια τ ί μόνο έτσ ι μπορεί να ε λ π ίζ ε ι ό τ ι θα π ετύχει
απτά αποτελέόματα.
Η ανάπτυξη σχέσεων σε κ ο ιν ο τ ικ ό επίπεδο δεν συνεπάγεται κατ '
ανάγκη τη διακοπή των διμερών συζητήσεων των μεμονωμένων κρα­
τών μελών με την Ιαπωνία σε θέματα που τα αφορούν, αλλά ό τ ι
η θέση των εν λόγω κρατών μελών σ 'α υ τές τ ι ς δ ιμ ε ρ ε ίς συνομι­
λ ίε ς θα ε ίν α ι εν ισ χυμένη εάν πραγματοποιούνται στο π λαίσ ιο
μ ια ς συνολικής κ ο ιν ο τ ικ ή ς προσέγγισης των σχέσεων με την Ια ­
πωνία και σε στενή συνεργασία με τα άλλα κράτη μέλη.
I I I . Ν ομ ισ ματικές σ χέσ εις
Οι νο μ ισ μ α τικ ές σ χέσ εις μεταξύ της Κοινότητας και της Ιαπωνίας
μπορούν να εξετασ τούν τόσο από δ ιμερή όσο και από πολυμερή άποψη.
Η σπουδαιότερη πλευρά των νομισματικώ ν σχέσεων αφορά τ ι ς συναλ­
λ α γμ α τικές σ χέσ εις που επηρεάζουν σε ε ξ α ιρ ε τ ικ ά μεγάλο βαθμό
τ ι ς σ χέσ εις τόσο στον εμπορικό όσο και στον χρηματοπιστωτικό
τομέα .
Τ ιμ ές συναλλάγματος
Από την άποψη των διμερών σχέσεων, ο ι συναλλαγματικές σ χέσ εις
μεταξύ της Κοινότητας και της Ιαπωνίας ε ίν α ι χαλαρές. Και οι
δύο πλευρές ε ίχ α ν την τάση να θεωρούν την ισ ο τ ιμ ία των νομισμά­
των τους με το δολάριο ως την πλέον σημαντική . Έ τ σ ι , γ ια παρά­
δ ε ιγ μ α , η πρόσφατη συμφωνία της ομάδας των 5 το Σεπ τέμβριο του
1985 αφορούσε τη σχέση του δολαρίου προς το σύνολο όλων των άλλων
νομισμάτων. Ε ν το ύ το ις , το γεγονός αυτό οδήγησε σε μ ία κατάσταση
στην οποία η α ξ ία του γ ιέ ν σε σχέση προς τα κ ο ιν ο τ ικ ά νομίσματα
ήταν δευτερεύουσας σημασίας και συνάρτηση των ε ξελ ίξεω ν των συναλ­
λαγματικών σχέσεων μεταξύ των νομισμάτων αυτών και του δολαρίου
Το γεγονός αυτό μείωσε τη σπουδαιότητα των τιμών συναλλάγματος
ως μέσων γ ια την ενδεχόμενη προσαρμογή μεταξύ των δύο περιοχών.
Οι εμπ ορικές σ χέσ εις της Κοινότητας με την Ιαπωνία θα μπορέσουν
να αναπτυχθούν σε ικα νοπ ο ιητική βάθη μόνο εάν υπάρξει μ ία κατάλ­
ληλη συναλλαγματική σχέση μεταξύ των δύο πλευρών. Γ ια το σκοπό
αυτό πρέπει να μεταβληθεί η στάση των ιαπωνικών αρχών που συγκε­
ντρώνουν όλη σχεδόν την προσοχή τους στη σχέση μεταξύ του γ ιέ ν
και του δολαρίου κ α ι , από την πλευρά τη ς , η Κοινότητα πρέπει
να ωθήσει τ ι ς ιαπωνικές αρχές να αποδώσουν μεγαλύτερη σημασία
στη σχέση μεταξύ του γ ιέ ν και της ECU αναγνωρίζοντας ό τ ι η
σχέση αυτή απ οτελεί ζω τικό παράγοντα σ τ ις σ χέσ εις μεταξύ των
δύο περιοχών. Η παράλληλη πορεία του γ ιέ ν και των νομισμάτων
της Ευρωπαϊκής Κοινότητας από τ ις αρχές του 1985, ιδ ίω ς έν α ν τι
του δολαρίου θα πρέπει να αποτελέσει α ν τ ικ ε ίμ ε ν ο διαβουλεύσεων
μεταξύ της Κοινότητας και της Ιαπω νίας.
Από την άποψη των διεθνών σχέσεων, η συναλλαγματική ισ ο τ ιμ ία
μεταξύ του γ ιέ ν και της ECU δ ια δ ρ α μ α τ ίζε ι επίσης σημαντικό
ρόλο. Το σύστημα συναλλαγματικών ισ ο τιμ ιώ ν δεν λειτούργησ ε με ικα­
νοπ ο ιητικό τρόπο. Η ασ τά θεια των τιμώ ν συναλλάγματος δυσχέρανε το
δ ιε θ ν ές εμπόριο κα ι τ ις δ ιε θ ν ε ίς επ ενδύσεις κα ι η έλλειψ η σταθερών
τιμών συναλλάγματος οδήγησε σε έντο νες δ ιαταραχές στο ισ ο ζύ γ ιο
πληρωμών πομ με m 0 « .ρ * τους θέτουν οε κ ίν ίυ ν ο το ό ,ε θ ν ές εμπορ,κό
και νομ ισ μ ατικό σύστημα. Μολονότι η Κ ο ινότητα επ εδιω ξε μέσω του
ΕΝΣ να αποφύγει ορ ισ μένες από τ ι ς κ ύ ρ ιες π αρ ενέρ γειες αυτής της
κατάστασης δεν κατέστη δυνατό να αποφύγει τ ι ς σ υνέπ ειες της εξω­
τερ ικ ή ς α σ τά θε ια ς . Αυτός ε ίν α ι ό λόγος γ ια τον οποίο η Επιτροπή
ευνοούσε ανέκαθεν τον μ έχ ρ ις ενός ορισμένου σημείου πολυμερή
έλεγχο του συναλλαγματικού συστήματος. Ε ίν α ι τόσο σ ημαντικές και
ε υ ρ ε ίε ς οι επιπτώ σεις των διακυμάνσεων των τιμών συναλλάγματος
στην ο ικο νο μ ία ώστε κ α ν ε ίς να μην μπορεί να τ ι ς αγνοεί ούτε να
- 5 -
μπορεί να γ ίν ε ι αποδεκτό ό τ ι το επίπεδο των τιμών συναλλάγματος
πρέπει να θεω ρ είτα ι απλώς και μόνο σαν ήσσονος σημασίας σ το ιχ ε ίο
που προκύπτει από τ ις διάφορες ο ικ ο ν ο μ ικ ές κα ι δημοσιονομικές
ε ξ ε λ ί ξ ε ι ς . Η πλήρης ενσωμάτωση των τιμών συναλλάγματος σ τ ις
ο ικ ο ν ο μ ικ ές π ο λ ιτ ικ έ ς των κυριότερων βιομηχανικών χωρών ε ίν α ι
ουσ ιασ τικής σημασίας όχι μόνο γ ια τ ι ς μεμονομένες ο ικ ο ν ο μ ίες
αλλά και γ ια το δ ιε θ ν ές νομ ισ ματικό σύστημα. Εφόσον η τ ιμ ή
συναλλάγματος απ οτελεί επίσης θεμελιώ δη ο ικο νο μ ικό παράγοντα
σ τ ις σ χέσ εις μ εταξύ των χωρών, θα πρέπει να απ οτελέσει α ν τ ικ ε ί ­
μενο συζητήσεων σε δ ιμ ερ ές ή δ ιε θ ν έ ς επ ίπεδο.
Στα π λαίσ ια των πρόσφατων διεθνών συζητήσεων, ο ι ιαπωνικές αρχές
τήρησαν σ χ ετ ικ ά επ ιφ υλακτική στάση όσον αφορά τ ι ς περαιτέρω θεσ μ ι­
κές ε ξ ε λ ί ξ ε ις του δ ιεθνο ύ ς νομ ισ ματικού συστήματος. Δεν επιθυμούν
να υποστηρίζουν τη δημ ιουργία συστήματος ζωνών - στόχων ή τη
χρησιμοποίηση των τιμών συναλλάγματος σαν ένα α ν τ ικ ε ιμ ε ν ικ ό δ ε ίκ τη
ούτε την καθιέρωσηοποιουδήποτε αυτόματου συστήματος διαβουλεύσεων
και δεν ε ίν α ι υπέρ μ ιά ς ευρυτερης δημοσιότητας στα π λαίσ ια της
δ ια δ ικ α σ ία ς επ ιτήρησης. Πάντως, η Ιαπωνία συνεργάστηκε πλήρως
στα π λαίσ ια της διάσκεψης της ομάδας των 5 το Σεπ τέμβριο του 1985,
υπό την απειλή της έντασης του προστατευτισμού των ΗΠΑ, γ ια μ ία
συμφωνία γ ια την προσαρμογή των τιμών συναλλάγματος. Στην πραγμα­
τ ικ ό τ η τ α , και από ισ τορ ική άποψη, η Ιαπωνία δεν ήταν ποτέ υπέρ
της π ο λ ιτ ική ς του " la is s e r f a i r e " όσον αφορά την ισ ο τ ιμ ία του
νομίσματός της και η π ο λ ιτ ικ ή της έ κ λ ιν ε πολύ περισσότερο προς
την πλευρά ενός ορισμένου ελέγχου των τιμών συναλλάγματος αλλά
μόνο σε μονομερή βάση και σε σχέση με τους γεν ικό τερ ο υς στόχους
της π ο λ ιτ ικ ή ς της γ ια το γ ι έ ν . Η ένταση των διαβουλεύσεων σε δ ι ­
μερή βάση μεταξύ της Κοινότητας και της Ιαπωνίας θα μπορούσε
να οδηγήσει σε καλύτερη κατανόηση των αναγκαίων προϋποθέσεων
γ ια τη βελτίωση της λ ε ιτο υ ρ γ ία ς του συστήματος των κυμαινομένων
τιμών συναλλάγματος και να βοηθήσει και τα δύο μέρη να συμμετάσχουν
στη δ ια δ ικ α σ ία της συνεχούς ε ξ έ λ ιξ η ς του δ ιεθνού ς νομ ισ ματικού
συστήματος και να επηρεάσουν τ ι ς ε ξ ε λ ί ξ ε ις σ τ ις αγορές. Το ΕΝΣ
δεν απ οτελεί μόνον μ ία εσω τερική ρύθμιση της Κοινότητας αλλά ένα
τμήμα και μ ία συνεισφορά στο δ ιε θ ν έ ς νομ ισ ματικό σύστημα που,
παράλληλα με την επ ιταχυνόμενη δ ια δ ικ α σ ία ε ξ έ λ ιξ η ς του γ ιέ ν σε
δ ιε θ ν έ ς νόμισμα θα δ ιε υ ρ ύ ν ε ι, μέσω μ ιά ς στενότερης συνεργασίας
μεταξύ της Κοινότητας και της Ιαπ ω νίας, τ ι ς προοπτικές γ ια μ ία
συστηματική και σταθερή ε ξ έ λ ιξ η στο δ ιε θ ν έ ς επ ίπεδο.
Τ ο ,γ^ έν κα! η ECU
Στο π λαίσ ιο του σημερινού δ ιεθνούς νομ ισ ματικού συστήματος μπορεί
να υπ οστηριχθεί ό τ ι ε ίν α ι υπερβολικός ο ρόλος που αναμένετα ι να
δ ια δ ρ α μ α τίσ ει το α μ ερ ικά ν ικο δολάριο . Λόγω της κυρ ια ρ χ ία ς του
δολαρίου ως μέσου διακανονισμού των διεθνών συναλλαγών, η ακο­
λουθούμενη π ο λ ιτ ικ ή στο εσω τερικό των ΗΠΑ έ χ ε ι σ ημαντικές προεκ­
τά σ ε ις ανά την υφήλιο όσον αφορά τ ι ς τ ιμ έ ς συναλλάγματος, τα
ε π ιτό κ ια και τη δ ιεθ ν ή ρευστότητα . Από την άλλη πλευρά, δεν
ήταν εύκολο γ ια τ ι ς α μ ερ ικ ά ν ικ ες αρχές να λάβουν δεόντως υπόψη τους
κατά την χάραξη των εθνικώ ν π ολιτικώ ν τους τ ις διεθνείς προεκτάσεις των πολιτι­
κών αυτών. Ως εκ τούτου, θα ήταν επιθυμητό να δημιουργηθεί μακροπρόθεσμα ένα διεθνές
νομ ισ μ ατικό σύστημα σε ευρύτερη βάση, λ ιγό τερ ο εξαρτημένο
από το α μ ερ ικ ά ν ικ ο δολάριο και με αυξημένο το ρόλο των άλλων
νομισμάτων ως μέσων διεθνώ ν διακανονισμώ ν. Οι ιαπωνικές αοχέσ
έχουν ενθαρύνει την επέκταση του δ ιεθνο ύ ς ρόλου του γ ιέ ν
με τη συμπαράσταση των Η .Π .Α . και της Κ ο ινό τητα ς. Εχει επίσης
επ εκτα θεί η χρησιμοποίηση του ECU σ τ ις δ ιε θ ν ε ίς αγορές και
- 5α -
χρηματο-
θα αυξάνεται
της
τον
παράλ-
θεωρείται ολοένα και περισσότερο σαν ένα αντιπροσωπευτικό
πιστωτικό μέσο της κοινοτικής οικονομίας. 0 ρόλος του ECU
καθώς θα διανύονται τα διάφορα στάδια προς την κατεύθυνση
πλήρους οικονομικής ολοκλήρωσης της Κοινότητας. Κατ'αυτόν
τρόπο, η πληρέστερη οικονομική ολοκλήρωση της Κοινότητας,
ληλα με την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς, θα αυξήσει την ανάγκη
γ ια την ύπαρξη σταθερών τιμών συναλλάγματος στο εσωτερικό της
Κοινότητας, πράγμα που με τη σειρά του θα μειώσει τη σπουδαιότητά
των μεμονομένων νομισμάτων από την άποψη των εξωτερικών σχέσεων.
Έ τσ ι, το ECU, σαν μία σύνθετη μονάδα που αποτελεί ται από τα
διάφορα νομίσματα της Κοινότητας ε ίνα ι πιθανόν να προσλάβει μεγαλύ­
τερη σπουδαιότητα σαν μέσο μετρήσεως των κοινοτικών τιμών συναλλά­
γματος και σαν σημείο αναφοράς της ανάπτυξης των εξωτερικών σχέσεων
της Κοινότητας στο νομισματικό τομέα.
- 6 -
Για τη δημιουργία ενός διεθνούς νομισματικού συστήματος σε
ευρύτερη βάση, στα πλαίσια του οποίου το γ ιέν και η ECU θα διαδραμα­
τίζουν μεγαλύτερο ρόλο, θα απαιτηθεί στενή συνεργασία με την Ιαπωνία
τόσο σε διμερές επίπεδο όσο και στο πλαίσιο των πολυμερών διεθνών
διασκέψεων.
IV. Σχέοεις στο χρηματοπιστωτικό τομέα
Παρά τα μέτρα φιλελευθεροποίησης και κατάργησης των υφισταμένων
περιορισμών που έχουν εξαγγελθεί από το 1980, και ειδ ικότερα μετά
την "έκθεση της Επιτροπής ad hoc γιέν/δολαρίου "του Ηαΐου 1984,
η αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών στην Ιαπωνία εξακολουθεί να
διέπεται από αυστηρούς κανόνες λειτουργίας, να ε ίνα ι διηρεμένη
σε πολλές επιμέρους υπηρεσίες και απομονωμένη διεθνώς. 0 διαρκής
επεκτεινόμενος κατάλογος των αποφάσεων που λαμβάνουν οι αρχές γ ια
να καταργήσουν τους περιορισμούς στην αγορά ε ίνα ι περισσότερο
εντυπωσιακός από την άποψη ότι δε ίχνει το βαθμό στον οποίο υφίσταντο
και εξακολουθούν να υφίστανται περιορισμοί στην αγορά παρά σαν
μία ένδειξη του βαθμού στον οποίο έχει πραγματοποιηθεί μία γνήσια
φιλελευθεροποίηση. Τα χρονοδιάγραμματα που προβλέπονται γ ι α τη
λήψη πρόσθετων μέτρων ανοίγματος της αγοράς ούτε ακολουθούν ικανο­
ποιητική πρόοδο ούτε προβλέπουν επερκείς μεταρρυθμίσεις γ ια τη
βιώσιμη λειτουργία των ξένων τραπεζικών οργανισμών στην Ιαπωνία.
Όσον αφορά τον τραπεζικό τομέα, οι ιαπωνικές αρχές δεν
διευκόλυναν τη διείσδυση των ξένων τραπεζών στις εσωτερικές αγορές
τους παρά το γεγονός ότι οι ιαπωνικές τράπεζες ασκούν έντονη δρα­
στηριότητα στις ξένες αγορές επί ίσοις σχετικά όροις με άλλες
τράπεζες και έχουν επιτύχει σημαντική διείσδυση στις ξένες αγορές,
κατακτώντας μερίδια αγοράς σε βάρος των τραπεζών των δυτικών χωρών.
Σε μία πρόσφατη έκθεση της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS)
αναφέρεται ότι οι Ιάπωνες ξεπέρασαν τ ις ΗΠΑ στον τομέα των διεθνών
τραπεζικών πράξεων γ ιά πρώτη φορά. Μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου
1985, οι ιαπωνικοί οργανισμοί χορήγησαν περισσότερες δ ιεθνείς
πιστώσεις από τ ις τράπεζες των ΗΠΑ. Η έκθεση της BIS δε ίχνει
ότι περίπου το 26% (640 δισεκ.δολάρια) όλων των διεθνών απαιτή­
σεων των τραπεζών που υποβάλλουν έκθεοη στην BIS βρισκόταν στα βιβλία των ιαπωνικών
οργανισμών. (Οι απαιτήσεις των αμερικανικών τραπεζών - 530 δ ισεκ. δολάρια - αντιπροσώπευαν
το 2 3 , της αγοράς. Στην τρίτη θέση βρίσκονταν οι γαλλικές τράπεζες με 8,9% ακολουθούμενες
από τις βρετανικές τράπεζες με 7,4%. Το μερίδιο των γερμανικών τραπεζών ήταν 6,7%).
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, γιά παράδειγμα, οι ιαπωνικές τράπεζες ελέγχουν περίπου το 22%
των στοιχείων ενεργητικού/παθητικού όλων των τραπεζών που ε ίνα ι
εγκατεστημένες στη χώρα αυτή και το 1984, είχαν την κυριότητα
του 70% περίπου των χρεωγράφων κυμαινομένου επιτοκίου της αγοράς
του Λονδίνου (ΗΠΑ 4,6%) Η κατάσταση αυτή ε ίνα ι ιδ ια ίτερα προνομια­
κή αν συγκριθεί με το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της ίδ ιας
χρονικής περιόδου το σύνολο των ξένων τραπεζών στην Ιαπωνία
ήλεγχαν μόλις το 0,97% του συνόλου των καταθέσεων και το 3,10%
του συνόλου των δανείων και του αναπροεξοφλητικού δανεισμού.
Μία άλλη απόδειξη της αυξανόμενης ισχύος των ιαπωνικών τραπεζών
στο διεθνές επίπεδο ε ίνα ι το γεγονός ότι με βάση τα περιουσιακά
σ το ιχεία , το 1980 υπήρχε μία μόνο ιαπωνική τράπεζα, μεταξύ των
10 μεγαλυτέρων τραπεζών στον κόσμο και 13 στις 50 πρώτες. Το
1985 οι αντίστο ιχο ι αριθμοί ήταν 5 και 18. Σαν μέτρο σύγκρισης
- 6α -
μπορεί να αναφερθεί ότι οι ΗΠΑ έχουν 19 τράπεζες μεταξύ των 100
μεγαλύτερων τραπεζών ενώ η Ιαπωνία 26.
Όσον αφορά την εσωτερική αγορά της Ιαπωνίας, οι ξένες
τράπεζες δεν ε ίνα ι ανταγωνιστικές λόγω του χαμηλού κόστους
καταθέσεων των ιαπωνικών τραπεζών και του γεγονότος ότι το
επ ιτόκιο δανεισμού τους παρέχει πολύ ικανοποιητικά περιθώρια
έναντι του διατραπεζικού επιτοκίου του Λονδίνου (L ibor) και
των άλλων εξόδων χρηματοδότησης. Αυτό το ιδ ια ίτερο πλεονέκτημα
παρέχει στις ιαπωνικές τράπεζες τη δυνατότητα να χρηματοδοτούν
τα στοιχεία ενεργητικού τους με πολύ χαμηλότερο κόστος απ'
ό ,τ ι οι ξένες τράπεζες. Από τα παραπάνω προκύπτει το γεγονός
ότι οι ξένες τράπεζες στη Ιαπωνία λειτουργούν γενικά ως οργανι­
σμοί o ff-shore και ότι η παρουσία τους στην εσωτερική αγορά
της Ιαπωνίας φαίνεται να ε ίνα ι εντελώς περιθωριακή.
(Για να υπάρξει για τ ις ξένες τράπεζες ένα εύλογο πλαίσιο
λειτουργίας με βάση το οποίο θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν τ ις
αντίστοιχες εγχώριες τράπεζες στην Ιαπωνία, ε ίνα ι απαραίτητο να
επισπευσθεί η καθιέρωση των μέτρων που θα οδηγήσουν στο άνοιγμα
της αγοράς, και ιδίως σε ό ,τ ι αφορά τη μείωση των ρυθμιστικών
περιορισμών στα επ ιτόκια (αυτό θα ισχύει για όλες τ ις καταθέσεις,
ανεξαρτήτως ποσού ή προθεσμίας, ώστε το επ ιτόκιο να καθορίζεται
με βάση τ ις συνθήκες της αγοράς, και να μην ε ίνα ι ρυθμιζόμενο.
Παράλληλα θα πρέπει να αναπτυχθεί η διατραπεζική αγορά, πράγμα
που Οημαίνει ότι ε ίνα ι αναγκαίο οι τράπεζες να έχουν τη δυνατό­
τητα να συναλλάσσονται μεταξύ τους ανεγγύως, χωρίς περιορισμούς
όσον αφορά τ ις προθεσμίες αποπληρωμής, στηριζόμενες σε ένα ευ­
ρύ πλέγμα χρηματοπιστωτικών μηχανισμών. Εκείνο που χρειάζεται
εξάλλου ε ίνα ι να επιτραπεί στις ξένες τράπεζες να αυξήσουν το
σταθερό τους επ ιτόκιο σε γ ιεν , (δηλαδή να μειωθούν οι ρυθμιστι­
κοί περιορισμοί που συνεπάγονται αυθαίρετη διάκριση μεταξύ βρα­
χυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων εγχώριων αγορών και να διευρυυθούν οι δυνατότητές
τους αναπροεξοφλητικού δανεισμού από την Κεντρική Τράπεζα της
Ιαπωνίας. Ένα άλλο ενδεδειγμένο μέτρο ε ίνα ι η κατάργηση των
φορολογικών φραγμών, δηλ. η παρακράτηση φόρου επί των δανείων
σε ξένο συνάλλαγμα από το εξωτερικό. 0 συγκερασμός των προανα-
φερόμενων μέτρων θα καταστήσει αναγκαία την καθιέρωση μιας
αγοράς βραχυπρόθεσμων και μεσοπρόθεσμων πράξεων που θα λειτουρ­
γεί ελεύθερα χωρίς δεσμευτικό πλαίσιο και στην οποία όλες οι
τ ιμές θα καθορίζονται με βάση τ ις συνθήκες της αγοράς (σύμφωνα
με το νόμο της προσφοράς και της ζήτησης) ενώ οι συναλλαγές θα
γίνονται με βάση το όνομα και την κατάταξη των συναλλασσόμενων
από πλευράς πιστοληπτικής ικανότητας και θα επιτρέπεται η παρο­
χή πιστωτικών διευκολύνσεων χωρίς υποχρέωση παροχής εγγυήσεων.
Από την άλλη πλευρά δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι όροι λ ε ι­
τουργίας των τραπεζών στο Τόκυο ε ίνα ι εξα ιρετικά ανταγωνιστικοί'
στην Ιαπωνία υπάρχει υπερπληθώρα τραπεζών. Οι φορείς της αγοράς
δεν ε ίνα ι όμως ικανοποιημένοι, καθώς η ζήτηση από πλευράς ιδιω­
τικών επιχειρήσεων παραμένει σήμερα ανεπαρκής. Με τ ις συνθήκες
που επικρατούν σήμερα στο περιβάλλον των εγχώριων επιχειρήσεων,
οι τράπεζες θα στραφούν σε ολοένα;και μεγαλύτερο βαθμό προς τ ις
αμειβόμενες δραστηριότητες και προς τ ις περισσότερο εξε ιδ ικ ευ -
μένες εργασίες" ακριβώς όμως στον τομέα αυτό οι ευρωπαϊκές τρά­
πεζες ε ίνα ι ιδ ια ίτερα ανταγωνιστικές. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες
συγκαταλέγονται για παράδειγμα στα πιο εξειδικευμένα ιδρύματα
στα θέματα της διαχείρισης επενδύσεων χαρτοφυλακίου και ταμείων
συντάξεων, η πρόσβασή τους όμως στις τραπεζικές εργασίες στον
τομέα των αμοιβαίων κεφαλαίων ε ίνα ι σχετικά περιορισμένη, θα
πρέπει να ληφθούν μέτρα για να εξασφαλισθεί ότι τα βασικά πλεο­
νεκτήματα που απολαμβάνουν οι ευρωπαϊκές τράπεζες δεν θα κατα­
στρατηγηθούν στο πλαίσιο της διαδικασίας φιλελευθεροποίησης,
που απ' ό ,τ ι φαίνεται καθοδηγείται από τ ις ιαπωνικές αρχές προς
όφελος των εγχώριων τραπεζών. Εξάλλου διαγράφεται στον ορίζοντα
ο κίνδυνος ότι θα συνεχισθεί η διάβρωση των σημαντικών ανταγω­
νιστικών πλεονεκτημάτων που απολαμβάνουν σήμερα οι ξένες τράπε­
ζες, στο βαθμό που τα ιαπωνικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα εξακολουθούν
- 7α -
αδιάκοπα να διευρύνουν την πείρα τους από παντοειδείς τραπεζι­
κές εργασίες στο εξωτερικό,καθώς η διαδικασία της φιλελευθερο­
ποίησης και μείωσης των ρυθμιστικών περιορισμών της εγχώριας
αγοράς, που ε ίνα ι αναπόφευκτη, προχωρεί σταδιακά, οι τράπεζες
αυτές θα μεταφέρουν στη χώρα τους τ ις νεοαποκτημένες εμπειρίες
και θα απομυζήσουν για άλλη μια φορά όλες τ ις δυνατότητες της
αγοράς σε βάρος των αλλοδαπών ανταγωνιστών, όπως ακριβώς έχει
συμβεί και σε άλλους τομείς.
Σημαντικό φραγμό για τ ις δυνατότητες λειτουργίας των ξένων χρη­
ματοπιστωτικών ιδρυμάτων στις αγορές της Ιαπωνίας συνιστά και
το άρθρο 65 του Νόμου για τ ις χρηματιστηριακές αξίες και το συ­
νάλλαγμα (Securities and Exchange Law). Οι δ ια τάξεις του νόμου
αυτού απαγορεύουν στην ουσία στις εμπορικές τράπεζες να ιδρύουν
θυγατρικές τους ετα ιρ ίες στην Ιαπωνία, που ε ίνα ι 100%, ιδ ιοκτη­
σία τους, με σκοπό τη διαχείρ ιση των χρηματιστηριακών αξιών. Οι
αρχές εφάρμοσαν τον τελευταίο καιρό μια ελαστικότερη ερμηνεία
του άρθρου αυτού όσον αφορά την περίτπωση των ξένων τραπεζών,
η εφαρμογή του άρθρου εξακολουθεί όμως να εξαρτάται από την
κατά περίπτωση αξιολόγηση. Η καθιέρωση του "κανόνα του 49,9%"
ε ίνα ι ένα ολωσδιόλου διακοσμητικό σ το ιχείο . Το επιχείρημα με
βάση το οποίο ζη τε ίτα ι η ολοσχερής εξάλειψη του άρθρου αυτού
έγκε ιτα ι ακριβώς στο ότι οι ιαπωνικές τράπεζες ε ίνα ι σε θέση
να προσφέρουν το πλήρες φάσμα των υπηρεσιών στον τομέα των
αξιών και των τραπεζικών εργασιών, ας πούμε, γ ια παράδειγμα,
στο Λονδίνο, αλλά και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές αγορές, ενώ από
την άλλη πλευρά για τους ξένους χρηματοπιστωτικά οργανισμούς
πολλοί από τους οποίους εκτελούν όλες τ ις τραπεζικές εργασίες
- η αντίστοιχη πρόσβαση τ ις ιαπωνικές αγορές παραμένει στην
ουσία αδύνατη, γεγονός όμως που ευθυγραμμίζεται με τ ις ισχύου-
αες δ ια τάξεις της εθνικής τραπεζικής νομοθεσίας.
Κεφαλαιαγορές
Τη στιγμή που ο ρυθμός ελευθέρωσης των επιτοκίων εξακολουθεί να
παραμένει εξα ιρετικά βραδύς, μεγαλύτερη ήταν η πρόοδος στον το­
μέα της ελευθέρωσης των κεφαλαιαγορών. Έτσι η πρόσβαση των αλ­
λοδαπών δανειοληπτών (Samurai) στις εγχώριες κεφαλαιαγορές
- 8 -
βελτιώθηκε, ενώ εξάλλου έγιναν πιο φιλελεύθεροι οι όροι της αγο­
ράς ευρωομολογιών σε γ ιεν . Η τάαη όμως που επικράτησε στην Ια­
πωνία ήταν ακριβώς να φιλελευθεροποιηθούν οι όροι πρόσβασης στις
μακροπρόθεσμες αγορές (μετοχικό κεφάλαιο και μακροπρόθεσμες α ξ ίες ),
ενώ από την άλλη πλευρά μικρή ήταν η πρόοδος που σημειώθηκε στην
ανάπτυξη των πιο βραχυπρόθεσμων αγορών (παρά το γεγονός ότι η πρό­
σφατη καθιέρωση ενός βραχυπρόθεσμου μηχανισμού κρατικής χρηματο­
δότησης αποτελεί ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση). Οι ιδ ια ίτερα
εξελιγμένες βραχυπρόθεσμες αγορές έχουν όμως ζωτική σημασία, αν
το γ ιεν πρόκειται να διαδραματίσει αυξημένο διεθνή ρόλο. Παρόλα
αυτά όμως, επειδή χαρακτηριστικό στο ιχείο των αγορών ε ίνα ι οι
δεσμευτικές ρυθμίσεις και οι δ ιο ικητικές δ ιαδικασ ίες, οι βραχυ­
πρόθεσμες αγορές ε ίνα ι ανύπαρκτες στην Ιαπωνία ή όπου υφίστανται,
ε ίνα ι εξα ιρετικά υποτονικές.
Η ανυπαρξία όμως εξελιγμένων βραχυπρόθεσμων αγορών ήταν και ο κύ­
ριος παράγοντας που παρεμπόδισε τα τελευταία χρόνια το γ ιεν να
διαδραματίσει ευρύτερο διεθνή ρόλο. Οι επενδύσεις εξωτερικού σε
διάφορες αξίες σε γ ιεν , αν εξαιρέσουμε το μετοχικό κεφάλαιο των
εταιριών και τα μακροπρόθεσμα ομόλογα, μπορεί να διοχετευθούν
μόνο σε ρυθμιζόμενες τραπεζικές καταθέσεις (με εξαίρεση τους επ ί­
σημους νομισματικούς οργανισμούς του εξωτερικού) ή αποκλειστικά
στη ρυθμιζόμενη αγορά τίτλων προθεσμιακής κατάθεσης ( 00) ή την
αναπροεξοφλητική αγορά. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως δεν υπάρχει
διατραπεζική αγορά, πολλές από τ ις αγορές ελέγχονται και δεν υπάρ­
χει ακόμη έως σήμερα κανένα αναπτυγμένο σύστημα γραμματίων του δη­
μοσίου ή αγορά εμπορικών χρεωγράφων σε γ ιεν . Βάσει των μέτρων φ ι­
λελευθεροποίησης καθιερώθηκε πρόσφατα η αγορά αποδοχής συναλλαγμα­
τικών από τ ις τράπεζες, αυτό όμως παρουσιάζει ενδιαφέρον κυρίως
για τους ντόπιους εισαγωγείς.
Η ανυπαρξία αναπτυγμένων βραχυπρόθεσμων κεφαλαιαγορών έχει ως συ­
νέπεια οι φορείς του εξωτερικού να μην έχουν στην ουσία πρόσβαση
στα κεφάλαια σε γ ιεν , με αποτέλεσμα η συναλλαγματική ισοτιμ ία
του γ ιεν να μην έχει ποτέ αντικατοπτρίσει την ουσιαστική ισχύ
της ιαπωνικής οικονομίας. Η πρόσβαση των χρηματοπιστωτικών φορέων
του εξωτερικού, αλλά και των αλλοδαπών χρηματοπιστωτικών ιδρυμά­
των, που ε ίνα ι εγκατεστημένα στο Τόκυο, στα κεφάλαια σε γ ιεν ή
σε πηγές χρηματοδότησης σε γ ιεν , ε ίνα ι εξα ιρετικά περιορισμένη
ή ανύπαρκτη. Αυτός ε ίνα ι και ο λόγος γ ια τ ί δεν ανέπτυξαν από την
πλευρά τους τη διεθνή αγορά σε γ ιεν ή την κεφαλαιαγορά σε γ ιεν .
Ένα άλλο αποτέλεσμα που προκύπτει ε ίνα ι ό τ ι, στο βαθμό που η
διεθνής κρίση του γ ιεν αρχίζει να αυξάνεται, με την φιλελευθε­
ροποίηση των αγορών ευρωομολογιών σε γ ιεν κλπ., οι ιαπωνικές
τράπεζες θα διαθέτουν ένα ουσιαστικό πλεονέκτημα στις εργασίες
που διεξάγονται σε γ ιεν , μιας και έχουν πρόσβαση στα κεφάλαια
σε γ ιεν , όπως αυτό ε ίνα ι φυσικό.
Για τους λόγους αυτούς, αν δεν καταργηθούν οι δεσμευτικές ρυθμί­
σεις που ισχύουν στις εγχώριες αγορές σε γ ιεν , θα περιορισθεί
ο ρυθμός ανάπτυξης της διεθνούς χρήσης του γ ιεν , και η αύξηση
των σχετικών μεγεθών που θα παρουσιασθεί θα ε ίνα ι σε σημαντικό
βαθμό στα χέρια ιαπωνικών τραπεζών.
- 8α -
Εισροή κεφαλαίων
Εξέχον χαρακτηριστικό για τη θέση της Ιαπωνίας στο ισοζύγιο εξω­
τερικών πληρωμών, ε ίνα ι το γεγονός ότι η Ιαπωνία αποτελεί σήμερα
το μεγαλύτερο μεμονωμένο εξαγωγέα κεφαλαίων σε παγκόσμια κλίμακα.
Αυτή η εκροή κεφαλαίων έχει ως συνέπεια να αυξάνονται οι δυνατό­
τητες της Ιαπωνίας να επηρεάζει τη διεθνή ροή κεφαλαίων. Όπως
έχουν τα πράγματα σήμερα, ο μεγαλύτερος όγκος των εκροών κεφαλαίου
αποτελεί ται από επενδύσεις χαρτοφυλακίου, που»διοχετεύονται κατά
κύριο λόγο στις Ηνωμένες Π ολιτείες. Η εκροή αυτή αντισταθμίζει
σε κάποιο βαθμό τα τρέχοντα στοιχεία για τα ανισοσκελή ισοζύγια
πληρωμών, που ε ίνα ι ιδ ια ίτερα διογκωμένα στην Ιαπωνία και τ ις
Ηνωμένες Π ολιτείες. Ταυτόχρονα όμως ε ίνα ι απόρροια της βασικότερης
έλλειψης ισορροπίας, που χαρακτηρίζει τ ις οικονομίες των ΗΠΑ και
της Ιαπωνίας, με αποτέλεσμα το περίσσευμα από τ ις αποταμιεύσεις,
που απομένει έπειτα από τ ις επενδύσεις στην Ιαπωνία, να χρησιμο­
π ο ιείτα ι για τη χρηματοδότηση του ελλείμματος αποταμιεύσεων, που
προκύπτει σε σχέση με τ ις πραγματοποιούμενες επενδύσεις στις ΗΠΑ.
Εάν μεταβληθούν οι προαναφερόμενες ροές κεφαλαίων, το γεγονός αυ­
τό θα μπορούσε να έχει αντίκτυπο τόσο στην παγκόσμια οικονομία,
όσο και στην Ευρώπη. Έ τσ ι, εάν οι ροές ιαπωνικών κεφαλαίων για
τ ις επενδύσεις χαρτοφυλακίου μεταστραφούν και διοχετευθούν, για
παράδειγμα, από τ ις ΗΠΑ προς αξίες σε κο ινοτικό συνάλλαγμα, αυτό
θα μπορούσε να επηρεάσει τη συνολική εικόνα των οικονομικών δρα­
στηριοτήτων αλλά και τη σταθερότητα των συναλλαγματικών ισοτιμιών.
Εκτός από τον αντίκτυπο που θα μπορούσαν να ασκήσουν στα μακροοι­
κονομικά μεγέθη, οι διάφορες κ ινήσεις στη ροή των ιαπωνικών κε­
φαλαίων θα μπορούσαν να προκαλέσουν δυσχέρειες στις κεφαλαιαγορές
άλλων αγορών, ενώ θα μπορούσαν παράλληλα να θέσουν διάφορα προβλή­
ματα, όσον αφορά το ρυθμιστικό πλαίσιο, γ ια την επίλυση των οποίων
θα χρειαζόταν ενδεχομένως ο διεθνής συγκερασμός των ενεργειών.
- 9 -
Ένα από τα χαρακτηριστικά της ιαπωνικής οικονομίας ε ίνα ι ότι
στον τομέα των συναλλαγών με το εξωτερικό οι αξίες εκφράζονται
κατά βάση σε δολάρια ΗΠΑ. Αυτό ισχύει τόσο για τους τρέχοντες
λογαριασμούς, όσο και για τη ροή κεφαλαίων. Ενώ η κατάσταση
μεταβάλλεται με βραδείς ρυθμούς, και το γ ιεν χρησιμοποιείται σε
ολοένα και αυξανόμενο βαθμό για την αποτίμηση των ιαπωνικών εξα­
γωγών και δανείων προς τ ις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες (ΛΑΧ), θα
χρειασθεί παρόλα αυτά, εάν το γ ιεν πρόκειται να διαδραματίσει ση­
μαντικότερο ρόλο στο διεθνές νομισματικό σύστημα, να ενθαρρυνθε!
η ευρύτερη χρήση του γ ιεν γ ια την αποτίμηση τόσο των εμπορικών
συναλλαγών, όσο και της ροής κεφαλαίων.
Ένα άλλο σημαντικό στο ιχείο της ροής κεφαλαίων ε ίνα ι η φύση τους,
αλλά και η γεωγραφική κατανομή τους. Η Ιαπωνία έχει το περιθώριο
να διαδραματίσει ευρύτερο ρόλο στη χρηματοδότηση των λιγότερο
αναπτυγμένων χωρών (ΛΑΧ), τόσο αυξάνοντας το ποσοστό της επίσημης
βοήθειας που παρέχει ως κράτος, όσο και αυξάνοντας τ ις συνεισφο-
φές της προς τους δ ιεθνε ίς οργανισμούς, αλλά κα ι, τέλος, προβαί-
νοντας σε άμεσες επενδύσεις στις ΛΑΧ.
Ακόμα και η Κοινότητα όμως ε ίνα ι εισαγωγέας κεφαλαίων από την Ια­
πωνία και ιδίως με τη μορφή των άμεσων επενδύσεων. Οι άμεσες επεν­
δύσεις της Ιαπωνίας στην Κοινότητα θέτουν όμως ορισμένα προβλήματα,
όσον αφορά τα αντίστοιχα οφέλη που προκύπτουν στις σχέσεις των ε ι ­
σαγωγικών κρατών και της Ιαπωνίας (μεταφορά προϊόντων χαμηλής τεχνο
λόγιας, επενδύσεις με σκοπό τη διευκόλυνση των ιαπωνικών εισαγω­
γών, κλπ.). Υπάρχει όμως εξίσου και το θέμα της αμοιβαίας πρόσβασης
- οι ξένες επενδύσεις στην Ιαπωνία ε ίνα ι στην ουσία σχετικά χαμη­
λές, ενώ εξακολουθεί να παραμένει δυσχερής η πρόσβαση για την αγο­
ρά σημαντικών μεριδίων του μετοχικού κεφαλαίου, αλλά και για την
αγορά ή συγχώνευση επιχειρήσεων, κλπ., και αυτό παρά την τυπική
φιλελευθεροποίησή τους.
Οι άμεσες επενδύσεις στην Ιαπωνία θα παρουσίαζαν για την Κοινότη­
τα το πλεονέκτημα ότι θα έδιναν στην ευρωπαϊκή βιομηχανία τη δυ­
νατότητα να αποκτήσει πρόσβαση στην ιαπωνική τεχνογνωσία και τεχνο­
λογία. Για τους αλλοδαπούς επενδυτές, και ιδίως για τ ις μικρές
και μεσαίες επ ιχειρήσεις, ε ίνα ι όμως φυσικό να στρέφονται προς
τράπεζες που έχουν την ίδ ια εθνικότητα με τον επενδυτή, για να
τους παρασχεθούν οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, που ε ίνα ι ανα­
γκαίες για την εξαγωγή της επένδυσης. Τόσο οι επ ιχειρήσεις από
τ ις Ηνωμένες Π ολιτείες, όσο και οι ιαπωνικές ετα ιρ ίες βρήκαν
έτσι αμερικανικές και ιαπωνικές τράπεζες στην Κοινότητα που ε ί ­
ναι σε θέση να τους προσφέρουν το πλήρες φάσμα των τραπεζικών
υπηρεσιών. Το ίδ ιο όμως δεν ισχύει γ ια τ ις ευρωπαϊκές τράπεζες
στην Ιαπωνία. Η πραγματοποίηση ξένων επενδύσεων στην Ιαπωνία γ ί ­
νεται περισσότερο δυσχερής, εξα ιτ ία ς της ανικανότητας των ευρωπαϊ­
κών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, που ε ίνα ι εγκατεστημένα στην
Ιαπωνία, να προσφέρουν το φάσμα των υπηρεσιών, που ε ίνα ι απαραί­
τητο για να ενθαρρυνθεί η πραγματοποίηση άμεσων επενδυτικών προ­
γραμμάτων. Αν υπήρχε ένας δυναμικός ευρωπαϊκός τομέας παροχής
χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, ικανός να προσφέρει το πλήρες φάσμα
των υπηρεσιών, το γεγονός αυτό θα ενίσχυε την ελκυστικότητα της
Ιαπωνίας, ως αγοράς για την πραγματοποίηση άμεσων επενδύσεων.
- 9α -
Και το αντίστοιχο θα ίσχυε όμως, δηλαδή η διεύρυνση της ροής των
άμεσων επενδύσεων από την Ευρώπη προς την Ιαπωνία θα βοηθούσε
να δημιουργηθεί το κατάλληλο πλαίσιο και η αγορά για τ ις δρα­
στηριότητες των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, κατά
τέτο ιο τρόπο ώστε να υπάρχει μία κάποια αλληλεξάρτηση μεταξύ
των δραστηριοτήτων των αλλοδαπών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών
και της ροής των άμεσων επενδύσεων, που διοχετεύονται σε μία
χώρα.
V. Συμπεράσματα
Στον νομισματικό και χρηματοπιστωτικό τομέα η Κοι­
νότητα δεν έχει αναπτύξει σε ικανοποιητικό βαθμό τ ις σχέσεις
της με την Ιαπωνία. Τόσο η Κοινότητα όσο και η Ιαπωνία δ ί­
νουν προτεραιότητα σ τις δ ιμερείς σχέσεις τους με τ ις Ηνωμέ­
νες Π ολιτείες. Αυτό εξηγείτα ι αν αναλογιστεί κανείς την επιρ­
ροή που ασκούν οι Ηνωμένες Π ολιτείες στην παγκόσμια οικονομία
και την κυριαρχία του δολαρίου στο διεθνές νομισματικό σύστη­
μα. Πάντως, η επέκταση του ρόλου των ιαπωνικών χρηματοοικο­
νομικών οργανισμών στο διεθνές τραπεζικό σύστημα και στα δ ιεθ­
νή χρηματιστήρια αξιών καθώς επίσης και η θέση την οποία έχει
αποκτήσει τελευταίως η Ιαπωνία ως ένας από τους κυριότερους
εξαγωγείς κεφαλαίου έχουν αναβαθμίσει το ρόλο της Ιαπωνίας
στο νομισματικό και χρηματοπιστωτικό τομέα. Επιπλέον, οι
- 10 -
τελευταίες αυτές ε ξελ ίξε ις ε ίνα ι πιθανόν να έχουν συνέχεια
καθώς ςι ιαπωνικές τράπεζες και άλλοι χρηματοοικονομικοί οργα­
νισμοί επεκτείνονται και αρχίζουν να προσφέρουν ένα ευρύτερο
φάσμα χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, καθώς ο ρόλος του γιέν
διευρύνεται διεθνώς στις κεφαλαιαγορές και τ ις αγορές συναλ­
λάγματος, κα ι, τέλος, καθώς οι ιαπωνικές άμεσες επενδύσεις
στο εξωτερικό έχουν μία όλο και αυξανόμενη επιρροή στην πα­
ραγωγική ικανότητα και το επίπεδο τεχνολογίας των χωρών όπου
πραγματοποιούνται αυτές οι επενδύσεις. Οφείλει κανείς να
αναγνωρίσει ότι η Ιαπωνία έχει επ ιτελέσει σημαντικές προόδους
όσον αφορά την ανάπτυξη της παροχής χρηματοοικονομικών υπηρε­
σιών στα πλαίσια της διεθνούς οικονομίας και ότι υπάρχουν ση­
μαντικές πιθανότητες ότι η τάση αυτή θα συνεχιστεί.
Παράλληλα διαπιστώνεται ότι δεν υπάρχει αντίστοιχη εξέλιξη
στην ικανότητα της Κοινότητας να παρέχει χρηματοοικονομικές
υπηρεσίες στην Ιαπωνία, να έχει πρόσβαση σε επ ιχειρηματικές
δραστηριότητες που εκφράζονται σε γ ιέν τόσο στη διεθνή όσο
και στην ιαπωνική αγορά ή να ασκεί επιρροή στη νομισματική
και χρηματοπιστωτική πολιτική της Ιαπωνίας, τουλάχιστον στο
βαθμό που αυτή έχει επιπτώσεις πάνω στα κοινοτικά συμφέροντα.
Είναι αναγκαίο να αναπτύξει η Κοινότητα στενές σχέσεις με την
Ιαπωνία σε θέματα συναλλαγματικών ισοτιμιών, τραπεζικών δρα­
στηριοτήτων και κινήσεων κεφαλαίων ώστε όχι απλώς να προστα­
τεύονται τα συμφέροντα της Κοινότητας αλλά και να αναπτυχθούν
διεργασίες και συνεργασία για την επίλυση των κοινών προβλη­
μάτων που αντιμετωπίζει η Ιαπωνία και η Κοινότητα στα πλαίσια
του διεθνούς συστήματος.
Η αναβάθμιση των σχέσεων με την Ιαπωνία πρέπει να γ ίν ε ι με ένα
τρόπο που να εκφράζει την Κοινότητα στο σύνολό της. Αυτό ε ί ­
ναι σημαντικό για πολλούς λόγους. Πρώτον, οι ίδ ιε ς οι νομι­
σματικές ρυθμίσεις της Κοινότητας αποτελούν μέρος ενός ευρύ­
τερου διεθνούς νομισματικού συστήματος και δεν περιορίζονται
απλώς στα πλαίσια της Κοινότητας' η παραδοχή του γεγονότος
αυτού εκφράζεται ήδη με το συντονισμό που γ ίνετα ι σε κο ινο τι­
κό επίπεδο κατά τ ις δ ιεθνείς συζητήσεις γ ια νομισματικά θέμα­
τα. Η εξωτερική διάσταση των κοινοτικών συναλλαγματικών ρυθ­
μίσεων και η μελλοντική εξέλ ιξη του διεθνούς νομισματικού
συστήματςς απασχολούν από κοινού τα κράτη μέλη καθώς επίσης
και οι δ ιμερείς εξωτερικές σχέσεις οι οποίες αποτελούν τμήμα
ενός ευρύτερου νομισματικού και χρηματοοικονομικού πλαισίου.
Δεύτερον, η εν ια ία αυτή κοινοτική προσέγγιση θα ισχυροποιήσει
τη θέση της Κοινότητας. Αυτό ισχύει τόσο σε γενικότερο επίπε­
δο όσο και στο επίπεδο των ειδικών σχέσεων στο οποίο η Ιαπωνία
- 10α -
μέχρις στιγμής επ ιτυγχάνει, μέσω της προώθησης των διμερών
σχέσεων της με καθένα από τα κράτη μέλη, να διατηρεί ισχυ­
ρή διαπραγματευτική θέόη και να δ ιεισδύει στις κο ινοτικές
αγορές σε μεμονωμένη βάση χωρίς να υποχρεώνεται να προχω­
ρήσει σε μία πραγματική φιλελευθεροποίηση των αγορών της.
Η ανάγκη να αναπτυχθεί μία εν ια ία κοινοτική θέση στις σχέ­
σεις με την Ιαπωνία στο νομισματικό και χρηματοπιστωτικό
τομέα αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία καθώς η φιλελευθε­
ροποίηση των συναλλαγματικών ελέγχων και των κεφαλαιαγορών
προχωρεί στο εσωτερικό της Κοινότητας. Η διείσδυση εξωτε­
ρικών χρηματοοικονομικών οργανισμών στις χρηματοπιστωτικές
αγορές των διαφόρων κρατών μελών θα αυξήσει την ικανότητα
των οργανισμών αυτών να εκτείνουν τη λειτουργία τους στο
σύνολο των κοινοτικών αγορών καθώς προχωρεί η διαδικασία
της φιλελευθεροποίησης. Η πλήρης ελευθερία παροχής χρημα­
τοοικονομικών υπηρεσιών στο σύνολο της Κοινότητας, που απο­
τελεί έναν από τους στόχους για το 1992 της πρόσφατης Συμφω­
νίας του Λουξεμβούργου, θα καταστήσει επίσης αναγκαία την
ανάπτυξη εν ια ίας κοινοτικής προσέγγισης του θέματος των
εξωτερικών σχέσεων, πράγμα που ήδη αναγνωρίζεται στη Συν­
θήκη (άρθρο 70).
- 11
Για να μπορέσει να επιτύχει μία εν ια ία κοινοτική προσέγγιση
του θέματος των νομισματικών και χρηματοπιστωτικών σχέσεων
με.την Ιαπωνία, η Κοινότητα πρέπει να δημιουργήσει ένα πλαί-
σιο μέσα στο οποίο μπορούν να περιληφθούν τόσο τα ευρύτερα
νομισματικά θέματα όσο και τα ειδικότερα ζητήματα που αφο­
ρούν το χρηματοπιστωτικό τομέα. Το σχέδιο αυτό πρέπει να
προσδιορίζει τους στόχους που προσπαθεί να επ ιτύχει η Κοινό­
τητα όσον αφορά τ ις σχέσεις της με την Ιαπωνία και πρέπει
επίσης να καθορίζει τα συγκεκριμένα ερωτήματα και αιτήματα
που ενδεχομένως έχει η Κοινότητα σχετικά με το διεθνή ρόλο
της Ιαπωνίας και τ ις ανισορροπίες που παρατηρούνται στο ισο­
ζύγιο χρηματοοικονομικών υπηρεσιών μεταξύ της Κοινότητας και
της Ιαπωνίας. Το πλαίσιο αυτό θα αποτελέσει μία χρήσιμη βάση
για την περαιτέρω επεξεργασία ειδικών ζητημάτων που αφορούν
τ ις δ ιμερείς σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών και της Ιαπωνίας,
θα προσδώσει το κύρος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας στις διαπραγ­
ματεύσεις που δ ιεξάγει όιμερώς το κάθε φάτος μέλος με την Ιαπωνία,
θα βοηθήσει επίσης στην εξ ισορρόπηση της κατάστασης όσον αφο­
ρά τ ις ανταλλαγές χρηματοοικονομικών υπηρεσιών προσδίδοντας
τη βαρύτητα της κοινοτικής διάστασης σ τις διαπραγματεύσεις
που αφορούν τα θέματα αυτά.
Η ανάγκη για αυξημένη παρακολούθηση των εξελίξεων αποτελεί μία
άλλη πλευρά των σχέσεων της Κοινότητας με την Ιαπωνία. Για
να γ ίν ε ι αυτό χρειάζεται να βελτιωθούν τα συστήματα ανταλλα­
γής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τ ις ε ξ ελ ί­
ξ ε ις των σχέσεων τους με την Ιαπωνία και τον ρόλο που παίζουν
οι ιαπωνικοί χρηματοοικονομικοί οργανισμοί στις αγορές τους.
Αυτό μπορεί να ρυθμιστεί στα πλαίσια των κοινοτικών διαβου-
λεύσεων σε ένα υπάρχον κοινοτικό όργανο όπως η Νομισματική
Επιτροπή. Πρέπει επίσης να καθιερωθούν μηχανισμοί για την
εντατική παρακολούθηση του πεδίου εφαρμογής των δραστηριοτή­
των των εμρωπαϊκών οργανισμών που παρέχουν χρηματοοικονομι­
κές υπηρεσίες στην Ιαπωνία. Η Επιτροπή έχει ήδη προτείνει
στην πρόσφατη ανακοίνωσή της γ ια τ ις σχέσεις με την Ιαπωνία
τη δημιουργία μιας ομάδας παρακολούθησης η οποία θα ελέγχει
την εξέλ ιξη των σχέσεων μεταξύ της Ιαπωνίας και της Κοινότη­
τας. Η επιτροπή αυτή μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη γ ια την
ανάπτϋξη ενός διαλόγου με την Ιαπωνία στα θέματα αυτά με προ­
οπτική να αναληφθεί αποτελεσματική δράση που θα έχει σαν
στόχο την επίτεύξη μιας ανταγωνιστικής ισορροπίας.
Πίνακας 1
ΙΑΠΩΝΙΑ : Ισοζύγιο πληρωμών 1980-1985
Δισεκατομμύρια $
1980 1981 1982 1983 1984 1985
Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών -10.7 4.8 6.9 20.8 35.0 49.3
Εμπορικό ισοζύγιο 2.1 20.0 18.1 31.5 44.3 56.0
Εξαγωγές 126.7 149.5 137.7 145.5 168.3 173.9
Εισαγωγές 124.6 129.6 119.6 114.0 124.0 117.9
Υπηρεσίες και μεταβιβάσεις -12.9 -15.2 - 11.2 -10.7 -9.3 -6.7
Μακροπρόθεσμα κεφάλαια 2.4 -9 .7 -15.0 -17.7 -49.7 -64.8
Ενεργητικό - 10.8 - 22.8 -27.4 -32.5 -56.8 -82.1
Παθητικό 13.1 13. 1 1^.4 14.8 7.1 17.3
Βραχυπρόθεσμα κεφάλα ια 3. 1 - 1.0 - 1.6 0.0 -4.3 -0 .7
Τακτσποιητέα στοιχεία - 3 .1 0.5 4.7 2.1 3.7 3.9
Ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών -8 .4 -5.4 -5 .0 5.2 -15-2 -12.3
Πίνακας... 2
Μέσοι μηνια ίο ι δε ίκτες συναλλαγματικών ισοτιμιών
1985 ΥΕΚ/ΕΟυ γε ι/υ ερ εου/υερ ΟΜ/υεϋ
Ιανουάρις 100.0 100.0 100.0 100.0
Φεβρουάριος 10 1.4 97.5 96.3 96.2
Μάρτιος 102.3 98.4 96. 1 95.9
Απρίλιος 97.8 10 1.0 103.2 102.8
Μάιος 98.3 10 0.9 10 2.6 10 1-8
Ιούνιος 97.7 102.0 104.3 103.4
Ιούλιος 95.7 105.2 110-1 108.6
Αύγουστος 94.2 107.0 113.6 113.6
Σεπτέμβριος.“ 96.1 10 7.5 111.9 111.7
Οκτώβριος 99.2 118.3 119.3 119.9
Νοέμβριος 102.6 124.4 12 1.4 122.2
Δεκέμβριος 100.7 125.2 124.4 126.0
1936
Ιανουάριος 99.9 126.9 126.9 129.7
Φεβρουάριος 104.2 137.7 132. 1 135.9
Μάρτιος 105.9 14 5.0 136.9 102.8
Πίνακας 5
Ρόλος του γεν
Ιαπωνικές εμπορικές συναλλαγές (σε %) 1983
Εξαγωγές 35.0
Εισαγωγές 3.0
Μερίδιο του γεν στα επίσημα συναλλαγματικά 1984
αποθέματα (σε %)
$ 65
ΡΜ 12
Υεη ^
Εξωτερικά στοιχεία ενεργητικού των τραπεζών Σεπτ, 1985
στην Ιαπωνία (δισεκατομμύρια $)
Σύνολο 1 1 6 . 0
από τα οποία εκφρασμένα σε γεν 57.2
Μερίδιο του γεν στις ευρωπαϊκές αγορές Σεπτ. 1985
συναλλάγματος (%)
$ 69
ΡΜ 12
Υ β η 3
ΕΟυ 3
Μερίδιο του γεν στις εκδόσεις ευρω-ομολδγων (X) 4ο τριμ. 1985
$ 63
ΠΜ 11
Υβη
Πίνακας 4
Διεθνή στο ιχεία ενεργητικού των τραπεζών ανά εθνικότητα - Σεπτ. 1985
Δισεκατοαχρια $ Ποσοστό X
Ιαπωνία 640 26
ΗΠΑ 580 23
Ε.Κ. 822 33
Βέλγιο 44 2
Λουξεμβούργο 10 -
Δανία 14 1
Γ αλλία 221 9
ΟΔΓ 165 7
Ιταλία 92 4
Κάτω Χώρες 67 3
Ισπανία 26 1
ΗΒ
Ιρλανδία )
Ελλάδα )δεν ισχύει
Πορτογαλία )
163 7
Σύνολο 2477 100
Πηγή : ΒΙΘ
Πίνακας 5
Ιαπωνία : Μακροπρόθεσμα κεφάλαια εξωτερικού 1980-1984
Εκροές
Διαεκατομμύρια $
1980 1981 1982 1983 1984
Άμεσες επενδύσεις 2.4 4.9 4.. 5 3.6 6.0
Εμπορικές πιστώσεις 0. 1 2.7 3.2 2.6 4.9
Δάνεια 2.6 5.1 7.9 8.4 1 1.9
Χρεώγραφα 3.8 8.8 9-7 16.0 30.8
Άλλα 1.4 1.3 2.0 1.8 3.2
Εισροές
Άμεσες επενδύσεις 0.3 0.2 0.4 0.4 -0.0
Εμπορικές πιστώσεις -0.0 -0.0 -0.0 +0.0 +0.0
Δάνεια -0.2 -0.2 -0.2 -0.0 -0.1
Χρεώγραφα 13. 1 13.2 11.9 14.1 7.2
Άλλα -0.0 -0.1 0.3 0.2 0.0
Καθαρά στο ιχεία ενεργητικού στο εξωτερικό
Δισεκατομμύρια $
1981 1962
Ιαπωνία 1 1 25
ΗΠΑ 143 150
0ΔΓ 19 21
ΗΒ 63 71
1935 1986
1983 1984 Εκτίίΐχπ Πρόβλεψη.
37 74 120 175
106 4 -120 -250
21 28 40 55
82 82 85 90
Πίνακας 6
ΙΑΠΩΝΙΑ : Ροές μακροπρόθεσμων κεφαλαίων στο εξωτερικό
ανά περιοχή
Δισεκατομμύρια $
Άλλες χώρες Αναπτυσσόμενες Άλλες
ΗΠΑ Γη ■ • 00ΓΑ χώρες χώρες
Εισροές
Άμεσες επενδύσεις -0.1 ο
!
ο + 0.0 - 0.0 -0.0
Εμπορικές πιστώσεις + 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0
Δάνεια -0.0 -0.0 -0.0 + Ο Ο 0.0
Χοεώγραφα 0.7 3.4 . 2.5 -0.8 1.3
Άλλα 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0
Εκροές
Άμεσες επενδύσεις 3.1 0.8 0.2 1.9 0 - 0
Εμπορικές πιστώσεις 0.2 0.7 1.5 2.5 0.0
Δάνεια 0.4 1.6 3.4 4.6 1.9
Χρεώγραφα 11.3 10.9 5.5 0-6 2.5
Άλλα 0.4 0.4 0.0 0.2 2.2
Πίνακας 7
ΙΑΠΩΝΙΑ : Αναπτυξιακή βοήθεια προς Τρίτες Χώρες
1980 1981 1982 1983 1984
Δισεκατομμύρια $
Ί ΑΕΠ
3.4
.32
3.2
.28
3.0
.28
3.8
.33
4.3
.35


Full & Egal Universal Law Academy