Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-235 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-66/1405-526
Karar Tarihi : 21.10.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Ali ARIÖZ, Ekrem SOLMAZ, Can TANERİ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: 20
- TNT International Express Taşımacılık Ticaret Ltd. Şti.
İnkılap Mahallesi Siteyolu Sokak No:21 34768 Ümraniye/İstanbul
- DHL Worldwide Express Taşımacılık Ticaret A.Ş.
Yalçın Koreş Caddesi No:20 34540 Yenibosna Bağcılar/İstanbul
- United Parcel Service Ünspet Paket Servisi ve Ticaret A.Ş.
Mevlana Caddesi No:85 Kat:2/3 34015 Zeytinburnu/İstanbul
E. DOSYA ÖZETİ: Kargo taşımacılığı sektöründe faaliyet gösteren bazı 30
teşebbüslerin aralarında rekabeti engelleyici nitelikte anlaşma yaptıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle;
- DHL Worldwide Express Taşımacılık Ticaret A.Ş. (DHL), TNT International
Express Taşımacılık Ticaret Ltd. Şti. (TNT) ve United Parcel Service Ünspet
Paket Servisi ve Ticaret A.Ş. (UPS)’nin uzun yıllardır sektörel bazda fiyat birliği
içinde oldukları, DHL firmasında çalışan bazı tanıdıklar vasıtasıyla bu konuya
ilişkin detaylı bilgi edinilmiş olduğu,
- 29 Eylül 2010 tarihinde DHL firmasının yönetim kurulu toplantısında, kartel
birliğinin ortaya çıkarılabileceği kanısına varılarak bilgi işlem servisine tüm iç 40
yazışmaların ve diğer bilgilerin yok edilmesi konusunda talimat verildiği, bilgi
işlem servisinin söz konusu amaca yönelik olarak dış destek almak suretiyle 7/24
çalıştığı,
- Ancak, bu süre içinde Rekabet Kurulu’nun bir inceleme gerçekleştirmesi halinde
pişmanlık yönetmeliğinden faydalanılabileceğinin şirket avukatlarınca belirtildiği
ve diğer firmalara bilgi vermeme konusunda karara varıldığı
iddia edilmektedir.
10-66/1405-526
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.09.2010 tarih ve 7553 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine yapılan incelemeler neticesinde hazırlanan 30.09.2010 tarih ve 2010-2-50
235/İİ-10-140.MY sayılı İlk İnceleme Raporu, 30.09.2010 tarih ve 10-62 sayılı Kurul
toplantısında ele alınmış ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 14.10.2010 tarih ve 2010-2-235/ÖA-
10-321.AA sayılı Önaraştırma Raporu 18.10.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-110/500
sayılı Başkanlık önergesi ile 10-66 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; DHL Worldwide Express Taşımacılık
Ticaret A.Ş., TNT International Express Taşımacılık Ticaret Ltd. Şti. ve United Parcel
Service Ünspet Paket Servisi ve Ticaret A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. 60
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında İnceleme Yapılan Taraflar
I.1.1.DHL
DHL, uluslararası hızlı hava taşımacılığı, deniz taşımacılığı, kara ve demiryolu
taşımacılığı, kontrat lojistik ve uluslararası posta hizmetleri alanlarında taşımacılık
çözümleri sunmaktadır. Deutsche Post DHL Grubu şirketi olan DHL, 220’den fazla ülke
ve bölgeyi kapsayan bir alanda faaliyet göstermektedir.
I.1.2. TNT 70
TNT, dünya çapında posta ve ekspres teslim ihtiyaçları konusunda hizmet seçenekleri
sunmaktadır. Merkezi Hollanda’da bulunan TNT, Avrupa ve Asya’da taşımacılık
altyapısına sahiptir ancak faaliyetlerini dünya çapında genişletmektedir. 200’ün üzerinde
ülkede hizmet vermekte olan TNT’nin hisseleri Amsterdam ve New York borsalarında
işlem görmektedir.
I.1.3. UPS
Uluslararası hızlı deniz taşımacılığı, hava taşımacılığı, kara ve demiryolu taşımacılığı,
lojistik ve uluslararası posta hizmetleri alanlarında faaliyet göstermekte olan UPS’nin
230’dan fazla ülke ve bölgede faaliyeti bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar 80
I.2.1. Kargo Taşımacılığı Sektörüne İlişkin Bilgi1
Ülkemizde kargo taşımacılığı faaliyetini düzenleyen temel mevzuat, 2003 yılında
yürürlüğe giren 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve bu Kanun’a dayanılarak
Ulaştırma Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 25.02.2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliğidir.
4925 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre; “tek parçada en fazla yüz kilogramı geçmeyen
genellikle ambalaj ve kap içerisinde olan küçük boyutlu koli, sandık, paket gibi parça
eşyaya kargo”, “Bağımsız bir işyerinin kullanma hakkına sahip olan ve kargoyu teslim
alarak kısa sürede gönderilene ulaştırmak amacıyla kendi gözetimi ve denetimi altında
yükleme, boşaltma, depolama, istifleme, aktarma ve gönderilene teslim gibi hizmetleri 90
1 Sektöre ilişkin genel bilgiler 16.02.2010 tarih ve SR/10-2 sayılı soruşturma raporundan temin edilmiştir.
10-66/1405-526
3
yerine getiren, taşımayı yapan veya yaptıran ve bundan doğacak sorumluluğu üstlenen
kişiye ise kargo işletmecisi” denilmektedir.
Kargo işletmecisi firmalar, Karayolu Taşıma Kanunu, Karayolu Taşıma Yönetmeliği ve
ilgili diğer mevzuat çerçevesinde belirli standartlara uygun olarak kargo taşımacılığı
hizmeti vermektedir. Yasaların taşınmasını yasakladığı nakit, çek, senet, altın, döviz gibi
kıymetli kâğıt ve nesneler; taşıma esnasında bozulabilecek her türlü yiyecek; akıcı,
yanıcı, patlayıcı, zehirleyici, pis kokulu her türlü sıvı ve gaz; tek parça olarak 100 kg’ı
geçen kargolar, açık demir, mermer vb. yükler ile PTT tekelinde olan mektuplar kargo
işletmecilerince taşınamamaktadır. Ayrıca, kargo firmalarının; teslimatları daha önceden
belirlenmiş zaman dilimleri içerisinde gerçekleştirmeleri, kesintisiz ve günlük ulaşım 100
imkânı sunmaları, kargoyu adresten alarak adrese teslim etmeleri, ücreti alıcıdan olmak
üzere fatura düzenleyebilmeleri, sigortalı ve güvenli taşımacılık yapmaları, belli
standartlara bağlı olarak, yalnızca belli büyüklüklere kadar olan ürünleri taşımaları, yurt
çapında yaygın ulaşım ve şube ağı ile organizasyona sahip olmaları, kargo hizmetlerinin
genel taşımacılık hizmetlerinden belirgin bir biçimde ayrılmasına yol açmaktadır.
Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği uyarınca, ticari amaçla kargo
taşımacılığı yapacak gerçek ve tüzel kişiler Ulaştırma Bakanlığı’ndan “M” türü yetki
belgesi almak durumundadırlar. Bu yetki belgesinin taşımanın türüne göre üç çeşidi
mevcuttur. M1 yetki belgesi il sınırları içinde kargo taşımacılığı yapanlara, M2 yetki
belgesi yurt genelinde kargo taşımacılığı yapanlara, M3 yetki belgesi ise Türkiye 110
merkezli uluslararası kargo taşımacılığı yapanlara verilmektedir. Bunun yanı sıra il içi
dağıtıcılık/kuryecilik yapanların P1, yurt genelinde dağıtıcılık/kuryecilik yapanların ise P2
yetki belgesi alma zorunluluğu vardır.
Sektörde, yalnızca yurtiçi kargo hizmetlerinde faaliyet gösteren 20 civarında firmanın
olduğu ancak bu sektör araştırmalarına göre 6 milyar dolarlık bir büyüklüğü olan
sektörün Türkiye’nin coğrafi konumu da göz önüne alındığında, büyüme potansiyeline
sahip olduğu düşünülmektedir. Ayrıca uluslararası ağa sahip firmaların da ülke sınırları
içinde faaliyet gösteriyor olması kargo taşımacılığı sektörünün yoğun bir rekabet baskısı
ile karşılaşma potansiyelini ortaya koymaktadır.
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı 120
Hakkında inceleme yapılan teşebbüsler, şehir içi, şehirlerarası ya da uluslararası
alanlarda çeşitli gönderilerin taşınması niteliğinde olan kargo taşımacılığı, posta
hizmetleri ve lojistik alanlarında faaliyet göstermektedir. Yukarıda yer verilen sektöre
ilişkin bilgilerde de kargo taşımacılığı sektörünün kendine özgü ve ayırt edici özelliklere
sahip olduğu, yoğun yasal düzenlemelere tabi olduğu anlaşılmaktadır. Sektörde ülkeden
dışarı, ülkeden içeri ve ülke içi gibi değişik hizmet alanlarından bahsedilebileceği gibi,
bu hizmet alanları içerisinde gönderinin ağırlığına ve/veya evsafına bağlı olarak da
değişik sınıflandırmalar yapılabilecektir. Örneğin ülke içi 5 kilograma kadar olan
gönderinin taşıma hizmetleri ayrı, ülke-içi 5 kilogram ve üzeri gönderinin taşıma
hizmetleri ayrı bir hizmet grubu, dolayısıyla ayrı bir pazar olarak tanımlanabilir. Bununla 130
birlikte, dosya konusu ihbarın niteliği gereği ilgili ürün pazarı tespitine ihtiyaç
duyulmamıştır.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
Haklarında önaraştırma yapılan teşebbüslerin faaliyetleri açısından, kargo taşımacılığı
hizmeti sunumunun tüm Türkiye’de gerçekleştirilebilmesinin önünde herhangi bir engel
ve pazardaki rekabet koşullarını farklılaştıran ya da bölge ayrıştırmasını gerektiren
herhangi bir unsur bulunmamaktadır. Bununla birlikte, teşebbüslerin temel faaliyetlerinin
10-66/1405-526
4
hem ülkeden dışarı, hem de ülkeden içeri kargo taşımacılığını kapsaması nedeniyle
coğrafi pazar tespitine ihtiyaç duyulmamıştır.
I.3. Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler 140
Kargo taşımacılığı ve lojistik pazarında faaliyet gösteren DHL, TNT ve UPS’nin
aralarında rekabeti engelleyici anlaşma yaptıklarına ilişkin olarak yapılan ihbar
sonrasında 01.10.2010 tarihinde ilgili taraflarda yerinde inceleme yapılmış ve bu yerinde
incelemeler sırasında şirket yetkilileriyle de görüşülmüştür. İnceleme ve görüşmelerde
elde edilen belge ve bilgilere aşağıda yer verilmektedir.
I.3.1. DHL’de Yapılan Yerinde İncelemede Elde Edilen Belge ve Bilgiler
01.10.2010 tarihinde DHL’de yerinde inceleme yapılmış ve Şirket Genel Müdürü Michel
AKAVİ ile görüşülmüştür. Yerinde incelemede ihbar konusu iddiaları destekler nitelikte
bilgi ve belge elde edilememiş, aksine, tarafların yoğun bir rekabet içinde olduklarını,
pazarda müşterilerin güçlü konumda olduklarını ve firmaların birbirleriyle rekabet 150
etmelerini sağlayacak şekilde bu güçlerini kullandıklarını gösterir nitelikte belgelere
ulaşılmıştır. Bu belgelerden bazılarına aşağıda yer verilmektedir.
- Şirket çalışanı (……..) tarafından diğer şirket çalışanlarına gönderilen e-postada yer
alan “TNT yeni bir standart liste ve bölgeler listesini müşterilere dağıtmaya başladı.
Ekli listeyi ve bölgeleri inceleyip yorumlayabilir misin? TNT’nin bu atağına ve standart
listesine karşı biz de bir liste oluşturmalıyız. Alternatif önerilerini paylaşırsan
sevinirim.” ifadesi,
- Şirket çalışanı (……..) tarafından şirket çalışanı (……..) gönderilen e-postada yer
alan “…Ayrıca son zamanlarda TNT’nin US fiyatlarında çok agresif davrandığını ve
bu sebeple bazı müşteriler karşısında zor durumda kaldığımızı da belirtmek 160
isterim…” ifadesi,
- Şirket çalışanı (……..) tarafından şirket çalışanı (……..) gönderilen e-postada yer
alan “Hema’dan alamadığımız 358 kg. Finlandiya gönderisi. Kilobaşı (……..) dip
fiyatımız. Müşteri telefonda TNT’den (……..) euro aldığını belirtti.” ifadesi,
- Şirket çalışanı (……..) tarafından şirket çalışanı (……..) gönderilen e-postada yer
alan “Firma TNT ile çalıştığı dönemde kendilerinden tek bir telefon dahi almadan
(……..) gün vade kullandıklarını belirtirken bizimle çalıştığı dönemde daha vade
(……..) günlerdeyken her gün aranınca bıkarak servisimizin daha iyi olmasına
rağmen bizi yavaş yavaş bıraktıkları bilgisini vermiştir.” ifadesi,
- Şirket çalışanı (……..) tarafından şirket çalışanı (……..) gönderilen e-postada yer 170
alan “Aşağıda az kiloda ama vermemizin imkansız olduğu bir fiyatla Aramex’e
kaptırdığımız bir gönderi var.” ifadesi,
- Şirket müşterilerinden (……..) tarafından gönderilen e-postada yer alan “İlişikte
UPS’ten aldığımız özel fiyat teklifini bulabilirsiniz. Çok iyi bir fiyat, o yüzden onlarla
çalışacağımızın teyidini verdik. Ancak öğlene kadar daha iyi bir teklifle gelebilirseniz
değerlendirmeye alınır.” ifadesi ile ilgili e-postaya yönelik olarak şirket çalışanı
(……..) tarafından şirket çalışanlarına gönderilen e-postada yer alan “Dün size fuar
fiyatı olarak (……..) Euro göndermiştim ve bunu da gördük demiştim. Sanırım UPS
express sektörüne yeni bir anlayış getirmeyi planlıyor. Ekteki teklif (……..) Euro.
Herhalde bedavayı görmemiz an meselesi. Müşterimiz bile çok iyi fiyat teklifi diye 180
kendi itiraf etmiş ekte.” ifadesi,
10-66/1405-526
5
- Yine aynı e-postaya ilişkin olarak şirket çalışanı (……..) tarafından şirket çalışanı
(……..) gönderilen e-postada yer alan “Ekte, UPS’in (……..) firmasına yaptığı teklifi
bulabilirsin. Bir gelişme olmadığı takdirde UPS ile çalışacaklar fuar için. Teklif (……..)
gidiş ve (……..) dönüş. Öğlene kadar daha iyi bir teklif olursa değerlendiririz derler.”
ifadesi ile ilgili e-postaya yönelik olarak şirket çalışanı (……..) tarafından gönderilen
e-postada yer alan “Sanırım ok veremeyiz UPS e hayırlı olsun diyorum.” ifadesi.
I.3.2. TNT’de Yapılan Yerinde İncelemede Elde Edilen Belge ve Bilgiler
01.10.2010 tarihinde TNT’de yerinde inceleme yapılmış ve Şirket Genel Müdürü Turgut
YILDIZ ile görüşülmüştür. Yerinde incelemede ihbar konusu iddiaları destekler nitelikte 190
bilgi ve belge elde edilememiş, aksine, tarafların yoğun bir rekabet içinde olduklarını,
pazarda müşterilerin güçlü konumda olduklarını ve firmaların birbirleriyle rekabet
etmelerini sağlayacak şekilde bu güçlerini kullandıklarını gösterir nitelikte bulgulara
ulaşılmıştır. Bu belgelerden bazılarına aşağıda yer verilmektedir.
- Şirket müşterilerinden (……..) tarafından şirket çalışanı (……..) gönderilen e-postada
yer alan “Telefonda görüştüğümüz gibi, rakip firmanın bana geçilen teklifini size
iletiyorum. Fakat ricam şudur ki, bu mailden firmanın haberi olmamasıdır. Size
bahsetmiş olduğum gibi fiyatlar şu an sizinle çalıştığım fiyatlardan iyi gözüküyor.
Kendilerine verdiğim hedef fiyat üzerinde çalışma yapıyorlar sanırım kısa bir süre
içinde dönecekler.” ifadesi, 200
- Şirket çalışanlarından (……..) tarafından müşteri ile yapılan fiyat pazarlığı
sonrasında diğer şirket çalışanlarına atılan bilgilendirme niteliğindeki e-postada yer
alan “DHL’den bu akşam çok daha uygun fiyat verilmiş rakam vermiyor ancak
(……..) Euro fiyat daha uygun Maalesef fiyatı yakalayamadık ve gönderi DHL’e
gönderildi.” ifadesi,
- Şirket çalışanlarından (……..) tarafından diğer şirket çalışanlarına gönderilen e-
postada yer alan “Müşterimden aldığım habere göre, DHL yeni bir departman
kurmuş GERİ KAZANIM / Re-gain Dep.- Geçtiğimiz yıl kaybettikleri müşterileri
sürekli arıyor ve ziyaret ediyorlarmış…Çok baskı uyguladıklarını, fiyatların oldukça
düşük olduğunu geçen senelere göre farklı bir politika izlediklerini söyledi.” ifadesi ile 210
ilgili e-postaya yönelik olarak şirket çalışanı (……..) tarafından diğer şirket
çalışanlarına gönderilen e-postada yer alan “DHL’in son dönemdeki aktiviteleri
aşağıda belirtilen hususu destekliyordu…Yıl başından itibaren son derece agresif bir
politika izlemeye başladıklarını hepimiz biliyoruz.” ifadesi,
- Şirket çalışanlarından (……..) tarafından şirket çalışanı (……..) gönderilen e-postada
yer alan “…bu hafta yine DHL’in baskısı sebebiyle kaçamadığımız zorunlu iki
gönderide kg başı (……..) Euro var, bu iki firmanın diğer ağır gönderilerinde (……..)
ve üzerini uyguladık ancak bu ikisi cons da Dış Tic personeli tarafından DHL
aranarak alınan fiyatlara karşın görmek durumunda kaldığımız her ikisi de oldukça
ağır mallar, rakibi sokmamak için onayladığımız fiyatlar maalesef…” ifadesi, 220
- Şirket çalışanlarından (……..) tarafından diğer şirket çalışanlarına gönderilen e-
postada yer alan “…Ups’in bugünlerde Bursa’da (Özellikle DOSAB) başlayan ve
Eskişehir/Kütahya’da devam eden bilinçli bir hareketi söz konusu. Kaybettikleri tüm
eski müşterilerini üst düzeyde ziyaret ediyorlar. Görüşmeye genellikle vade avantajı
sunacaklarını söyleyerek giriyorlar, iki üç günlük bir sürede de çok düşük fiyat teklifini
gönderiyorlar. Kalabalık bir ekibin ziyareti, uygun vade koşulları ve son derece düşük
fiyat kotasyonları en sadık müşterilerimizi bile etkileyebiliyor. Bu dönem özellikle
UPS’ten kazandığımız müşterilere aktivitelerimizi arttırmalıyız…” ifadesi,
10-66/1405-526
6
- Şirket çalışanlarından (……..) tarafından şirket çalışanı (……..) gönderilen e-postada
yer alan “Kayseri’de rekabet giderek ağırlaşıyor. Aşağıdaki üç gönderi için maalesef 230
stratejimiz dışında hareket etmek durumunda kaldık…tamamında indirim
yapmadığımızdan bunları yapmamamız direk DHL’in içeri girmesine neden olacağı
için zaruriyetten ve diğer gönderileri korumak için yaptığımız, yetkiliyi DHL’e karşı ve
yönetimine karşı koruduğumuz mecburi indirimler…” ifadesi.
Şirket Genel Müdürü Turgut YILDIZ ile yapılan görüşmede kendisi tarafından;
- Dünya çapındaki taşıma faaliyetleri için genel olarak kurumsal müşteriler ile
çalışıldığı ve müşteriler ile çerçeve niteliğinde bir taşıma anlaşması imzaladıkları, bu
sözleşmelerin kesinlikle bağlayıcılık ve yaptırım içermediği, bir müşterinin istediği
kadar farklı kargo firmasıyla çalışabileceği,
- En büyük maliyetin yakıt ve kurdan kaynaklandığı, fiyatlarda genel merkezin de etkili 240
olduğu, müşterilerin gönderi adetlerinin büyüklüğünün ve gönderilerinin bölgesinin de
fiyatta önemli olduğu,
- Fiyat listelerinin müşteriye yönelik analizler sonucunda oluştuğu, kamu kurumlarının
ve bazı büyük özel şirketlerin ihale usulü ile çalıştığı
ifade edilmiştir.
I.3.3. UPS’de Yapılan Yerinde İncelemede Elde Edilen Belge ve Bilgiler
01.10.2010 tarihinde UPS’de yerinde inceleme yapılmış ve Şirket Satış Müdürü Erdal
ÖZYILMAZ ve Finans ve Muhasebe Müdürü Ahmet GÜLGÖR ile görüşülmüştür.
Yerinde incelemede ihbar konusu iddiaları destekler nitelikte bilgi ve belge elde
edilememiş, aksine, tarafların yoğun bir rekabet içinde olduklarını, pazarda müşterilerin 250
güçlü konumda olduklarını ve firmaların birbirleriyle rekabet etmelerini sağlayacak
şekilde bu güçlerini kullandıklarını gösterir nitelikte bulgulara ulaşılmıştır. Bu belgelerden
bazılarına aşağıda yer verilmektedir.
- (……..) tarafından şirket çalışanı (……..) gönderilen e-postada yer alan “ …Şimdi
(……..) işini tamamlama aşamasındayız, yurtdışı ayağını biz yapacağız, iç dağıtım
olayını da sizinle yapmak istiyoruz. Fiyat konusunda güncel tedarikçiler TNT ve DHL
farklı bir fiyat uyguluyor, şöyle ki;
TNT
İstanbul içi (……..)
İstanbul dışı (……..)usd/ds 260
DHL
İstanbul içi (……..)
İstanbul dışı (……..)
…Önce sizinle konuşmak istedik. Ne dersiniz bunu İstanbul içi (……..), İstanbul dışı
(……..) usd/ds yapabilir miyiz?” ifadesi,
- Şirket çalışanı (……..) tarafından şirket çalışanı (……..) gönderilen e-postada yer
alan “Dün Zara firması Sun Tekstile ziyarete gelmiş. DHL’in (……..) günde teslimat
yaptığını UPS’in (……..) getirdiğini ifade etmişler. Sun Tekstile bu yüzden DHL
girmiş olacak. Sun Tekstil’den DHL’i zor çıkarttık şimdi tekrar firmaya girecek…”
ifadesi, 270
10-66/1405-526
7
- Şirket çalışanı (……..) tarafından diğer şirket çalışanlarına gönderilen e-postada yer
alan “Yannick buradayken DHL ve TNT’nin (……………..) belirlemek, bunları
çalışmak ve kazanmaya yönelik aksiyonlar üzerine konuştuk.” ifadesi,
- Şirket çalışanı (……..) tarafından şirket çalışanı (……..) gönderilen e-postada yer
alan “Aşağıda detaylarını belirttiğim firma DHL müşterisi ve DHL ile sorun yaşıyorlar.
…Fiyat teklifi sunumu için ziyarete bekleyecekler.” ifadesi,
- Şirket müşterilerinden (……..) adına (……..) kendilerine TNT tarafından verilen
fiyatları ekinde gönderdiği e-postaya ilişkin olarak şirket çalışanı (……..) diğer şirket
çalışanlarına gönderdiği e-postada yer alan “Ekte (……..) fiyat listesi mevcut. Eğer
ekteki listeye göre ayarlama yaparsak tüm kapasiteyi bizimle yapacaklar.” ifadesi, 280
- Şirket müşterilerinden (……..) adına (……..) kendilerine DHL tarafından verilen
fiyatları ekinde gönderdiği e-postaya ilişkin olarak şirket çalışanı (……..) diğer şirket
çalışanlarına gönderdiği e-postada yer alan “Ekli maile istinaden; DHL fiyatlarının da
yer aldığı yükle ilgili rekabetçi bir fiyat teklifi konusunda yardımlarınızı rica ederiz.”
ifadesi,
- Şirket (……..) masasında bulunan Rekabet Karşılaştırması başlığını taşıyan ve
UPS’in en yakın rakipleri olan TNT ve DHL ile temel rekabetçi noktalara ilişkin
karşılaştırılmalarını içeren belgede TNT’nin fiyatlarına ilişkin olarak yer alan “Ağır
kilolarda bize göre (……..) ile (……..) arası daha ucuz fiyat veriyorlar. Müşterilerin
potansiyellerine göre uygulanan liste fiyatları (……..) arasında daha ucuz.” ifadesi ile 290
DHL’in fiyatlarına ilişkin olarak yer alan “Ağır kilolarda bize göre (……..) arası daha
ucuz fiyat veriyorlar. Müşterilerin potansiyellerine göre uygulanan liste fiyatları
(……..) arasında daha ucuz.” ifadesi ve FedEx’in fiyatlarına ilişkin olarak yer alan
“Amerika gönderileri için bize göre (……..) daha ucuz fiyat uygulayıp, listelerindeki
Amerika Zone’nu daha düşük Zone çekerek fiyat avantajı sağlamaları.” ifadesi.
Şirket Satış Müdürü Erdal ÖZYILMAZ ve Finans ve Muhasebe Müdürü Ahmet GÜLGÖR
ile yapılan görüşmede kendileri tarafından;
- Taşıma ihtiyacı olan firmaların araştırıldığı, onlara belirli fiyatların verildiği ve buna
göre faaliyetlerin gerçekleştirildiği,
- Firmalara fiyat teklifi gittiği, sonrasında firma ile anlaşma yapıldığı, kişilerin gelirine, 300
ürünün büyüklüğüne, anlaşmanın türüne, zamanına göre farklı indirimler
yapabildikleri,
- Üniversite öğrencilerine yönelik olanlar dışında kampanyalarının olmadığı, bu tür
kampanyaların ise sadece tanıtım amaçlı olduğu,
- Anlaşmaları olmayan teşebbüslere indirim yapmadıkları, aksi halde çok geniş bir
pazar olduğundan zorlanacakları, bu nedenle anlaşma öncesinde teşebbüslere
indirim verilmediği,
- Piyasadaki müşterilerin, firmaların fiyatlarını düşürmeye yönlendirmek ve rekabet
ettirmek bakımından güçlü oldukları, müşterilerin rakip fiyatlarını ortaya koyarak ona
göre diğer firmaları yönlendirebildikleri, 310
- Bu nedenle piyasanın fiyatını kendisinin belirlemekte olduğu, müşteri fiyatını verince
kendilerinin fiyatla çok fazla oynama şanslarının olmadığı,
- Teşebbüslerin pek çok hizmet sağlayıcı ile aynı anda çalıştığı, bunun maliyet temelli
sebeplerden kaynaklandığı, ancak firmalar arasında diğer gönderileri almak için
rekabetin devam ettiği,
10-66/1405-526
8
- Teşebbüslerin rakipleri çarpıştırmasının kriz zamanında daha yaygın olduğu bu
nedenle kendilerince uygulanan ıskonto oranlarının gittikçe arttığı
ifade edilmiştir.
I.3.4. Fiyat Listeleri
Yerinde incelemede ayrıca üç teşebbüsün de müşterilerine uyguladığı fiyat listeleri 320
incelenmiş ve (tüm müşteri gruplarının büyük çoğunluğuna uygulanan) bu listelerdeki
fiyatlara göre, aynı ürün grupları ve aynı hizmetler için teşebbüslerin 2008 ve 2009 yılı
fiyatları ile bu fiyatlardaki değişim oranları hesaplanmış olup, bu bilgileri içeren tablolara
aşağıda yer verilmiştir2:
Tablo 1: UPS, DHL ve TNT’nin Çeşitli Ağırlıklar için 2008 yılı 1. Bölge Dışarı Gönderi Fiyat Tarifeleri (ABD
Doları)
Ağırlık (kg) UPS DHL TNT
0,5 (……..) (……..) (……..)
1 (……..) (……..) (……..)
2 (……..) (……..) (……..)
5 (……..) (……..) (……..)
10 (……..) (……..) (……..)
15 (……..) (……..) (……..)
30 (……..) (……..) (……..)
Tablo 2: UPS, DHL ve TNT’nin Çeşitli Ağırlıklar için 2009 yılı 1. Bölge Dışarı Gönderi Fiyat Tarifeleri (ABD 330
Doları)
Ağırlık (kg) UPS DHL TNT
0,5 (……..) (……..) (……..)
1 (……..) (……..) (……..)
2 (……..) (……..) (……..)
5 (……..) (……..) (……..)
10 (……..) (……..) (……..)
15 (……..) (……..) (……..)
30 (……..) (……..) (……..)
Tablo 3: UPS, DHL ve TNT’nin Çeşitli Ağırlıklar için 2008-2009 yılı 1. Bölge Dışarı Gönderi Fiyatları
Oransal Değişim (%)
Ağırlık (kg) UPS DHL TNT
0,5 (……..) (……..) (……..)
1 (……..) (……..) (……..)
2 (……..) (……..) (……..)
5 (……..) (……..) (……..)
10 (……..) (……..) (……..)
2 Tabloların oluşturulmasında UPS ve DHL'nin, 2008 ve 2009 yılı outbound/ülkeden dışarı 1. Bölge
tarifeleri esas alınmıştır. TNT için ise, her bir müşteri için farklı fiyatlandırma/tarife uygulandığından,
TNT'nin müşteriden elde ettiği gelire göre yaptığı sınıflandırma esas alınmış, küçük olarak addedilen
müşteri grubundan seçilmiş bulunan bir müşteri için uygulanan 1. Bölge fiyat listesi esas alınmıştır. Daha
sonra üç teşebbüsün de 2008-2009 yılları fiyat değişimi yüzdesel olarak hesaplanmıştır. Hesaplamada
ülke dışı tarifelerin esas alınma nedeni, hakkında inceleme yapılan teşebbüslerin özellikle ülke-dışı
gönderi faaliyetlerinin önem arz etmesidir.
10-66/1405-526
9
15 (……..) (……..) (……..)
30 (……..) (……..) (……..)
Tablolar incelendiğinde, önaraştırma konusu teşebbüslerin aynı hizmetler için
uyguladıkları fiyatlar ve bu fiyatların 2008-2009 yılları için değişiminin farklılık arz ettiği,
değişim sonrası da fiyatlarda bir yakınsama olmadığı görülmektedir.
I.4. Değerlendirme 340
İhbar başvurusunda, başvuru sahibi tarafından ortaya konulan iddia; kargo taşımacılığı
ve lojistik sektöründe faaliyet gösteren DHL, TNT ve UPS’nin aralarında anlaşma
yapmak suretiyle fiyat tespitinde bulunduklarına ilişkindir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.”
denilmekte ve bu ihlali oluşturan başlıca haller sayılmaktadır. Bu hallerin başında ise “a)
Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar
ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” sayılmaktadır. 350
Bu nedenle, bu bölümde DHL, TNT ve UPS’nin anlaşma içinde oldukları iddiasının
değerlendirilebilmesi için öncelikle tarafların ihbar konusu eylemleri gerçekleştirip
gerçekleştirmediklerinin ve rekabet hukuku bağlamında bir ihlalde bulunup
bulunmadıklarının tespiti gerekmektedir.
Yerinde incelemede, üç teşebbüste de, ihbar konusu olan, teşebbüslerin gönderi
fiyatlarını birlikte tespit ettiklerini gösterir herhangi bir belge ya da bulguya ulaşılamamış,
aksine söz konusu teşebbüslerin birbirleri ile rekabet içerisinde oldukları ve birbirlerinin
müşterilerini kazanmak üzere fiyat ve diğer hizmet şartlarında değişiklikler/iyileştirmeler
yaptıkları tespit edilmiştir.
Bunun yanında teşebbüslerden alınan 2008 ve 2009 yıllarının fiyat listeleri de 360
incelenmiş, aynı tür ürün gruplarında uygulanan fiyatların farklılık arz ettiği, bu fiyatlara
uygulanan değişim oranlarının da, bu üç teşebbüs için birbirinden oldukça farklı olduğu
tespit edilmiştir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
370
Full & Egal Universal Law Academy