Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-88 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-43/913-283
Karar Tarihi : 14.07.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Canan KARAMANOĞLU 10
C. BAŞVURAN : - Mustafa ÇİÇEKLİ
Panayır Mah. Yeni Yalova Yolu No:435 Osmangazi/Bursa
- Ersin DİNÇ
Aynı adreste
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Karsan Otomotiv Sanayi Mamülleri Pazarlama A.Ş.
Emek Mah. Ordu Cad. No:12 34785 Sarıgazi Ümraniye/İstanbul
- Atalay Otomotiv Dayanıklı Tüketim Malları İnşaat Sanayi ve Tic.
Ltd. Şti.
Saadetdere Mah. 99. Sok. No:2 Esenyurt /İstanbul 20
- Aydın Otomotiv Tic. Ltd. Şti.
Akan Sok. No:19 E5 Yanyol Üzeri Dolayoba Pendik/İstanbul
- Gürsözler Otomotiv Telekomünikasyon Gıda İnşaat İthalat
İhracat Sanayi ve Tic. Ltd. Şti.
Rami Kışla Cad. Emintaş Aktoker İş Merkezi No:165/83
Bayrampaşa/İstanbul
- Karsa Otomotiv Pazarlama ve Tic. A.Ş.
Kazım Karabekir Cad. No:99/25 İskitler/Ankara
- Kahyaoğulları Otomotiv Pazarlama Tic. Ltd. Şti.
Yeni Yalova Yolu 13. Km. No:543/5 Osmangazi/Bursa 30
- Mehmet Özkan Elektrik Elektronik Otomasyon Turizm ve
Otomotiv San.Tic. Ltd. Şti.
Bedir Mah. Hedef Sk.Furkan Sitesi No:5/C Selçuklu/Konya
- Şentürksan Otomotiv Ağır Vasıta İş Makinaları ve Takım
Tezgahları Sanayi ve Tic. A.Ş.
İzmir Yolu 11.Km. Nilüfer/Bursa
E. DOSYA KONUSU: Karsan Otomotiv Sanayi Mamülleri Pazarlama A.Ş. (Karsan)
Bayilerinin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine
aykırı işlem ve eylemlerde bulundukları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Karara esas olan başvuruda özetle; Bursa’da servis ve minibüs 40
işletmeciliği yapan başvuru sahibinin Karsan’dan araç almak istediği, ancak bayilerin
fiyatları yüksek olduğundan başka bir bölgeden talepte bulunduğu, söz konusu
11-43/913-283
2
bölgedeki bayilerin Bursa’da Karsan bayisi olduğu gerekçesiyle kendilerine araç
satmadıkları, bir bayinin başka yere araç satması durumunda ceza kesildiği ifade
edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.03.2011 tarih ve 2256 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 25.03.2011 tarih ve 2011-4-88/İİ-11-257-MH sayılı İlk
İnceleme Raporu, 07.04.2011 tarih ve 11-22 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma 50
yapılmasına karar verilmiştir. Takiben 11.04.2011 tarihinde, 2704 ve 2705 (ilk başvuru
sahibi) sayılar ile aynı konuda başvurular yapılmış olup, söz konusu başvuruların da ilgili
dosya ile birleştirilmesine karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 07.07.2011 tarih ve 2011-4-88/ÖA-11-197.HHÜ sayılı
Önaraştırma Raporu 12.07.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110.02.02/321 sayılı
Başkanlık önergesi ile 11-43 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; hakkında önaraştırma yapılan teşebbüslere
başvuru konusuna ilişkin olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer
verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Önaraştırmanın konusu, Karsan bayileri tarafından satılan Karsan marka J9 ve J10
model araçlarla ilgilidir. Söz konusu araçlar yolcu taşımacılığında kullanılan hafif ticari
araçlar sınıfında yer almakta ve 15 ila 21 arasında değişen yolcu taşıma kapasitesine
sahip bulunmaktadır. Bu çerçevede ilgili ürün/hizmet pazarı “Karsan marka yeni, yolcu
taşımacılığında kullanılan hafif ticari araçların dağıtımı, satışı ve pazarlaması hizmet
pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırmanın birçok farklı ilde bulunan bayilerle ilgili olarak yapılmış olması ve illerde 70
bulunan bayilerin yakın çevre dışına da satış yapabiliyor olması gibi hususlar göz
önünde bulundurularak, mevcut dosya kapsamında, coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit
edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirmeler
I.2.1. Dikey Rekabet İhlali Bulunup Bulunmadığı İle İlgili Olarak Yapılan Tespit ve
Değerlendirmeler
Şikâyet konusu iddialar çerçevesinde Karsan’ın bayilerinin özellikle pasif satışını
kısıtladığı yönündeki iddiaların değerlendirmesini yapmak ve dikey bir rekabet ihlali
bulunup bulunmadığının tespiti için Karsan ile bayileri arasında akdedilen örnek bayilik
anlaşması incelenmiştir. 80
İlgili Sözleşme’de;
- Karsan’ın, Sözleşme kapsamındaki araçların dağıtımına ilişkin faaliyetlerinin Rekabet
Kurumunun 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu,
Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'ne uygun olarak kurulan niceliksel seçici dağıtım
sistemine uygun olarak yapıldığı (giriş),
11-43/913-283
3
- Yetkili satıcının Sözleşme kapsamındaki araçları, Karsan'ın zaman zaman
yayınlayacağı prosedürlere ve Karsan kurumsal kimliğine uygun davranmak şartıyla
internet üzerinden satış yapabileceği (m:3.5.),
- Yetkili Satıcının Sözleşme kapsamındaki araçları doğrudan veya dolaylı olarak yeniden
satılmak üzere, Karsan yetkili satıcılık ağına dahil olmayan yeniden satıcılara veya 90
Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışına satmayacağı (m:3.6.),
- Yetkili satıcıların farklı marka araç satabilecekleri (m:8),
- Sözleşme süresi boyunca, yetkili satıcıların Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde
(seçici dağıtım sisteminin uygulandığı yerlerde) 2002 sayılı Tebliğ'in öngördüğü şekilde
hafif ticari araçların satışı ve/veya teslimatı amacıyla ek satış ve/veya teslimat noktası
kurma hakkına sahip olduğu, dolayısıyla bölge sınırlaması olmaksızın aktif satış
yapılabileceği (m:23.1),
- Sözleşme kapsamındaki araçlar için önerilen satış fiyatı veya maksimum satış fiyatının
zaman zaman Karsan tarafından yetkili satıcıya bildirileceği… (m: 33.4.2.)
gibi düzenlemeler yer almaktadır. 100
Mezkûr örnek Sözleşme’ye göre Karsan’ın niceliksel seçici dağıtım sistemini
benimsediği anlaşılmaktadır. Motorlu taşıt sektöründeki dikey anlaşmaların 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından grup olarak muaf tutulmasının
koşullarını belirleyen 2005/4 sayılı Tebliğ uyarınca, seçici dağıtım sisteminin uygulandığı
pazarlarda perakende seviyesinde faaliyet gösteren seçici dağıtım sistemi üyelerinin
aktif ya da pasif satışlarının kısıtlanması anlaşmayı grup muafiyeti kapsamı dışına
çıkaran bir uygulamadır. Buna göre, 2005/4 sayılı Tebliğ’de seçici dağıtım sistemine
ilişkin yer alan düzenlemeler çerçevesinde Sözleşme incelendiğinde, Karsan seçici
dağıtım sistemi üyelerinin gerek kendi aralarındaki satışların, gerekse son kullanıcıya
yapacakları aktif ve pasif satışların bir sözleşme hükmüyle kısıtlanmadığı görülmektedir. 110
Dosya mevcudu bilgilere göre, Karsan tarafından bayilere, aylık bazda (fakat genellikle
birbirinin tekrar eden nitelikte) satış koşulları başlıklı duyurular gönderilmektedir. İlgili
duyurularda, genel olarak satış hedeflerini gerçekleştirme oranları, gelecek ay için satış
hedefleri, özellikle finansal konularla ilgili kampanya bilgileri, uygulanacak olan satış
destekleri ve primleri, diğer genel duyurular gibi bilgiler yer almaktadır.
Yapılan incelemelerde özellikle Bayi Otomasyon Sistemi (BOS) vasıtasıyla, Karsan’ın,
bayilerin faaliyetlerini (hangi aracın, ne zaman, hangi koşullarla, kime satıldığı gibi
bilgiler) yakinen ve ayrıntılı olarak takip ettiği, bu sistemi aktif olarak kullanan bayilere
ekstra primler verdiği tespit edilmiştir. Bir diğer belgeden, bayilerin, bölge dışına yapılan
satışları İsotlar Grup Ltd. Şti.1 bildirdikleri de tespit edilmiştir. 120
Söz konusu belgenin içeriğini açıklamak için Karsan tarafından Kuruma gönderilen
yazıda, bahse konu belgenin 20.05.2008 tarihli olduğu, Karsan’ın 06.02.2009 tarihinde
distribütörlük faaliyetlerine başladığı, dolayısıyla yazının Karsan’ın distribütör olmadığı
döneme ilişkin olduğu ve önceki döneme ilişkin bu hususa dair bir bilgilerinin olmadığı
ifade edilmiştir.
Bunun yanı sıra, 05.10.2010 tarihli diğer bir e-posta çıktısında, Karsan bayisine 14+1
uzun mavi araç satışının İstanbul hat aracı kapsamında olduğu ve İstanbul dışına
satışının yapılamayacağı, yönetimden onay gelirse gönderilebileceği bildirilmektedir.
1 İsotlar Grup Ltd. Şti. ilgili dönemde Karsan marka araçların distribütörlüğünden ve pazarlamasından
sorumludur.
11-43/913-283
4
Yukarıda anılan ve Karsan tarafından Kuruma gönderilen yazılı açıklamada, o dönemde
ürün stokta olmadığı için talebin olumlu karşılanmadığı ve gönderilen faturadan da 130
görüleceği üzere 14.10.2010 tarihinde (dokuz gün sonra) aracın ilgili bayiye satışının
yapıldığı dile getirilmektedir.
Diğer taraftan, aşağıdaki bölümde ayrıntılı olarak yer verileceği üzere, tüm bayilerin
kendi bölgeleri dışına satış yaptıkları belirlenmiş ve Karsan’ın sözleşmeyle ya da
uygulamada bölge dışına yapılan satışları engellediğine veya zorlaştırdığına ilişkin
olarak herhangi bir tespit yapılmamıştır.
Yukarıda kısaca yer verilen bayilik sözleşmesinde ve satış koşullarına ilişkin
duyurularda, 4054 sayılı Kanun ve ilgili Tebliğler kapsamında herhangi bir dikey rekabet
ihlali tespit edilmemiştir. Ayrıca hem Karsan’da hem de bayilerde raportörlerce yapılan
yerinde incelemelerde müşteri paylaşımı, bölge paylaşımı, bölge dışına yapılacak 140
satışlarda aktif veya pasif satışların sınırlandırılması v.b. herhangi bir dikey rekabet
ihlaline rastlanmamıştır.
I.2.2. Yatay (Bayiler Arası) Rekabet İhlali Bulunup Bulunmadığı İle İlgili Olarak
Yapılan Tespit ve Değerlendirmeler
Raportörlerce bayilerde yapılan yerinde incelemelerde, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabet ihlali oluşturabilecek herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılamadığı
gibi, tüm bayilerin bulundukları il dışına, başka Karsan bayilerinin bulunduğu bölgelere
satış yaptıkları tespit edilmiştir. Aşağıda, ilgili bayilerin, son üç yılda (2009-2011)
bulundukları il dışına gerçekleştirdikleri satışların dökümüne yer verilmiştir.
Tablo: Karsan bayilerinin son üç yılda bulundukları bölge dışına 150
gerçekleştirdikleri satışlar (adet/araç):
A
ta
la
y
O
to
. (
İs
t)
A
yd
ın
O
to
. (
İs
t)
G
ü
rs
ö
zl
er
O
to
.
(İ
st
)
K
ah
ya
o
ğ
u
lla
rı
O
to
. (
B
u
rs
a)
Ş
en
tü
rk
sa
n
O
to
.
(B
u
rs
a)
K
ar
sa
O
to
.
(A
n
ka
ra
)2
M
eh
m
et
Ö
zk
an
O
to
. (
K
o
ny
a)
3
Ankara … …
Balıkesir … …
Bilecik … …
Bursa … …
Çanakkale …
Denizli …
Diyarbakır …
Edirne …
Eskişehir … … … …
Iğdır …
İstanbul … …
İzmir …
Karabük …
Kırklareli …
2 Karsa’nın satışları il bazında belirlenememiştir.
3 Mehmet Özkan Otomotiv’e ait bilgiler son iki yıla (2010-2011) aittir.
Bayi
İl
11-43/913-283
5
Kocaeli/İzmit … … …
Konya …
Kütahya …
Malatya …
Manisa …
Mersin …
Muğla …
Ordu …
Sakarya … …
Tekirdağ … …
Trabzon …
Yalova … …
Zonguldak …
Aksaray …
Bandırma …
TOPLAM … … … … … … …
Yukarıda yer alan tablodan da görüldüğü üzere tüm bayiler, bulundukları il dışına satış
yapmaktadır. Buna göre, bayilerin genel olarak toplam satışlarının yaklaşık %10-15’ini
bulundukları şehrin dışına yaptıkları söylenebilir. Netice itibarıyla, yapılan incelemelerde
aksine herhangi bir bilgi veya belgeye rastlanmadığı da dikkate alınarak, başvuruya
konu edilen, bölge dışına satmama uygulamasının teşebbüsler arasında gerçekleştirilen
genel bir anlaşmadan kaynaklanmadığı, ticari, ekonomik, rasyonel gerekçelerle
açıklanabilecek teşebbüslerin tek taraflı eylem ve işlemleri olduğu ve münferit
uygulamalar olabileceği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ 160
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy