Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-129 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 05-22/259-75
Karar Tarihi : 7.4.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖR : Özgür BAL
C. ŞİKAYET EDEN : - Emin EĞRİ
TEİAŞ PK:57 Esentepe Mah. Kastamonu 20
- Kastamonu Vali Yardımcısı Tahir DEMİR
Kastamonu Valiliği / Kastamonu
D. HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILANLAR:
- Kastamonu ilindeki tüpgaz (LPG) bayileri
E. DOSYA KONUSU: Kastamonu ilindeki tüpgaz bayilerinin aralarında
anlaşarak fiyat belirledikleri iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kastamonu il merkezinde bulunan LPG bayilerinin
ayrı firmalara ait bayiler olmalarına rağmen aynı yüksek fiyatı
uygulamalarından dolayı 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
hükümlerine muhalefet ettikleri iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.11.2004 tarih, 6515 sayı ve
28.12.2004 tarih, 7344 sayı ile giren başvurular üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesi uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 21.3.2005 tarih, 2004-1-129/İİ-05-ÖB sayılı İlk 40
İnceleme Raporu, 28.3.2005 tarih ve REK.0.05.00.00/62 sayılı Başkanlık
önergesi ile 05-20 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ancak 4054 sayılı
Kanun'un 51. maddesinde belirtilen karar yeter sayısının oluşmadığı
anlaşılmıştır. Bu çerçevede anılan rapor 7.4.2005 tarih, 05-22 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Kastamonu il merkezindeki
tüpgaz bayilerinin anlaşarak, ilgili dönemde fiyatı resmi olarak belirlenen
LPG'nin satışını daha yüksek seviyedeki tek bir fiyattan gerçekleştirmeleri
şeklindeki uygulamanın piyasadaki rekabete etkisinin sınırlı olması göz önüne 50
05-22/259-75
2
alınarak, önaraştırma açılması yerine, 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin 3.
fıkrası uyarınca, söz konusu davranışlara ne şekilde son vereceklerine yönelik
olarak Kastamonu il merkezinde faaliyet gösteren tüpgaz bayilerine görüş
yazısı gönderilmesinin, halihazırda yeniden başladığı anlaşılan rekabetin
korunması bakımından yerinde ve yeterli olacağı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Emin EĞRİ tarafından yapılan başvuruda aşağıdaki bilgi ve iddialar yer
almaktadır: 60
"… Kastamonu Valiliği Sanayi ve Ticaret Müdürlüğü'nün 6.10.2004 tarih ve
B.14.İLM.00.37 sayılı yazıları ile ilimizde 12 kg lık tüpgaz fiyatı resmi olarak
24.400.000 TL. olarak belirlendiği halde tüpgaz bayileri anlaşarak 26.000.000.
TL.'den satıp bu miktar üzerinden fiş vermektedir. Aygaz muhasebecisine
telefon ile sorduğumda diğer bayilerle bu fiyatta anlaştıklarını söylemiştir.
Bunun yasal olmadığı kanaatinde olduğumdan gereğinin yapılmasını arz
ederim."
Kastamonu Vali Yardımcısı tarafından gönderilen şikayet dilekçesinde ise 70
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
"Valiliğimize ve basın yoluyla yapılan şikayetler üzerine İlimiz merkezinde
LPG tüpü satışı yapan bayilerde Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü yetkili
elemanlarınca 30.11.2004 tarihinde yapılan denetimlerde LPG satış
fiyatlarının Bakanlar Kurulunun 23.2.1998 tarih ve 98/10745 sayılı 'Ham Petrol
ve Petrol Ürünlerinin Alım, Satım, Fiyatlandırma Esasları İle Akaryakıt Fiyat
Fonunun İşleyişi Hakkında Karar' 14.3.1998 tarih ve 23286 sayılı Resmi
Gazete'de yayımlanarak halen yürürlükte bulunan LPG satış fiyatlarını İlimiz
için belirlenen fiyatların üzerinde satış yaptıkları tespit edilmiştir. 80
Tespitler sonucunda tutulan tutanakların incelenmesinde; İl merkezinde
mukim, …bayilerinin ayrı firmalara ait LPG bayisi olmalarına rağmen aynı
yüksek fiyatı uygulamaları 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
hükümlerine muhalefet ettikleri görülmüştür."
Kastamonu Valiliği'nden gelen şikayet dilekçesinin eklerinde söz konusu LPG
bayilerinin, resmi olarak belirlenen fiyatın üstünde ve tek fiyattan
gerçekleştirdikleri satışlarını tespit eden tutanaklar ve belirlenen fiyatın
üstünde satış yapılmasından dolayı Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü tarafından 90
kesilen ceza tebligat örnekleri bulunmaktadır.
Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü yetkililerince uygulanan cezaların 4822 sayılı
Kanun'la değişik 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 12.
maddesi doğrultusunda verildiği anlaşılmaktadır. Söz konusu Kanun'un 12.
maddesinin dördüncü fıkrası şöyledir: "Fiyatı; Bakanlar Kurulu, kamu kurum
ve kuruluşları veya kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları tarafından
belirlenen mal veya hizmetlerin, belirlenen bu fiyatın üzerinde bir fiyatla satışa
sunulması yasaktır."
100
05-22/259-75
3
Yukarıda yer alan ifade ve bilgiler doğrultusunda, Kastamonu merkezindeki
LPG bayilerinin, 2004 yılının yaklaşık son iki aylık döneminde fiyatı resmi
olarak belirlenen mutfak, piknik ve sanayi tüplerinin satışını daha yüksek bir
seviyedeki ve tek bir fiyattan gerçekleştirdikleri anlaşılmaktadır. Söz konusu
piyasada tespitlerin yapıldığı dönemde, LPG'nin resmi olarak belirlenenden
daha yüksek ve tek bir fiyattan satılmasına ilgili LPG bayilerinin rekabeti
bozucu davranışlarının neden olduğu kanaatine varılmaktadır.
Bununla birlikte, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu uyarınca 1 Ocak 2005
tarihi itibarı ile serbest fiyat mekanizmasına geçilmiş olup, rafineriler ile 110
dağıtıcılar, akaryakıt fiyatlarını serbest piyasa koşullarında belirleyeceklerdir.
Nitekim Kastamonu Valiliği'nden gelen şikayet dilekçesi eklerinde yer alan
Denetim İcmalini düzenleyen Kastamonu Sanayi ve Ticaret İl Müdürü'nden
alınan bilgilerde; daha önce 12 kg'lık mutfak tüpünün fiyatı Kastamonu
merkezindeki LPG bayilerinin hemen hepsinde 26 YTL seviyesinde iken,
petrol piyasasında serbest fiyat sistemine geçildikten sonra söz konusu
bayilerin uyguladıkları fiyatların farklılaşmaya başladığı, piyasada 26 YTL ve
27 YTL'lik iki ayrı fiyata rastlandığı ifade edilmiştir.
Dolayısıyla, ilgili piyasada farklı seviyelerdeki fiyatların görülmesi nedeniyle 120
daha önce rekabetin bozulduğunu gösterir nitelikteki etkilerin halihazırda
azaldığı veya kalktığı kanaatine varılmaktadır.
Kastamonu LPG piyasasındaki gelişmeler değerlendirildiğinde; söz konusu
uygulamanın yaklaşık iki aylık bir dönemi kapsaması, fiyat artışı açısından
%6.61 gibi düşük sayılabilecek bir oranda olması, oto gaz bayilerini
kapsamaması ve sadece il merkezindeki bayilerce uygulanmış olması
bakımından etkilerinin sınırlı olduğu anlaşılmıştır2.
Bu çerçevede; Kastamonu il merkezindeki tüpgaz bayilerinin anlaşarak, ilgili 130
dönemde fiyatı resmi olarak belirlenen LPG'nin satışını daha yüksek
seviyedeki tek bir fiyattan gerçekleştirmeleri şeklindeki uygulamanın
piyasadaki rekabete etkisinin sınırlı olması göz önüne alınarak, önaraştırma
açılması yerine, 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca,
Kastamonu il merkezinde faaliyet gösteren tüpgaz bayilerine yönelik görüş
bildirilmesinin, halihazırda rekabetin tekrar düzeldiğini gösterir verilerle birlikte,
mevcut rekabetin korunması bakımından yerinde ve yeterli olacağı kanaatine
ulaşılmıştır.
J. SONUÇ 140
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
başvuru konusu uygulamalara yönelik olarak önaraştırma yapılmasına yer
olmadığına, 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, şikayet
konusu uygulamalara ne şekilde son vereceklerine yönelik olarak Kastamonu
il merkezinde faaliyet gösteren tüpgaz bayilerine yazılı görüş bildirilmesine
1 26.000.000. - 24.400.000 = 1.600.000.
1.600.000 / 24.400.000 ≈ 0.066=%6.6
2 Rekabet Kurulu'nun, 3.3.2004 tarih, 04-18/154-36 sayılı ve 18.1.2005 tarih, 05-06/44-17
sayılı kararları.
05-22/259-75
4
Kurul Üyesi Süreyya ÇAKIN'ın farklı gerekçesi ve OYÇOKLUĞU ile karar
verilmiştir.
05-22/259-75
5
KARŞI OY GEREKÇESİ
(07.04.2005 tarihli ve 05-22/259-75 sayılı Kurul Kararı)
Kastamonu ilindeki tüp gaz (LPG) bayilerinin aralarında anlaşarak fiyat
belirledikleri iddiasına ilişkin olarak düzenlenen ilk inceleme raporunun
görüşülmesi sonucu, iddialar nedeniyle ön araştırma yapılmasına yer
olmadığına ve 4054 sayılı Kanun’un 9 uncu maddesinin 3 üncü fıkrası
uyarınca şikayet konusu uygulamalara ne şekilde son vereceklerine yönelik
olarak tüp gaz bayilerine yazılı görüş bildirilmesine dair karara katılamıyoruz.
Şöyle ki;
25.11.2004 tarihli ilk inceleme raporunda; Kastamonu merkezindeki
LPG bayilerinin, 2004 yılının yaklaşık son iki aylık döneminde fiyatı resmi
olarak belirlenen mutfak, piknik ve sanayi tüplerinin satışını yüksek bir
seviyede ve tek bir fiyattan gerçekleştirdikleri, ayrıca bu hususun Kastamonu
Valiliği Sanayi ve Ticaret Müdürlüğünce de tutanaklarla tespit edilmiş olduğu
açıkça ifade edilmiştir. Dolayısıyla bayilerin tek bir fiyat tespit ederek bunu
uyguladıkları, yoruma ihtiyaç bırakmayacak bir şekilde resmi makamların
belgelerinde yer almaktadır. Uygulamanın iki aylık bir döneme inhisar etmesi
ihlalin bulunup bulunmadığı açısından değil, ihlalin ağırlığı açısından
değerlendirilebilecek bir husustur. Hal böyle iken, çoğunluk görüşüyle, ön
araştırma yapılmasına yer olmadığına ve md. 9/3 uyarınca yazılı görüş
bildirilmesine karar verilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesi, amacın yanı sıra anlaşmanın ve
buna bağlı davranışların pazara etkisini, ihlalin oluşumunda bir koşul olarak
öngörmemektedir. Aykırılığın, kısa süre uygulanması ve sona erdirilmesi
gerekçesiyle göz ardı edilmesi mümkün değildir. Bu yönde bir tercih,
mevzuata uygun olmadığı gibi, mevzuata uygun davranan teşebbüslerin
aleyhine ve onları da caydırıcı nitelikte etkiler doğurabilir.
Öte yandan 9 uncu maddenin 3 üncü fıkrası hükmünün uygulanarak
görüş bildirilmesi kararına da katılmıyoruz. İlgili kanun hükmü, “ihlale ne
şekilde son verileceğine” ilişkin olup, ancak ihlalin devam ettiği varsayımıyla
uygulanabilir. Uygulamanın 2 ay sürdüğü ve rekabetin yeniden başladığı ilk
inceleme raporu ve Kurul Kararı’nda tespit edildikten sonra, ihlale ne şekilde
son verileceğine ilişkin görüş yazılması, kendi içinde çelişkili olduğu kadar,
hukuki dayanak yapılan 9 uncu maddenin 3 üncü fıkrasına da uygun değildir.
İlgili hükmün şartlarını taşımayan bir bildirim ise, 4054 sayılı Kanun’da yer
almayan ve Kurul tarafından ihdas edilmiş hukuki gerekçesi bulunmayan yeni
bir yöntem olarak nitelendirilmelidir.
Bu nedenle ön araştırma açılmaması yönündeki çoğunluk görüşüne
katılmıyoruz.
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ Rıfkı ÜNAL
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
05-22/259-75
6
Rekabet Kurulu’nun 7.4.2005 günlü 05-22/259-75 sayılı Kararı’na
KARŞI OY
Kurumumuza Kastamonu İl merkezindeki tüpgaz bayilerinin anlaşarak,
fiyatı resmi olarak belirlenmiş olan (24.500.000.-TL.) LPG fiyatını daha yüksek
seviyedeki tek bir fiyat olarak uyguladıklarına yönelik iki ayrı şikayet ulaşmış
olup; kararda dikkate alınan tespitler Kastamonu Valiliği’nin 30.11.2004
tarihinde on İpragaz bayii nezdinde yaptığı denetimlere ilişkindir.
Bu denetimler söz konusu bayilerin 29.11.2004 tarihli z raporlarına
dayanmakta olup, bayilerin biri 24.500.000 lira fiyat uygulamış, biri de yalnız
26.11.2004’de 26.000.000 lira uyguladığını ifade etmiş, denetim günündeki
uygulamasının ise 24.500.000 lira olduğu tespit edilmiştir.
1.1.2005 tarihinden itibaren fiyatları serbest piyasa koşullarında
belirlenmekte olan LPG için; bu tarihten önce Kasım ayının son
günlerindeKastamonu il merkezindeki 10 bayiden 8 inde yalnız bir gün için
aynı fiyatın uygulandığı yolundaki bir tespit, tüpgaz bayilerinin anlaşarak fiyat
uyguladıkları ve 4054 sayılı Yasanın 4 üncü maddesini ihlal ettikleri sonucuna
ulaşılması için yeterli olmadığı gibi; Yasanın rekabet ihlaline nasıl son
verileceği hususunu belirleyen 9 uncu maddesinin 3 üncü bendine göre bir
uygulama yapılmasına da yer olmadığı görüşüyle karara katılmıyorum.
Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy