T.C. KAYSERİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: *** Esas - ***
T.C.
KAYSERİ
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : ***
KARAR NO : ***
HAKİM : ***
KATİP : ***
DAVACI : ***
VEKİLLERİ : Av.
Av.
Av.
Av.
DAVALI : ***
VEKİLLERİ : Av.
Av.
DAVA : Tazminat ( Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : ***
KARAR TARİHİ : ***
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : ***
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı firma arasında ... tarihinde Atıksu Arıtma Tesisi Yapım Sözleşmesi yapıldığını, sözleşme maddeleri gereğince sözleşme konusu işin gereği gibi yapnmadığını ve bunun tespiti için Kayseri 2.Sulh Hukuk Mah.nin ... Diüş dosyası ile tespit yaptırıldığını, akredite bağımsız laboratuardan yapılan analiz sonuçlarına göre Su kirlitiği yönetmeliğindeki belirlenmiş deşarj limitlerinin sağlanamadığını, müvekkilinin edimlerini yerine getirdiğini, tesisisin ilerde planlanan kapasite artışı da planlanarak 2000 m3 debiye göre boyutlandırıldığını, ancak debi ölçümüne dayanan veri çalışması yapılmadığını, dengeleme havuzu haçminin yetersiz kaldığını, kimyasal arıtmanın kimyasal arıtma prensiplerine ve tekstil atık suyu arıtım dahil yerleşik genel kimyasal uygulamalara uymadığını, ön çökeltme tankı temel tasariım kriterlerini sağlamadığını, çamurun yerimli bir şekilde çekilemediğini ye tankta çamur kaçışlarına neden olduğunu, son çöktürme tankının sorunları olduğunun tespit edildiğini, yerleştirilen V savakların düşük hız ve eşit tank çıkışı sağlaması ve katı maddelerin tanktan kaçışını önlemesi gerektiğini, tesis son çöktürme tankının savaklarının su yüzeyinin altında kaldığını ve görevini yapamaz durumda olduğunu, davalı firmanın yapılan sözleşme gereğince yükümlülüklerini tam ve gereği gibi yerine getirmediğini, sözleşme tarihinden beri müvekkilinin zararına yol açıldığını, davalının sözleşmeyi müteakip 4 ay, mekanik ekipman açısından 3 ay içerisinde TSE normlarına ve ihale makamının görüşlerine uygun şekilde tamamlanıp teslim edilmediğini, bu sebeple yüklenilen işin gereği gibi yapılmadığını ileri sürerek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla kısmen 5.000,00 TL maddi tazminatın faiziyle birlikte müvekkiline ödenmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücreti ve diğer masrafların davalıya yükletilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; 2782 ayılı Çevre Kanunu'na göre Atık Su Arıtma Tesisi'nin kurulması, bakımı, onarımı ve işletilmesinin yasal sorumluluğunun ... Serbest Bölgesi Kurucu ve İşleticisi AŞ. üzerinde olduğunu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın 02.10.2014 tarihli yazısına istinaden arıtma tesisinin bakım ve işletmesinin ...'e devredilmesi, yasal sorumluluğun ... yönetiminde olması gerektiğini, Bakanlığın yazısının ardından Davalı ve ... arasında 31.03.2015 tarihli Atık Su tesisinin devrine ilişkin protokol imzalandığını, böylece yasal muhatabın ... olduğunu, davalı tesisin sahibi ve işleticisi olmadığını, tesisin yapım sözleşmesini de ...'e devrettiğini, bu sebeple davanın husumet yönünden reddi gerektiğini, Atık su tesisi bakımından kararlaştırılan bedelin tamamının tahsil edilebilmesinin işlerin tamamının süresinde ve davacının onayını alacak nitelikte teslim edilmesi şartına bağlandığını ve bedelin tamamının davacı tarafından müvekkiline ödendiğini, davaya konu tesisin mekanik aksamının kontrolden geçerek öngörülen sürede eksiksiz tamamlanmasının ardından 2014 yılı içinde devreye alındığını ve 2014 yılından beri kullanıldığını, Sözleşmenin konusunun "ilgili mevzuatın arıtılmış su deşarjı ile ilgili yükümlülüklerini yerine getirecek işlevsellikte betonarme işleri tamamlanmış mevcut atıksu arıtma tesisine mekanik ekipman temini ve montajının yapılarak mekanik aksamının çalışır vaziyette yapılmasıdır" şeklinde olduğunu, müvekkilinin yükümlülüğünün Atık Su Arıtma Tesisi'nin yalnızca mekanik aksamının temin ve montajı olduğunu, tesisin betonarme işlerinden doğan ayıplardan dolayı da tazminat talep edilmesi halinde, tesisin betonarme yapımı için müvekkili tarafından davacı dışında ... Tekstil San. ve Tic.AŞ. iİle sözleşme akit ettiğini, işin %93 lük kısmının tamamlandığı aşamada ...'ın iflas ettiğini ve müvekkilinin ücretini alamadığını ve yapım işinin de bu sebeple tamamlanamadığını; Müvekkilinin Kayseri 3.Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından 2008 yılında (***D.İŞ dosyası) tespit edilen alacak miktarının 252.942,74TL olduğunu; betonarme işi için davacı dahil hiç kimsenin müvekkiline 5 kuruş ödeme yapmadığını, bedeli ödenmeyen betonarme yapım işinde ayıp iddialarından sorumlu - tutulmaları halinde davacının betonarme yapım işi bedelini taraflarına ödemekle yükümlü olduğunu, bu haklarını takas def'ileri marifetiyle ileri sürdüklerini, işin gereği gibi yapılmadığı iddiasına ilişkin olarak, müvekkilinin tesisin mekanik aksamını imal ettiğini, teklif metninde tesisin kapasitesinin m3/saat cinsinden belirtildiğini, imalatın buna göre yapıldığını, debi artışı ve benzer değişkenliklerin taahhüdün kapsamı dışında olduğunu, dengeleme, ön çökeltim ve son çöktürme tankları iddialarının davacı ile akdedilen sözleşme kapsamı dışında kalan betonarme imalatlarına ilişkin olduğunu, savunarak davanın reddine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı tarafa ileri sürülmesini talep etmiştir.
DELİLLER: Mahkememizce taraf teşkili sağlanmış davanın taraflarına delillerini ibraz etme olanağı tanınmış uyuşmazlığın çözümü için gereken bütün deliller toplanmıştır.
Mahkememizce evvelce yapılan yargılama sonunda 24/03/2022 tarihli, ... Karar sayılı gerekçeli karar ile "1-Davacının davasının kabulü ile, 208.984,49 TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, alacağın 5.000,00 TL'sinin dava tarihinden bakiyesine ise ıslah tarihi olan 08/12/2021 tarihinden itibaren yasal faiz uygulanmasına," karar verilmiştir. Davalı vekilince 09/05/2022 tarihinde ... K. 24.03.2022 tarihli kararına karşı istinaf başvurusunda bulunduğu görülmüştür. Davacı vekilince ise 27/05/2022 tarihinde ... K. Sayılı kararına karşı 6100 sayılı HMK 304, 305, 306. Maddeleri uyarınca tashih ve tavzih talebinde bulunduğu, mahkememiz 06/06/2022 tarihli ek kararı ile davacı vekilinin hükmün tavzih ve tashihi talebinin reddine, karar verilmiş, 06/06/2022 tarihli ek karara karşı davacı vekilince istinaf kanun yoluna başvurulmuştur. Davalı vekilinin 24/06/2022 tarihli dilekçesi ile davacının 16.06.2022 tarihli, ek karara karşı istinaf dilekçesine cevaplarını sunduğu görülmüştür.
Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi tarafından yapılan istinaf incelemesi sonunda 29/09/2022 tarihli, ... Karar sayılı karar ilamı ile;
6100 sayılı HMK'nın 281/3. maddesi gereğince yeniden oluşturulacak konusunda uzman içerisinde makine ve elektrik bilirkişisinin de bulunduğu teknik bilirkişi kurulu seçilip yapılacak keşifte davacı tarafça keşif mahallinde hazır edilecek kullanılmayan veya sistemden çıkarılan makine ve ekipmanlar ile eserin tamamı üzerinde inceleme yapılmak suretiyle yukarıdaki açıklanan ilkeler doğrultusunda bilirkişi kurulundan rapor alıp sonucuna göre karar verilmesinden ibarettir.
Açıklanan nedenlerle davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne ve hükmün HMK'nun 353/1-a.6 maddesi uyarınca kaldırılmasına, her ne kadar cinsi tavzih yoluyla düzeltilemez ise de hüküm kaldırılmakla tavzih talebine ilişkin istinaf konusuz kaldığından davacı vekilinin istinaf başvurusu hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
1-Davalı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜNE, 2-Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 24/03/2022 gün ve ... K. sayılı kararının KALDIRILMASINA, 3-Tavzih talebinin reddine ilişkin karara yönelik davacı vekilinin istinaf başvurusu konusuz kaldığından hakkında karar verilmesine yer olmadığına, 4-Dosyanın yeniden yargılama yapılarak karar verilmek üzere kararı veren ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE, dair karar verilmiş, davanın yeniden görülmesi için mahkememize gönderildiği görülmüştür.
İade edilen dosya mahkememizin ... Esas sırasına kaydedilmiştir.
Mahkememizin 01/06/2023 tarihli celsesinde eser sözleşmesi konu yerde ve makinaların bulundugu yerde 14/07/2023 tarih ve saat 11:00 itibariyle keşif yapılmasına karar verildiği, ancak Kayseri Bilirkişilik Bölge Kurulundaki kayıtlı çevre mühendisi bilirkişilerinin keşif tarihinde şehir dışında olması ve çevre mühendisi bilirkişi bulunamaması nedeniyle Mahkememizin 14/07/2023 tarihli keşif yapılamadığına ilişkin tutanak düzenlendiği görülmüştür.
Mahkememizce 01/06/2023 tarihli celse 1 nolu ara karar uyarınca keşfin 09/01/2024 günü saat 13:30 'da keşfin icra edildiği, dosyanın bilirkişi heyetine tevdii edildiği, görülmüştür.
Bilirkişi heyeti tarafından alınan 02/04/2024 tarihli bilirkişi raporunda özetle;
1-Taraflar arasında akdedilmiş olan ... tarihli Atık Su Arıtma Tesisi Yapım Sözleşmesi kapsamında tarafların edimlerini ifa etmiş olduğuna, davacı tarafın ödemeleri yaptığına, davalı tarafın ise sözleşmede belirtilen işi bitirip teslim etmiş olduğu anlaşılmıştır.
2- Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün 28.10.2015 tarih ve 62529192/858-E-9933 sayılı idari para cezası tebligatında aynen “balık ölümleri şikayetine istinaden Kayseri Serbest Bölge Müdürlüğüne 23.07.2015 tarihinde İl Müdürlüğümüz teknik personeli tarafından denetime gidilmiş, bölgede bir adet yağmur suyu toplama hattının mevcut olduğu, bu hatta toplanan suların terfi merkezinde geçici olarak depolandığı, buradan su seviyesine bağlı olarak pompa ile Vanvanlı kanalına( karasuya) deşarj edildiği tespit edilmiş,
3- Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 22.10.2015 tarih ve 53177711-755.01-E 12747 tarihli AAT Proje Onay yazısı ilgi (a) - 09.10.2015 tarih ve 191 sayılı yazıda aynen “AAT’ye ait havuzlarda kaçak ve sızmanın olup olmadığının tespiti amacıyla su tutulduğu ancak AAT’nin faal olmaması nedeniyle numune alınamadığı, proje onayından sonra işletmenin faaliyete geçeceği ve atıksu üreteceği belirtilmiştir.”
4- Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün 22.10.2015 tarihili yazı ile 23.10.2015 tarih ve AAT00949 belge nolu AAT Proje Onayı verilmiştir.
Buna yazışmalara göre 23.07.2015 şikayet, numune alma tutanağında alınan numunenin AAT DEN ALINMADIĞI, buna göre 28.10.2015 idari para cazası tebligatında cezanın 23.07.2015 tarihli şikayete istinaden alınan numuneden kaynaklı olduğu, 09.10.2015 tarih ve 191 sayılı firma yazısında “AAT’nin faal olmaması nedeniyle numune alınamadığı, tespiti ile TESİS FAAL OLMADIĞI anlaşılmış olup;
Dosya içerisindeki belgelere göre dava konusu AAT'sinin çalışması sonucunda alınmış bir numune ve ceza tutanakları söz konusu olmadığına, dair rapor düzenlenerek mahkememize sunulmuştur. Rapordan birer suret taraflara tebliğ edilmiştir. Davacı vekilinin 24/04/2024 tarihli dilekçesi ile bilirkişi raporuna karşı itirazlarını ve beyanlarını sunduğu, davalı vekilinin 17/04/2024 tarihli dilekçesi ile bilirkişi raporuna karşı beyanlarını sunduğu görülmüştür.
DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE:
Davacı davacı ile davalı firma arasında ... tarihinde Atıksu Arıtma Tesisi Yapım Sözleşmesi yapıldığını, sözleşme maddeleri gereğince sözleşme konusu işin gereği gibi yapnmadığını ve bunun tespiti için Kayseri 2.Sulh Hukuk Mahkemesinin ... D.iş dosyası ile tespit yaptırıldığını, akredite bağımsız laboratuvardan yapılan analiz sonuçlarına göre Su kirliliği yönetmeliğindeki belirlenmiş deşarj limitlerinin sağlanamadığını, müvekkilinin edimlerini yerine getirdiğini, tesisisin ilerde planlanan kapasite artışı da planlanarak 2000 m3 debiye göre boyutlandırıldığını, ancak debi ölçümüne dayanan veri çalışması yapılmadığını, dengeleme havuzu hacminin yetersiz kaldığını, kimyasal arıtmanın kimyasal arıtma prensiplerine ve tekstil atık suyu arıtım dahil yerleşik genel kimyasal uygulamalara uymadığını, ön çökeltme tankı temel tasariım kriterlerini sağlamadığını, çamurun verimli bir şekilde çekilemediğini ve tankta çamur kaçışlarına neden olduğunu, son çöktürme tankının sorunları olduğunun tespit edildiğini, yerleştirilen V savakların düşük hız ve eşit tank çıkışı sağlaması ve katı maddelerin tanktan kaçışını önlemesi gerektiğini, tesis son çöktürme tankının savaklarının su yüzeyinin altında kaldığını ve görevini yapamaz durumda olduğunu, davalı firmanın yapılan sözleşme gereğince yükümlülüklerini tam ve gereği gibi yerine getirmediğini, sözleşme tarihinden beri müvekkilinin zararına yol açıldığını, davalının sözleşmeyi müteakip 4 ay, mekanik ekipman açısından 3 ay içerisinde TSE normlarına ve ihale makamının görüşlerine uygun şekilde tamamlanıp teslim edilmediğini, bu sebeple yüklenilen işin gereği gibi yapılmadığını ileri sürerek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla kısmen 5.000,00 TL maddi tazminatın faiziyle birlikte müvekkiline ödenmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücreti ve diğer masrafların davalıya yükletilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı ise 2782 ayılı Çevre Kanunu'na göre Atık Su Arıtma Tesisi'nin kurulması, bakımı, onarımı ve işletilmesinin yasal sorumluluğunun ... Serbest Bölgesi Kurucu ve İşleticisi AŞ. üzerinde olduğunu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın 02.10.2014 tarihli yazısına istinaden arıtma tesisinin bakım ve işletmesinin ...'e devredilmesi, yasal sorumluluğun ... yönetiminde olması gerektiğini, Bakanlığın yazısının ardından Davalı ve ... arasında 31.03.2015 tarihli Atık Su tesisinin devrine ilişkin protokol imzalandığını, böylece yasal muhatabın ... olduğunu, davalı tesisin sahibi ve işleticisi olmadığını, tesisin yapım sözleşmesini de ...'e devrettiğini, bu sebeple davanın husumet yönünden reddi gerektiğini, Atık su tesisi bakımından kararlaştırılan bedelin tamamının tahsil edilebilmesinin işlerin tamamının süresinde ve davacının onayını alacak nitelikte teslim edilmesi şartına bağlandığını ve bedelin tamamının davacı tarafından müvekkiline ödendiğini, davaya konu tesisin mekanik aksamının kontrolden geçerek öngörülen sürede eksiksiz tamamlanmasının ardından 2014 yılı içinde devreye alındığını ve 2014 yılından beri kullanıldığını, Sözleşmenin konusunun "ilgili mevzuatın arıtılmış su deşarjı ile ilgili yükümlülüklerini yerine getirecek işlevsellikte betonarme işleri tamamlanmış mevcut atıksu arıtma tesisine mekanik ekipman temini ve montajının yapılarak mekanik aksamının çalışır vaziyette yapılmasıdır" şeklinde olduğunu, müvekkilinin yükümlülüğünün Atık Su Arıtma Tesisi'nin yalnızca mekanik aksamının temin ve montajı olduğunu, tesisin betonarme işlerinden doğan ayıplardan dolayı da tazminat talep edilmesi halinde, tesisin betonarme yapımı için müvekkili tarafından davacı dışında ... Tekstil San. ve Tic.AŞ. iİle sözleşme akit ettiğini, işin %93 lük kısmının tamamlandığı aşamada ...'ın iflas ettiğini ve müvekkilinin ücretini alamadığını ve yapım işinin de bu sebeple tamamlanamadığını; Müvekkilinin Kayseri 3. Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından 2008 yılında (... D.İŞ dosyası) tespit edilen alacak miktarının 252.942,74TL olduğunu; betonarme işi için davacı dahil hiç kimsenin müvekkiline 5 kuruş ödeme yapmadığını, bedeli ödenmeyen betonarme yapım işinde ayıp iddialarından sorumlu - tutulmaları halinde davacının betonarme yapım işi bedelini taraflarına ödemekle yükümlü olduğunu, bu haklarını takas def'ileri marifetiyle ileri sürdüklerini, işin gereği gibi yapılmadığı iddiasına ilişkin olarak, müvekkilinin tesisin mekanik aksamını imal ettiğini, teklif metninde tesisin kapasitesinin m3/saat cinsinden belirtildiğini, imalatın buna göre yapıldığını, debi artışı ve benzer değişkenliklerin taahhüdün kapsamı dışında olduğunu, dengeleme, ön çökeltim ve son çöktürme tankları iddialarının davacı ile akdedilen sözleşme kapsamı dışında kalan betonarme imalatlarına ilişkin olduğunu, savunarak davanın reddine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı tarafa ileri sürülmesini talep etmiştir.
6098 sayılı BK'nın 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesi ilişkisinde , iş sahibinin borcu iş bedelini ödemek (TBK'nın 479/1.md.), yüklenicinin borcu ise, eseri iş sahibinin amacına uygun, haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmektir (TBK'nın 471/1).Eser sözleşmesinde ayıba dair hükümler, 6098 sayılı TBK'nın 474-478. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Ayıp, imâl edilen bir eserde veya malda, sözleşme ve ekleri ile iş sahibinin beklediği amaca ve dürüstlük kurallarına göre bulunması gereken vasıfların bulunmaması, bulunmaması gereken vasıfların ise bulunmasıdır. Şayet, imâl edilen eserde ayıp varsa, iş sahibi tarafından süresi içersinde ayıp ihbarında bulunulması şartıyla sözleşme ve dava tarihinde yürürlükte bulunan Borçlar Kanunu'nun 475. maddesinde sayılan seçimlik haklarından birisini kullanabilir. Bu hakkın kullanması için iş sahibi tarafından ayrı bir dava açılabileceği gibi, yüklenici tarafından aleyhine açılmış olan bir davada da bu hususu def'i olarak ileri sürebilir. Eksik iş ise sözleşme ve eklerine göre yapılması gerektiği halde yapılmayan (noksan bırakılan) işleri ifade eder. Eksik işler bedelinin istenebilmesi için teslim sırasında ihtirazi kayıt konulmasına ya da ihtar çekilmesine gerek bulunmamaktadır.
Mahkememiz kaldırma öncesi yapılan yargılama sonucunda ; Taraflar arasındaki sözleşmenin mahiyeti gereği eser sözleşmesi olduğu ve götürü bedel ile düzenlendiği görülmüştür. Yine dosya kapsamındaki tüm raporlar uyarınca söz konusu ayıbın gizli bir ayıp olduğu bilirkişilerce çevre ve şehircilik müdürlüğünün tespitlerine göre ve keşifteki fiili duruma göre hesaplama yapması uygun olduğu anlaşılmıştır anılan raporda nötranizasyon ve flokülasyon yönünden bilirkişilerce 15.284,70 Euro zarar hesaplandığı bunun dava tarihindeki kur ile çevrilmesi sonucunda 50.647,38 TL hesap edildiği 5.500,00 TL sovtaj bedeli düşüldükten sonra bakiye zararın ise 45.147,38 TL olduğu yine son çökertme havuzundaki ayıp giderim bedelinin 11.553,43 euro olduğu dava tarihindeki karşılığının ise 38.283,44 TL olduğu 850,00 TL sovtaj bedeli düşüldükten sonra bakiye zararın 37.433,44 TL olduğu, yine blower ekipmanına ilişkin ayıp giderim bedelinin 269,73 euro olduğu TL karşılığının ise 893,77 TL olduğu debimetre ekipmanına ilişkin ayıp giderim bedelinin 1798,20 euro olduğu TL karşılığının ise 5.958,51 TL olduğu klor temas havuzu kimyasal dozaj pompası ekipmanına ilişkin ayıp giderim bedelinin sovtaj düşüldükten sonra 1287,55 TL olduğu statik elek.ızgara ekipmanına ilişkin ise sovtaj bedeli düşüldükten sonra bakiye ayıp giderim bedelinin 11.906,65 TL olduğu, elektrik otomasyonuna ilişkin ise ayıp giderim bedelinin tenzilet uygulanmak sureti ile ve sovtaj bedeli düşülmek sureti ile zararın 71.481,44 TL olduğu, davacı firma tarafından ödenen 34.875,75 TL zarar bulunduğu anlaşılmıştır. Bilirkişilerce raporda tenzilat ve sovtaj bedeli düşülmek sureti ile yapılan hesaplamanın hakkaniyeti uygun olduğu davacının bakiye zararının ise 208.984,44 TL bulunduğu anlaşılmakla davanın, dava ve ıslah bedelince kabulüne karar verilmiştir." gerekçesiyle; davacının davasının kabulü ile, 208.984,49 TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, alacağın 5.000,00 TL'sinin dava tarihinden bakiyesine ise ıslah tarihi olan 08/12/2021 tarihinden itibaren yasal faiz uygulanmasına karar vermiştir.
Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi tarafından yapılan istinaf incelemesi sonunda 29/09/2022 tarihli, ... Karar sayılı karar ilamı ile; ...Dosya kapsamı ve toplanan deliller ve su kirliliği kontrol yönetmeliğindeki sınırları aştığından 16.10.2015 tarihinde kesilen idari para cezası dikkate alındığında eserin olması gereken vasıfları taşımadığı yani ayıplı olduğuna ve davacının aktif husumet ehliyeti bulunduğuna ilişkin mahkeme kabulü doğrudur. Ayıbın yükleniciden kaynaklandığının kabulü halinde ise ayıbın gizli ayıp niteliğinde olduğu ve davacı tarafından süresinde ayıp ihbarının yapıldığı anlaşılmaktadır. Yargılama sırasında mahkemece birçok defa bilirkişi görüşüne başvurulmuş olup alınan bilirkişi raporları hesaplama yöntemi ve sonuç miktar yönüyle birbiriyle çelişkili olduğu gibi hükme dayanak alınan 01.11.2021 tarihli bilirkişi kurulu raporunda ayıbın kapsamı tam olarak tespit edilmemiş olması ayıbın ortaya çıktığı 2015 tarihi yılı itibarıyla piyasa rayiçlerine göre ayıp giderim bedeli hesaplanmamış olması nedeniyle hükme yeterli değildir.
Bu durumda mahkemece yapılacak iş, 6100 sayılı HMK'nın 281/3. maddesi gereğince yeniden oluşturulacak konusunda uzman içerisinde makine ve elektrik bilirkişisinin de bulunduğu teknik bilirkişi kurulu seçilip yapılacak keşifte davacı tarafça keşif mahallinde hazır edilecek kullanılmayan veya sistemden çıkarılan makine ve ekipmanlar ile eserin tamamı üzerinde inceleme yapılmak suretiyle yukarıdaki açıklanan ilkeler doğrultusunda bilirkişi kurulundan rapor alıp sonucuna göre karar verilmesinden ibarettir...'' gerekçesiyle kaldırılmıştır.
Mahkememiz kaldırma sonrası; dava konusu arıtma tesisi Kayseri İli, Melikgazi İlçesi, Anbar Mahallesi, ... Parsel, 26.266,45 m2 yüz ölçümlü, Ana taşınmaz niteliği arsa olan taşınmaz üzerinde bulunmakta olup davacı firmaya ait kuzeyinde bulunan ... ada, 11 parsel üzerinde bulunan fabrikadaki atık tesisi ve kaldırılan mallar üzerinde keşif icra edilmiştir.
Mahkememizce bilirkişilere kaldırma kararı uyarınca rapor düzenlenmesi istenmiştir. Anılan bilirkişi raporunun ve önceki bilirkişi raporlarının karşılaştırması sonucu bir rapor alındığı görülmüştür.
... tarihinde taraflar arasında imzalanan sözleşmede;
Taraflar: Bu sözleşmede *** İHALE MAKAMI; ... YÜKLENİCİ olarak anılacaktır.
Sözleşmenin Konusu: Yüklenici tarafından, İhale Makamının Kayseri Fabrikasına, sözleşme ekinde yer alan teklife uygun ve ilgili mevzuatın arıtılmış su deşarjı ile ilgili yükümlülüklerini yerine getirecek işlevsellikte betonarme işleri tamamlanmış mevcut atıksu arıtma tesisine mekanik ekipmanlar temin edilecek, montajı yapılacak mekanik aksamının çalışır vaziyette yapım işin kapsar.
İşin ihale Bedeli: İşin ihale bedeli; Yükleniciye ait sözleşmeye ekli teklife uygun olarak; mekanik ekipman montajı yapılacak atık su arıtma tesisinin karşılığı olarak 175.000 Euro + 5.000 Euro dur. Bu rakam %18 KDV hariç belirlenmiştir.
Ödemeler: Ödemeler, sözleşme ve eklerindeki hükümlere uygun olarak yapılmış ve ihale makamı yetkililerine teslim edilmiş işlere ait faturalar karşılığında aşağıda belirtilen ödeme vadelerinde yapılacaktır. 30.000 Euro 1(bir) aylık çek, 30.000 Euro 2(iki) aylık çek, 30.000 Euro 3(üç) aylık çek, 30.000 Euro 4(dört) aylık çek, 30.000 Euro 5(beş) aylık çek, 25.000 Euro 6(altı) aylık çek ile sözleşmenin imza edilmesi ile birlikte ihale makamı tarafından yükleniciye ödenecektir. 5.000 Euro sistemin sorunsuz çalışması ile nakten ödenecektir. %18 KDV fatura kesim tarihinde nakten ödenecektir. (Serbest Bölge mevzuatı çerçevesinde KDV muafiyetine dair belge ibrazında KDV ödenmeyecektir.) Bedellerin zamanında ödenmemesi durumunda %25 faiz uygulanacaktır.
İşin Kontrolü: İş süresince İhale Makamının yetkilileri işleri kontrol edecektir. Yüklenici tüm imalat ve işleri vermiş olduğu sözleşmeye ekli teklifin kapsamına, TSE normlarına ve ihale makamının görüşlerine uygun yapacaktır.
İşin Süresi: Yüklenici yüklendiği bu işi, sözleşmeyi müteakip 4 ay içinde tamamlayacaktır. Mekanik ekipman 3 ay içinde eksiksiz olarak Kayseri’ye teslime edilecektir. Eksik teslimat söz konusu olursa işveren peşin verdiği çeklerin bakiyesini ödememe hakkına sahiptir. İşverenin haklılığı bilirkişi raporu ile tespit edilecektir.
Dosyada mevcut olan Teknik Bilirkişi Yrd. Doç Dr.*** tarafından tanzim edilmiş olan 09.01.2018 tarihli raporun incelenmesi neticesinde;
Davaya Konu artıma tesisinde 11.12.2017 tarihinde keşif yapıldığı, tesisin makine ve ekipmanlarının fotoğraflanarak rapor ekinde sunulduğu, mevcut ekipmanların kullanımda olan ve olmayanlarının liste halinde rapor içeriğinde belirtildiği, bunlara dair Euro cinsinden sözleşme bedelleri ile hurda bedellerinin de değerlendirilmiş olduğu, mekanik ekipman temini ve montajı için 98.000 Euro, tambur elektrik (opsiyonel) 5.200 Euro ve dekantör(3m3 saat)(opsiyonel) 35.000 Euro değeri ile yapımının taahhüt edildiği, sistem dışı kalan ve kullanılmayan mekanik ekipmanların projedeki ederinin 34.500Euro olabileceği, yine kullanılmayan mekanik ekipmanların hurda halindeki piyasa ederinin 2.218,13Euro olabileceği, buna göre atık su arıtma tesisi mekanik ekipman ve unsurlarından kaynaklanan zararın 34.500,00 Euro – 2.218,13 Euro = 32.281,87 Euro olabileceği kanaatinin bildirildiği, dava tarihi itibariyle 1Euro’nun TL karşılığının 3,3136 TL olduğunun tespiti ile davacının atık su arıtma tesisi mekanik ekipmanlar ve unsurlarından kaynaklanan zararının 32.281,87 Euro olabileceği kanaati ile rapor tanzim edilmiş olduğu görülmüştür.
Teknik Bilirkişi raporuna karşı taraflarca itirazda bulunulması üzerine ek rapor tanzim edildiği,
Ek raporda itiraza konu edilen elektrik panosu yönünden değerlendirmelerin elektrik mühendisi tarafından yapılması gerektiğinin belirtilerek, mekanik tesisat yönünden kök raporda yapılan deların değişimi yoluna gidildiği, çalışmayan ekipmanların durumuyla ilgili davalı firma elemanları ile görüşmeler yapılmasına rağmen yeterli çözümün sağlanamadığı, davalı tarafça eksikliklerin giderilmediği, bu nedenlerle söz konusu ekipmanların ayıptan kaynaklı olarak fonksiyonel çalışmadığının görüldüğü, aşağıda belirtilen makine ve ekipmanların çalışmadığının tespit edildiği ve yine bu makine ve ekipman için bedel tespiti yapıldığı görülmüş olup, bu makine ve ekipmanların aşağıdaki listelendiği görülmüştür.
1-Nötralizasyon Kısmı : Karştırcı + Kimyasal dozaj grubu………….. = 4.200 Euro
2-Floküslasyon Kimyasal Dozaj Grubu……………………………… = 8.200 Euro
3-Havalandırma Havuzu : Blower………………………………………= 300 Euro
4-Son Çökeltme Havuzu : Çamur Pompası + Çamur ve Yüzey Sıyırıcı = 11.000 Euro
5-Makine Dairesi : Debimetre…………………………………………. = 2.000 Euro
6-Klor Temas Havuzu : Kimyasal Dozaj Pompası……………………. = 600 Euro
7-Elek : Statik elek/ızgara………………………………………………= 4.500 Euro
TOPLAM………………………………………….…. = 34.500 Euro
olarak davacı firmanın zararının belirtildiği, sovtaj bedelinin göz önüne alınmadığı kanaati bildirilmiştir.
Dosyada mevcut olan 20.03.2019 tarihli Bilirkişi Heyeti Raporunun incelenmesi neticesinde; Taraflar arasında ... tarihinde su arıtma tesisatı mekanik ekipmanlar için sözleşme akdedilmiş olduğu, yüklenici tarafından yapılan atık su arıtma tesisinin 31.03.2015 tarihinde davacı firma tarafından Kayseri Serbest Bölge Müdürlüğüne devredilmiş olduğu, tesisinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın belirlemiş olduğu deşarj kriterlerinin sağlanamadığından Kayseri Serbest Bölge Kurucusu ve İşleticisi KAYSER’e 46.501,00TL idari para cezasının uygulandığı, bu idari cezanın davacı Şirikcioğlu A.Ş.’den tahsil edildiği, davalının ... tarihli sözleşmedeki edimlerini usulüne uygun ifa etmediği, sözleşme konusu atık su artıma tesisine sağlanan makine ekipmanlarının bir bölümünün ayıplı olup, ayıbın gizli ayıp olduğu, bu ayıbın Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün 16.02.2015 tarihli yaptığı tespitler sonucunda ortaya çıktığı, makine ve ekipmanlardaki ayıptan kaynaklı uğranılan zararın toplamda 34.500 Euro olduğu (34.500 Euro x 3.3136 TL = 114.319,20 TL), ayrıca idari para cezası olan 46.501,00TL ile birlikte davacı tarafın talep edebileceği toplam zarar miktarının 160.820,20TL olduğunun tespit edilerek rapor tanzim edilmiş olduğu görülmüştür.
Dosyada mevcut olan ve Ankara 7. ATM ***Tal. sayılı dosyasından alınan 03.03.2020 tarihli Bilirkişi Heyeti Raporunun incelenmesi neticesinde; Dosya kapsamında yapılan incelemeler neticesinde, davalı/yüklenicinin, davacı şirkete vermiş olduğu 03.01.2014 tarihli teklif mektubundan, opsiyonel ekipmanlar dahil toplam teklif tutarının 202.200 Euro olduğu, imzalanan sözleşmede ise sözleşme bedelinin 180.000 Euro olarak belirlendiği, buna göre davacıya verilen tekliften (202.200-180.000/202.200=%10,97) tenzilat yapılarak sözleşmenin 180.000 Euro olarak imzalanmış olduğu, dolayısıyla yükleniciden kesilecek bedellerin hesabında %10,97 oranındaki tenzilatın da dikkate alınması gerektiği belirtilmiş, heyet raporunda, tarafların itirazları da dikkate alınarak, makine ve ekipmanlar yönünden aşağıdaki listede gösterildiği gibi fiyatlandırmalar yapıldığı görülmüştür. (davacının kullanamadığı ekipmanlar yönünden davalı firmadan tahsili gereken bedeller),
1-Kimyasal Dozaj Grubu için …………………………………….. = 15.135,10 Euro
2-Ön ve Son Çökeltim Havuzundaki Çamur Pomaları(2 adet)…… = 3.700,00 Euro
3-Blowerler için …………………………………………………... = 300,00 Euro
4-Çamur ve Yüzey Sıyırıcı için ………………………………… .. = 11.000,00 Euro
5-Debimetre için ………………………………………………… .. = 2.000,00 Euro
6-Klor Temas Havuzundaki Dozaj Pompası için ………………… = 600,00 Euro
7-Statik elek/ızgara için …………………………………………… = 4.629,56 Euro
TOPLAM…………………………………………. = 37.364,66 Euro
olarak, davacının talep edebileceği zarar miktarının hesaplanmış olduğu görülmüştür.
Yukarıda belirtilen makine ve ekipmanların sovtaj bedeli olarak 6.500,00 TL bedel tespiti yapıldığı görülmüştür.
Davanın açıldığı tarih itibariyle Euro kur bedelinin 3.3136TL olduğundan, 37.364,66 Euro’nun TL karşılığının 123.811,54 TL (37.364,66 Euro x 3.3136 TL=123.811,54 TL) olduğu belirtilmiş, akabinde bu tutardan sovtaj bedeli olarak tespit edilen 6.500,00 TL’nin mahsubu ile (123.811,54 TL -6.500,00 TL = 117.311,54 TL) talep edilebilir bedelin 117.311,54 TL olduğunun belirtildiği ve hesaplandığı görülmüştür.
Ayrıca, davacı tarafından ödendiği belirtilen 46.501,00TL’nin zarar bedeli olarak talep edilebileceğinin belirtildiği görülmüştür.
Netice itibariyle, davacının davalı taraftan talep edebileceği toplam tazminat miktarının 117.311,54TL+46.500,00TL= 163.811,54 TL olduğunun belirtildiği görülmüştür.
Dosyada mevcut olan 01.11.2021 tarihli Bilirkişi Heyeti tarafından tanzim edilen raporun incelenmesi neticesinde;
Taraflar arasında ... tarihli sözleşmenin konusu kısmından anlaşılacağı üzere betonarme imalatları kapsamadığı, davalının yüklendiği edimlerini yerine getirdiği, sözleşme gereği işi teslim ettiği ancak sistem aktif hale getirildikten sonra sistemin yeterli ve gerekli çalışmadığı dosya içerindeki Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü’nün Kayser Serbest Bölge Kurucusu ve İşletici A.Ş.’ne hitaben yazmış olduğu 28.10.2015 tarihli ve 858 sayılı yazısının incelenmesinde anlaşılmış olup, ayıplı imalat ve hizmete ilişkin teknik değerlendirmeler aşağıda ayrıca belirlenmiştir.
Tesisin bir bütün halinde değerlendirilmesi gerektiği, mevcut durum itibariyle ve aradan geçen zaman da dikkate alındığında, kullanım dışında bırakılan makine ve ekipmanlarının her biri için ayrı ayrı eksik veya ayıplı imalat yönünden değerlendirme yapılması mümkün olmamış, tesisin istenilen seviyede arıtma yapamadığından ve bu durumun Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü’nün raporu ile açıkça tespit edildiği görüldüğünden, sistemin bir bütün olarak gizli ayıplı olduğu kanaatine varılmıştır.
Nötralizasyon ve Flokülasyon Kısmı Yönünden Yapılan Değerlendirme;
Nötralizasyon kısmı ile Flokülasyon kısmının sözleşemeye göre bir bütün halinde değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmış olup, bu grubun sözleşme gereğince bedelinin 17.000 Euro olduğu görülmüştür. Daha önce yerinde yapılan teknik incelemede, Nötralizasyon kısmında yer alan karıştırıcı ve kimyasal dozaj grubu ile Flokülasyon kısmındaki kimyasal dozaj grubunun mevcut sistemde yer almadığı, çıkartıldığı veya kullanılmadığı anlaşıldığından, davacının bu makine bedeli kapsamında zarara uğradığı, bu iş bedelinin uğranılan zarar kapsamında davalıdan talep edebileceği kanaatine varılmış ise de, kullanılmayan veya sistemden çıkartılan makine ve ekipmanların davacı taraf uhdesinde kaldığından, bunların sovtaj bedelinin belirlenerek sözleşmede belirtilen bedelden mahsup edilmesi gerektiği anlaşılmıştır. Yukarıda belirtilen her iki teknik raporda da sovtaj bedeli tespiti yapılmadığı görülen Karıştırıcı için 1.000,00 TL + Nötralizasyon kısmı kimyasal dozaj gurubu için 1.500,00TL + Flokülasyon kısmı kimyasal dozaj grubu için 3.000,00 TL sovtaj bedelinin hesaplamada dikkate alınması gerektiği kanaatine varmış.
Bu kapsamda, belirtilen makine ve ekipman bedelinin 17.000 Euro olması, sözleşmeye göre %10,09 oranında tenzilat uygulanmış olması, yukarıda belirtilen sovtaj bedeli toplamının 5.500,00 TL olması ve dava tarihi itibariyle Euro efektif satış kurunun 3.3136 TL olması dikkate alındığında, talep edilebilir zarar miktarı aşağıdaki gibi hesaplanmış ve tespit edilmiştir.
17.000 Euro x %100 - %10,09 = 15.284,70 Euro
15.284,70 Euro x 3.3136…….. = 50.647,38 TL
50.6547,38 TL – 5.500,00 TL.. = 45.147,38 TL talep edilebilir zarar miktarı
Son Çökeltme Havuzu: Bu kısım sözleşmede, mekanik ekipman temini ve montaj kısmında belirtilmiş olup, keşif mahallinde yapılan teknik incelemede (09.01.2018 tarihli rapora esas keşif incelemesi ve mevcut fotoğraflara göre), ön çökeltme havuzundaki sistemin kullanılmakta olduğu, son çökeltme havuzunda yer alan çamur pompası, çamur ve yüzey sıyırıcının ise çalışmadığı ve iptal edildiğinin belirtildiği görülmüştür. Çamur pompasının değerinin 1.850 Euro olduğu, sovtaj bedelinin 600,00 TL olduğu, çamur ve yüzey sıyırıcının 11.000 Euro olduğu, sovtaj değerinin 250,00 TL olduğu anlaşılmakla, davacının bu makine bedeli kapsamında zarara uğradığı, bu iş bedelini uğranılan zarar kapsamında davalıdan talep edebileceği kanaatine varılmış ise de, kullanılmayan veya sistemden çıkartılan makine ve ekipmanların davacı taraf uhdesinde kaldığından, bunların sovtaj bedelinin belirlenerek sözleşmede belirtilen bedelden mahsup edilmesi gerektiği anlaşılmıştır.
Bu kapsamda, belirtilen makine ve ekipman bedelinin 12.850 Euro olması, sözleşmeye göre %10,09 oranında tenzilat uygulanmış olması, yukarıda belirtilen sovtaj bedeli toplamının 850,00TL olması ve dava tarihi itibariyle Euro efektif satış kurunun 3.3136TL olması dikkate alındığında, talep edilebilir zarar miktarı aşağıdaki gibi hesaplanmış ve tespit edilmiştir.
12.850 Euro x %100 - %10,09 = 11.553,43 Euro
11.553,43 Euro x 3.3136…….. = 38.283,44 TL
38.283,44 TL – 850,00 TL…… = 37.433,44 TL talep edilebilir zarar miktarı
Blower: Bu kısım sözleşmede, mekanik ekipman temini ve montaj kısmında belirtilmiş olup, keşif mahallinde yapılan teknik incelemede (09.01.2018 tarihli rapora esas keşif incelemesi ve mevcut fotoğraflara göre), 4 adet blowerın mevcut ve kullanımda olduğu ancak yetersiz kaldığı için kapasiteyi sağlamak maksadıyla kasnak çapı ve kayışlarının davacı tarafından değiştirildiği, makine ve ekipman üzerinde yapılan revizyon ve yenilik bedelinin 300Euro olduğu anlaşılmakla, bu ekipman yönünden kullanım mevcut olduğundan sovtaj tenzilatı yapılmasına yer olmadığı, davacının zararının sadece yapılan revizyon harcaması yönünden değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılarak, hesaplama aşağıdaki gibi yapılmıştır.
300 Euro x %100 - %10,09 = 269,73 Euro
269,73 Euro x 3.3136…….. = 893,77 TL talep edilebilir zarar miktarı
Debimetre: Bu kısım sözleşmede, mekanik ekipman temini ve montaj kısmında belirtilmiş olup, keşif mahallinde yapılan teknik incelemede(09.01.2018 tarihli rapora esas keşif incelemesi ve mevcut fotoğraflara göre), makine dairesi içerisinde yer alan 1 adet debimetrenin çalışmadığı ve hatalı okuma yaptığından iptal edilerek hurdaya ayrılmış olduğu, debimetrenin değerinin 2.000Euro olduğu, bu ekipmanın niteliği gereği sovtaj tenzilatı yapılmasına yer olmadığı, davacının zararının sadece yapılan iptal edilen ve kullanılmayan ekipman değeri kadar olacağı kanaatine varılarak, hesaplama aşağıdaki gibi yapılmıştır.
2000 Euro x %100 - %10,09 =1.798,20 Euro
1.798,20 Euro x 3.3136……..= 5.958,51 TL talep edilebilir zarar miktarı
Klor Temas Havuzu Kimyasal Dozaj Pompası; Bu kısım sözleşmede, mekanik ekipman temini ve montaj kısmında belirtilmiş olup, keşif mahallinde yapılan teknik incelemede klor temas havuzu içerisinde yer alan 1 kimyasal dozaj pompasının çalışmadığı ve sistemden çıkartıldığı, dozaj pompasının değerinin 600Euro olduğu, bu ekipmanın niteliği gereği sovtaj değerinin 500,00TL olacağı, kullanılmayan veya sistemden çıkartılan ekipmanın davacı taraf uhdesinde kaldığından, bunun sovtaj bedelinin mahsup edilmesi gerektiği kanaati ile davacının zararının hesaplaması aşağıdaki gibi yapılmıştır.
600 Euro x %100 - %10,09 = 539,46 Euro
539,46 Euro x 3.3136……. = 1.787,55 TL
1.787,55 TL – 500,00 TL... = 1.287,55 TL talep edilebilir zarar
Statik Elek/Izgara : Bu kısım sözleşmede, mekanik ekipman temini ve montaj kısmında belirtilmiş olup, keşif mahallinde yapılan teknik incelemede1 adet eleğk/ızgaranın sistemden çıkartıldığı, yerine sisteme uygun yeni elek alınmış olduğu, elek/ızagara bedelinin 4.500 Euro olduğu, bu ekipmanın niteliği gereği sovtaj değerinin 1.500,00TL olacağı, kullanılmayan veya sistemden çıkartılan ekipmanın davacı taraf uhdesinde kaldığından, bunun sovtaj bedelinin mahsup edilmesi gerektiği kanaati ile davacının zararının hesaplaması aşağıdaki gibi yapılmıştır.
4.500 Euro x %100 - %10,09 =4.045,95 Euro
4.045,95 Euro x 3.3136……. = 13.406,65 TL
13.406,65 TL – 1.500,00 TL = 11.906,65 TL talep edilebilir zarar
ELEKTRİK OTOMASYON:
Keşif günü yerinde yapılan inceleme neticesinde dava konusu su arıtma tesisinin aktif olarak çalıştığı görülmüştür. Elektrik ve otomasyon sisteminde problem olmadığı anlaşılmıştır. Ancak davacı yetkililerinin söylemlerine göre sistemin yetersiz olması dolayısıyla elektrik pano otomasyon sisteminin değiştirildiği, yenilendiği, eski panodan bazı malzemelerin alınarak yeni otomasyon panosunda kullanıldığı şifahi söylemlerden anlaşılmıştır. Söz konusu sökülüp değiştirilen pano keşif mahallinde görülmüştür tespitlerine yer verilmiştir.
1-)Sözleşmeye göre PLC otomasyon sisteminin 25.000,00Euro olduğu, sözleşme gereğince bu bedele %10,09 tenzilat uygulanması gerektiği,
2-)Söz konusu değiştirilen panonun sovtaj değerinin ise 3.000,00TL olduğu tespit edilmiştir.
Bu kapsamda, belirtilen PLC otomasyon sisteminin 25.000 Euro olması, sözleşmeye göre %10,09 oranında tenzilat uygulanmış olması, yukarıda belirtilen sovtaj bedeli toplamının 3.000,00 TL olması ve dava tarihi itibariyle Euro efektif satış kurunun 3.3136 TL olması dikkate alındığında, talep edilebilir zarar miktarı aşağıdaki gibi hesaplanmış ve tespit edilmiştir.
25.000 Euro x %100 - %10,09 = 22.477,50 Euro
22.477,50 Euro x 3.3136…….. = 74.481,44 TL
74.481,44 TL – 3.000,00 TL… = 71.481,44 TL talep edilebilir zarar miktarı
İdari Para Cezası Yönünden Değerlendirme; Atık Su Arıtma Tesisinin davacı tarafından iş bu davaya konu edilen sözleşme kapsamında yaptırıldığı, atık su arıtma tesisinin sadece davacıya ait olan fabrika sahası için kullanıldığı, akabinde Bakanlık görüşü doğrultusunda tesisin Kayseri Serbest Bölge Müdürlüğüne devredildiği, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce yapılan incelemelerde, tesisin Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde belirtilen sınır değerleri aştığından 16.10.2015 tarihli 46.501,00 TL idari para cezasının Kayseri Serbest Bölge Müdürlüğüne tahakkuk ettirildiği, dosyada mevcut olan tahsilat alındı makbuzuna göre bu cezanın Bölge Müdürlüğünce 17.11.2015 tarihinde 34.875,75 TL olarak ödenmiş olduğu(%25 indirimli ödeme yapıldığı), dosyada mevcut olan Bölge Müdürlüğü cevabi yazısına göre, ödenen bu bedelin faturalandırılarak ... A.Ş.’den tahsil edildiği, ... A.Ş. tarafından yapılan ödemeye ilişkin dosya kapsamında belge olmadığı görülmüştür.
Dosya kapsamında mevcut olan daha önceki raporlarda, idari para cezasının 46.501,00 TL olarak hesaplamaya esas alındığı görülmüş ise de, idari para cezasının indirimli olarak 34.875,75 TL olarak ödendiği tespit edilmiş olup, davacının 46.501,00 TL ödeme yaptığına ilişkin dayanak belge de bulunmadığından, davacı tarafın idari para cezasından kaynaklı uğramış olduğu zarar miktarının 34.875,75 TL olduğu tespit edilmiştir.
Toplam talep edilebilir zarar miktarı toplamı aşağıdaki gibidir;
45.147,38 TL Nötralizasyon ve Flokülasyon kısmı
37.433,44 TL Son Çökeltme Havuzu
893,77 TL Blower
5.958,51 TL Debimetre
1.287,55 TL Klor Temas Havuzu Kimyasal Dozaj Pompası
11.906,65 TL Statik Elek/Izgara
+ 71.481,44 TL PLC otomasyon
174.108,74 TL Teknik Makine Ekipman Yönünden, sovtaj düşülmüş halidir
+ 34.875,75 TL İdari Para Cezası
208.984,49 TL Toplam Talep Edilebilir Zarar Miktarı olarak hesaplamıştır.
Yukarıda incelemesi yapılan idari yazından, iş bu davaya konu edilen artıma tesisinin çalıştığı ancak atık suyun olması gereken seviye arıtılamadığı konusunda yeterli düzeyde çalışmadığı ve tesisten beklenen seviyede arıtmanın sağlanamadığı, yönetmelik gereği belirtilen sınır değerlerin yakalanmadığı anlaşılmakla, buradan hareketle arıtma tesisinin ayıplı olduğunun kabulünün gerekeceği kanaatine varılmış olduklarını bildirmiş.
Dosya muhteviyatından sadece 2000m3 debinin sağlanmaması yanında mevcut kapasite ortamında yönetmelikte belirtilen sınır değerler altındaki gerekli arıtmanın sağlanmadığı tespit edildiğinden, bu hususun sistemin kullanımı ile ortaya çıktığı, sistemde yapılan değişikliklerden dolayı geriye dönük olarak yer alan makine ve ekipmanın ayrı ayrı hangi ayıptan kaynaklı olduğunun tespit edilmesinin mümkün olmadığı, tesisin bir bütün olarak değerlendirilerek atık su arıtma sisteminin istenilen düzeyde arıtmayı sağlamamasının, sistemin komple kusurlu olduğu sonucu ortaya çıkarmakta olup, sonradan ortaya çıkan bu ayıp durumunun da teknik olarak laboratuvar araştırması ile yapıldığından gizli ayıp niteliğinde olacağı kanaatine vardıklarını bildirmişlerdir.
Mahkememiz heyeti tarafından sunulan raporda Davalı ... Sistemleri Ltd. şti, 13.01.2014 tarihinde, teklif kapsamında aynen “teklifimiz, Entegre tekstil tesisinizin 2000 m3/gün kapasiteli endüstriyel nitelikli atıksularının arıtılacağı Betonarme Atuksu Arıtma tesisini belirtilen koşullarda yapım işini kapsamaktadır. “ denilen teklifi davacı ... men. san ve tic. a.ş. ‘ne sunmuştur.
Bu teklife istinaden taraflar arasında 30.01.2015 konusu, sözleşmede aynen ”yüklenici tarafından, ihale makamının Kayseri fabrikasına, sözleşme ekinde yer alan teklife uygun ve ilgili mevzuatın arıtılmış su deşarjı ile ilgili hükümlerini yerine getirecek işlevsellikte betonarme işlemleri tamamlanmış mevcut artıma tesisine mekanik ekipmanlar temin edilecek, montajı yapılacak sistemin mekanik aksamının çalışır vaziyette yapım işini kapsar” belirtildiği olan sözleşme imzalanmıştır.
... Serbest Bölgesi Kurucu ve İşleticisi A.Ş.’nin 06.02.2017 tarih ve 2017/56 sayılı, yazısı eklerinde sunulan Proje Rapor Dosyası ile Kayseri 1. Sulh Hukuk Mahkemesi 2016/14 D.İş dosyasında bulunan proje raporları incelendiğinde;
2016/14 D.İş nolu dosyada bulunan proje Rapor Dosyası 6.1. Bölümü (Atıksu karakterizasyonu) başlığında “tesis dizayn kriteri olarak tesise ait atıksu analiz sonuçları baz alınmıştır. Ayrıca karşılaştırma amaçlı literatür atıksu karakterizasyonu da verilmiştir” denilmekte olup analiz tarihleri bulunan ancak numunelerin hangi noktadan, hangi yöntem ve şartlarda alındığı anlaşılamamıştır.
... Serbest Bölgesi Kurucu ve İşleticisi A.Ş.’nin 06.02.2017 tarih ve 2017/56 sayılı, yazısı eklerinde bulunan Proje Rapor Dosyasında ise 6.1. Bölümü (Atıksu karakterizasyonu başlığında “tesis dizayn kriteri olarak birim kirlilik yükü belirlenmiştir. İşletme henüz aktif olarak çalışmadığından atıksu analizi yaptırılamamıştır” denilmiştir.
16.10.2024 tarih ve GD-14-77 sayılı yazı ile ... MÜH. İNŞ-İNŞ MALZ. MAD. NAK. TİC VE SAN LTD. ŞTİ’nin Serbest Bölge Müdürlüğü sınırları içerisinde faaliyet gösteren ... MEN. SAN VE TİC. A.Ş. firmasının faaliyetlerinden kaynaklanan atıksularının proje onayının hangi kurum tarafından yapılacağı hakkında bilgi istendiği, yazıya cevaben gelen 27.10.2014 tarih ve 9707 sayılı Bakanlık görüşü yazısından anlaşılmıştır. Sözkonusu yazıda, Bakanlığın görüşü olarak “Serbest Bölge içerisinde faaliyet gösterecek ve doğrudan alıcı artama deşarj edecek ... MEN. SAN VE TİC. A.Ş.’ne ait atıksu arıtma tesisinin bir protokol ile bakım ve işletmesinin Serbest Bölge Yönetimine devredilmesi, sözkonusu atıksu arıtma tesisinin alıcı ortan standartlarının sağlanması, proje onay ve çevre izin işlemleri ile ilgili yasal sorumluluğun Serbest Bölge Yönetiminde olması gerekmektedir” denildiği bildirilmiştir.
Yazıda ayrıca “... MEN. SAN VE TİC. A.Ş.’ne ait atıksu arıtma tesisinin Proje Onayı ve Çevre İzin İşlemleri ilgili gereken tüm işlemlerin, Bakanlığımızın görüşü doğrultusunda, Serbest Bölge Yönetimince takibinin yapılması, Proje Onay dosyasının Serbest Bölge Müdürlüğünce hazırlanması ve Atıksu Arıtma Tesisi Proje onayının alınması için hazırlanan dosyanın Çevre ve Şehircilik Bakanlığına sunulması gerekmektedir.” denilmektedir.
27.10.2014 tarih ve 9707 sayılı Bakanlık görüşü yazısına istinaden, ... İPLİK VE DENİM İŞLETMELERİ. SAN VE TİC. A.Ş.( eski adı ... MEN. SAN VE TİC. A.Ş.) ile ... SERBEST BÖLGESİ KURUCU VE İŞLETMECİSİ A.Ş. arasında 31.03.2015 tarihinde bir protokol yapılmış olup,
Bu protokolün 6.1. SB’nin yükümlülükleri başlığında;
6.1.2. maddesinde aynen ”arıtma tesisinin deşarj kriterlerini sağlayacak şekilde işletimini yapmak.”,
6.1.3. maddesinde aynen “SKKY ile ilgili sektör tablosunda belirtilen parametre değerlerine uygun deşarj sağlamak.”
6.1.11. maddesinde aynen “Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında gerekli başvurular yapılarak çevre izni alınacak olup gerekli harç ve çevre izin sürecinde alınması gereken üç adet numunenin analiz bedelleri S.B. tarafından karşılanacaktır.”
6.2. Firma’nın yükümlülükleri başlığında;
6.2.5. maddesinde aynen “ Firma arıtma tesisi giriş kabul kriterlerine uygun karakterde arıtma tesisine verecekti aksi taktirde her türlü müeyyideyi kabul edecektir”.
6.2.6. maddesinde aynen “ giriş kabul değerlerinin çok üzerinde değerlere sahip suyun oluşması ve bu suyun kanala verilmesi durumunda firma bu durumu en kısa sürede SB’ye bildirecek ve tesisin zarar görmesini engellemek için her türlü teknik desteği verecektir”.
... Serbest Bölgesi Kurucu Ve İşleticisi A.Ş. 2 Nolu Atıksu Arıtma Tesisi Ve/Veya Derin Deniz Deşarjı Projesi Onay Formunun, ... Serbest Bölgesi Kurucu ve İşleticisi A.Ş. adına, davacı ... SİSTEMLERİ LTD. ŞTİ. tarafından, ... SAN VE TİC A.Ş. verilerine göre hazırlanarak 10.06.2015 tarihinde ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI”na sunulduğu 22.10.2015 tarihli ve 53177711-755.01-E 12747 tarihli AAT Proje Onay yazısı ve 23.10.2015 tarihli ve AAT 00949 sayılı Proje Onay Formu onayından anlaşılmıştır.
ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI, 22.10.2015 tarihli ve 53177711-755.01-E 12747 tarihli AAT Proje Onay yazısı’nda;
Dosyanın incelendiği, tespit edilen eksikliklerin çeşitli yazışmalarla işletmeye ve proje firmasına bildirildiği, firmaların eksiklikleri giderilerek, dosyanın 19.08.2015 tarih ve BİLA sayılı yazı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na tekrar sunulduğu, genelge çerçevesinde raporun tekrar incelendiği ve AAT’nin mevcut olması nedeniyle 18.09.2015 tarih ve 11711 sayılı Bakanlık yazısı ile aynen “AAT çıkışından Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğümüz gözetiminde alınacak ve deşarj standartlarını sağladığını gösteren analiz sonuçlarının tarafımıza sunulması durumunda onay sürecinin tamamlanacağı belirtilmiştir” denilmektedir. Bu yazıya cevaben yazılan ve bakanlık yazısının ilgi (a) yazısı olan 09.10.2015 tarih ve 191 sayılı yazıda aynen “AAT’ye ait havuzlarda kaçak ve sızmanın olup olmadığının tespiti amacıyla su tutulduğu ancak AAT’nin faal olmaması nedeniyle numune alınamadığı, proje onayından sonra işletmenin faaliyete geçeceği ve atıksu üreteceği belirtilmiştir.” denilmektedir.
Yazıda ayrıca “AAT’nin mevcut olması nedeniyle yapıların yeniden boyutlandırılması mümkün olamayacağından proje teknik açıdan değerlendirilmemiştir. Bu bağlamda, olası tasarım hatalarından dolayı işletme aşamasında oluşabilecek her türlü sorumluluk yatırımcıya ait olmak şartıyla, proje dosyası tasarım esasları hariç sadece Genelge formatına göre değerlendirilerek formata uygun olduğu tespit edildiğinden proje onayı yapılmış olup, bahsi geçen işletmeye ait AAT’nin onaylı projeleri yazımız ekinde gönderilmektedir” denilerek, 22.10.2015 tarihili yazı ile 23.10.2015 tarih ve AAT00949 belge nolu AAT Proje Onayı verilmiştir.
Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün 28.10.2015 tarih ve 62529192/858-E-9933 sayılı idari para cezası tebligatında aynen “balık ölümleri şikayetine istinaden Kayseri Serbest Bölge Müdürlüğüne 23.07.2015 tarihinde İl Müdürlüğümüz teknik personeli tarafından denetime gidilmiş, bölgede bir adet yağmur suyu toplama hattının mevcut olduğu, bu hatta toplanan suların terfi merkezinde geçici olarak depolandığı, buradan su seviyesine bağlı olarak pompa ile Vanvanlı kanalına( karasuya) deşarj edildiği tespit edilmiş, Deşarj noktasından Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği’ne göre denetim amacıyla atıksu numunesi alınmış, bu numunelerle ilgili olarak numune alma tutanağı ve A106390 seri nolu tutanak düzenlenmiş, alınan atıksu numuneleri işletme yetkilisine bakanlığımızdan onaylı bir laboratuvara analiz yapılması için koruma önlemi alınarak ve mühürlenerek teslim edilmiştir” denilmektedir.
İlgili yazıda ayrıca “ Karasu Deresinde kirlilik oluşmaması için Kayseri Serbest Bölgesi içerisinde bulunan firmaların atıksu bağlantılarının kontrol edilmesi ve yağmur suyu kanalına hiçbir suretle atıksu deşarj edilmemesi konusunda firmalar ile gerekli çalışmaların yapılması gerekmektedir.” denilmektedir.
16.10.2015 tarih ve 62529192/858-E-9536 sayılı İDARİ YARTIRIM KARAR TUTANAĞI, 5. bölüm olan kabahatle ilgili deliller ve açıklama bölümünde, denetim esnasında çekilen video ve fotoğraflar olduğu ancak dosya içeriğinde bu fotoğraf ve videolara rastlanmadığından numunenin nereden, hangi şartlarda aldığı ve Arıtma tesisinin hangi ünitesinin deşarj noktası olduğu tespit edilememiştir.
Söz konusu idari para cezasına konu olan atıksu numunesinin alındığı tarih olan 23.07.2015 tarihinde Atıksu arıtma Tesisinin faal olmadığı, ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI, 22.10.2015 tarihli ve *** tarihli AAT Proje Onay yazısı’ndan anlaşılmıştır. Yazının ilgi (a) yazısı olan 09.10.2015 tarih ve 191 sayılı yazıda aynen “AAT’ye ait havuzlarda kaçak ve sızmanın olup olmadığının tespiti amacıyla su tutulduğu ancak AAT’nin faal olmaması nedeniyle numune alınamadığı, proje onayından sonra işletmenin faaliyete geçeceği ve atıksu üreteceği belirtilmiştir.” denilmektedir.
AAT Proje Onay Tarihi 23.10.2015 olup; Atıksu numunesinin alındığı tarih 23.07.2015 dir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 22.10.2015 tarih ve 53177711-755.01-E 12747 tarihli AAT Proje Onay yazısı ilgi (a) - 09.10.2015 tarih ve 191 sayılı yazıda aynen “AAT’ye ait havuzlarda kaçak ve sızmanın olup olmadığının tespiti amacıyla su tutulduğu ancak AAT’nin faal olmaması nedeniyle numune alınamadığı, proje onayından sonra işletmenin faaliyete geçeceği ve atıksu üreteceği belirtilmiştir.” Takdir Sayın Mahkeme'nize ait olmak üzere; atıksu numunesinin alındığı tarihte tesisin faal olmadığı ve atıksu numunesi alınamadığından; idari yaptırım cezasının AAT'ye ait olmadığı düşünülmüştür.
09.10.2015 tarih ve 191 sayılı yazıda “AAT’nin faal olmaması nedeniyle numune alınamadığı tespiti ve TESİSİN FAAL olmadığı anlaşılmakla;
Tesise ait ceza tutanağında "arıtma atık suyunun olması gereken seviyede arıtılamadığı konusunda yeterli düzeyde çalışmadığı ve tesisten beklenen seviyede arıtmanın sağlanamadığı, yönetmelik gereği belirtilen sınır değerlerin yakalanmadığı buna göre eserin gizli ayıplı olduğu" dolayısıyla ayıbın yükleniciden kaynaklandığı konusunda heyetçe değerlendirme yapılması mümkün olmamaktadır.
İlk işin yapıldığı dönemde 5 adet havuz varken, sonrasında proje değiştirilmiş başka firmaya yeni 7 adet daha havuz yapıldığı ve tesisin kapasitesi arttığından Ayıp giderilmenin söz konusu olmadığı, Tesisin farkı yeni proje ile 7 adet daha havuz yapılarak kapasitesi artmış şekilde faal durumda olduğu, mevcut durum itibariyle tesiste yer alan bir kısım makine ve ekipmanlarda revizyon ve yenilemelerin yapıldığı, işin yapıldığı dönem ve sonrasında ortaya çıkan mekanik arıza, eksiklik veya ayıpların aradan geçen zaman da dikkate alındığında ayıbın giderilme bedelinin net bir şekilde belirlenmesinin mümkün olmadığı, bu nedenlerle dosya kapsamında mevcut olan teknik raporlar, fotoğraflar, değerlendirmeler, taraflar arasındaki yazışmalar, idare tarafından yapılan tespit ve değerlendirmeler esas alınmak suretiyle rapor tanzim edilmesi yoluna gidilmiş, aşağıda davacı tarafın uğradığını iddia ettiği zararlar yönünden, kullanılamayan makine ve ekipmanlar kapsamında değerlendirme yapılmış (önceki raporlarda olduğu gibi) ve ayrıca idare tarafından kesilen cezadan kaynaklı davacının uğramış olduğu zarar yönünden değerlendirme ve hesaplama yapılmadığı görülmüştür. Projenin değişmesi ile ilk projeye göre kullanılabilecek malzemeler kullanılmış kullanılamayan malzemeler BAM Kararına göre yapılan keşifte tespit edilmiştir.
09.01.2024 tarihinde mahkeme heyeti ile birlikte dava konusu arıtma tesisinde yapılan keşifte elektrik otomasyon sisteminin faal olduğu dolayısıyla tesisisin aktif olarak çalıştığı tespit edilmiştir.
Davacı tarafın keşif mahallinde göstermiş olduğu; otomasyon sisteminin yetersiz olması nedeniyle elektrik panolarının ve otomasyon sisteminin yenilenerek değiştirildiği, eski panolarda bulunan bazı şalt malzemelerinin alınarak yeni otomasyon sisteminde kullanıldığı ifade edilmiştir. Yine davacı taraf yetkilisinin tarafımıza göstermiş olduğu sökülerek arıtma tesisi içerisinde boş bir odada bulunan elektrik otomasyon sisteminin atıl vaziyette bulunduğu görülmüştür.
Taraflar arasında akdedilmiş olan ... tarihli Atık Su Arıtma Tesisi Yapım Sözleşmesi kapsamında tarafların edimlerini ifa etmiş olduğuna, davacı tarafın ödemeleri yaptığına, davalı tarafın ise sözleşmede belirtilen işi bitirip teslim etmiş olduğu anlaşılmıştır.
Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün 28.10.2015 tarih ve 62529192/858-E-9933 sayılı idari para cezası tebligatında aynen “balık ölümleri şikayetine istinaden Kayseri Serbest Bölge Müdürlüğüne 23.07.2015 tarihinde İl Müdürlüğümüz teknik personeli tarafından denetime gidilmiş, bölgede bir adet yağmur suyu toplama hattının mevcut olduğu, bu hatta toplanan suların terfi merkezinde geçici olarak depolandığı, buradan su seviyesine bağlı olarak pompa ile Vanvanlı kanalına( karasuya) deşarj edildiği tespit edilmiş.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 22.10.2015 tarih ve 53177711-755.01-E 12747 tarihli AAT Proje Onay yazısı ilgi (a) - 09.10.2015 tarih ve 191 sayılı yazıda aynen “AAT’ye ait havuzlarda kaçak ve sızmanın olup olmadığının tespiti amacıyla su tutulduğu ancak AAT’nin faal olmaması nedeniyle numune alınamadığı, proje onayından sonra işletmenin faaliyete geçeceği ve atıksu üreteceği belirtilmiştir.” Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’nün 22.10.2015 tarihili yazı ile 23.10.2015 tarih ve AAT00949 belge nolu AAT Proje Onayı verilmiştir.
Buna yazışmalara göre 23.07.2015 şikayet, numune alma tutanağında alınan numunenin AAT DEN ALINMADIĞI, buna göre 28.10.2015 idari para cazası tebligatında cezanın 23.07.2015 tarihli şikayete istinaden alınan numuneden kaynaklı olduğu,
09.10.2015 tarih ve 191 sayılı firma yazısında “AAT’nin faal olmaması nedeniyle numune alınamadığı, tespiti ile TESİS FAAL OLMADIĞI anlaşılmış olup;
Dosya içerisindeki belgelere göre dava konusu AAT'sinin çalışması sonucunda alınmış bir numune ve ceza tutanakları söz konusu olmadığı tespit edilmiş. Neticeden davalı tarafından yapılan tesisin ayıplı olmadığı bilirkişi raporu ile anlaşıldığından ve diğer bilirkişi raporları ile çelişki giderildiğinden davanın reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda Açıklanan Nedenlerle:
1-Davacının davasının reddine,
2-492 sayılı Harçlar Kanunu'na ekli (1) sayılı tarife gereğince; alınması gereken 427,60 TL harçtan davacı tarafından peşin yatırılan 85,39 TL peşin harç ve 3.483,55 TL ıslah harcı olmak üzere toplam 3.568,94 TL harçtan mahsubu ile artan 3.141,34 TL peşin harcın karar kesinleştiğinde ve istek halinde iadesine,
3-Davacı tarafından yapılan tüm yargılama giderlerinin kararın mahiyeti gereği davacı taraf üzerine bırakılmasına,
4-Davalı tarafından yapılan istinaf kanun yoluna başvurma harcı 220,70 TL, 419,90-TL keşif harcı, kep reddiyat gideri, posta gideri 6.723,30 TL olmak üzere toplam 7.363,90-TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalı tarafa verilmesine,
5-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. gereğince hesap edilen 33.347,67 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
6-6100 sayılı HMK 120 ve 333. maddeleri gereğince taraflarca yatırılan gider avansının kalan kısmının kararın kesinleşmesi halinde tarafça numarası bildirilen veya bildirilecek hesaba, hesap numarası bildirilmediği takdirde adreslerine ödemeli olarak re'sen gönderilmesine,
7-Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 203. maddesi uyarınca dosyanın tarih ve işlem sırasına düzenlenip dizi listesine bağlanmasına, Yazı İşleri Müdürü tarafından kontrolü yapıldıktan sonra İstinafa gönderilmesine veya arşive kaldırılmasına,
Dair, davacı vekili ve davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren HMK'nın 341/1. maddesi uyarınca 2 haftalık yasal süre içinde Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.12/09/2024
Katip ***
e-imzalıdır
Hakim ***
e-imzalıdır