T.C. KAYSERİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİEsas-Karar No: *** Esas - ***
T.C.
KAYSERİ
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO: ***
KARAR NO: ***
BAŞKAN: ***
ÜYE: ***
ÜYE: ***
KATİP: ***
DAVACI : ***
VEKİLİ: Av. ***
DAVALI : ***
DAVA: İstirdat
DAVA TARİHİ: ***
KARAR TARİHİ: ***
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : ***
Mahkememizde görülmekte olan istirdat davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili banka müşterileri tarafından tahsil olunmak üzere bankaya teslim edilmiş bir kısım çek ve senedin MNG Kargo firması tarafından taşıma işi esnasında kaybedildiğini, dava konusu keşidecisi ... Yapı Ve Metal San. Ltd. Şti., lehtarı ... Cephe Sis. San. Tic. Ltd. Şti., son yetkili hamili ... Yapı Ürn. PVC Metal San. Tic. A.Ş. olan ve son yetkili hamili *** Yapı Ürn. PVC Metal San.Tic. A.Ş. tarafından davacı bankaya tahsile verilen 31/01/2023 tanzim tarihli, düzenleme yeri Kayseri olan 640.000,00-TL bedelli çekin taşınması işini gerçekleştiren MNG kargo tarafından taşıma işi esnasında kaybedildiği, 02/01/2023 tarihinde mezkur çekin banka nezdinde iken taşıma esnasında kaybolduğuna ve bütün aramalara rağmen bulunamadığına dair 06/01/2023 tarihli tutanak düzenlendiğini, çekin iptali amacıyla Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ***Esas sayılı dosyası nezdinde çek iptal davası açıldığı, çekin irade dışı elden çıkması nedeniyle kötüniyetli kişilerin çek bedelini tahsil etmelerinin önüne geçmek amacıyla da ödemeden men kararı alındığı, çek ve senetlerin MNG Kargo tarafından taşındığı esnada çalınmış olmaları sebebiyle Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... Soruşturma sayılı dosyası ile soruşturma başlatıldığını, davaya konu çekin davalı ... Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından Şekerbank'tan karşılığının sorgulandığı / ibraz olunduğunun çek bankasının beyanı ile tespit edildiğini, mezkur çeki haksız bir şekilde elinde bulunduran davalıya karşı huzurdaki davayı açtıklarını, aynı davalı tarafından dava konusu çek haricinde dava dilekçesinde listesi bulunan çeklerin de ilgili bankalara ibraz edildiği, savcılık kararı gereği çeklere el konulduğunu ve tümü ile ilgili olarak istirdat davalar açıldığını, ***Yat. Ltd. Şti.'ne ait 15/01/2023 keşide tarihli 200.000,00-TL bedelli çek ile ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile, *** Tük. firmasına ait 26/01/2023 keşide tarihli 213.152,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1 Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile *** … Ltd. Şti. firmasına ait 13/01/2023 keşide tarihli 39.000,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile,***Şti. firmasına ait 14/01/2023 keşide tarihli 110.000,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile, ***'ya ait 14/01/2023 keşide tarihli 80.000,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile, *** firmasına ait 17/01/2023 keşide tarihli 14.980,02-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile, *** firmasına ait 19/01/2023 keşide tarihli 17.500,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile, *** firmasına ait 19/01/2023 keşide tarihli 181.804,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ***9 Esas sayılı dosyası ile, *** firmasına ait 20/01/2023 keşide tarihli 50.000,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ***4 Esas sayılı dosyası ile, *** firmasına ait 21/01/2023 keşide tarihli 412.000,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile, ***firmasına ait 21/01/2023 keşide tarihli 17.500,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile, *** firmasına ait 24/01/2023 keşide tarihli 17.500,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ***Esas sayılı dosyası ile, ***firmasına ait 23/01/2023 keşide tarihli 13.500,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile, *** firmasına ait 25/01/2023 keşide tarihli 19.032,08-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile, *** firmasına ait 26/01/2023 keşide tarihli 29.000,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile, *** Firması'na ait 27/01/2023 keşide tarihli 22.000,00-TL bedelli çek ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile, ***ya ait 31/01/2023 keşide tarihli 60.000,00-TL bedelli çek ile ilgili olarak Espiye Asliye Hukuk Mahkemesi'nin *** Esas sayılı dosyası ile, *** Firması'na ait 31/01/2023 keşide tarihli 50.000,00-TL bedelli çek ile ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin*** Esas sayılı dosyası ile, ***Yapı Malzemeleri Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi'ne ait olan, 31/01/2023 keşide tarihli, 192.000 -TL bedelli çek ile ilgili olarak Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ***Esas sayılı dosyası ile istirdat davalarının açıldığını, davalının yukarıda detayları yazılan çekin yetkili hamili olmadığını, işbu çeki ne suretle ele geçirdiğinin kendilerince bilinmediğini, müvekkili bankanın uhdesindeyken ve MNG kargo firması tarafından kaybedilen mezkur çekin iyiniyetli olmayan kişilerlerce ele geçirildiğinin aşikar olduğunu, keza mezkur çekin müvekkil banka müşterileri tarafından müvekkili bankaya teslim edildiği tarihteki ön ve arka yüz görüntüleri ile tevdi bordrosunun dilekçelerinin ekinde sunulduğunu, müvekkili bankanın müşterisinden sonraki cirantaların, çekin MNG Kargo firması tarafından kaybedilmesini müteakiben kötüniyetli kişilerce ele geçirilmesinden sonra çeki ciro ettiklerini, müvekkili banka müşterisinin tahsil maksadıyla banka lehine yapmış olduğu cirodan sonraki tüm ciroların haksız ve hukuka aykırı olduğunu ve ciro zincirinin kopmuş olduğunu belirterek öncelikle mezkur kambiyo senedi dayanak yapılarak kambiyo senetlerine mahsus takip başlatılmasının engellenmesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, bu esnada bilgileri haricinde icra takibi başlatılmış olması halinde söz konusu icra takibinin durdurulması ve varsa dosyadan yapılmış olan hacizlerin kaldırılması yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep ettiklerini beyan ederek, dava konusu çekin icra takibine konu edilmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, huzurdaki dava açılmadan evvel davalı tarafça icra takibi başlatılmışsa söz konusu icra takibinin durdurulması ve varsa yapılmış olan hacizlerin kaldırılması yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, davanın kabulü ile takibe konu edilen çekin iadesine ve istirdatına karar verilmesini, yargılama gideri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP : Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafın dava konusu çekin rızası dışında elinden çıktığını iddia ederek TTK'nun 792. maddesi uyarınca çekin istirdatını talep ettiğini, TTK'nun 792. maddesi çek eline geçmiş bulunan yeni hamilin, çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olması halinde çeki geri vermekle yükümlü olduğunu hükme bağladığını, kötüniyetin ve ağır kusurun bulunması gereken zaman ise çekin bankaya ibraz anı değil, çekin iktisap anı olduğunu, davacının, bu maddeye göre müvekkilinin kötüniyetli olduğunu yani iktisap anında çekin çalıntı olduğunu bile bile bu çeki iktisap ettiğini somut delillerle ispat etmesi gerektiğini, davanın reddine, davacının %20'den az olmamak üzere tazminata mahkum edilmesine, vekalet ücreti ile yargılama giderlerinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:Mahkememizce taraf teşkili sağlanmış davanın taraflarına delillerini ibraz etme olanağı tanınmış uyuşmazlığın çözümü için gereken bütün deliller toplanmıştır.
Davacı tarafça; 06/01/2023 tarihli tutanağa, tahsile verilen çeklerin listelerine, Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dava dosyasına, Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... soruşturma sayılı dosyasına, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... soruşturma, ... soruşturma ve ... soruşturma sayılı dosyalarına, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... soruşturma sayılı sayılı dosyasına, Denizli Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... soruşturma sayılı sayılı dosyalarına, ticaret sicil kayıtlarına, medya haberlerine, banka kayıtlarına, açılan davalara ve bilirkişi incelemesine delil olarak dayanılmıştır.
Davalı tarafça; çek aslına, savcılık soruşturma dosyasına, ticari defter ve kayıtlara, bilirkişi incelemesine ve yemine delil olarak dayanılmıştır.
Davacı tarafça delil olarak dayanılan bir kısım kayıt ve belge örnekleri dosyaya sunulmuştur.
Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'ne müzekkere yazılarak ... Esas sayılı dava dosyasının Uyap kayıtları istenmiş ve dosyamız arasına eklenmiştir.
QNB Finansbank A.Ş Erciyes Şubesi Müdürlüğü'ne müzekkere yazılarak keşidecesi ... Yapı Metal San. Ve Tic. Ltd. Şti, lehdarı Şanlıtürk Alm. Cephe Sis. San. Ve Tic. Ltd. Şti. olan, 31/01/2023 keşide tarihi ... seri nolu 640.000,00-TL bedelli çekin ibraz edilip edilmediği, ödenip ödenmediği, ödenmiş ise kime ve hangi tarihte ödeme yapıldığı, hesap sahibinin kim olduğu, çekin örneği bulunuyor ise arkalı önlü okunaklı görüntüsünün gönderilmesi, çek başka bir bankadan ibraz edilmişse ibraz edildiği bankanın ve şubesinin adının ve bulunduğu yerin bildirilmesi istenilmiştir. 17/02/2023 tarihli yazı ile müzekkeremize cevap verilmiştir.
Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığı'na müzekkere yazılarak ... soruşturma sayılı dosyasının Uyap kayıtları istenilmiş, istenilen kayıtlar dosyamız arasına eklenmiştir.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'na müzekkere yazılarak ... soruşturma, ... soruşturma ve ... soruşturma sayılı dosya akıbetleri sorulmuş, Uyap kayıtları istenilerek dosyamız arasına eklenmiştir.
Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı'na müzekkere yazılarak ... soruşturma sayılı sayılı dosya akıbeti sorulmuş, Uyap kayıtları istenilerek dosyamız arasına eklenmiştir.
Denizli Cumhuriyet Başsavcılığı'na müzekkere yazılarak ... soruşturma sayılı sayılı dosya akıbetleri sorulmuş, Uyap kayıtları istenilerek dosyamız arasına eklenmiştir.
İstanbul Ticaret Sicil Müdürlüğü'ne müzekkere yazılarak davalı şirketin ve dava dışı ... Plastik... Ltd. Şti. ile Day To Day İnt. Mağzacılık Tic. A.Ş.'nin kurulduğu tarihten beri faaliyet ve merkez adreslerinin, faaliyet konularının neler ve şirket ortaklarının, şirket yönetim kurulu üyelerinin ve yetkililerinin kimler olduğunun sorularak ilgili kayıt ve belge örneklerinin gönderilmesi istenilmiştir. Bu müzekkeremize cevap verilmiştir.
İstanbul Nöbetçi ATM'ne talimat yazılarak, davalı ... San. Tic. A.Ş.'ne HMK'nun 222 ve TTK'nun 83. maddesi uyarınca 2022 ve 2023 yıllarına ait tüm ticari defter ve kayıtlarını ibraz etmesi, ibrazı mümkün değilse bilirkişi incelemesine hazır edileceği açık adresinin bu adreste ticari defter ve kayıtları bilirkişinin incelemesine sunacak kişinin adını, soyadını ve irtibat telefon numarasını bildirmesi için 2 haftalık kesin süre verilmesinin, kesin süreye uyulmadığı takdirde HMK'nun 222 ve TTK'nun 83. maddeleri gereği ticari defter ve kayıtlarını ibrazdan kaçınmış sayılacağının ve HMK'nun 94/2. maddesi uyarınca ticari defter ve kayıt deliline dayanmaktan vazgeçmiş sayılacağının ihtarını içerir açıklamalı tebligat çıkarılması istenilmiş, yine dava konusu çekin cirantaları olan ... Plastik Kimya Temizlik Sanayi Ve Ticaret Ltd. Şti. ile Day To Day İnt. Mağzacılık Tic. A.Ş.'ne ayrı ayrı davetiye çıkartılması, davetiyelere "2022 ve 2023 yıllarına ait tüm ticari defter, kayıt ve belgelerinizi mahkememize sunmanız, çok hacimli ise bilirkişi incelemesine hazır edileceği açık adresi ve bunları bilirkişi incelemesine sunacak kişinin adı, soyadı ve irtibat telefon numarasını bildirmeniz için tarafınıza 1 aylık kesin süre verilmiş olup kesin süre içerisinde istenen hususları yerine getirmediğiniz takdirde HMK'nun 221. maddesi uyarınca mahkememizce 500,00-TL'na kadar disiplin para cezası verileceği tebliğ ve ihtar olunur" şeklinde ihtarat yazılması istenilmiştir. Talimat mahkemesi tarafından davalıya ve az yukarıda adı geçen cirantalara ihtaratlı davetiyeler usulünce tebliğ edilmiş olmasına rağmen istenilen 2022 ve 2023 yıllarına ait tüm ticari defter ve kayıtlar ibraz edilmediği gibi, bilirkişi incelemesine hazır edileceği açık adresi, bu adreste ticari defter ve kayıtları bilirkişinin incelemesine sunacak kişinin adı, soyadı ve irtibat telefon numarasının da bildirmediği görülmüştür.
Davacı bankanın defter ve kayıtları üzerinde HMK'nun 266. maddesi gereğince bilirkişi incelemesi yaptırılmasına, HMK'nun 267. ve 268. maddesi gereğince dava dosyasının re'sen seçilecek bir bankacı bilirkişiye tevdine, bilirkişiye HMK'nun 268. maddesi gereği davacı bankanın ticari defter ve kayıtları üzerinde yerinde inceleme yapması, raporuna esas alacak olup da dosya içinde bulunmayan kayıt ve belgeler olursa birer suretinin raporuna eklemesi için yetki verilmesine, HMK'nun 273. maddesi gereğince dava konusu çekin, davacı bankanın kayıtlarında yer alıp almadığı, dava dilekçesi ekinde delil olarak sunulan tahsile verilen çeklerin listesi, çek tevdi belgesi gibi kayıt ve belge örneklerinin banka kayıtları arasında bulunup bulunmadığı, çekin davacı bankaya kim tarafından ne amaçla verildiği, çekin verilme tarihinin ne olduğu, davacı banka tarafından bu çekin iadesi veya başka bir şirket ya da kişiye vermesi gibi yine dosyadaki çek fotokopisine göre davacı bankanın bu çeki başkasına ciro veya sair yollarla devredip devretmediği hususlarında hüküm vermeye ve denetime elverişli açıklamalı rapor tanzimi için bilirkişiye yetki ve görev verilmesine karar verilmiştir.
Bankacı bilirkişi ***tarafından düzenlenen 29/01/2024 tarihli raporda özetle; "Türkiye'de yerleşik bankalar Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB ) aracılığı ile TAKAS adı verilen sistem üzerinden para akışını sağlamaya imkan tanıdığından, çek hamilleri müşterisi oldukları bankaya çeklerini kendi adına tahsil etmesi için ciro ederek bankaya teslim eder, bankalarda ödeme gününde müşterileri adına TAKAS sistemi aracılığı ile çekleri tahsil ederek müşterisinin hesabına alacak kaydeder. Dava dışı ... Yapı Ürn. PVC Metal San. Tic. A.Ş. firması tarafından yukarıda 1. maddede açıklanan bankalar üzerinden tahsilat yöntemi takas yoluyla ödeme gününde tahsil edilmek ve çek hamilinin banka nezdindeki hesabına alacak kaydedilmek üzere davacı bankanın Kayseri Erciyes Şubesi'ne 30/12/2022 tarihinde çek teslim bordrosu düzenlenmek suretiyle değişik banka ve kişiler tarafından düzenlenen toplam 2.072.552,00-TL tutarındaki 14 adet çek yaprağının bulunduğu çek bordrosunda dava konusu, keşidecisi ... Yapı Ve Metal San. Ltd. Şti., lehdarı ... Cephe Sis. San. Tic. Ltd. Şti., son yetkili hamili ... Yapı Ürn. PVC Metal San.Tic. A.Ş., tanzim tarihi 31/01/2023, tutarı 640.000,00-TL olan çek yaprağının davacı bankanın Kayseri Erciyes Şubesi yetkilisine 30/12/2022 tarihinde teslim edildiği" belirtilmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, YARGILAMA VE GEREKÇE:Dava, 6102 sayılı TTK'nun 792. maddesine dayalı olarak çekin istirdatı istemine ilişkindir.
6545 sayılı Yasa'nın 45/3. maddesi uyarınca yargılama, yazılı yargılama usulüne göre mahkememiz heyeti tarafından yürütülmüş ve sonuçlandırılmıştır.
09/02/2023 tarihli ara kararı ile davacının ihtiyati tedbir talebinin kısmen kabulü ile, dava konusu çek bedeli yani dava değeri olan 640.000,00 TL'nin % 115 si oranında nakdi teminat ya da banka teminat mektubu karşılığında; dava konusu QNB Finansbank A.Ş. Erciyes Şubesi'ne müzekkere yazılarak keşidecesi ... Yapı Metal San. Ve Tic. Ltd. Şti., lehdarı ... Alm. Cephe Sis. San. Ve Tic. Ltd. Şti. olan, 31/01/2023 keşide tarihli, düzenleme yeri Kayseri olan, ... seri nolu 640.000,00-TL bedelli çekin dava tarihi olan 03/02/2023 tarih saat 11:06 itibariyle davalı ... Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından icra takibine konulması halinde takibin durdurulmasına, davalı tarafça dava tarihinden önce dava konusu çek ile ilgili takip yapılmış ise ilgili takibin durdurulmasına, haciz var ise kaldırılması talebi mahkememiz görevi kapsamında olmadığından ilgili talebin reddine karar verilmiştir.
Mahkememizin 09/02/2023 verilen tedbir kararına karşı davalı tarafından 02/03/2023 tarihli cevap dilekçesi ile itiraz etmesi üzerine duruşma açılarak itiraz incelenmiş ve 27/09/2023 tarihli ara kararı ile davalının itirazının reddine karar verilmiştir.
Dava dilekçesinde davacı, kendisine tahsil edilmek üzere teslim edildiği iddia edilen bir kısım çek ve senetlerin MNG kargo tarafından taşıma esnasında kaybedildiğini, dava konusu çek nedeni ile iptal davası açıldığını, Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... soruşturma sayılı dosyasında soruşturma yapıldığını dava konusu çekin davalı firma tarafından ibraz edildiğini, davalının çeki hukuka aykırı olarak ele geçirdiğini belirterek dava konusu çekin istirdadı talep etmiştir.
Davalı ise cevap dilekçesinde TTK'nun 792. maddesi gereği müvekkilinin dava konusu çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olmadığını, davacının aksini somut delillerle ispatlaması gerektiğini savunmuştur.
Taraflar arasında uyuşmazlık konuları dava konusu çekin ciro zincirinde kopukluk olup olmadığı, davalının çeki iktisapta ağır kusurlu veya kötüniyetli olup olmadığı ve dava konusu çekin istirdatı koşullarının bulunup bulunmadığı noktalarında toplanmaktadır.
Davacının istemi, dava konusu keşidecesi ... Yapı Metal San. Ve Tic. Ltd. Şti, lehdarı *** Cephe Sis. San. Ve Tic. Ltd. Şti. olan, 31/01/2023 keşide tarihi ... seri nolu 640.000,00-TL bedelli çekin istirdadına yöneliktir.
Davacı tarafından, dava konusu çekin de arasında bulunduğu 75 adet çekin müvekkili banka şubelerinden kargo firması ile başka şubeye gönderilirken taşıma sırasında kargo firması nezdinde kaybolduğunu, bu hususta Akbank T.A.Ş. ilgili yetkilileri tarafından tutanaklar tutulduğunu, tüm araştırmalara rağmen söz konusu 75 adet çekin bulunamadığını belirterek çeklerin iptali amacıyla Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası nezdinde çek iptal davası açtığı görülmektedir. Davacının sunduğu çek tevdi bordrosu uyarınca davacı bankaya dava konusu çekin tahsil amacıyla verildiği görülmüştür. Sunulan tutanaklar incelendiğinde çekin kargo taşıması sorasında davacı çekin çalındığını iddia etmiştir. Olayla ilgili savcılık tarafından yapılan soruşturmanın devam ettiği görülmüştür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.
Çek, 6102 sayılı TTK'nun üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK'nun 670 ve devamı düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK'nun üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).
Çek, 6102 sayılı TTK'nda tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun'un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).
Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.
TTK'nun 792. maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. TTK'nun 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nun 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.
Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).
Eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin "mücerretlik" vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.
TTK'nun 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK'nun 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Burada ispat yükü üzerinde olan davacının, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür. Bunun yanında kötüniyeti yahut ağır kusuru ispatlanması gereken kişi çeki hamil olarak elinde bulunduran ve davada taraf olan davalıdır.
Davaya konu çeklerde, düzgün bir ciro silsilesi bulunmaktadır. Davacı taraf, dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre, davalının dava konusu çeki davacının zararına olarak kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu ve/veya iktisapta ağır bir kusurunun bulunduğunu ispatı gerekmektedir.
HMK'nun 222. maddesi uyarınca, tarafların ticari defterlerinin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır. Belirtilen bu şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir. Diğer tarafın yukarıda belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defterlerinin, ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi halinde ise ticari defterler, sahibi lehine delil olarak kullanılamaz.
Eldeki davada, davalı tarafa dava konusu çeki kimden aldığı, gerçek bir alacağının olup olmadığı noktasında bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiş ancak yapılan ihtaratlı tebligata ve verilen kesin süreye rağmen davalı taraf ticari defterleri sunmaktan kaçınmıştır. Yürütülen savcılık soruşturmaları, davacının sunduğu tevdi bordrosu ve bankacılık uzmanı bilirkişiden alınan açıklamalı rapora ve diğer tüm delillere göre dava konusu çeki ticari ilişki kapsamında müşterisinden aldığı ve bu çekin yetkili hamili olduğuna dair defter ve kayıtlarını ihtaratlı tebligata rağmen sunmadığı da dikkate alınarak davalının dava konusu çeki kötüniyetli ele geçirdiği görüş ve kanaatine varılmış ve davanın kabulüne karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle:
1-Davanın KABULÜ ile, dava konusu QNB Finansbank Kayseri Erciyes Şubesi'nden verilme, keşidecisi ... Yapı Metal Sanayi Ve Tic. Ltd. Şti. olan, ... Cephe Sistemleri San. Ve Tic. Ltd. Şti. emrine keşide edilen, 31/01/2023 keşide tarihli, keşide yeri Kayseri, çek seri numarası ... olan, 640.000,00-TL bedelli çekin davalıdan istirdatına ve bu çekin davacıya iadesine,
2-HMK'nun 392 maddesinin 2. fıkrası uyarınca ihtiyati tedbir için alınan teminatın işbu hükmün kesinleşmesinden sonra iadesine,
3-492 sayılı Harçlar Kanunu'na ekli (1) sayılı tarife gereğince; alınması gereken 43.718,40-TL harçtan davacı tarafından peşin yatırılan 10.929,60-TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 32.788,80-TL karar ve ilam harcının davalıdan tahsili ile Hazine'ye gelir kaydına,
4-Davacı tarafından yapılan 179,90-TL başvurma harcı, 10.929,60-TL peşin harç, 296,40-TL tedbir talebi harcı, 130,00-TL e-tebligat gideri, 87,00-TL tebligat gideri, 3,00-TL KEP masrafı, 107,00-TL talimat gideri ve 1.000,00-TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 12.732,90-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davalı tarafından yapılan yargılama gideri bulunmadığından bu konuda karar verilmesine yer olmadığına,
6-6100 sayılı HMK 120 ve 333. maddeleri gereğince taraflarca yatırılan gider avansının kalan kısmının kararın kesinleşmesi halinde yatıran tarafça numarası bildirilen veya bildirilecek hesaba, hesap numarası bildirilmediği takdirde adreslerine ödemeli olarak re'sen gönderilmesine,
7-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. gereğince hesap ve taktir olunan 95.600,00-TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,
8-Kararın mahiyeti gereği davalı lehine vekalet ücreti taktirine yer olmadığına,
9-Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 203. maddesi uyarınca dosyanın tarih ve işlem sırasına düzenlenip dizi listesine bağlanmasına, Yazı İşleri Müdürü tarafından kontrolü yapıldıktan sonra istinaf incelemesine gönderilmesine veya arşive kaldırılmasına,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı tarafın yokluğunda gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içinde Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 29/04/2024
Başkan ***
E-imzalıdır
Üye ***
E-imzalıdır
Üye ***
E-imzalıdır
Katip ***
E-imzalıdır