T.C. KAYSERİ 1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: ... Esas - ...
T.C.
KAYSERİ
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ TÜRK MİLLETİ ADINA GEREKÇELİKARAR
ESAS NO : ...
KARAR NO : ...
HAKİM :...
KATİP : ...
DAVACI :...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI :...
VEKİLİ : Av. ...
DAVA : Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : ...
KARAR TARİHİ : ...
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH :...
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin, ... Kayseri Sivas Caddesi Şubesi'ne ait olan ... seri numaralı 31.03.2023 keşide tarihli, keşide yeri Kayseri olan 53.000,00.TL bedelli çeki 08.12.2022 tarihinde Manisa ilinde bulunan bir firmaya gönderilmek üzere kargoya teslim ettiğini, söz konusu çeklerin kargodan çalındığını, çeklerin kaybolduğuna dair kolluk kuvvetlerine başvuruda bulunulduğunu, bahse konu çekler için Manisa Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ...esas sayılı dosyası ile çekler için ödemen men yasağı kararı alındığını, vadesi geldiğinde çeklerin bankaya müvekkili ile herhangi bir ticari ilişkisi olmayan şahıs tarafından ibraz edildiğini, muhatap banka çeklerde Manisa Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ...Esas sayılı kararı ile ödemeden men yasağı olduğu gerekçesi ile ödeme yapmadığını, dava konusu çekleri müvekkilinden sonra cirolayan firma olan ... Cam Sanayi Tic.A.Ş. ile haricen yapılan görüşmede çekin ellerine nasıl geçtiğini neye göre cirolanıp piyasada tedavül edildiği sorulduğunda ; söz konusu evrakta cirolarının bulunmadığını ciro üzerinde bulunan kaşe ve imzaların sahte olduğu buna ilişkin şirket tarafından dava açıldığı bilgisinin verildiğini, diğer ciranta olan ... Lojistik Dış Tic. A.ş ile yapılan görüşmede söz konusu çeklerin şirket kayıtlarında olmadığını ve mevcut ciro ve kaşenin kendilerine ait olmadığını beyan ettiklerini, çekte ciranta konumunda olan Kerim Türker aleyhine takipten sonra açılmış olan menfi tespit konulu davanın İstanbul 7.Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/178 Esas sayılı dosyasında yargılamasının devam ettiğini beyanla öncelikle teminat karşılığında ihtiyati tedbir kararı verilmesine, müvekkilinin ... Kayseri Sivas Caddesi Şubesi'ne ait olan ... seri numaralı 31.03.2023 keşide tarihli, keşide yeri Kayseri olan 53.000,00.TL bedelli çeke ilişkin borçlu olmadığını tespitine ve takibe konu edilen çeklerin İPTALİNE, davalının haksız ve kötü niyetli olması nedeniyle çek bedelinin %20 sinden az olmamak kaydıyla kötüniyet tazminatına hükmedilmesine, vekalet ücreti ile yargılama masraflarının davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP : Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının, dava konusu çekin keşidecisi olduğunu ve çekteki imzasına bir itirazının bulunmadığını, davacının çekteki imzasına itiraz etmediği ve çeki keşide ederek Manisa ilinde bir firmaya gönderdiğini beyan ettiğine göre davacı ile çekin lehtarı arasında ticari bir ilişki bulunmamasının imkansız olduğunu, zira çekin ön yüzünde ... firmasının unvanı yazılı olup davacının çeki bizzat davadışı ... firması emrine keşide ettiğini, bu nedenle davacının beyanlarının çelişkili olduğunu, davacının iddiayı ispata değer somut hiç bir delil sunmadığını, çekin cüzi bir sigorta bedeli ödeyerek güvenceli gönderilme imkanı varken mevzuat gereği yasaklanan bir yolun tercih edilmesinin davacının tamamen kendi kusurundan kaynaklandığını beyanla davanın reddine, davacının %20'den az olmamak üzere tazminata hükmedilmesine ve vekalet ücreti ile yargılama giderlerinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:Mahkememizce taraf teşkili sağlanmış davanın taraflarına delillerini ibraz etme olanağı tanınmış uyuşmazlığın çözümü için gereken bütün deliller toplanmıştır.
Denizli Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ...nolu, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... no'lu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ...soruşturma numaralı dosyaları uyap üzerinden celp edilmiştir.
Manisa Asliye Ticaret Mahkemesi'nin... Esas sayılı dosyaları Uyap üzerinden celp edilmiştir.
İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin...esas sayılı dosyası Uyap üzerinden celp edilmiştir.
Davalı ...hakkında İstanbul Vergi Dairesi'ne müzekkere yazılarak tacir olup olmadığı hususunda araştırma yapılmış, gelen yazı cevabıyla, davalının birinci sınıf tüccar olduğu, bilanço usulüne gör defter tuttuğu anlaşılmıştır.
... A.Ş'ye müzekkere yazılarak davaya konu ... A.Ş. Kayseri Sivas Caddesi Şubesi’ne ait, ... seri nolu, 06/04/2023 düzenleme tarihli, 53.000,00-TL bedelli çekin ibraz edilip edilmediği, ödenip ödenmediği, ödenmiş ise kime ve hangi tarihte ödeme yapıldığı, hesap sahibinin kim olduğu, çeklerin örneği bulunuyor ise arkalı önlü okunaklı bir suretinin (görüntüsünün) gönderilmesi, çek başka bir bankadan ibraz edilmişse ibraz edildiği bankanın ve şubesinin adının ve bulunduğu yerin bildirilmesi için istenilmiş, gelen yazı cevabıyla çekin ... PVC... Ltd. Şti hesabına tanımlı olduğu, ... Bankası A.Ş tarafından elektronik takas ortamında ibraz edildiği, mahkememiz ödeme yasağına istinaden çekin arka yüzüne şerh düşüldüğünün ve karşılıksız işlemine tabi tutulduğunun bildirildiği görülmüştür.
Türkiye ... Bank A.Ş'ye müzekkere yazılarak ... A.Ş. Kayseri Sivas Caddesi Şubesi’ne ait, ... seri nolu, 06/04/2023 düzenleme tarihli, 53.000,00-TL bedelli çekin ibraz edilip edilmediği, ödenip ödenmediği, ibraz edilip edilmediği hususu araştırılmıştır.
İstanbul Ticaret Sicil Müdürlüğüne müzekkere yazılarak ... Cam Sanayii Tic. Aş.. Şti'nin, ... Lojistik Dış Ticaret AŞ. Şti'nin, kurulduğu tarihten bu yana faaliyet ve merkez adreslerinin, faaliyet konularının, şirket ortaklarının, şirket yönetim kurulu üyelerinin ve şirket yetkililerinin kim olduğu sorulmuş, ilgili kayıt ve belgeler celp edilmiştir.
Mahkememizin 19/12/2023 tarihli duruşmasında, davalının bulunduğu yer mahkemesine talimat yazılarak ticari defterlerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş, davalının ticari defterlerinin incelenmesi için talimat yazılmış, davalı vekilinin talimat mahkemesine sunduğu 15/03/2024 tarihli dilekçe ile müvekkilinin gerçek kişi olduğundan bahisle defter tutma yükümlülüğünün bulunmadığını belirterek talimatın iadesini talep etmiş, mahkememizce yazılan talimatın işlemsiz olarak iadesinin istenildiği görülmüştür.
Davacının ticari defterleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmış, muhasebeci - mali müşavir bilirkişi ... 23/03/2025 tarihli raporunda özetle;
- Davacının ticari defterlerinin usulüne uygun olarak tutulduğu,
-Açılış ve kapanış tasdiklerinin bulunduğu,
-01.01.2022 ile 01.04.2023 tarihleri arasında davacı ile dava konusu çek lehtarı ... Cam San. Ve Tic. AŞ arasında ticari ilişkiden doğan cari hesap hareketleri olduğu,
-Ticari faaliyetler kapsamında davacı tarafından ... Cam San. ve Tic. AŞ'ye yapılan ödemeler büyük ölçüde çek ile gerçekleştirilmiş olsa da dava konusu çekin davacı ticari defter kayıtlarında bulunmadığı kanaatine varıldığını,
Dava konusu çekin kaybolduğunun fark edilmesi ardından davacının tarafından kolluk kuvvetlerine şikayet dilekçesi verilmiş olduğu, Manisa Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile söz konusu çek için ödemeden men yasağı kararı alındığı, Şikayet dilekçesinden 17 gün sonra ... Cam San. ve Tic. AŞ'ye 3 farklı çekin daha cirolanmış olduğu dosya ekindeki belgelerden ve defter kayıtlarından anlaşılmış olup lehe veya aleyhe delil olma hususunda takdirin mahkemede olduğu yönünde görüş ve kanaatini bildirmiştir. raporun taraflara tebliğ edildiği, rapora karşı davacı vekilinin beyan dilekçesi sunduğu görüldü. Raporun taraflara tebliğ edildiği, rapora karşı davacı vekilinin beyan dilekçesi sunduğu görülmüştür.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, YARGILAMA VE GEREKÇE:
Dava;Kambiyo senedinden kaynaklı menfi tespit davasıdır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 4/1-a maddesine göre davaya bakmaya Mahkememiz görevlidir.
6545 sayılı Yasa'nın 45/3. maddesi uyarınca davanın açıldığı tarihe göre dava değeri itibarı ile tek hakim tarafından yapılarak dava sonuçlandırılmıştır.
Davacı, icra takibine dayanak yapılan senedin iradesi hilafına doldurulduğunu iddia etmektedir.
Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle, alacağın dayanağını teşkil eden kambiyo senedinin hukuksal niteliğini irdelemekte yarar vardır.
Bütün mücerret alacaklarda olduğu gibi kambiyo senedi alacağı da kural olarak, uygun bir asıl borç ilişkisine dayanır.
Bir kambiyo senedi düzenleyip veren ve bu senedi alan herkes, bütün hukuki işlemlerin yapılmasına temel teşkil eden bir "gayeye" ulaşmak istemektedir. İşte bu gaye, bir kambiyo senedinde mündemiç hakkın doğumu ve devri açısından hukuki sebebi teşkil eder. Kambiyo senedi düzenlenmesi dolayısıyla ortaya çıkan bu ilişki "kambiyo ilişkisi" olarak anılmaktadır. Kambiyo senedi vermek suretiyle borç altına giren borçlu "kambiyo taahhüdü"nde bulunmuş olur.
Kambiyo ilişkisinin altında esas itibariyle bir asıl/temel borç ilişkisi vardır. Kambiyo senedinden kaynaklanan talebin geçerliliği, temel ilişkiden kaynaklanan temel talebin ve bununla ilgili olarak taraflar arasında varılmış amaca ilişkin mutabakatın geçerliliğinden tamamen bağımsızdır. Kambiyo senedinden doğan talep hakkına kambiyo hukuku, temel talebe ise, bu talebin ait olduğu hukuk kuralları uygulanır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.
Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK’nın 670 vd. düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).
Çek, 6102 sayılı TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).
Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten men edilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.
TTK'nın 792. maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.
Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).
Eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.
TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK’nın 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Burada ispat yükü üzerinde olan davacının, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür. Bunun yanında kötüniyeti yahut ağır kusuru ispatlanması gereken kişi çeki hamil olarak elinde bulunduran ve davada taraf olan davalıdır.
Davaya konu çeklerde, düzgün bir ciro silsilesi bulunmaktadır. Davacı taraf, dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre, davalının dava konusu çeki davacının zararına olarak kötü niyetle iktisap etmiş olduğunu ve/veya iktisapta ağır bir kusurunun bulunduğunu ispatı gerekmektedir.
HMK'nın 222. maddesi uyarınca, tarafların ticari defterlerinin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır. Belirtilen bu şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir. Diğer tarafın yukarıda belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defterlerinin, ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi halinde ise ticari defterler, sahibi lehine delil olarak kullanılamaz.
Somut olayda Ticari faaliyetler kapsamında davacı tarafından ... Cam San. ve Tic. AŞ'ye yapılan ödemeler büyük ölçüde çek ile gerçekleştirilmiş olsa da dava konusu çekin davacı ticari defter kayıtlarında bulunmadığı , Yürütülen soruşturmalar, davacının sunduğu tutanak, Manisa ATM'nin ... esas sayılı dosyası, davalı hakkında benzer konuda görülmekte olan davalar bulunması ve HMK'nun 222. maddesi hükümleri bir arada değerlendirildiğinde davalı tarafın çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu hususu ispatlandığından davanın kabulüne karar verilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenler ile;
1-Kayseri Sivas Caddesi Şubesi'ne ait ... seri numaralı 31.03.2023 keşide tarihli, keşide yeri Kayseri olan 53.000,00.TL bedelli çekten dolayı davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine,
2-Çek iptali talebinin reddine,
3-492 sayılı Harçlar Kanunu'na ekli (1) sayılı tarife gereğince alınması alınması gerekli 3.620,43-TL karar ve ilam harcından davacı tarafça peşin yatırılan 905,11-TL 'nin mahsubu ile eksik 2.735,32 TL harcın davalıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydına,
4-Davacı tarafından yapılan 179,90-TL başvurma harcı, 905,11-TL peşin harç, 296,40-TL tedbir harcı, 156,00-TL posta, tebligat ücreti ve 3.000,00-TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 4.537,41-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davalı tarafından yapılan herhangi bir yargılama gideri bulunmadığından bu konuda karar verilmesine yer olmadığına,
6-Davacı kendisini bir vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca kabul edilen kısım üzerinden 30.000,00-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,
7-6100 sayılı HMK'nun 120 ve 333. maddeleri gereğince taraflarca yatırılan gider avansının kalan kısmının kararın kesinleşmesi halinde yatıran ilgili tarafça numarası bildirilen veya bildirilecek hesaba, hesap numarası bildirilmediği takdirde adreslerine ödemeli olarak re'sen gönderilmesine,
8-Kararın mahiyeti gereği davalı lehine vekalet ücreti taktirine yer olmadığına,
9-Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 203. maddesi uyarınca dava dosyasının tarih ve işlem sırasına düzenlenip dizi listesine bağlanmasına, Yazı İşleri Müdürü tarafından kontrolü yapıldıktan sonra istinaf incelemesine gönderilmesine veya mahkememiz arşivine kaldırılmasına,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içinde Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 30/09/2025
Katip ...
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır