T.C. KAYSERİ 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No:
T.C.
KAYSERİ TÜRK MİLLETİ ADINA
2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : Esas
KARAR NO :
HAKİM :
KATİP :
DAVACI :
VEKİLİ : Av.
DAVALI :
VEKİLLERİ : Av.
Av.
Av.
DAVA : İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 23/01/2024
KARAR TARİHİ : 16/01/2025
KARAR YAZIM TARİHİ : 20/01/2025
Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA: Davacı vekilinin dava dilekçesinden özetle; müvekkilinin aile şirketinde sigortalı olarak çalıştığını, aile şirketi ile ticaret yaptığını, aynı zamanda dostluğu bulunan saffet akmehmetoğlu isimli şahısa 30.05.2023 tarihinde, üç aylığına, nakit olarak 100.000,00 tl (yüz bin türk lirası) borç para verdiğini, saffet akmehmetoğlu'nunda müvekkiline borcu karşılığında keşidecisi kendisi olan, 31.08.2023 vadeli, 100.000,00tl tutarlı, denizbank-kayseri şubesi, .... çek numaralı çeki verdiğini, müvekkili çeki bankaya tahsil/takas için sunmak üzere gittiğinde çeki kaybettiğini, müvekkilnin şahsen, kendi adına hiçbir ticari münasebeti bulunmadığını, dolayısıyla çekin başkaca kişilere verilme olasılığınında olmadığını, böyle bir olasılıkta çeki elinde bulunduran kişi ya da kişilerce ''hırsızlık'' suçundan suç duyurusunda bulunulacağını, bu sebeple; dava konusu çekin kötü niyetli kişilerin eline geçmesi muhtemel olduğundan yaşanabilecek mağduriyetlerin engellenmesi hasebiyle kayseri 1. asliye ticaret mahkemesi 'nin ... e. sayılı dosyası ile ''çek iptali'' talepli dava ikame edildiğini, kayseri 1. asliye ticaret mahkemesi 'nin ... e. sayılı dosyasınca dava ikame edildiğinde; mahkemece, denizbank 'a müzekkere yazıldığını ve denizbank tarafından 14.08.2023 tarihinde ''... seri numaralı çekin ibrazına rastlanılmamıştır'' şeklinde cevap verildiğini, daha sonra kayseri 1. asliye ticaret mahkemesi'nin ... e. sayılı dosyasınca teminat yatırma karşılığında ilgili çeke ödeme yasağı konulduğunu, denizbank tarafından 22.12.2023 tarihli cevap ile 31.08.2023 tarihinde Şekerbank T.A.Ş tarafından çekin '' .... seri numaralı çek .... vkn ... factoring a.ş. tarafından ibraz edilmiştir'' şeklinde cevabi yazı ile bilgi verildiğini, açıklanan nedenlerle; öncelikle dava konusu 31.08.2023 vadeli, 100.000,00 tl tutarlı, denizbank-kayseri şubesine ait, .... çek numaralı çek hakkında ödeme yasağı konulmak suretiyle tedbir kararı verilmesini, çekin istirdatı ile müvekkiline iadesine karar verilmesini, yargılama harç ve giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı vekilinin cevap dilekçesinden özetle; davacı tarafın davayı açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurmadığını, dava şartının gerçekleşmediğini öncelikle bu nedenle davanın reddinin gerektiğini, dava konusu çekin ciro edilerek 08/06/2023 tarihinde Refaktoring işlemi ile müvekkili şirkete geldiğini, müvekkili şirketin cirosunun iptal edilerek 13/09/2023 tarihinde çekin tam Finans Faktoring şirketine iade edildiğini, istirdadı istenilen çekin dava açıldığı tarihte müvekkili şirketin elinde bulunmadığını, müvekkili ... Faktoring A.Ş'nin ne davacı ... ile ne de çekte cirosu bulunan diğer şirketlerle herhangi bir bağlantısının bulunmadığını, davacının senet arkasındaki cirosunu ve imzasını inkar ettiğini, çeki ciro ettikten sonra artık çekin rızası hilafına elinden çıktığı iddiasında bulunmasının mümkün olmadığını, açıklanan nedenlerle öncelikle davanın dava şartı yokluğu nedeniyle reddini, mahkeme aksi kanaatte ise dava konusu çekin dava açıldığı tarih itibariyle müvekkili şirkette bulunmaması sebebiyle reddini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin de davacı yana yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE:
Dava, TTK m.792 kapsamında açılmış çekin istirdatı istemine ilişkindir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.
Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile.... sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK’nın 670 vd. düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).
Çek, 6102 sayılı TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).
Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.
TTK'nın 792. Maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür. TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir. Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.
Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).
Eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.
TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK’nın 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Burada ispat yükü üzerinde olan davacının, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür. Bunun yanında kötüniyeti yahut ağır kusuru ispatlanması gereken kişi, çeki hamil olarak elinde bulunduran ve davada taraf olan davalıdır.
Davaya konu çekte, düzgün bir ciro silsilesi bulunmaktadır. Davacı taraf, dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre, davalının dava konusu çeki davacının zararına olarak kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu ve/veya iktisapta ağır bir kusurunun bulunduğunu ispatı gerekmektedir.
Şekerbank Anonim Şirketine yazılan yazı cevabına göre hamiline yazılı çekin davacı tarafından ciro imzası atıldığı, ardından .... Ayakkabı İmalat Tekstil ... Limited Şirketi, ALS Temizlik Ürünleri ... Limited Şirketi, ...., ..... Spor Ürünleri ... Limited Şirketi, Tam Finans Faktöring Anonim Şirketi imzası bulunduğu, davalı ... Faktoring Anonim Şirketi ciro imzası bulunmakla birlikte üzerine iptal kaşesi vurulduğu, Şekerbank Gümüşsuyu şubesine ibraz edilen çeke ilişkin Kayseri 1. ATM tarafından verilen ödeme yasağı nedeniyle karşılıksız işlemin yapılamadığı, davalı vekilinin 16/09/2024 tarihli beyan dilekçesi ile çekin davalı tarafından Tam Finans Faktoring yetkilisi .....'a 13/09/2023 tarihinde teslim edildiğini bildirdiği, ancak davacının bu tarihten çok önce kıymetli evrakın kaybından dolayı Kayseri 1. ATM'ye başvurarak Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde gerekli ilanları yaptırdığı, ilk ilan tarihinin 09/08/2023 tarihi olduğu, yapılan ilana ve çekle ilgili ödeme yasağı bulunduğuna ilişkin bankaya ibrazı sırasında çekin karşılıksız işlemin yapılamaması nedeniyle çekin kaybolduğu sırada ve davacının mahkemeden ödeme yasağı kararı aldırdığı sırada çekin hamilinin davalı olduğu sabit olup, muhatap banka olan Denizbank Genel Müdürlüğünün 30/01/2024 tarihli yazısında da çekin davalı tarafından 31/08/2023 tarihinde takas odası yerine geçmek üzere Şekerbank'a ibraz edildiğini bildirdiği, belirtilen tarihte çekin ziyaı ve iptali nedeniyle daha doğru bir deyimle çekin yetkili hamili olduğu iddiasıyla davacının Kayseri 1. ATM'den talepte bulunduğunu öğrenen ve bilen davalının yetkili hamil olmadığı halde çekin kendi cirosu üzerine iptal kaşesi vurduğu ve fakat kendisinden önce geçerli kaşe ve imza suretiyle cirosu bulunan ciranta konumundaki Tam Finans Faktoring Anonim Şirketine devrettiğini bildirdiği, davalının iktisapta ağır kusurlu bulunduğu, davalının çekin kaybolduğu yahut çalındığına ilişkin durumu yukarıda da ifade edildiği üzere sicil gazetesinde ilk ilân tarihi olan 09/08/2023 tarihinde bildiği veya bilebilecek durumda olduğu, bu tarihte bilmediği farz edilse bile en geç takas odası yerine geçmek üzere Şekerbank'a çeki ibraz ettiği 31/08/2023 tarihinde öğrendiği ve bu sebeple çeki mahkemeye ibraz etmek yahut çeki kaybettiğini bildiren davacıya teslim etmek yerine kendi cirosunu iptal etmek suretiyle kendisinden önceki cirantaya teslim ettiğini bildirdiği, davalının çeki kötü niyetli iktisap ettiği ispatlanamamakla birlikte iktisapta ağır kusurunun bulunması, çekle ilgili istirdat isteminin kabulü yönünden yeterli olup, davalının çeki iktisapta kötü niyetli olmamakla birlikte ağır kusurlu olduğu tüm bu delillerden anlaşılmakla; davacının, çekin kendisine geri verilmesi yönündeki istem ve açmış olduğu dava yerinde görülerek davanın kabulüne karar verilmiş aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenler ile;
1-Davanın KABULÜ İLE; Keşidecisi Saffet Akmehmetoğlu olan, Denizbank Kayseri şubesine ait, 8124574 çek numaralı, 31/08/2023 keşide tarihli, keşide yeri Kayseri olan, 100.000,00-TL tutarlı, hamiline yazılı çekin istirdadı ile davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
2-Alınması gereken 6.831,00-TL karar ve ilam harcından, davacıdan peşin olarak alınan 1.707,75-TL harcın mahsubu ile bakiye 5.123,25-TL karar ve ilâm harcının davalıdan alınarak Hazine' ye gelir kaydına,
3-Davacı tarafça yargılama boyunca yapılan; ilk dava açma gideri 2.196,15-TL, posta ve tebligat masrafı 48,75-TL olmak üzere toplam 2.244,90-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Davacı taraf kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden AAÜT gereğince taktir olunan 30.000,00-TL maktu vekâlet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davalı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davalı üzerinde bırakılmasına, lehine vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,
6-Davacı tarafından yatırılan gider avansından yargılama sırasında yapılan masraflar ile karar tebliğ giderlerinden geriye kalan avansın karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,
Dair, davacı vekili ve davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren 2 hafta içerisinde Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi'nde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup anlatıldı.16/01/2025
Katip
¸e-imzalıdır
Hakim
¸e-imzalıdır