T.C.
KAYSERİ
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
6. HUKUK DAİRESİ
ESAS NO: 2024/1238
KARAR NO: 2024/1576
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: KAYSERİ 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 30/04/2024
ESAS NO: 2022/939
KARAR NO: 2024/413
DAVANIN KONUSU: İtirazın İptali (Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
İSTİNAF KARAR TARİHİ: 13/06/2024
İSTİNAF KARAR YAZIM TARİHİ: 13/07/2024
Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 30/04/2024 tarih ve 2022/939 Esas - 2024/413 sayılı kararı davalı vekili tarafından istinaf incelemesi için Dairemize gönderilmekle dosyadaki tüm bilgi ve belgeler incelendi;
TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkil ... ...Ltd. Şti.'nin uluslar arası taşımacılık ve nakliyat alanında faaliyet gösterdiğini, davalı ... Ltd. Şti.'nin müvekkil şirketten uluslar arası nakliyat alanında hizmet aldığını, müvekkili şirketin davalı ile aralarında ticari hizmetten kaynaklı edimini yani taşıma işini gerçekleştirmesine karşın davalı şirketin, 09/01/2019 Tarihli ...Fatura Numaralı 1.700 Euro Bedelli Fatura - 18/03/2019 Tarihli ... Fatura Numaralı 3.900 Euro Bedelli Fatura - 18/03/2019 Tarihli... Fatura Numaralı 5.150 Euro Bedelli Fatura - 18/03/2019 Tarihli... Fatura Numaralı 1.350 Euro Bedelli Fatura - 18/03/2019 Tarihli ... Fatura Numaralı 3.500 Euro Bedelli Fatura - 18/03/2019 Tarihli... Fatura Numaralı 1.700 Euro Bedelli Fatura - 09/05/2019 Tarihli ... Fatura Numaralı 3.000 Euro Bedelli Fatura - 09/05/2019 Tarihli ...Fatura Numaralı 11.150 Euro Bedelli Fatura - 09/05/2019 Tarihli ... Fatura Numaralı 750 Euro Bedelli Fatura - 22/08/2019 Tarihli... Fatura Numaralı 8.000 Euro Bedelli Fatura - 22/08/2019 Tarihli ... Fatura Numaralı 2.800 Euro bedelli fatura bedellerini ödenmediği için davacı müvekkili şirket tarafından Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... esas sayılı dosyası ile davalı borçlu hakkında ilamsız takip başlatıldığını, davalı borçlu hakkında başlatılan takibe borcu olmadığı gerekçesiyle kötü niyetli olarak itiraz edildiğini, bunun üzerine arabulucuya başvuru yapıldığını ancak anlaşamama tutanağı düzenlendiğini belirterek, müvekkili şirkete borçlu olmasına rağmen haksız ve kötü niyetli olarak takibe itiraz edildiğinden, alacağın %20'sinden aşağı olmamak üzere müvekkil şirket lehine icra inkar tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle;... Ltd. Şti. hakkında Kayseri Genel İcra Müdürlüğü'nün ... esas sayılı dosyası üzerinden başlatılan icra takibine müvekkilinin borca itirazı üzerine davacı tarafından müvekkilinin 11 adet fatura bedellerinin hiç ödenmediği ileri sürülmüş ise de davacı tarafından kötü niyetli olarak açılan bu davada müvekkilinin davacıya herhangi bir borcu olmadığını bu sebeple açılan icra takibine itiraz edildiğini, Davacı ve davalı şirket arasında yargılamayı gerektirir likit olmayan bir alacak ihtilafı olduğunu, Davacı dava dilekçesinde her ne kadar faturalara dayalı bir alacaktan bahsetmişse de faturalar tek başına alacağın varlığını kanıtlayamayacağını, faturalarla birlikte aynı zamanda fatura konusu alacağın varlığının ispatlanması gerektiğini belirterek, işbu itirazın iptali davasının reddi ile %20’den aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına mahkûm edilmesine, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davacı tarafa yükletilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
İlk derece mahkemesi tarafından yapılan yargılama sonucunda; "....Somut olayda; davacı tarafça takibe konu 11 adet faturaya ilişkin davalı aleyhine takip başlatıldığı, davalı tarafça takibe itiraz edilmesi üzerine eldeki itirazın iptali davasının açıldığı, davacının dava dilekçesinde münhasıran davalının ticari defterlerine dayanıldığı görülmektedir. Davalı taraf ise ticari defterlerinin işyerinde çıkan yangın nedeniyle yandığını bu nedenle defter ibrazının mümkün olmadığını ileri sürmüş olup defterlere ilişkin zayi belgesi alınmadığı tetkik edilmiştir. Emsal nitelikteki Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 2013/18758 E. 2014/1291 K. Sayılı ilamı doğrultusunda Mahkememizce HMK'nın 220/3 maddesi gereğince davalı şirket yetkilisine yemin davetiyesi teblig edilerek, yemin davetiyesine bildirilen duruşma gün ve saatinde mahkememizce ticari defterlerin yangın nedeniyle elinizde bulunup bulunmadığı hususunda sorular sorulacağından, bizzat mahkememiz duruşma salonunda hazır bulunmanız gerekmekte olup, bizzat gelmediğiniz, veya gelip de yemini iade etmediğiniz yahut eda etmekten kaçındığınız takdirde ticari defterlerin kendi uhdenizde/elinizde kabul edileceği ihtar olunur" şerhi eklenerek usulüne uygun ihtarat yapılmasına rağmen davalı şirket yetkilisinin yemin celsesinde hazır olmadığı görülmüştür. Davacının iddiasının ispatı yönünden münhasıran davalının ticari defterlerine dayandığı açıktır, her ne kadar davalı tarafça ticari defterlerinin yangın nedeniyle zayi olduğu, elinde bulunmadığı iddia edilmiş ise de HMK'nın 220/3 maddesi kapsamında tebliğ edilen yemin davetiyesine rağmen duruşmaya gelmeyerek yemin etmekten kaçındığı, bu şekilde davalının ticari defterlerini haklı bir sebep olmaksızın sunmadığı sonucuna ulaşıldığı, netice itibariyle HMK'nın 222/5 maddesi kapsamında davalı taraf defterlerini ibrazdan kaçındığından, ibrazı talep eden davacı taraf iddiasını ispat etmiş sayılarak davanın kabulü ile, Kayseri Genel İcra Müdürlüğü'nün ... sayılı takip dosyasında, davalının 41.300 EURO asıl alacak yönünden EURO'nun fiili ödeme günündeki TC. Merkez Bankası efektif satış kuru üzerinden hesaplanacak TL karşılığına yönelik itirazının iptali ile takibin devamına, asıl alacak niteliğindeki 41.300 EURO'ya takip tarihi olan 15/09/2022'den itibaren 3095 Sayılı Yasanın 4/a maddesi uyarınca Devlet Bankalarının EURO cinsi döviz için açılmış 1 yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranının uygulanmasına, alacağın likit niteliği gözetilerek kabul edilen tutar üzerinden (takip tarihinde geçerli kur esas alınmak suretiyle 1 Euro 18,28-TL ) hesaplanan %20 icra inkar tazminatı tutarı 150.992,80-TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine dair karar verilmiştir.
İcra inkar tazminatı hesabında emsal nitelikteki Yargıtay 19 Hukuk Dairesi'nin 2012/11766 E. 2012/14589 Karar sayılı ilamı doğrultusunda döviz üzerinden talep edilen alacağın takip tarihindeki “Türk Lirası” karşılığı üzerinden hükmedileceği gözetilmiştir. Ayrıca emsal nitelikteki Yargıtay 11 Hukuk Dairesi'nin 2023/3573 E. 2024/1388 Karar sayılı ilamı ve Yargıtay 11 Hukuk Dairesi'nin 2020/6387 E. 2022/3774 Karar sayılı ilamı doğrultusunda kabul edilen döviz alacaklarının dava tarihindeki kur üzerinden TL karşılığı ile kabul edilen TL alacağının toplamı üzerinden davacı yararına nispi vekalet ücreti taktir edilmiş..." 1-Davanın KABULÜ İLE, Kayseri Genel İcra Müdürlüğü'nün ... sayılı takip dosyasında, davalının 41.300 EURO asıl alacak yönünden EURO'nun fiili ödeme günündeki TC. Merkez Bankası efektif satış kuru üzerinden hesaplanacak TL karşılığına yönelik itirazının iptali ile takibin devamına, Asıl alacak niteliğindeki 41.300 EURO'ya takip tarihi olan 15/09/2022'den itibaren 3095 Sayılı Yasanın 4/a maddesi uyarınca Devlet Bankalarının EURO cinsi döviz için açılmış 1 yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranının uygulanmasına, Alacağın likit niteliği gözetilerek kabul edilen tutar üzerinden (takip tarihinde geçerli kur esas alınmak suretiyle 1 Euro 18,28-TL ) hesaplanan %20 icra inkar tazminatı tutarı 150.992,80-TL'nin davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, dair karar verilmiştir.
İşbu kararı davalı vekili süresinde istinaf etmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ :
Davalı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle;Yerel mahkemenin ve hatalı ve çelişkili hesaplamalar neticesinde alındığını, bilirkişi raporu doğrultusunda verilmiş olan karar tamamen hukuka ve usule aykırı olduğunu, kabulünün tarafça mümkün olduğunu, öncelikle yerel mahkemenin vermiş olduğu gerekçeli karar incelendiğinde salt müvekkilin şirketin elinde olmayan sebepler ile ticari defter ve kayıtlarının teslim edilememiş olması sebebi ile davanın kabulüne yönelik verilen kararı kesinlikle kabul etmediğini, her ne kadar dava aşamasında da belirtilen dosyaya sunulan Kayseri 3. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2022/ 117 D. İş dosyasında da belirtildiği üzere müvekkil şirket iş yerinde çıkan yangın sebebi ile ticari defter ve kayıtlar sunulamadığını, her ne kadar davacı tarafça, icra takibine konu faturalar ile icra takibi başlatıldığını, bu yönde mahkeme tarafında davanın kabulüne karar verilmiş ise de daha önce ki itirazları da belirlediğini, davacı tarafça müvekkil şirkete kesilen faturalara ilişkin herhangi bir hizmet alınmaması sebebi ile davacı tarafça bu hizmetin verildiğine dair ispatı gerektiğini, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 1986/5016 E., 5415 K. Sayılı kararında da bahsedildiğini, Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin 1984/3755 E., 1984/4382 K. Sayılı kararında; "...İtiraza uğrayan faturalar davalı aleyhine delil olarak kabul edilemez." hükmü tesis edildiğini, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 1978/11-1147 Esas, 1980/1418 Karar sayılı kararında da; Yargıtay 19. H.D., 28.06.2018 Tarih, 2017/892 E., 2018/3671 K. Sayılı kararında, Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 07.03.2008 E. 2007/2029 K. 2008/1483 kararından bahsedildiğini, müvekkili tanık olarak mahkemeye bizzat bildirmiş olmamız sebebi ile tanık olarak dahi müvekkilin mahkeme tarafından dinlenmemiş olması dahi kanaatçe kararın hukuk ve usule tamamen aykırı olduğunun açık bir göstergesi olduğunu, mahkeme tarafından dinlenmeyen diğer tanık ... gerek müvekkil şirketin gerek ise davacı şirketin hali hazırda dahi muhasebecisi olduğunu, dava konusu faturaların içeriğine yönelik bilgi sahibi olup bu tanığın da mahkeme tarafından dinlenmemiş olması tamamen hatalı olduğunu, bildirilen müvekkil şirket yetkilisi ... ve diğer tanık ...'ın mahkeme tarafından dinlenmemiş olması itirazın haklılığını ortaya koyduğunu, bilirkişi tarafından davacının ticari defter ve kayıtlarının incelemesi sonucu çıkan raporda dahi davacı yanın kayıtlarına göre müvekkil şirketten 274.669,78 TL olarak alacaklı görünmediğini, davacı tarafça hiçbir hukuki dayanağı olmayan faturalara yönelik 41.300 Euro olarak verilen karar tamamen hatalı olduğunu, bu husus dahi kararın bozulmasına yönelik bir sebep olduğu kanaatinde olduğunu, izah edilen tüm bu nedenlerle tehiri icra talebinin kabulünü, 2024/413 K. sayılı kararının istinaf incelemesi neticesinde kaldırılmasını ve yeniden yargılama yapılarak dava konusu faturalara ilişkin olarak davacı yanın düzenlenen faturaların ispatının istenilmesi ve sayın mahkeme tarafından gerek görüldüğü takdirde yeniden bilirkişi raporu alınmasını, dosyada ki tüm beyan, dilekçe ve talepler doğrultusunda itirazın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.
Davacı vekili istinaf cevap dilekçesinde özetle; Davalı tarafça iddia edilen istinaf sebepleri hukuki dayanaktan yoksun ve yargılamayı uzatmaya yönelik olduğunu, dava dosyasının tüm aşamalarında özellikle ve önemle belirtildiği üzere tarafça huzurdaki dava HMK m.222/5 hükmüne dayanılarak açıldığını, bilindiği üzere anılan hüküm "Taraflardan biri tacir olmasa dahi, tacir olan diğer tarafın ticari defterlerindeki kayıtları kabul edeceğini belirtir; ancak, karşı taraf defterlerini ibrazdan kaçınırsa, ibrazı talep eden taraf iddiasını ispat etmiş sayılır." şeklinde olduğunu, davada delil olarak münhasıran davalı şirketin ticari defterlerine dayanıldığını, dosya kapsamındaki tüm ara kararlar, beyanlar incelendiğinde görüleceği üzere davalı taraf 2 kere kendisine kesin süre verilmesine rağmen ticari defterlerini sunmadığını, anılan kanun maddesi gereğince de davalı tarafça defterlerin ibrazından kaçınılması nedeni ile tarafça davanın ispat edilmiş sayıldığını, hal böyle olunca yerel mahkeme tarafından verilen gerekçeli karar da usul ve yasaya uygunluk teşkil ettiğini, açıklanan nedenlerle davalı tarafça yapılan hukuki dayanaktan yoksun istinaf başvurusunun reddine karar verilmesini re'sen göz önünde bulundurulacak nedenlerle davalı tarafça yapılan istinaf başvurusunun reddine karar verilmesini davacı müvekkil şirket adına vekaleten talep etmiştir.
HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ:
Dairemizce HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf nedenleriyle ve resen kamu düzeniyle sınırlı olarak istinaf incelemesi yapılmıştır.
Dava, faturalara dayalı alacağın tahsili için girişilen icra takibine yönelik itirazın iptaline ilişkindir.
Davacı 11 adet faturanın karşılığında iş bedelini alamadığını belirtmiş, davalı ise davacıdan hizmet almadığını, borcunun olmadığını savunmuştur. Davacı delil dilekçesinde münhasıran davalı yanın ticari defterlere dayanmıştır.
Uyuşmazlığın çözümünde ticari defterlerin hukuk davalarında ibrazı ve ispata ilişkin kuralların gözden geçirilmesi ve açıklanması gerekmektedir. Bu nedenle ticari defterlerin ibrazına ilişkin usul tarafların lehine ve aleyhine delil olmasına ilişkin esaslar ile ticari defterlere diğer delillerle dayanılması halinde defterlerin ibrazı ve delil olmasına ilişkin esaslar ile ticari defterlere münhasıran delil olarak dayanılması halinde uygulanacak ibraz ve ispat kurallarının açıklanması gerekli görülmüştür.
HMK'nın 220. maddesine göre ispatla yükümlü olan taraf hem tarafların ticari defterlerine hem de diğer delillere dayanabilir. Kendi ticari defterleriyle birlikte karşı tarafın ticari defterine delil olarak dayanan taraf, karşı tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi halinde, ticari defterler HMK'nın 199 ve 219/2. maddesi gereğince belge niteliğinde olduğundan mahkemeden HMK'nın 220. maddesi gereğince ticari defterlerin belge olarak ibrazını isteyebilir.
a-) Ticari defterlerin ibrazı: HMK'nın 222/1. maddesi gereğince, mahkeme ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir.
Yasa koyucu bu madde ile tacirlerin ticari işletmeleriyle ilgili işlemlerinden kaynaklanan davalarda tarafların delilleri arasında açıkça ticari defterlere dayanılmamış olsa dahi hakimin re'sen ticari defterleri inceleyebileceği ilkesini kabul etmiştir. Aynı ilke TTK'nın 85. maddesinde "Malvarlığı Hukukuna ilişkin olan özellikle de mirasa, mal ortaklığına ve şirket tasfiyesine ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme ticari defterlerin teslimine ve bütün içeriklerinin incelenmesine karar verebilir." denilmek suretiyle, HMK 222. madde hükümlerine paralel olacak şekilde teyit edilmiştir.
TTK'nın 83/2. maddesinde ticari defterlerin ibrazı hakkında HMK'ya atıf yapılmış ancak defterlerin ibrazından kaçınmanın yaptırımı düzenlenmemiştir. Yine HMK'nın 222/3. maddesinde tarafların ticari defterlerini mahkemeye ibraz usulü düzenlenmiş ancak ibraz edilmemesinin yaptırımı gösterilmemiştir. Bu nedenle doktrinde bu durumda belgelerin ibraz mecburiyetine ilişkin HMK 219 ve 220. maddelerinin uygulanacağı kabul edilmektedir. (Hakan Pekcanıtez Medeni Usul Hukuku 15. Bası 2. Cilt s. 1826)
Diğer yandan HMK'nın 222/1. maddesi ve TTK'nın 85/2. maddesi gereğince ticari defterlerin mahkemece re'sen incelenebileceği yasa koyucu tarafından açıkça düzenlendiğine göre, yasa koyucunun defterleri ibraz etmeyen tarafla ilgili herhangi bir yaptırım öngörmediği düşünülemez zira ticari defterlerin resen ibrazına karar verilmesine rağmen tarafların defterlerin ibraz etmemeleri halinde mahkeme ara kararının yerine getirilmesi mümkün olamayacaktır. Bu nedenle kanun koyucunun abesle iştigal etmeyeceği ilkesi gözönünde bulundurulmalıdır.
b-) Ticari defterlerin delil olması:
Tacirler ticari bir uyuşmazlıkta gerek kendi defterlerine gerekse karşı tarafın ticari defterlerine delil olarak dayanabilirler. Ticari defterlerin ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için kanuna uygun olarak tutulmuş açılış ve kapanış tasdiklerinin yapılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır.
aa-) Ticari defterlerin sahibi lehine delil olması: Ticari defterlerin ticari davalara delil olabilmesi için defter sahibinin defterlerin açılış ve kapanış tasdiklerinin zamanında yaptırmış olması ve defterleri usulüne uygun tutulmuş olması defter kayıtlarının birbirini doğrulaması, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutmuş bir başka deyişle usulüne uygun olarak tutulmuş defter kayıtlarına aykırı olmaması veya hiçbir kayıt içermemesi gerekir. Karşı taraf defterlerini usulüne uygun tutmuş olmasına rağmen ve her iki tarafın ticari defterleri birbirine aykırı kayıtlar içerdiği taktirde ispatla yükümlü olan taraf iddiasını başka delillerle ispat etmek zorunda kalacaktır.
Taraflardan biri ticari defterlerini mahkemeye ibraz etmesine rağmen karşı taraf ticari defterleri ibrazdan kaçındığı taktirde mahkeme defter ibrazını TTK 85 ve HMK 222/1. Maddeye göre resen emredebileceğinden HMK'nın 220. maddesi gereğince ibrazdan kaçınan tarafa ticari defterlerini ibraz etmeme hakkındaki delil ve belgelerini sunması defterleri bulamadığı taktirde nerede olduğunu bilmediğine ilişkin yemin teklifinde bulunması defterleri ibrazına karar verilen tarafın kendisine verilen sürede defterleri ibraz etmez ve ibraz etmeme hakkında kabul edilebilir bir mazeret göstermez ya da belgenin elinde bulunduğunu inkar eder ve teklif edilen yemini kabul veya icra etmezse mahkemenin duruma göre belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul etmek suretiyle karar verilebileceği kabul edilmiştir.
bb-) Ticari defterlerin sahibi aleyhine delil olması:
TTK'nın 222/4. maddesi gereğince açılış ve kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defter kayıtları sahibi aleyhine delil olur. Ticari defterleri aleyhine delil olarak kullanan taraf defterlerindeki kayıtların aksini iddia ve ispat edebilir. Ancak karşı tarafın kendi aleyhine delil olan ticari defterlerindeki kayıtların aksini sadece kesin delillerle ispatı gerekmektedir. Yine bir tarafın ticari defterlerinin tamamı kanuna ve usulüne uygun tutulmakla birlikte içerdikleri kayıtlar yönünden karşı tarafın iddialarını doğrulaması halinde bu kayıtlarda sahibi aleyhine delil teşkil eder. Örneğin, satım sözleşmesinde satıma konu faturanın alıcı defterlerinde kayıtlı olması faturaya konu emtianın ve faturanın alıcıya teslim edildiği iddiası bakımından defter sahibi aleyhine teşkil eder. Bunun aksini defter sahibinin başkaca kesin delillerle ispatı gerekir.
c-) Ticari defterlere münhasır delil olarak dayanılması: HMK'nın 222. maddesinin ilk dört fıkrası tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda ticari defterlerin ibrazı ve delil olması koşullarını düzenlemişken 222. Maddenin 5. Fıkrası taraflardan biri tacir olmasa dahi tacir olan tarafın defterlerine münhasıran delil olarak dayanılması halinde defterlerin ibraz zorunluluğunu ve ibrazdan kaçınma halinde ibrazı talep eden tarafın iddiasını ispat etmiş sayılacağını düzenlemektedir. Bu hüküm, taraflardan birinin ileri sürdüğü hususun ispatında münhasıran karşı tarafın defterlerine delil olarak dayandığı hâllerde uygulanacaktır. Ayrıca ticarî defterlerin ibraz edilmemesi durumunda ibrazı isteyen tarafın iddiasını ispatladığı kabul edilecek olup bu hususta hâkime takdir yetkisi tanınmamıştır.
Bu maddenin uygulanabilmesi için delil bildirimi aşamasında tacir olan karşı tarafın defterlerine tacir olan veya tacir sıfatı bulunmayan tarafın diğer delillerden vazgeçmek suretiyle münhasıran dayanması gerekmektedir. Delil ikame eden taraf ticari defterler dışında başkaca delillere dayanmış ise HMK'nın 222/5. maddesinden yararlanamaz. Bu maddeden yararlanılabilmesi için tacir karşı tarafın ticari defterlerinde olan kaydın kabul edileceğinin açıkça bildirilmesi gerekir. Yargılama aşamasında HMK'nın 196. maddesi gereğince karşı tarafın açık rızası olmaksızın diğer delillerden vazgeçilerek münhasıran karşı tarafın ticari defterlerine delil olarak dayanılması mümkün değildir. Ancak karşı tarafın açık rızası halinde iddiasını ispat etmek isteyen taraf karşı tarafın ticari defterlerine münhasıran delil olarak dayanabilecektir.
Ticari defterlerin ibrazından kaçınılması halinde iddiasını ispat etmek isteyen tarafın yalnızca HMK'nın 222/5. madde gereğince münhasıran karşı tarafın ticari defterlerine delil olarak dayanma zorunluluğu olduğunu savunmak ticari uyuşmazlıklarda ispat güçlüğü doğurması yanında, elinde karşı taraf lehine olan belgeyi ibraz zorunluluğuna ilişkin HMK'nın 219. maddesi ve belgeyi ibraz etmemeye bağlanan sonuçları düzenleyen HMK'nın 220. maddesinin hükümlerini işlevsiz bırakacaktır. Yasa hükümlerinin uygulanmasını taraf iradesine bırakmış olacaktır. Kaldı ki, bu durum HMK 29. maddesinde düzenlenen ve yargılamaya hakim olan ilkelerden olan "dürüst davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğünün" de ihlali niteliğindedir. Karşı taraf lehine kayıtları sunmaktan kaçınma imkanı verecektir. HMK'nın 220. maddesinde belgenin ibrazından kaçınmanın haklı nedenlere dayanıp dayanmadığı konusunda yemin teklif edilerek yeminin sonucuna göre belgenin içeriği hakkında diğer tarafın iddiasının kabul edileceğine ilişkin hakime taktir hakkı tanınmış ve diğer delillerle iddia ve savunmanın ispatlanabileceği düzenlenmiş iken, HMK 222/5. maddesine göre; iddiasını ispat etmek isteyen dilekçelerinin değişimi ve delil bildirme aşamasında diğer tarafın ticari defterlerine münhasıran (tek başına) delil olarak dayanmak suretiyle başkaca delillere dayanmamış olmalıdır. Başka delilleri olduğunu söyleyen HMK'nın 222/5. maddesinden yararlanamaz. Bu kapsamda HMK'nın 220. maddesi ve 222. maddesi birbirinden farklı düzenlemeler olup, HMK'nın 220. maddesinde diğer delillere dayanma olanağı da bulunması nedeniyle hakimin diğer delilleri ve defterlerin ibraz edilmemesi olgusunu birlikte değerlendirmek suretiyle taktir hakkı bulunmaktadır. Buna karşılık, karşı tarafın ticari defterlerine münhasıran delil olarak dayanılması halinde defterlerin ibraz edilmemesi durumunda defterlere delil olarak dayanmış taraf iddiasını kesin olarak ispat etmiş sayılacaktır.
Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; her iki tarafta tacir olup davada davacı yan, davalı tarafın -hasmının ticari defterlerine münhasıran delil olarak dayanmasına ilişkin HMK'nın 222/5. maddesinin uygulanma yeri bulunmaktadır. Davacı taraf davalının münhasıran ticari defterlerine delil olarak dayanmış ve mahkemece ticari defterlerin incelenmesine karar verilmişse de davalı yan ticari defter ve belgelerin zayi olduğunu savunmuş, buna ilişkin belge sunamamış, bu husustaki yemin teklifine icabet etmemiş olmakla davanın kabulü yönündeki ilk derece mahkemesi kararı usul ve yasaya uygun bulunmuştur.
Yukarıda belirtilen gerekçelerle ve HMK'nın 355. Maddesi gereğince istinaf başvurusu sebepleriyle sınırlı olarak yapılan inceleme sonunda davalı tarafın söz konusu istinaf sebepleri yerinde görülmediğinden ilk derece mahkemesinin istinafa konu edilen nihai kararının HMK'nın 353/1-b.1.maddesi gereğince usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu değerlendirilerek istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-KAYSERİ 2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'nin istinafa konu edilen 30/04/2024 tarih ve 2022/939 E. - 2024/413 sayılı nihai kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşılmakla davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,
2-Alınması gerekli olan 51.204,85 TL nispi istinaf karar ve ilam harcından istinaf eden davalı tarafından peşin yatırılmış 12.802,00 TL harcın mahsubu ile bakiye 38.402,85 TL istinaf karar ve ilam harcının istinaf eden davalıdan alınarak Hazineye Gelir kaydına,
3-İstinaf başvurusunda bulunan davalı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin ve istinaf kanun yoluna başvurma harcının kendi üzerinde bırakılmasına,
4-İstinaf incelemesi sırasında duruşma açılmadığından karşı taraf yararına vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,
5-Kararın tebliğ işlemlerinin Dairemiz tarafından yapılmasına,
Dair, dosya üzerinden yapılan inceleme ile HMK 361/1 uyarınca kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde Yargıtay'a temyiz yolu açık olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 13/06/2024