Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2017-1-41 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 17-30/485-209
Karar Tarihi : 27.09.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Hakan EREK, Abdullah ATEŞ, Bilge YILMAZ, Ahmet YALÇIN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Kayseri Valiliği Ticaret İl Müdürlüğü
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Kayseri il merkezinde faaliyet gösteren otogaz LPG bayileri
- Kayseri Tüm Akaryakıt Bayileri Mesleki Yardım Derneği
Gülek Mah. İnönü Blv. Yılmaz İş Merkezi No:46/3 Aydınlıkevler
Melikgazi/Kayseri
(1) E. DOSYA KONUSU: Kayseri il merkezinde faaliyet gösteren otogaz bayilerinin
aralarında anlaşarak otogaz satış fiyatlarını ortaklaşa belirledikleri iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvurularda1 özetle; Kayseri il merkezinde faaliyet gösteren
otogaz LPG bayilerinin bir dernek çatısı altında anlaşmak suretiyle fiyatları ortaklaşa
belirledikleri iddia edilerek söz konusu teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) kapsamında gereğinin yapılması talep
edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.07.2017 tarihlerinde giren başvurular
üzerine hazırlanan 27.07.2017 tarih ve 2017-1-41/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu,
Kurulumuzun 09.08.2017 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 17-26/416-M sayıyla
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Konuya ilişkin karar uyarınca düzenlenen
15.09.2017 tarih ve 2017-1-41/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara
bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Sektöre İlişkin Bilgiler
(5) Türkiye’de sıvılaştırılmış petrol gaz (LPG) faaliyetleri ve bu faaliyetlere ilişkin gerçek ve
tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri 5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları Piyasası
Kanunu (LPG Piyasası Kanunu) çerçevesinde düzenlenmektedir. LPG Piyasası
Kanunu’nun 3. maddesine göre, “LPG’nin dağıtımı, taşınması ve otogaz bayilik
faaliyetlerinin yapılması (tüplü LPG bayiliği hariç), depolanması, LPG tüpünün imalâtı,
dolumu, muayenesi, tamiri ve bakımı ile bu amaçla tesis kurulması ve işletilmesi için
lisans alınması zorunludur.”
1 Söz konusu başvurular 12.07.2017 tarihinde Kayseri Valiliği Ticaret İl Müdürlüğüne yapılmış olan
tüketici başvurularından oluşmaktadır. Bunların yanı sıra, 09.06.2017- 15.08.2017 tarihleri arasında
Kurumumuza benzer iddiaları içeren çok sayıda tüketici başvurusu intikal etmiş olmakla birlikte, bahse
konu başvurular genellikle 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu kapsamında yapılan ve şekil şartlarını
taşımayan ve ihbar olarak değerlendirilen bildirimlerden oluşmaktadır.
17-30/485-209
2/4
(6) LPG piyasasında fiyat oluşumu ise LPG Piyasası Kanunu’nun 10. maddesinde
düzenlenmektedir. Buna göre LPG alım satımında fiyatlar, erişilebilir dünya serbest
piyasa koşullarına göre oluşmakta; rafineriler ve dağıtıcılar, lisansları kapsamında
yaptıkları piyasa faaliyetlerine ilişkin fiyatları, erişilebilir dünya serbest piyasalarındaki
fiyat oluşumunu dikkate alarak tavan fiyatlar olarak Enerji Piyasası Düzenleme
Kurumuna (EPDK) bildirmektedirler.
(7) Bu yasal düzenlemeler çerçevesinde, EPDK 2016 yılı LPG Sektör Raporu verilerine
göre Türkiye’de otogaz pazarında 78 dağıtım şirketi, faaliyet göstermekte olup dağıtıcı
lisansı sahiplerince 2016 yılında 820.412 ton tüplü, 141.010 ton dökme, 3.141.392 ton
otogaz olmak üzere toplam 4.103.354 ton LPG satışı yapılmıştır.
(8) Diğer taraftan dosyadaki bilgilere göre, mevcut durumda Kayseri il merkezinde 103 adet
otogaz bayisi bulunduğu anlaşılmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
(9) Kayseri’de faaliyet gösteren otogaz bayilerinin aralarında anlaşarak otogaz satış
fiyatlarını belirledikleri yönündeki iddialar çerçevesinde, ilgili ürün pazarının “otogazın
perakende satışı” pazarı; ilgili coğrafi pazarın ise “Kayseri il merkezi” olarak belirlenmesi
mümkün olmakla beraber, İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’un 20. paragrafı
da dikkate alınmak suretiyle, dosya konusu iddialar bakımından bu aşamada ilgili ürün
ve coğrafi pazar tanımlanmasına gerek görülmemiştir.
I.3. Değerlendirme
(10) Başvurularda özetle, Kayseri il merkezinde faaliyet gösteren otogaz bayilerinin, otogaz
fiyatlarını belirlemek hususunda anlaşma içerisinde oldukları iddia edilmektedir. Bu
bakımdan başvurular, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde
sayılan hallere uyabilecek türden uygulamalara ilişkin iddialar içermektedir.
(11) Söz konusu iddiaların gerçeği yansıtıp yansıtmadığının tespiti amacıyla konuyu
inceleyen raportörlerce Kayseri il merkezinde bulunan 33 farklı otogaz bayisi ile Kayseri
Tüm Akaryakıt Bayileri Yardımlaşma Derneğinde (DERNEK) yerinde incelemeler
yapılmıştır. Söz konusu incelemelerde Kayseri’de faaliyet gösteren otogaz bayileri
arasında fiyat artışına yönelik irade uyuşmasına işaret eden herhangi bir belge veya
bulguya rastlanmamakla birlikte (…..)’nin yetkilisi olan (…..)’in; DERNEK’in “Önde gelen
firmaların bayileri belli bir fiyat aralığından satacak, diğer firmaların bayileri yine ayrı bir
belli fiyat aralığından satacak” şeklinde bir öneriyle geldiğine ilişkin açıklamalarda
bulunduğu görülmüştür.
(12) Yerinde incelemelere ek olarak, incelenen teşebbüslerden çeşitli bilgi ve belgeler talep
edilmiş ve konuya ilişkin gönderilen cevabi yazılarda yer alan, otogaz istasyonlarının
son bir yıldaki alış fiyatı, alış miktarı, tavsiye satış, gerçekleşen satış, ve satış miktarı
(litre bazında) hareketleri incelenmiştir. Bu incelemelerde 2017 Mayıs dönemine kadar
söz konusu istasyonların uyguladıkları fiyatların birbirlerinden oldukça farklı seviyelerde
gerçekleştiği, ancak 2017 Mayıs ayının sonundan itibaren fiyatların daha dar bir marjda
birbirinden farklılaştığı görülmektedir.
(13) Otogaz bayileri tarafından uygulanan fiyatların birbiri ile benzeşmesi ilk bakışta
oyuncular arasındaki bir irade uyuşması gibi gözükse de, piyasa koşullarında bahsi
geçen fiyat benzeşmesini açıklayabilecek birçok davranışsal veya yapısal olgu
bulunmaktadır.
17-30/485-209
3/4
(14) Otogazın satış fiyatını etkileyen temel faktör, istasyonun otogazı alış fiyatı olarak
karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda alış fiyatındaki artışa bağlı olarak yaşanan maliyet
artışları oyuncuların benzer zamanlarda benzer şekilde fiyat artışına gitmelerine neden
olabilecektir. Nitekim teşebbüslerden gelen bilgilerde yer alan veriler incelendiğinde, alış
fiyatlarında meydana gelen artış ve azalışlar genel olarak satış fiyatlarını da benzer
şekilde etkilemektedir. Ancak 2017 Mayıs ayının sonunda yaşanan maliyet artışı, aynı
dönemde satış fiyatlarında gerçekleşen artışa göre daha sınırlıdır. Söz konusu durum
son bir yıllık tavsiye edilen satış, satış ve alış fiyat ortalamalarının kıyaslanmasıyla daha
rahat görülebilecektir:
Grafik: 01.08.2016-15.08.2017 Tarihleri Arasında Ortalama Tavsiye Edilen Satış, Satış ve Alış Fiyatları
(15) Yukarıdaki Grafik’ten satış ve alış fiyatları arasında oldukça güçlü bir paralellik ilişkisi
bulunduğu, ancak 2017 Mayıs döneminde aradaki paralelliğin zayıfladığı, 2017 Temmuz
döneminde tekrar ilişkinin eski seyrine döndüğü görülmektedir. Bu kapsamda 2017
Mayıs ayında otogaz satış fiyatlarında görülen artışın, alış fiyatlarında meydana gelen
artış ile tam olarak açıklanamayacağı değerlendirilmektedir.
(16) Teşebbüslerin fiyatlama davranışlarını etkileyecek ve bu bağlamda 2017 Mayıs ayının
son dönemindeki fiyat artışlarını açıklayabilecek bir diğer etmen de, piyasada yer alan
büyük oyuncu veya oyuncuların fiyat davranışlarının, diğer oyuncular tarafından takip
edilmesidir. Otogaz gibi satış fiyatlarının oldukça şeffaf olduğu bir piyasada bu tip
durumun gözlenmesi de muhtemeldir. Nitekim incelenen teşebbüsler arasında yer alan
Miraboğlu Petrol Otomotiv İnşaat San. Tic. Ltd. Şti. (%(…..))2, Külahçı Otogaz Petrol ve
Petrol Ürünleri Taşımacılık Kuyumculuk İnş. San. Tic. Ltd. Şti. (%(…..)), Aytemiz
Petrolcülük Tic. Ltd. Şti./Talas Şubesi (%(…..)) ve Aytemiz Petrolcülük Tic. Ltd.
Şti./Kocasinan Şubesi (%(…..)) gibi büyük oyuncuların 24-25 Mayıs tarihlerinde fiyat
artışına gittikleri, takip eden günlerde de diğer oyuncuların benzer fiyat artışlarında
bulunduğu görülmektedir. Bu bağlamda fiyat artışı yapan otogaz istasyonlarının fiyat
artışlarını aralarında bulunan bir irade uyuşmasından ziyade piyasada yer alan büyük
oyuncuların fiyat artışlarını takip çerçevesinde artırdıkları kabul edilmektedir.
2 Parantez içindeki oranlar incelenen teşebbüslerin satış miktarları esas alınarak hesaplanmıştır.
İncelenen istasyonların merkezi yerlerde olduğu göz önünde bulundurulduğunda ortaya çıkan oranların
gerçeği yansıttığı değerlendirilmektedir.
17-30/485-209
4/4
(17) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükmü uyarınca, rekabet ihlali ancak rekabeti
kısıtlayıcı teşebbüsler arası bir anlaşmanın, uyumlu eylemin veya teşebbüs birliği
kararlarının varlığının ispatlanması neticesinde tespit edilebilir. Bu çerçevede Kayseri’de
faaliyet gösteren 33 otogaz bayisinde ve DERNEK’te yapılan yerinde incelemeler ve
yukarıda yer verilen bilgiler doğrultusunda, fiyatların birlikte belirlendiği yönünde bir
anlaşma ve/veya uyumlu eylemin varlığına işaret eden herhangi bir bilgi ya da belgeye
ulaşılmadığı gibi söz konusu teşebbüsler arasında, rekabeti sınırlayıcı koordinasyonu
gösterir herhangi bir iletişime veya bilgi paylaşımına da rastlanmamıştır. Dolayısıyla,
başvuru konusu iddialara yönelik olarak Kayseri ili merkezinde faaliyet gösteren otogaz
bayileri hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
(18) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy