Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-2-253 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-16/178-67
Karar Tarihi : 11.2.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler :Doç. Dr. Mustafa ATEŞ (İkinci Başkan), Mehmet Akif ERSİN
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Alper Fevzi KARA, Esma GÜNDOĞDU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Nisan Kırtasiye ve Ofis Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti.
Atatürk Cad. No:28 Menemen/ İzmir
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Zambak Yayınları A.Ş.
Bulgurlu Mah. Libadiye Cad. Haminne Çeşmesi Sok. Baran İş 20
Merkezi No:20 81180 Üsküdar/İstanbul
- Coşku Yayınları A.Ş.
Bulgurlu Mah. Haminne Çeşme Sok. Baran İş Merkezi No: 13
Üsküdar/İstanbul
- Koza Yayın Dağıtım A.Ş.
Cevat Dündar Cad. No: 139 Ostim 06370 Yenimahalle/Ankara
- Top Yayıncılık Pazarlama San. ve Tic. Ltd. Şti.
Dr. Faik Muhittin Adam Cad. No: 38/Z 3. Beyler Konak/İzmir
- Okyanus Bas. Yay. San. Tic. Ltd. Şti.
Zuhurat Baba Mah. İncirli Cad. Santral Çıkmazı No:27 30
Bakırköy/İstanbul
- Altın Bilgi Yayınları
Atatürk Sanayi Bölgesi İstasyon Mah. Dr. Mithat Mart Cad. No:9
Hadımköy/İstanbul
- Birleşik Basım Pazarlama San. ve Tic. Ltd. Şti
Yeşilce Mah. Aytekin Sok. No:46 Kağıthane/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Kırtasiye işleten bir teşebbüsün mağazasında satmak
üzere ana dağıtıcılardan yayın alma talebinin, ana dağıtıcılar ve söz konusu
yayınları çıkaran yayınevleri tarafından geri çevrildiği iddiası.
10-16/178-67
2
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Nisan Kırtasiye ve Ofis Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti. adına 40
Serkan ÇAM tarafından gönderilen şikayet dilekçesinde özetle;
‾ İzmir Menemen’de kırtasiye mağazası işletmekte olduğu,
‾ Mağazasında Zambak Yayınları A.Ş. (Zambak Yayınları) ve Coşku Yayınları
A.Ş. (Coşku Yayınları), Koza Yayın Dağıtım A.Ş. (Koza Yayın), Top Yayıncılık
Pazarlama San. ve Tic. Ltd. Şti. (Top Yayıncılık), Okyanus Bas. Yay. San. Tic. Ltd.
Şti. (Okyanus Basım), Altın Bilgi Yayınları (Altın Bilgi), Birleşik Basım Pazarlama
San. ve Tic. Ltd. Şti. (Birleşik Basım) adlı yayınevlerinin ürünlerinin satışını yapmak
için, ürün sahibi yayınevlerine müracaatta bulunduğu,
‾ Ancak söz konusu yayınevleri tarafından sadece kendi bayilerinin ürünlerini
satma hakkı bulunduğu ifade edilerek taleplerinin geri çevrildiği ve İzmir’deki ana 50
dağıtıcıdan ürün almasına izin verilmediği ve bu durumun rekabete aykırı olduğu
ifade edilerek, konunun 4054 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesi talep
edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.10.2009 tarih ve 7521 sayı ile giren
şikayet üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 4.12.2009 tarih ve 2009-2-
253/İİ-09-EG sayılı İlk İnceleme Raporu, 7.12.2009 tarih ve REK.0.06.00.00-110/498
sayılı Başkanlık Önergesi ile Rekabet Kurulu’nun 16.12.2009 tarih ve 09-59 sayılı
toplantısında görüşülmüş ve dosya konusu iddialara yönelik olarak önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 2.2.2010 tarih
ve 2009-2-253/ÖA-10-AFK sayılı Önaraştırma Raporu 3.2.2010 tarih, 60
REK.0.06.00.00-110/49 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-16 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak Zambak Yayınları A.Ş., Coşku Yayınları A.Ş.,
Koza Yayın Dağıtım A.Ş., Top Yayıncılık Pazarlama San. ve Tic. Ltd. Şti., Okyanus
Bas. Yay. San. Tic. Ltd. Şti., Altın Bilgi Yayınları ve Birleşik Basım ve Pazarlama
San. ve Tic. Ltd. Şti. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade
edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 70
I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Raportörlerce görüşülen yayınevi sahipleri ve oda yetkilileri tarafından, bayi
olmasalar da ödemelerini düzgün yaptığı müddetçe kırtasiyelere mal verildiği
belirtilirken, şikayet sahibi Serkan ÇAM tarafından tali bayilerden ve ana
dağıtıcılardan mal alınamadığı ifade edilmektedir. Bu bağlamda, şikayetin, genel
olarak rekabet hukukunda mal vermeyi reddetme/sözleşme yapmayı reddetme
kapsamında incelenmesi gerekmektedir.
Bilindiği üzere, devletin okullarda ders kitaplarını ücretsiz dağıtma politikası ve büyük
marketlerin de kırtasiye ürünleri satar hale gelmeleri gibi dış kaynaklı değişimler
geleneksel kırtasiyecilerin faaliyetlerini yürütmelerinde zorluklara neden olmuştur. 80
Devletin ders kitaplarını öğrencilere dağıtmasıyla, mevcut durumda, kırtasiyeciler
arasındaki rekabet, yardımcı ders kitaplarına kaymıştır.
Öğretmenlerin, devletin dağıttığı kitapları eksik ya da yetersiz görmeleri ya da diğer
kitaplarda bazı konuların anlatılış şeklini beğenmeleri dolayısıyla, o kitapları yardımcı
10-16/178-67
3
kitap olarak sınıflarında takip edebilmektedir. Bu durumda öğrenciler de öğretmenin
sistematiğinden geri kalmamak, ya da öğretmenle ters düşmemek gibi sebeplerle o
kitabı dışarıdan satın almak durumunda kalabilmektedirler.
Bu durumda, öğretmenin tavsiye ettiği her kitap o sınıftaki öğrenciler açısından, ilgili
pazarın dar bir şekilde tanımlanmasına yol açarak söz konusu yayının bir tekel
evsafı, bir hakim durum kazandığı yorumuna yol açabilmektedir. Ancak her bayi 90
kitabın öğretmenler nezdinde tanıtımını yaparak, kitabın öğretmence
benimsenmesine sebep olduğu, böylece söz konusu yayın için olmayan bir pazarın
bu tanıtım faaliyeti marifetiyle bizzat o yayının bayisi tarafından yaratıldığı
görülmektedir. Bu durumda yayınevleri açısından bayilik sisteminin ürünlerinin son
kullanıcıya ulaşmasında kritik ve olmazsa olmaz bir işlev üstlendiği görülmektedir.
Nitekim yayınevlerinin bayisi konumunda olan rakiplerinin çoğu zaman
mağazalarında beklemek yerine öğretmenler nezdinde ürünlerin tanıtım çalışmasını
yaptıkları şikayet sahibi tarafından da ifade edilmektedir.
Bir yayının tanıtımını üstlenen ve yaptığı bu tanıtım çalışmalarıyla yayının bilinilirliğini
sağlayan, pazarda ona yer açan, bir başka deyişle olmayan bir pazarı yoktan var 100
eden bayiye bu çabası karşılığında münhasır bir alanda imtiyaz verilmesinin rekabet
hukuku ilkeleri ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ’nin
ruhu ile uyumlu olduğu görülmektedir.
Ayrıca, bizzat sahada belirli bir yayının tanıtımı, yayılması ve ön plana çıkması için
mücadele eden risk alan, kaynak ve zaman ayıran bayilerin başarılı olmaları halinde
bundan ek fayda sağlamaları da ticari işleyişin gereğidir. Aksi bir durumda,
yayınevlerinin bayileri dışındaki mağazalara da yayınlarını vermesi, “bedavacılık”
(free rider) problemini davet edecektir.
Şikayet sahibinin şikayetinin temelinde yayınevlerinin dağıtım sisteminde tercih
ettikleri bayilik sisteminin yarattığı etkiler yatmaktadır. Bu bağlamda şikayet sahibinin 110
önünde marka içi rekabet yerine markalar arası rekabete yönelmek ve başka
yayınevlerinin bayiliklerini alarak, onların yayınlarının piyasada yayılması ve
tutunması için çaba göstermek seçeneği de mevcuttur. Ne var ki, yukarıda aktarılan
ifadesinde de görüldüğü üzere, şikayet sahibi tarafından, bugüne kadar, bir takım
koşullar gerektirmesinden dolayı, bayilik ilişkisi içine girmekten kaçınılmıştır. Bu
çerçevede Güven-der, Final, Esen, Birey, Çözüm gibi bayilik sistemiyle çalışmayan
yayınevlerinin de varlığı karşısında şikayet sahibinin bu yayınevleri ile bayilik ilişkisi
içine girmeden çalışması da mümkündür.
Yapılan incelemeler ışığında, yayınevlerinin çoğunun ödemelerini zamanında yapan
ve bu anlamda kötü referansı bulunmayan her kırtasiyeye ürünlerini sattıkları, iskonto 120
ve vade gibi konularda tali bayilik almış kırtasiyelerle tali bayi olmayanlar arasında
fark gözetilmesinin de yaygın ve olağan bir uygulama olduğu görülmektedir.
Diğer taraftan, mal vermeyi reddetmenin rekabet hukuku bakımından ihlal teşkil
edebilmesi için şikayet konusu iddialar bakımından iki durumdan birinin varlığı
gerekmektedir. Bu durumlardan ilki, birden fazla yayınevinin bir araya gelerek belirli
bir kırtasiyeye ürün vermemek üzere anlaşmalarıdır. Diğeri ise, hakim durumda olan
bir yayınevinin bulunması ve o yayınevinin çıkardığı ürünlerin kendisine mal
verilmediği iddia edilen kırtasiyenin yaşayabilmesi için vazgeçilmez ürünler olması
durumudur.
Yapılan önaraştırma kapsamında elde edilen bilgiler çerçevesinde ise, şikayet edilen 130
yayınevlerinin toplu halde şikayet sahibi kırtasiyeye mal verilmemesi yönünde
10-16/178-67
4
anlaştıklarına dair bir iddiada bulunulmadığı gibi, bu yönde bir bulguya da
rastlanmamıştır. Aynı şekilde şikayet edilen yayınevlerinden hiçbirinin ilgili pazarda
hakim durumda olduğuna dair bir tespite imkan verecek veriye de ulaşılamamıştır.
Öte yandan, hakkında önaraştırma yapılan yayınevlerinden biri veya birkaçı hakim
durumda olsa bile, müştekinin temin edemediğini ifade ettiği yayınlardan elde
edilecek cironun kırtasiyenin cirosu içindeki payının ne kadar olduğuna/olabileceğine
yönelik sorulara şikayet sahibi tarafından net bir rakam verilememekte, raportörlerin
sayısal/yüzdesel rakamlar istemesine rağmen “satışlarım oldukça etkilendi” şeklinde
muğlak cevaplar verilmektedir. Bu durumda, şikayet edilen yayınevlerinin ürünlerinin 140
satışının şikayet sahibinin faaliyetinin esaslı bir kısmını oluşturmadığı, dolayısıyla söz
konusu yayınların şikayet sahibi kırtasiyenin faaliyetlerini sürdürmesi için
vazgeçilmez bir özellik taşımadığı görülmektedir.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, hakkında önaraştırma yürütülen
yayınevleri hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
J.SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 150
Full & Egal Universal Law Academy