Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-1- 141 (Devralma)
Karar Sayısı : 08-69/1119-436
Karar Tarihi : 4.12.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR , M. Sıraç ASLAN Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Salim AYDEMİR, Metin PEKTAŞ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Aygaz A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. Kemal EROL
Süleyman Seba (Spor Cad.) Spor Apt. No: 62/4 20
Valideçeşme Beşiktaş - İstanbul
D. TARAFLAR : - Aygaz A.Ş.
Büyükdere Cad. No: 145/1 Aygaz Han. Zincirlikuyu
34394 Şişli - İstanbul
- Statoil Hydro ASA
(Türkiye İrtibat Bürosu)
Büyükdere Cad. No: 195 Büyükdere Plaza
34330 Levent - İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: Koç Statoil Gaz Toptan Satış A.Ş. ve Koç Statoil Gaz İletim
A.Ş.’de bulunan Statoil Hydro ASA’ya ait %50 oranındaki hisselerin Aygaz A.Ş.
tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.11.2008 tarih 7407 ve 7408 sayı ile
intikal eden başvurular üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenen 28.11.2008
tarih, 2008-1-141/Öİ-08-SA sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 1.12.2008 tarih,
REK.0.05.00.00-120/214 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-69 sayılı Kurul toplantısında 40
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Statoilhydro ASA’nın, Koç Statoil Gaz
İletim A.Ş. ve Koç Statoil Gaz Toptan Satış A.Ş. nezdindeki hisselerinin Aygaz A.Ş.
tarafından devralınması işleminin, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesine dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulu’nun iznine tabi olduğu, söz
konusu devralma işlemi sonucunda ilgili pazarda hakim durumun yaratılması veya
mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin önemli ölçüde
azalmasının söz konusu olmayacağından anılan devir işlemine izin verilmesi gerektiği
ifade edilmektedir. 50
08-69/1119-436
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Aygaz A.Ş. (Aygaz)
Koç Grubu şirketlerinden olan ve 1961 yılında kurulmuş olan Aygaz, LPG (Likit Petrol
Gazı)’nın temini ve stoklanması, tüp, valf, regülatör, LPG tankları, soba ve palmiye
ısıtıcıların üretimi ile tüm bunların yurtiçi ve yurtdışında pazarlanması faaliyetleri ile
iştigal etmektedir. Yönetim Kurulu Rahmi M. Koç, Ömer M. Koç, Temel K. Atay, Dr.
Bülent Bulgurlu, Shelby R. Du Pasquier, Erol Memioğlu, Ali Tarık Uzun, Cüneyt Ağca,
Irene Rummelhoff, Bjorn Ragnar Jacobsen ve Sverre Olden Mala’dan oluşan Aygaz’ın 60
hissedarlık yapısına aşağıda yer verilmektedir:
Tablo 1 – Aygaz’ın Hissedarlık Yapısı
UNVANI HİSSE ORANI (%)
Koç Holding A.Ş. (….)
Liquid Petrolium Dev.CO (….)
Halka Açık Kısım (….)
Temel Ticaret Yatırım A.Ş. (….)
Semahat Sevim Arsel (….)
Rahmi M. Koç (….)
Suna Kıraç (….)
Mustafa Vehbi Koç (….)
Mehmet Ömer Koç (….)
Yıldırım Ali Koç (….)
İpek Kıraç (….)
TOPLAM 100,00
Koç Holding bünyesinde yer alan ve yine LPG sektöründe faaliyet gösteren bir diğer
şirket Mogaz Petrol Gazları A.Ş. (Mogaz) ’dir. Mogaz ortaklık yapısı aşağıda yer
almaktadır:
Tablo 2 - Mogaz Petrol Gazları A.Ş. Hissedarlık Yapısı
UNVANI HİSSE ORANI (%)
Aygaz A.Ş. (….)
Hilal A.Ş. (….)
Diğer (….)
TOPLAM 100,00
70
H.1.2. Statoil Hydro ASA (Statoil)
Statoil, Norveç Kanunlarına göre kurulmuş çok ortaklı bir uluslar arası şirkettir. Şirketin,
dosya konusu işlemle hisse devri öngörülen Koç Statoil Gaz Toptan Satış A.Ş. ve Koç
Statoil Gaz İletim A.Ş. dışında herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır.
Koç Statoil Gaz Toptan Satış A.Ş. ve Koç Statoil Gaz İletim A.Ş.
2004 yılında kurulan bu iki şirketten Koç Statoil Gaz Toptan Satış A.Ş., LNG
(Sıvılaştırılmış Doğalgaz) ve CNG (Sıkılaştırılmış Doğalgaz) ürünlerinin toptan satışı, 80
dağıtımı ve pazarlaması; Koç Statoil Gaz İletim A.Ş. ise yine aynı ürünlere yönelik
olarak iletim, dolum, taşıma ve teslim faaliyetleriyle iştigal etmektedir. Bildirim
formunda, bu şekilde iki ayrı şirket kurulmasının, 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası
Kanunu gereği her bir piyasa faaliyeti için ayrı bir şirket kurulması zorunluluğundan
kaynaklandığı ifade edilmektedir. Her iki şirketin yönetim kurulu Ömer M. Koç, Erol
Memioğlu, Cüneyt Ağca, Irene Rummelhoff, Bjorn Ragnar Jacobsen, Sverre Olden
08-69/1119-436
3
Mala’dan müteşekkildir. Statoil ve Aygaz’ın ortak kontrolünde bulunan şirketlerin
hissedarlık yapısı sırasıyla aşağıda yer almaktadır:
Tablo 3 - Koç Statoil Gaz Toptan Satış A.Ş.Hissedarlık Yapısı 90
UNVANI HİSSE ORANI (%)
Statoil ASA (….)
Mogaz Petrol Gazları A.Ş. (….)
Akpa Day. Tük. LPG ve Ak. Ürün. Paz. A.Ş. (….)
Demirexport A.Ş. (….)
Mehmet Ömer Koç (….)
TOPLAM 100,00
Tablo 4 - Koç Statoil Gaz İletim A.Ş.Hissedarlık Yapısı
UNVANI HİSSE ORANI (%)
Statoil ASA (….)
Mogaz Petrol Gazları A.Ş. (….)
Akpa Day. Tük. LPG ve Ak. Ürün. Paz. A.Ş. (….)
Demirexport A.Ş. (….)
Mehmet Ömer Koç (….)
TOPLAM 100,00
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı değerlendirmesi bakımından, Türkiye’de faaliyeti bulunan Aygaz, Koç
Statoil Gaz Toptan Satış A.Ş. ve Koç Statoil Gaz İletim A.Ş.’nin faaliyet gösterdiği
alanlar olan LPG, LNG ve CNG’nin dikkate alınması gerekmektedir.
100
LPG, petrol ve doğal gazdan elde edilerek basınç altında sıvılaştırılan propan ve bütan
ve bunların türevlerinden oluşan hidrokarbonlar veya bunların karışımıdır. Sıvı halinde
taşınan, depolanan ve ölçülen LPG, basınç kaldırıldığında çevreden ısı alarak yeniden
buharlaşır ve gaz olarak kullanılır.
Ham petrolün rafinelerde arıtılması veya ham petrol ve doğalgaz sahalarında olmak
üzere iki kaynaktan elde edilen LPG, üç şekilde nihai tüketime sunulmaktadır;
- Tüplü LPG: Dolum tesislerinde tüplere doldurularak mutfak, sanayi ve ticarî
tüpler (2 kg., 12 kg, 24 kg, 45 kg) vasıtasıyla piyasaya arz edilen LPG’dir.
- Dökme LPG: Endüstri veya toplu konut gibi büyük miktarda LPG tüketen 110
müşterilere toptan satılan LPG’dir. Bu müşterilerin büyük montanlı depolarına
dağıtım şirketlerinin nakliye araçlarıyla ikmal yapılmaktadır.
- Otogaz: Motorlu araçlarda benzine alternatif yakıt olarak kullanılan, akaryakıt
veya otogaz istasyonlarında satışa sunulan LPG’dir.
Diğer yandan LNG, doğalgazdan elde edilen kokusuz, renksiz ve zehirli olmayan sıvı
fazda bir yakıttır. Doğalgazın atmosferik basınçta yaklaşık olarak -162ºC soğutulması
ile elde edilen LNG, sıvı fazda taşınmakta ve depolanmakta, ancak gaz fazında
tüketime sunulmaktadır. Doğalgazın soğutularak sıvılaştırılması aşamasında,
doğalgazın içeriğinde bulunan hidrokarbonlardan arındırılması, LNG’nin doğalgaza
kıyasla daha temiz ve daha yüksek enerji değerine sahip olmasını sağlamaktadır. 120
Yine bir doğalgaz ürünü olan CNG ise, doğalgazın ulusal iletim şebekesi veya şehir içi
dağıtım şebekesinden satın alınıp, yaklaşık 200-250 bar basınç altında sıkıştırılması ile
08-69/1119-436
4
elde edilen ve yine LNG gibi kokusuz, renksiz ve zehirli olmayan bir yakıttır. Ancak
LNG’den farklı olarak CNG, yüksek basınç altında gaz fazında taşınmakta ve
depolanmaktadır. CNG, basıncı düşürülerek yine gaz fazında tüketime sunulmaktadır.
LPG faaliyeti, 5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları Piyasası Kanunu’nda
düzenlenmekte iken LNG ve CNG faaliyetleri 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası
Kanunu’nda düzenlenmektedir. Her bir ürün farklı birer piyasa faaliyeti niteliğinde olup 130
ayrı ayrı lisansa tabidir. LPG ve LNG’nin çevreye saygılı ürünler olması ve bu ürünlere
yönelik vergi avantajı nedeniyle LPG’nin aleyhine bu ürünlere olan talebin arttığı
görülmektedir. Buna dayanarak LPG, LNG ve CNG arasında belli ölçüde ikameden
söz etmek mümkünse de; LNG ve CNG faaliyetleri için gerekli ilk yatırım maliyetinin
yüksek oluşundan kaynaklanan düşük talep esnekliği, bu ürünlerin arz koşullarının
birbirinden farklı oluşu ve her bir ürünün farklı mevzuatta farklı hukuki rejimlere tabi
tutuluyor olması nedeniyle, bu ürünlerin aynı pazarda yer alan rakip birer ürün
olduğunu söylemek güçtür.
Bu çerçevede, devre konu şirketlerin CNG ve LNG’nin iletimi ve toptan satışı alanında 140
faaliyet gösterdiği dikkate alınarak ve bu işlem bakımından daha ayrıntılı bir pazar
tanımı yapılmasına gerek olmadığından hareketle, dosya konusu işlem özelinde ilgili
ürün pazarları, “LNG ve CNG’nin iletimi ve toptan satışı pazarları” olarak tespit
edilmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürün pazarlarına yönelik ülke içindeki rekabet şartlarının bölgesel olarak
farklılaşmasına neden olacak bir unsurun bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak belirlenmiştir. 150
H.3. Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Niteliği Bakımından Yapılan Değerlendirme
Bildirim konusu işlem, LNG ve CNG ürünlerinin toptan satışı, dağıtımı ve pazarlaması
ve bu ürünlerin iletim, dolum, taşıma ve teslim faaliyetleriyle iştigal etmekte olan ve
aynı ekonomik bütünlük içine yer alan Koç Statoil Gaz Toptan Satış A.Ş. ve Koç Statoil
Gaz İletim A.Ş.’nin devrine ilişkindir. Söz konusu işlem ile ilgili olarak Statoil ile Aygaz
arasında imzalanan “Hisse Alım Sözleşmesi”na göre Statoil, Koç Statoil Gaz Toptan
Satış A.Ş. ve Koç Statoil Gaz İletim A.Ş.’deki %(….)’lik paya tekabül eden hisselerini 160
Aygaz’a satarak devretmektedir.
Söz konusu işlem, mevcut durumda Aygaz ve Statoil’in ortak kontrolünde bulunan Koç
Statoil Gaz Toptan Satış A.Ş. ve Koç Statoil Gaz İletim A.Ş.’nin kontrolünün tamamıyla
Aygaz’a ve dolayısıyla Koç Grubuna geçişiyle sonlanacak olup bahse konu şirketlerin
kontrolünde kalıcı bir değişikliğe yol açacaktır. Dolayısıyla söz konusu işlemin 1997/1
sayılı Tebliğin 2. maddesi kapsamında bir devralma işlemi olduğu anlaşılmaktadır.
H.3.2. Eşikler Açısından Yapılan Değerlendirme
170
1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde; “birleşme veya
devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin
tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının,
piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının
08-69/1119-436
5
yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları
zorunludur.” denilmektedir.
Dosya kapsamından, gerek Statoil’in gerekse Aygaz ve Koç Holding’in, CNG ve LNG
pazarlarına ilişkin olarak devre konu şirketler dışında başkaca faaliyetleri
bulunmamaktadır. Dolayısıyla tarafların ilgili ürün pazarlarındaki ciro ve pazar payları, 180
devre konu şirketlerin ciro ve pazar payı ile sınırlı olup, dosya kapsamına göre bu
değerler aşağıdaki gibidir:
Tablo 5: Teşebbüslerin İlgili Pazardaki Ciro ve Pazar Payları
İlgili Pazar (Teşebbüs) 2007 Cirosu (YTL) Pazar Payı (%)
Toptan Satış (Koç Statoil Gaz Toptan Satış A.Ş.) (………….) (….)
İletim (Koç Statoil Gaz İletim A.Ş. (………….) (….)
Tarafların ilgili ürün pazarlarındaki ciro ve pazar payları incelendiğinde, pazar payı
bakımından bir paralellik olduğu görülmekte ve tarafların sahip oldukları % (…)’lik
pazar payının eşiklerin altında olduğu anlaşılmaktadır. Ancak teşebbüslerin ilgili
pazarlardaki toplam cirosuna baktığımızda, toptan satış pazarında sahip olunan
cironun, Tebliğ’de belirlenen ciro eşiğinin üstünde olduğu anlaşıldığından, söz konusu 190
işlemin 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi çerçevesinde
izne tabi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
H.3.3. İşlemin 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi
Bildirime konu işlem ile LNG ve CNG toptan satış ve iletimi ile iştigal eden ve Statoil ile
Aygaz’ın ortak kontrolündeki Koç Statoil Gaz Toptan Satış A.Ş. ile Koç Statoil Gaz
İletim A.Ş.’nin kontrol yapısı değişerek, söz konusu şirketler Aygaz’ın ve dolayısıyla
Koç Grubunun tek kontrolüne geçmektedir. Dosya mevcudundan, devir işleminin
taraflarının, devre konu şirketler dışında ilgili pazarlarda başka herhangi bir faaliyetleri 200
bulunmamaktadır. Dolayısıyla, söz konusu devralma işlemi sonrasında herhangi bir
pazarda yoğunlaşma artışı olması söz konusu değildir.
Bütün bu hususlar göz önüne alındığında, Koç Statoil Gaz Toptan Satış A.Ş. ve Koç
Statoil Gaz İletim A.Ş.’nin, Aygaz tarafından devralınması işleminin herhangi bir
pazarda hakim durum yaratmayacağı ya da mevcut bir hakim durumu
güçlendirmeyeceği ve ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu
doğurmayacağı anlaşılmaktadır.
Öte yandan, bildirime konu işlemin temelini teşkil eden Hisse Alım Sözleşmesi’nin 9. 210
maddesinde, rekabet etmeme yükümlülüğü düzenlenmektedir. Buna göre satıcı, iki yıl
boyunca devre konu şirketlerin işleriyle rekabet halindeki işlere doğrudan veya dolaylı
olarak, bağlı şirketleri adına veya müştereken veya ortaklık halinde veya herhangi
başka biri, firma veya şirket için müdür veya acente olarak girmeyeceğini ve işle ilgili
olarak doğrudan veya dolaylı devre konu şirketlerden herhangi bir müşteri
uzaklaştırmayı talep veya teklif etmeme yükümlülüğü altına girmektedir.
Hisse Alım Sözleşmesi’nin 9. maddesi ile getirilen söz konusu yükümlülüğün, devre
konu şirketlerin fiilen yürütmekte oldukları mevcut faaliyetleri ile sınırlı olarak getirildiği,
devir işlemiyle doğrudan ilgili, işlemin yürütülebilmesi için gerekli, süre ve kapsam 220
yönünden makul olduğu değerlendirilmiş ve bu düzenlemeler yan sınırlama olarak
kabul edilmiştir.
08-69/1119-436
6
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı
“Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde
belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun 230
güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmaması nedeniyle bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy