Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-3-184 (Devralma)
Karar Sayısı : 08-54/857-344
Karar Tarihi : 18.9.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet
Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Çağlar Deniz ATA, İmren SEYRANTEPE
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Ana Gıda Otomotiv ve İhtiyaç Maddeleri San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Metin KANMAZ
Bağdat Cad. Ogün Sok. No:1 Daire:23 Caddebostan 20
34728 Kadıköy / İstanbul
D. TARAFLAR : Ana Gıda Otomotiv ve İhtiyaç Maddeleri San. ve Tic. A.Ş.
Atalar Mah. Yaşar Erken Sok. No:8 411740 Körfez / Kocaeli
Unilever San. ve Tic. Türk A.Ş.
Değirmenyolu Cad. Huzur Hoca Sok. No:84 İçerenköy / İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Komili markası ile ilgili aktiflerin Ana Gıda Otomotiv ve
İhtiyaç Maddeleri San. ve Tic. A.Ş. tarafından Unilever San. ve Tic. Türk 30
A.Ş.’den devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.8.2008 tarih, 5686 sayı ile giren ve en
son 5.9.2008 tarih ve 5874 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 11.9.2008 tarih ve 2008-3-
184/Öİ-08-ŞYA sayılı Birleşme/Devralma Raporu, 12.9.2008 tarih ve
REK.0.07.00.00-120/179 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-54 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Ana Gıda Otomotiv ve İhtiyaç
Maddeleri San. ve Tic. A.Ş.’nin, Komili markası ile ilgili aktifleri Unilever San. ve Tic.
Türk A.Ş.’den devralması işleminin, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi
olmakla birlikte, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında bir hâkim durum
yaratan veya mevcut bir hâkim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ülkenin
bütünü yahut bir kısmında ilgili piyasadaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu doğuran nitelikte olmadığı, dolayısıyla bildirim konusu işleme izin
verilmesinin uygun olacağı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
50
08-54/857-344
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Ana Gıda Otomotiv ve İhtiyaç Maddeleri San. ve Tic. A.Ş.(Ana Gıda)
Efes Pilsen, Coca-Cola, Adel-Faber Castell, Isuzu, Kia gibi markaların üretim ve
pazarlamasını yürüten Anadolu Grubu’nun, gıda alanında ilk büyük yatırımı Ana
Gıda’dır. Anadolu Holding Endüstri A.Ş. 2001 yılında Ana Gıda’yı kurarak Sezai 60
Ömer Madra ve Kırlangıç markalarını devralmıştır.
Ana Gıda, Kırlangıç ve Sezai Ömer Madra markaları altında, zeytinyağı, mısıryağı ve
ayçiçeği yağı üretimi gerçekleştirmektedir. Söz konusu markalar altında özel aromalı
(kekikli, biberli, sarımsaklı) zeytinyağı ürünleri, fındık yağı ve Kırlangıç Gourmet
markasıyla üst segment zeytinyağı ürünleri de üretmektedir. Ana Gıda hem yurtiçi
hem yurtdışı pazarlarda faaliyeti göstermektedir.
Ana Gıda’nın faaliyetlerinde ihracat da önemli yer tutmaktadır. Ana Gıda, Avrupa,
Kuzey Afrika ve Yakındoğu yanında, özellikle Uzakdoğu ve ABD pazarlarına 70
Kırlangıç ve Sezai Ömer Madra markalı ürünleri “ambalajlı-markalı” biçimde
sunmaktadır. Bu markalara ilaveten Uzakdoğu pazarına hitaben Selena adlı marka
yaratılmıştır.
Ana Gıda’nın zeytinyağı haricinde zeytinyağından üretilmiş sabun ve kişisel bakım
ürünleri ile diğer bitkisel sıvı yağ pazarlarında da faaliyeti mevcuttur. Ana Gıda’nın
hissedarlık yapısı Tablo 1’de sunulmuştur.
Tablo 1. Ana Gıda’nın Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Hisse Sayısı
Pay Oranı
( Yaklaşık%)
Anadolu Endüstri Holding A.Ş. (………..) (…….)
Anadolu Motor (………..) (…….)
Tarbes (………..) (…….)
ABH (………..) (…….)
Tuncay Özilhan (………..) (…….)
Toplam 40.000.000 100,00
Kaynak: Bildirim Formu 80
H.1.2. Unilever San. ve Tic. Türk A.Ş. (Unilever)
İşlemin devreden tarafında, hızlı tüketim malları işi ile iştigal eden ve Türkiye’de
1953’den itibaren faaliyetini sürdüren Unilever yer almaktadır. Unilever, Hollanda-
İngiliz menşeli Unilever Grubu şirketlerinden biridir. Unilever’in hissedarlık yapısı
Tablo 2’de sunulmuştur.
90
08-54/857-344
3
Tablo 2. Unilever’in Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Hisse Sayısı Pay Oranı ( Yaklaşık %)
Unilever NV (………..) (…….)
Rizofoor BV (………..) (…….)
Marga BV (………..) (…….)
Mavibel BV (………..) (…….)
Dosan A.Ş. (………..) (…….)
Diğer1 (………..) (…….)
Toplam 10.846.871.583 100,00
Kaynak: Bildirim Formu
Tablodan da görüldüğü üzere Unilever bütünüyle Rizofoor BV tarafından kontrol
edilmektedir.
Unilever, gıda, ev/kişisel bakım ve temizlik kategorilerinde yer alan ürünlerin üretimi,
dağıtımı ve pazarlaması ile iştigal etmektedir. Anılan şirket söz konusu ürün 100
kategorilerinde Lipton markası altında çay; Algida ve Ben&Jerry’s markaları altında
dondurma; Rama, Becel ve Sana markaları altında margarin; Calve ve Knorr
markaları altında sos, çeşni ve hazır çorba gibi mutfak ürünleri; Clear, Elidor ve Dove
markaları altında şampuan ve sabun; Cif, Domestos, Omo, Rinso, Yumoş markaları
altında deterjan ve diğer ev temizlik ürünleri; Axe ve Rexona markaları altında ise
parfüm ve deodorant ile faaliyet göstermektedir.
Unilever ilgili pazar bakımından Komili markası altında zeytinyağı üretimi
yapmaktadır. Unilever, 1992’de Komili Gıda ile birlikte Unikom’u kurmuş, 1995 yılında
ise Unikom’un tüm hisselerini devralmıştır. Unilever’in zeytinyağı haricindeki diğer 110
bitkisel sıvı yağlar pazarında üretimi bulunmamakta fakat Yudum Gıda ve San. Tic.
A.Ş. tarafından üretilen Yudum marka ayçiçeği yağı ve Sırma marka mısırözü yağının
satış ve dağıtımını gerçekleştirmektedir.
H.1.3. Devre Konu Varlıklar
Bildirime konu devralmanın kapsamını Komili markası ile ilgili aktifler oluşturmaktadır.
Taraflar arasında akdedilen “Varlık Satış Sözleşmesi”nin 2.1. maddesinde tanımı
yapılan söz konusu aktifler şunlardır:
o Komili ticari markası 120
o Devralmanın tamamlandığı tarihte Unilever’in Komili markası altında elinde
bulunan stok
o Sözleşmeler
o Fikri mülkiyet hakları
o İnternet adresi
o Kayıtlar ve ticari bilgiler
Hali hazırda Unilever Komili ticari markası altında sadece zeytinyağı üretimi
yapmaktadır. İncelemeye konu devralma kapsamında ise Komili ticari markası altında
taraflar arasında akdedilen “Varlık Satış Sözleşmesi”nin Ek 5’inde yer verilen ürün 130
1 Aliye ATAMAN, Fatma Serpil ATAMAN, Mehmet Ali ATAMAN adlı şahıslar.
08-54/857-344
4
gruplarını da üretebilme hakkı Ana Gıda’ya devredilmektedir. Söz konusu ürün
grupları sözleşmenin Ek 5’inde 29. ve 30. sınıf adı altında yer verilen mal ve
hizmetleri kapsamaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
“İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”a ve 1997/1 no’lu Tebliğ’in 4.
maddesine göre, devralma işlemlerinde devre konu mal veya hizmetlerle tüketicinin 140
gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya
hizmetlerden oluşan pazar, ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Dolayısıyla belirli bir
ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazar ilgili
ürün pazarının tanımında temel alınmaktadır.
İnceleme konusunu oluşturan devralma işleminde tarafların ortak faaliyet alanı olan
zeytinyağı pazarı, 17.7.2003 tarih ve 03-51/577-253 sayılı Kurul Kararı’nda zeytinyağı
fiyatlarının diğer yağlarla kıyaslandığında yüksek olması ve zeytinyağının ağırlıklı
olarak diğer yağların kullanım alanlarıyla farklılık arz etmesi gerekçesiyle ayrı bir ilgili
ürün pazarı olarak tanımlanmıştır. 150
Zeytinyağı pazarının tüketim şekline göre ev tüketimi ve ev dışı tüketim kanallarına
ayrılabilmesi de mümkündür. Söz konusu kanallardan ev tüketimi kanalını perakende
satış noktaları oluşturmaktadır. Ev dışı tüketim kanalı ise otel, restoran, cafe, yemek
şirketleri ve zeytinyağını girdi olarak kullanan üretim tesisleri gibi noktaları ifade
etmektedir. Nitekim bildirim formunda beyan edilen verilere göre bu iki kanalda
tarafların pazar payları oldukça farklılaşmaktadır. İki ayrı kanalda pazar payları
arasında gözlemlenen önemli derecedeki bu farklılık söz konusu iki kanalda rekabet
koşullarının da farklı olduğuna dair önemli bir emaredir. Ev tüketimi kanalında tüketici
tercihlerinde ambalajlı ve markalı zeytinyağı ürünleri önem kazanırken, ev dışı 160
tüketim kanalında belirli bir ambalaj standardına sahip olmayan markasız ürünler
ağırlıkla tercih edilebilmektedir. Ayrıca daha küçük ölçekte üretim yapan, yerel
üreticilerin ev dışı tüketim kanalında ev tüketim kanalına göre pazara daha kolay giriş
yapabildikleri söylenebilir.
Zeytinyağı pazarı içerisinde mevcut iki satış kanalında farklı rekabet koşulları
gözlenebilmekte ise de (dar bir ilgili pazar tanımlanarak) tarafların bahsi geçen satış
kanalları içerisindeki pazar payları dikkate alındığında bildirime konu işlem Kanunun
7. maddesi kapsamında bir sakıncaya işaret etmediğinden pazar tanımında kanal
ayrımı göz ardı edilmiş ve “zeytinyağı pazarı” ilgili ürün pazarı olarak ele alınmıştır. 170
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Devralma işleminin konusunu oluşturan ürünler bakımından pazara giriş, üretim,
dağıtım, pazarlama ve satış gibi rekabet şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği
göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
180
08-54/857-344
5
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Değerlendirilmesi
Ana Gıda ile Unilever arasında 9.7.2008 tarihinde “Varlık Satış Sözleşmesi” (Asset
Purchase Agreement) imzalanmıştır. Söz konusu sözleşmede Unilever’e ait Komili
markası ile ilgili aktiflerin Ana Gıda tarafından devralınması işlemi düzenlenmiştir.
İncelemeye konu işlem sonucunda hali hazırda mevcut zeytinyağı üretimi sebebiyle
ciro atfedilebilen Komili ticari markasının kontrolü Ana Gıda’ya geçeceğinden işlem 190
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2(a) maddesi kapsamında bir devralma işlemidir.
1997/1 sayılı Tebliğ’de teşebbüslerin ilgili ürün pazarındaki toplam pazar paylarının
%25’i aştığı veya bu oran aşılmasa bile toplam cirolarının 25.000.000 YTL’yi aştığı
birleşme devralmaların izne tabi işlemler olduğu belirtilmiştir. İşlem taraflarının ilgili
pazarlarda yurtiçi perakende ağında gerçekleşen satışlarına göre hesaplanan pazar
payları Tablo 3’de yer almaktadır.
Tablo 3. Tarafların İlgili Pazardaki Pazar Payları
Teşebbüs Pazar payı (%)
Unilever (Komili) (…)
Ana Gıda (…)
Toplam (…)
Kaynak: Bildirim Formu 200
Tablo 3’ten tarafların zeytinyağı pazarında devralma işlemi sonrası toplam pazar
paylarının %(…) olacağı görülmektedir.
İşlemin devreden tarafı Unilever’in devre konu varlıklardan elde ettiği toplam ciro
(…………….) (……………………..)YTL; işlemin devralan tarafı Ana Gıda’nın ise ilgili
ürün pazarındaki cirosu (…………) (…………………………………..)YTL’dir.
Devralma işlemi taraflarının ilgi ürün pazarındaki faaliyetlerinden elde ettiği toplam
ciroları ise (………………) (…………………………………………) YTL’dir. Dolayısıyla,
söz konusu işlem, tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciroları yönüyle izne tabidir. 210
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde, “hakim durum yaratmaya veya hakim
durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak ülkenin bütünü ya da bir
kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde
azaltılması sonucunu doğuracak” birleşme ve devralmalar hukuka aykırı kabul
edilerek yasaklanmıştır. Hakim durum analizinde öncelikle dikkate alınan ölçüt
pazar payıdır. Tarafların zeytinyağı pazarı olarak tanımlanan ilgili ürün pazarındaki
devralma işlemi sonrası Tablo 3’te sunulan toplam pazar payları, söz konusu
işlemin rekabeti kısıtlayıcı etkiler doğuracak bir yoğunlaşma işlemi olmadığını
göstermektedir. 220
Tarafların zeytinyağı pazarına ait ev tüketimi kanalında sahip oldukları devralma
öncesi ve devralma sonrası toplam pazar payları, rakiplerin pazar payları ile birlikte
Tablo 4’de yer almaktadır.
08-54/857-344
6
Tablo 4. İşlem Öncesi ve Sonrasında Zeytinyağı Pazarı Ev Tüketimi Kanalında Tarafların ve
Rakiplerin Pazar Payları
Tablo 4’deki veriler ışığında zeytinyağı pazarının ev tüketimi kanalında devralma 230
sonrası Ana Gıda pazar lideri konumuna gelmekte fakat söz konusu devralma
işlemiyle Ana Gıda‘nın pazar payının; özellikle Tariş ve Kristal markalı ürünlerin
rekabetçi baskısının piyasada etkili olmaya devam etmesi beklendiğinden pazarda
hakim duruma işaret edebilecek önemde artmamaktadır.
Tarafların zeytinyağı pazarına ait ev tüketimi kanalında sahip oldukları devralma
öncesi ve devralma sonrası toplam pazar payları Tablo 5’de sunulmaktadır.
Tablo 5. Zeytinyağı Pazarı Ev Dışı Tüketim Kanalında Tarafların Pazar Payları
Devralma İşlemi Öncesi Durum Devralma İşlemi Sonrası Durum
Firma
Pazar Payı (%)
Firma
Pazar Payı (%)
Unilever (Komili) (….)
Ana Gıda+Komili (….)
Ana Gıda (….)
Kaynak: Bildirim Formu 240
Zeytinyağı pazarı ev dışı tüketim kanalında ise devralma işlemi Ana Gıda’nın pazar
payını önemsiz miktarda arttıracaktır. Devralma işlemi sonrasında ulaştığı ev dışı
tüketim kanalına ait %(…)’lik pazar payı ile Ana Gıda’nın çok sayıda oyuncunun
mevcut olduğu zeytinyağı pazarında rekabetçi endişe doğurması ihtimali
bulunmamaktadır.
Taraflar arasında devir işleminin kapanış tarihinde imzalanacak olan “Rekabet
Etmeme Anlaşması”nın 2.1. maddesinde yer verilen sözleşme hükmünde yer alan
rekabet yasağı, yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli olması, sadece yoğunlaşma 250
Devralma İşlemi Öncesi Durum
Firma Pazar Payı (%)
Unilever (Komili) (….)
Ana Gıda (….)
Tariş (….)
Kristal (….)
Ekiz (….)
Ülker (Bizim/Altınhasat) (….)
Keskinoğlu (Ravika) (….)
Kartal (Verde) (….)
Toros (Aymar) (….)
Marsa (Ona/Luna) (….)
Orkide (….)
Diğer
(….)
Devralma İşlemi Sonrası Durum
Firma Pazar Payı
(%)
Ana Gıda +Komili (….)
Tariş (….)
Kristal (….)
Ekiz (….)
Ülker (Bizim/Altınhasat) (….)
Keskinoğlu (Ravika) (….)
Kartal (Verde) (….)
oros (Aymar) (….)
Marsa (Ona/Luna) (….)
Orkide (….)
Diğer (….)
08-54/857-344
7
işleminin taraflarına iki yıl süre ile getirilmiş bir kısıtlama olması nedeniyle yan
sınırlama kavramı çerçevesinde değerlendirilmiştir.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı 260
Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hâkim durum yaratılmasının veya mevcut hâkim
durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy