T.C. KONYA . ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
T.C.
KONYA
. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO :
KARAR NO :
HAKİM : ... ...
KATİP : ... ...
DAVACI : ... - ... ...
VEKİLİ :
DAVALI : ... - ... ...
VEKİLİ :
DAVA : İtirazın İptali (Kooperatif Aidat Borcundan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ :
KARAR TARİHİ :
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : BİRLEŞTİRME
Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Kooperatif Aidat Borcundan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekilinin mahkememize ibraz ettiği dava dilekçesinde özetle;Davacı müvekkil kooperatif, kooperatif üyesi davalının üyelik aidat borcunu süresinde ödememesi üzerine, Konya . İcra Müdürlüğü ... E. Sayılı dosyası ile alacağına kavuşmak amacı ile icra takibine başlamış olduğunu, Davalı borçlu, herhangi bir borcu bulunmadığı iddiası ile 14.10.2022 tarihinde icra takibine kötüniyetli olarak itiraz etmiş ve takibi durduğunu, Davalının borca itirazı haksız ve kötü niyetli olduğunu, Davalının haksız ve kötüniyetli olarak yapmış olduğu itirazın iptalini, Mezkur icra takibinin işlemiş ve işleyecek olan faiz ve fer’ileri ile birlikte kaldığı yerden devamını, Davalı- borçlunun Haksız ve kötüniyetli olarak yapılmış bulunan itiraz nedeniyle %20’den aşağı olmamak üzere tazminatına hükmedilmesini, Yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
Davalı vekilinin mahkememize ibraz ettiği cevap dilekçesinde özetle; açılan davanın reddini, kötüniyetle yapılan takip nedeniyle davacının %20'den aşağı olmamak üzere tazminata mahkumiyetine yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
Dava; İtirazın İptali davasıdır.
Mevcut deliller ve Tüm dosya kapsamı hep birlikte değerlendirildiğinde; Konya . Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasının ve Mahkememizin ... Esas sayılı dosyasının incelenmesi neticesinde; Mahkememiz dosyasında Davacının ... ve davalısının ..., davanın İtirazın İptali Olduğu olduğu, Konya . Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyasında davacısının ... Şirketi ve davalısının ... ve dava konusunun İtirazın İptali olduğu anlaşılmıştır.
Davalı vekilinin 29/09/2025 tarihli duruşma tutanağındaki beyanında ; "Bizim savunmalarımız diğer açılan davalardaki gibi sebepleri aynıdır, mahkemenizin diğer dosyasında da benzer mahiyette dava devam etmektedir, usule yönelik itirazlarımızı tekrar ediyoruz, 2018 tarihli kararın dikkate alınmasını talep ederiz, aynı itirazlarımız diğer dosyalarda da vardır, birbirini etkileyecek mahiyettedir" dediği görülmüştür.
6100 Sayılı HMK'nın 166. Maddesinde; " Aynı yargı çevresinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmış davalar, aralarında bağlantı bulunması durumunda, davanın her aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden ilk davanın açıldığı mahkemede birleştirilebilir. BİRLEŞTİRME KARARI, İKİNCİ DAVANIN AÇILDIĞI MAHKEMECE VERİLİR VE BU KARAR, DİĞER MAHKEMEYİ BAĞLAR. (2) Davalar, ayrı yargı çevrelerinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmış ise bağlantı sebebiyle birleştirme ikinci davanın açıldığı mahkemeden talep edilebilir. Birinci davanın açıldığı mahkeme, talebin kabulü ile davaların birleştirilmesine ilişkin kararın kesinleşmesinden itibaren, bununla bağlıdır. (3) Birleştirme kararı, derhâl ilk davanın açıldığı mahkemeye bildirilir. (4) Davaların aynı veya birbirine benzer sebeplerden doğması ya da biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte bulunması durumunda, bağlantı var sayılır. (5) İstinaf incelemesi ayrı dairelerde yapılması gereken davaların da bu madde hükmüne göre birleştirilmesine karar verilebilir. Bu hâlde istinaf incelemesi, birleştirilen davalarda uyuşmazlığı doğuran asıl hukuki ilişkiye ait kararı inceleyen bölge adliye mahkemesi dairesinde yapılır. Aynı kanunun 167. Maddesinde; Mahkeme, yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesini sağlamak için, birlikte açılmış veya sonradan birleştirilmiş davaların ayrılmasına, davanın her aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden karar verebilir. Bu durumda mahkeme, ayrılmasına karar verilen davalara bakmaya devam eder. Yine aynı kanunun 168. Maddesinde; (1) Aynı yargı çevresinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde görülmekte olan davalar yönünden verilen birleştirme ve ayırma hususundaki ilk derece mahkemesi kararlarına karşı istinaf yoluna; bölge adliye mahkemesi kararları hakkında ise temyiz yoluna, ancak hükümle birlikte gidilebilir. Şu kadar ki, bu husus tek başına, bölge adliye mahkemesinde hükmün kaldırılarak esastan incelenme; Yargıtayda ise bozma sebebi teşkil etmez" şeklinde düzenlemeler yapıldığı,
Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim Dalı Özel Hukuk Bilim Dalı, Medeni Usul Hukukunda Davaların Birleştirilmesi ve Ayrılması, ... , İstanbul 2015).
"Medeni yargılama, temelde her bir davanın tek başına yürütülüp sonuçlandırdığı yargılama faaliyetidir. Ancak kanun koyucu, ayrı ayrı davalara konu olabilecek uyuşmazlıkların da yine ayrı dava şeklinde fakat bir yargılama içerisinde yürütülebilmesine imkan tanımıştır. Böyle durumlarda dava konusu uyuşmazlıklar arasında ilişki esas alınmış ve tek yargılamada bu davaların sonuçlandırılmasında hem tarafların hem de kamunun menfaati gözetilmiştir.
Davaların Birleştirilmesi Kavramı
Hukuk yargılamasında her bir dava kural olarak ayrı ayrı görülür. Çünkü her bir dava çoğu zaman detaylı bir incelemeyi gerektirir. Davaların farklı olduğunu da düşünürsek bu davaların ortak yürütülmesi olanaksız hale gelir. Fakat bazı davaların hayat olaylarının (vakıalarının) aynı veya benzer olduğunu göz önüne alırsak, bu davaların ayrı görülmesinden çok, birlikte görülmesi yargılama hukuku bakımından daha münasip olacaktır. Bu bağlamda örneğin, davalar arasında bir bağlantının olduğu hallerde bu davaların farklı mahkemelerde görülmesine devam etmek, başka bir ifade ile bu davaların birleştirilmesi kurumuna imkan tanımamak, söz konusu davalar için usul ekonomisi ilkesi ile bağdaşmayacak şekilde fazla masraf yapılmasına sebebiyet verebileceği gibi, benzer olan bu davalar yönünden farklı kararların ortaya çıkmasına yol açabilecektir. Bu da hukuk güvenliğini tehdit edecektir. Bu gibi durumlar için ve yukarıda belirtilen olumsuzlukların bertaraf edilmesi adına kanun koyucu, ayrı ayrı açılan davaların birlikte incelenmesine imkân tanımıştır. Farklı mahkemelerde birbirinden bağımsız olarak görülmekte olan davaların tek bir mahkemede görülmesine olanak tanıyan usul kurumuna davaların birleştirilmesi adını vermekteyiz. Birleştirilmekten kasıt, davaların iç içe geçmesi değil, sadece aynı tahkikata tabi olmasıdır. Birleştirilen davalar birbirinden bağımsız olma vasfını sürdürmektedirler. Yargılama sonunda ise her biri için ayrı ayrı hükümler verilir. ve “kanunilik” unsurları söz konusu iken, kanuni hâkim ilkesine anlam katan öğe “kanunilik”tir. Doğal hâkim ilkesi, ceza yargısı bakımından öne çıkarılmış olsa da medeni yargılama bakımından da geçerliliği olan bir ilkedir. Anayasa tarafından güvence altına alınması, bu ilkenin tüm mahkemeleri kapsayacağı konusunda şüphe yoktur. Ancak doğal hâkim ilkesi, yasamanın ve yürütmenin yargıya olan olası müdahalesini frenleyen bir ilke olduğundan ve bu devlet otoritesinin de en fazla hissedildiği yer ceza yargısı olduğundan bu ilke ceza yargısı bakımından daha bir önemli olmaktadır.Doğal hâkim ilkesini medeni yargılamada açısından HMK m. 1’de somut olarak görmek mümkündür. HMK m.1’de mahkemelerin görevinin kanunla belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Maddenin gerekçesinde ise göreve ilişkin yapılacak belirlemenin AY m.37 ile güvence altına alınmış doğal hâkim ilkesi uygunluk arz edeceği ifade edilmiştir.Doğal hâkim ilkesinin etki ettiği en temel usul konularında biri mahkemelerin göreve ilişkin düzenlemeleridir. Görev kuralları kamu düzenine ilişkin kurallardır ( HMK m.1). Dolayısıyla taraflarda görev kuralları üzerinde tasarrufta bulunamazlar. Ayrıca görev kuralları bir dava şartı olduğundan mahkeme tarafından da görevli olup olmadığı resen incelenmesi gerekecektir (HMK m. 114/1/c). Bunlara ek olarak görev kurallarını ihlal mutlak bozma sebebi olarak sayılmıştır. Neticede tüm bu hususlar göstermektedir ki mahkemelere ilişkin görev kurallarının doğal hâkim ilkesi ile aralarında “organik açıdan son derece sıkı ve katı bir bağ ya da bağlantının” olduğu görülmektedir. Yukarıda da belirttiğimiz gibi görev kurallarında taraflarında iradesi söz konusu değilken yetki meselesinde durum görev kuralları kadar katı değildir. Bundan dolayı doğal hâkim ilkesini mahkemenin yetkiye ilişkin kurallarına olan etkisi görevdeki gibi değildir. Yetki kuralları üzerinde kural olarak tarafların bir serbestisi olduğundan bu ilkenin etkisi görülememektedir. Ayrıca yetkiye ilişkin kurallar mahkemelerin yargı yetkisini doğrudan ilgilendiren kurallar değildir. Sadece kişilere davalarını nerde açabileceklerini belirleyen kurallardır. Burada istisna olarak kesin yetkiye ilişkin kuralların doğal hâkim ilkesi ile bağlantısının olduğunu söylemek mümkündür. Çünkü kesin yetki kuralları da aynı göreve ilişkin kurallar gibi kamu düzenindendir. Ayrıca dava şartıdır ve mahkemece resen dikkate alınırlar. Bu nedenle kesin yetkiye ilişkin kurallarda doğal hâkim ilkesi etkisini gösterir. Genel yetki kuralı ve kesin olmayan yetki kurallarında doğal hâkim ilkesini göremeyiz. Çünkü bu yetki kurallarının mahkeme tarafından resen incelenmesi söz konusu değildir. Ancak ilk itiraz olarak ileri sürülebilmesi halinde mahkeme tarafından inceleme konusu yapılabilir. Bunun yanında kişiler bakımından sınırlı olsa da bu yetki kuralları yetki sözleşmesi ile değiştirilebilmektedir. O halde, kesin yetki kuralları hariç olmak üzere yetkiye ilişkin kurallarını taraf iradeleri ile değiştirmek mümkün olduğundan yetkiye ilişkin kuralların kanun tarafından belirlenmesi sadece dava açacak kişilere tanınmış bir tercih imkânıdır. Bu nedenle yetkiye ilişkin kurallarda doğal hâkim ilkesini aranmaması yetki kurallarının niteliği gereğidir.
Davaların Birleştirilmesi ve Ayrılmasının Bakımından Doğal Hâkim İlkesi
Davaların birleştirilmesi meselesinde doğal hâkim ilkesi, ayrı yargı çevresindeki mahkemelerde yapılan birleştirmelerde tartışma konusu olabilir. Ayrı yargı çevresindeki mahkemelerde yapılan birleştirmede, birleştirme kararı üzerine görülmekte olan dava başka bir mahkemeye gönderilmekte ve yargılaması orada yapılmaktadır. Burada esasında açılan bir dava için yetkisini kazanmış olan bir mahkemede yargılama sona ererek başka bir mahkemede yargılamaya devam edilmektedir. Burada belki doğal hâkim ilkesine aykırılığın söz konusu olup olmayacağı sorusu akla gelebilir. Yukarıda yaptığımız açıklamalar çerçevesinde cevap verecek olursak; davaların birleştirilmesinde ister aynı ister ayrı yargı çevresindeki mahkemelerde olsun görev bakımından ayniyet aranır. Yani her iki mahkemenin de aynı düzey ve sıfatta olması gerekir. Bu açıdan davaların birleştirilmesinde görev kurallarının ihlali söz konusu değildir. Ancak yetki Davaların ayrılması açısından baktığımızda, böyle bir sorun hiç gündeme gelemeyecektir. Çünkü davaların ayrılmasına karar verildiğinde ayrılan davalar yine ayrılmaya karar veren mahkemede görülmeye devam edecektir (HMK m.167).
DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ
HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU’NUN ÖNGÖRDÜĞÜ DÜZENLEME VE GEREKÇESİ
Davaların birleştirilmesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.166’da “davaların birleştirilmesi” başlığı altında düzenlenmiştir. Bu düzenlemenin HUMK m.45’e göre daha ayrıntılı bir düzenleme olduğu dikkat çekmektedir. HMK m.166/1’de aynı yargı çevresinde yer alan mahkemelerdeki birleştirmeye ilişkin düzenleme yapılmıştır. Buna göre birinci fıkraya göre yapılacak birleştirmeler için davaların aynı yargı çevresindeki mahkemelerde görülmesi gerekir.Yine HMK m.166/1’de, birleştirmenin “aynı düzey ve sıfattaki” mahkemelerde yapılabileceğine ilişkin düzenleme getirilmiştir. HMK m.166’da “aynı düzey ve sıfat” ifadesi HMK’nın yeni göreve ilişkin anlayışına uygun bir ifade olmuştur. Ayrıca HMK m.166/1’de, HUMK m.45/1’de yer almayan, birleştirme kararının ikinci mahkemece verileceğini ve diğer mahkemeyi bağlayacağına ilişkin yerinde bir düzenleme olmuştur.
DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ AMACI
HMK m.166’nın gerekçesinde bu düzenlemenin neye hizmet edeceği vurgulanmıştır. Gerekçeye baktığımızda temel olarak, aralarında bağlantı bulunan davaların birleştirilmesinin “usul ekonomisi” açısından önem arz edeceği haklı olarak ifade edilmiştir73. Bunun yanında, HUMK’taki birleştirme talebinin ilk itiraz olmaktan çıkarılmasının sebebinin de davaların uzamasını engellemek düşüncesi olduğu, yine maddenin gerekçesinde belirtilmiştir. Böylece madde gerekçesinden davaların birleştirilmesindeki amacın usul ekonomisi olduğu net bir şekilde görülmektedir.
Davaların birleştirilmesinin bir diğer amacı da aynı veya benzer konulara ilişkin çelişkili kararların çıkmasına engel olmaktır.
DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ ŞARTLARI
Davaların Aynı Yargı Çevresinde Yer Alan Aynı Düzey ve Sıfattaki Hukuk Mahkemelerinde Açılmış Olması
Davanın Aynı Yargı Çevresinde Açılmış Olması
Davanın Aynı Düzey ve Sıfattaki Hukuk Mahkemelerinde Açılmış Olması
Davalar Arasında Bağlantı Bulunması
Aynı veya ayrı yargı çevresindeki aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde birleştirmenin olabilmesi için en önemli şart, davalar arasında bağlantı olmasıdır. Davalar arasında bağlantı bulunmaması halinde davaların birleştirilmesi mümkün değildir. Ayrıca HMK m.166/4’te bağlantıdan ne anlaşılması gerektiğini ifade edilmiştir.
Bağlantı Kavramı
Esasında birden fazla davanın birleştirilebilmesi için kanun, davalar arasında bağlantı olmasından söz etmiştir. Diğer bir ifadeyle, davalar ister aynı yargı çevresinde ister ayrı yargı çevresinde olsun birleştirilebilmesi için aralarında bağlantı olması gerekir. Kanun aynı maddenin dördüncü fıkrasında ise bağlantı kavramından ne anlaşılması gerektiğini belirtmiştir. HMK m.166/4’e göre, davaların aynı veya birbirine benzer sebeplerden doğması ya da biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte olması durumunda bağlantı varsayılır.
HMK m.166/4
Davaların birleştirilmesi için de davalar arasında bağlantı bulunması gerekir. Kanun hangi durumlarda davalar arasında bağlantı olacağını ifade etmiştir (HMK m.166/4). Buna göre, davaların aynı veya benzer sebeplerden doğması ya da biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte bulunması halinde bağlantıdan söz edilir.
Aynı veya benzer sebepten doğan davalar arasında bağlantı olduğunu kanun açıkça ifade etmiştir.
Aynı veya benzer sebepten anlaşılması gerekeni, hem vakıalar hem de hukuki sebepler olarak kabul edecek olursak, hükmün uygulama alanını daraltmış oluruz.
Kanaatimizce, aynı veya benzer sebepten anlaşılması gerekenin sadece vakıalar (maddi sebep) olması gerektiğidir. Çünkü davaların birleştirilmesindeki amaç, davaların tahkikat aşamalarının ortak yürütülmesi ve bazı işlemlerin tekrarının önüne geçilmek istenmesidir. Bu sebeple ortak bir yargılama yapılmaya elverişli olan davalar da aynı veya benzer vakıalara dayanan davalardır. Örneğin, vakıanın aynı olduğu davada, hukuki sebepler farklı olsa bile, mahkeme bilirkişiye başvuracak olması veya keşif yapması halinde birden fazla davacı veya davalı bu delilden yararlanmış olacaktır. Dolayısıyla HMK m.166/4’te “davaların…sebeplerle doğması…” ifadesi ile anlaşılması gerekenin aynı veya benzer maddi sebebe dayanan, yani vakıaları aynı veya benzer olan davaların aralarında bağlantı olduğu kabul edilerek birleştirilebilmesine imkan tanımak gerekir.
Davanın Birbirine Benzer Sebeplerden Doğması
Davaların benzer sebeplerden doğması durumunda davalar arasında bağlantı olduğu ifade edilmiştir (HMK m.166/4). Benzer sebeplerden doğması demek, davaların dayandıkları vakıalarda (maddi sebeplerde/hayat olayında) benzerlik olmasıdır.
Birleştirmenin İkinci Davanın Açıldığı Mahkemece Yapılmış Olması
Hem aynı hem de ayrı yargı çevresinde yer alan mahkemelerde yapılacak birleştirmede, birleştirme kararı ikinci davanın açıldığı mahkeme tarafından verilecek ve birleştirme birinci davanın açıldığı mahkemede gerçekleşecektir. Kanun koyucunun “birinci davanın açıldığı mahkeme” ve “ikinci davanın açıldığı mahkeme” ifadeleriyle mahkemeler arasında “birinci” ve “ikinci” ayrımını neye göre yaptığı anlaşılamamaktadır. Yargıtay bir kararında, davaların açıldığı tarihlere göre birinci dava ve ikinci dava ayrımı yapmıştır. YARGITAY . HDE. ... K. ... T. 20.11.2012
DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ USULÜ
Yargıtay . HD'nin ... E. ... K. Sayılı ilamı özü: Birleştirme kararı ikinci davanın açıldığı Mahkemece verilir ve bu karar diğer mahkemeyi bağlar. (HMK 166/1)
Mahkememizin bu dosyası ile Konya . Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyası arasında hukuki ve fiili irtibat bulunduğu, HMK'nun 166/1 maddesine göre aralarında bağlantı bulunan dosyaların davanın her aşamasında talep üzerine veya kendiliğinden birleştirilebileceği, aynı maddeye göre ; önce açılan dosyada birleştirme yapılabileceği ve HMK'nun 30. maddesinde düzenlenen usul ekonomisi ilkesi de dikkate alınarak birleştirme işleminin uygun olacağı kanaati ve davaların yargılama sonucunda verilecek kararlar birbirini etkileyebileceğinden mahkememiz dosyası ve davasının Konya . Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosya ve davası ile birleştirilmesine, yargılamanın Konya . Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayılı dosyası ve davası üzerinden devam edilmesine dair oluşan vicdani kanaat ile aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.
HÜKÜM : GEREKÇESİ YUKARIDA AÇIKLANDIĞI ÜZERE;
1-Konya . Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile Mahkememizin ... Esas sayılı dosyasının taraflarının aynı olduğu, dosyalar arasında hukuki ve fiili irtibat bulunduğu, biri hakkında verilecek kararın diğerini etkileyecek olması, delillerin birlikte değerlendirilmesinde yarar olduğu sonucuna varılarak HMK'nun 166.md'si gereğince Mahkememize ait ... Esas sayılı dosyasının Konya . Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas dosyası ile BİRLEŞTİRİLMESİNE,
2-Bundan sonraki işlemlerin Konya . Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası üzerinden YÜRÜTÜLMESİNE, esasın bu şekilde KAPATILMASINA,
3-Birleştirme kararının taraflara birleşen Konya . Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasından TEBLİĞİNE,
4-Harç ve yargılama giderlerinin birleşen Konya . Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasından DEĞERLENDİRİLMESİNE,
5-6100 s. HMK'nun 166/3 hükmü uyarınca birleştirme kararının, derhâl birleşen dosyanın bulunduğu mahkemeye bildirilmesine ve dosyanın GÖNDERİLMESİNE,
Dair ; tarafların yüzüne karşı Dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda esas hükümle birlikte istinaf yolu açık olmak üzere karar verildi.29/09/2025
Katip ... Hakim ...