T.C. KONYA . ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.
KONYA
. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO :
KARAR NO :
HAKİM : ... ...
KATİP : ... ...
DAVACI : ...- Vergi No: ...-
VEKİLİ : Av. ...-
DAVA : Zayi Belgesi Verilmesi
DAVA TARİHİ :
KARAR TARİHİ :
KARARIN YAZILDIĞI TARİH :
Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
İSTİNAF KALDIRMA KARARI ÖNCESİ BEYANLAR:
DAVA: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin serbest muhasebeci ve mali müşavirine ait işyerindeki bilgisayarın arızalanmasından dolayı mükelleflerine ait bazı verilerin kaybolduğunu, bu sebeple müvekkili şirkete ait 2021 yılı Ekim, Kasım, Aralık ayları; 2022 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık ayları ile 2023 yılı Ocak aylarına ait tüm defter ve kayıtların (Yevmiye Defteri ve Envanter Defteri) xml uzantılarına da ulaşılamadığını, ... Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılan incelemede ssd diskin bozulmasından dolayı müvekkili şirkete ait 2021 yılı Ekim, Kasım, Aralık ayları;
2022 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık ayları, 2023 yılı Ocak dönemi e defter datalarına ulaşılamadığı tespit edilerek, tutanak altına alındığını, müvekkili şirkete ait tüm belgeler Gelir İdaresi Başkanlığına elektronik olarak işlendiğini beyan ederek müvekkili şirketin 2021 yılı Ekim, Kasım, Aralık ayları, 2022 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık ayları, 2023 yılı Ocak ayına ait tüm defter ve kayıtların (Yevmiye Defteri ve Envanter Defteri) xml uzantıların zayi olduğuna dair TTK 82/7 maddesi gereğince zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.
Davacı vekili daha sonra verdiği 07/11/2024 tarihli maddi hatanın düzeltilmesi talepli dilekçesinde ise özetle, dava dilekçelerinde talep konusu olarak, "müvekkili şirketin 2021 yılı Ekim, Kasım, Aralık ayları; 2022 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık ayları; 2023 yılı Ocak ayına ait tüm defter ve kayıtların (Yevmiye Defteri ve Envanter Defteri) xml uzantıların zayi olduğuna dair zayi belgesi verilmesi"şeklinde yazıldığını ancak e-Defter olarak tutulan defterlerin Yevmiye Defteri ve Envanter Defteri değil; Yevmiye Defteri ve Defteri Kebir olduğunu, dava dilekçelerinde zayi belgesi verilmesi talep edilen e-Defterlerin, Yevmiye Defteri ve Defteri Kebir yazılması gerektiği halde; maddi hata neticesinde sehven Yevmiye Defteri ve Envanter Defteri olarak yazıldığını beyan ederek maddi hatanın düzeltilmesine dair taleplerinin kabulü ile dava dilekçelerindeki taleplerinin "2021 yılı Ekim, Kasım, Aralık ayları; 2022 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık ile 2023 yılı Ocak ayı yevmiye defteri, defteri kebir ve berat dosyalarının xml uzantılarının zayi olduğuna dair zayi belgesi verilmesi talebi" şeklinde düzeltilmesini talep etmiştir.
KALDIRMA ÖNCESİ MAHKEMEMİZCE VERİLEN KARAR:
Mahkememizin 08/11/2024 tarih ... Esas ve ... Karar sayılı kararında özetle: "Emsal Bölge Adliye Mahkemesi Kararında şu hususlara yer verildiği görülmüştür. "Davacı, ticari defterlerinin muhasebeci tarafından iade edilmediğini ileri sürerek zayi belgesi verilmesini talep etmektedir. Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir" düzenlemesi bulunmaktadır. Bu madde hükmüne göre zayi belgesi verilebilmesi için ticari defter ve belgelerin afet veya hırsızlık sebebiyle zayi olması gerekmekte olup ticari defter ve belgelerin muhasebeci tarafından iade edilmemesi hususu TTK 82/7. Maddesi kapsamında değerlendirilemez. (Yargıtay . Hukuk Dairesi'nin ... Esas, ... Karar sayılı kararı da bu yöndedir.) Bu nedenle mahkemece davanın reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddi gerektiği sonuç ve kanaatiyle aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur. (Konya BAM . HD. Sinin 12/07/2023 tarihli ... Esas ve ... sayılı kararı)"
Somut olayımızda davacı taraf özetle bilgisayarının arızalanması nedeni ile defter ve belgelerinin ziyaa uğramasından kaynaklı olarak zayii belgesi verilmesini talep etmektedir. TTK 82/7. Hükmü açıkça "...yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle..." ifadelerine yer vermek suretiyle davanın kabulünü sınırlı sebeplere bağlamıştır. Atıf yapılan içtihatlarda da görüldüğü üzere bu sebeplerin genişletilmesi mümkün değildir. Bu kapsamda davanın reddine..." gerekçesiyle red kararı verilmiştir.
KALDIRMA KARARI VE GEREKÇESİ:
Konya Bölge Adliye Mahkemesi . Hukuk Dairesi'nin 16/01/2025 tarihli ... Esas ve ... Karar sayılı ilamı ile "Dava, zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.
İstinaf incelemesi HMK 355. madde gereğince istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle ve re'sen kamu düzenine aykırılık yönünden sınırlı olarak yapılmıştır.
Türk Ticaret Kanunu'nun 82/1-a maddesinde "Her tacir ticari defterlerini, envanterleri, açılış bilançolarını, ara bilançolarını, finansal tablolarını, yıllık faaliyet raporlarını, topluluk finansal tablolarını ve yıllık faaliyet raporlarını ve bu belgelerin anlaşılabilirliğini kolaylaştıracak çalışma talimatları ile diğer organizasyon belgelerini saklamakla yükümlüdür" hükmü düzenlenmiştir.
Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7. maddesinde de "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir." hükmü yer almaktadır.
Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7 maddesi uyarınca tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterlerin afet veya hırsızlık sebebiyle ziyaya uğraması halinde mahkemeden belge talep edilebileceği hususu düzenlenmiş olup, değinilen düzenleme uyarınca tacirin defter ve belgelerini özenli bir şekilde saklama yükümlülüğü bulunmaktadır. Bir başka anlatımla tacir özen yükümlülüğüne uymasına rağmen defter ve belgelerin zayi olduğunu kanıtlamak durumundadır. Anılan madde uyarınca tacir, afet veya hırsızlık halinde mahkemeden zayi belgesi talep edebilecektir.
Elektronik Defter Genel Tebliği
4.4.1/e maddesinde "e-Defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-Defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yılsüre ile muhafaza edilmesi zorunludur. e-Defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-Defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özelentegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan “e-Defter Saklama Kılavuzu”nda açıklanır. e-Defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi bulunmaktadır.
Anılan Tebliğ'in 7.1 maddesinde de "e-Defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen “Mücbir Sebep” halleri nedeniyle e-Defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-Defter saklama hizmeti veren özelentegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir. Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-Defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-Defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-Defter ve berat dosyalarının e-Defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir."
hükmü yer almaktadır.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 13. maddesinde, sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısıyla defter ve vesikaların elinden çıkmış bulunması mücbir sebep olarak kabul edilmiştir. Ancak Vergi Usul Kanunundaki bu düzenleme vergisel yükümlülüklerle ilgili olup, TTK'nın 82/7. maddesinde ticari defterlerin sahibinin elinden rızası dışında çıkmış olması hali, zayi belgesi verilmesini gerektiren bir olay olarak sayılmamış olduğu gibi tadadi olarak sayılan bu sebeplerle de benzerlik göstermediğinden sırf ticari defterlerin sahibinin elinden rızası dışında çıkmış olmasının ticari defterlerin TTK'nın 87/2 maddesinin aradığı şartlarda zayi olduğunun kabulü mümkün değildir. Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1 maddesinde sadece Vergi Usul Kanununda belirtilen “mücbir sebep” ve ikincil örneklerin temin edilememesi halinin aranmış olması TTK'nın 82/7. maddesindeki hususların aranmayacağı anlamına gelmez. Zira Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1 maddesindeki düzenleme TTK'nın 82/7. maddesindeki düzenlemenin kapsamını değiştirecek nitelikte değildir. Dolayısıyla tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgelerin kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğradığı iddiasına dayalı zayi belgesi verilmesi isteminde TTK'nın 82/7. madde koşulları aranmalıdır.
Bilgi işlem sistemlerinde muhafaza edilen elektronik defter ve beratların silinmesi, zarar görmesi, virüs bulaşması, siber saldırı vb. nedenlerle ulaşılamaz hale gelmelerini önlemek için mükelleflerin, e-defter ve beratlarının muhafaza ve ibrazı konusunda ve ayrıca kullandıkları bilgi işlem sisteminin sağlıklı biçimde çalışabilmesi ile ilgili yeterli teknik ve güvenlik önlemlerini almaları (örn. güvenlik açıklarına karşı güncelleme desteği olan işletim sistemi kullanılması, gelişmiş bir antivirüs programının yüklü olması vb.), bu kapsamda bilgi işlem sistemlerinde yaşanabilecek sorunlar nedeniyle elektronik defter ve beratlarını farklı ortamlarda yedeklemeleri basiretli bir iş adamından beklenen bir davranış olup, Elektronik Defter Genel Tebliği'ne de uygundur.
Yukarıda yapılan açıklamalardan sonra somut olaya gelindiğinde ise; Davacı tarafça, zayi belgesi verilmesi istemi ile açılan işbu davada, e-defter veya beratlara ait kayıtların bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesinin zayi olduğunun kabulü için yeterli olmadığı, aynı zamanda söz konusu e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerin de temin edilememiş olması gerektiği zira, Elektronik Genel Defter Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 4.4.1-e maddesi uyarınca elektronik ortamda tutulan defterlerin, vergi güvenliğini sağlamak ve virüs, siber saldırısı vb. diğer teknolojik ataklara karşı tedbir almak amacıyla ikincil kopyalarının gizliliği ve güvenliği sağlanmış şekilde Gelir İdaresi Başkanlığı sistemlerinde ya da Başkanlıktan izin alabilen güvenli saklamacı kuruluşlar bünyesinde de saklanması zorunlu olup, davacı tarafça da 13.08.2024 tarihli dilekçe ile Meram Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne başvurularak dava konusu yapılan dönemlere ilişkin ikincil kopyaların datasının talep edildiğinin anlaşılması karşısında, mahkemece işbu dilekçenin akıbeti de araştırılarak davacının e-defter ve e-berat dosyalarının ikincil kopyalarını Gelir İdaresi Başkanlığından temin edebileceği, davacının ikincil kopyaları istemeden dava açmakta hukuki yararının bulunup bulunmadığı da değerlendirilerek sonucuna göre karar vermek gerekirken eksik incelemeye dayalı, yazılı şekilde hüküm tesisi yerinde görülmediğinden, davacının istinaf başvuru talebiini kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca kaldırılmasına...." gerekçesiyle mahkememiz kararı kaldırılmıştır.
MAHKEMEMİZCE TOPLANAN DELİLLER VE YAPILAN İŞLEMLER İLE DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Davacının bilgisayarının arızalanması sebebiyle elektronik defterlerinin zayi olduğundan bahisle iş bu davanın dermeyan edildiği, davacının 13/08/2024'de Meram Vergi Dairesi'ne başvurmak suretiyle ikincil kopyaların datasını talep ettiği, verilen cevabi yazı içeriğinin ise, ikincil kopyaların yüklü olduğu fakat davacının yapmış olduğu talebin işlem yapılmadığının görüldüğü, bu sebeple davacının dava açmakta hukuki yararının bulunduğu gibi davasını da verilen cevabi yazı doğrultusunda ispat ettiği, dikkate alındığında, 2021 Yılı Ekim, Kasım ve Aralık ayına ilişkin davacı şirketi ait yevmiye defteri, defter-i kebir ve berat dosyalarına ilişkin XML uzantılarının, 2022 Yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Aralık aylarına ilişkin davacı şirketi ait yevmiye defteri, defter-i kebir ve berat dosyalarına ilişkin XML uzantılarının, 2023 Yılı Ocak ayına ilişkin davacı şirketi ait yevmiye defteri, defter-i kebir ve berat dosyalarına ilişkin XML uzantılarının zayi olduğunun tespitine karar verilmiş olup aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
H Ü K Ü M: (Gerekçesi Yukarıda Açıklandığı Üzere);
1-) 2021 Yılı Ekim, Kasım ve Aralık ayına ilişkin davacı şirketi ait yevmiye defteri, defter-i kebir ve berat dosyalarına ilişkin XML uzantılarının ZAYİ OLDUĞUNUN TESPİTİNE,
2-) 2022 Yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Aralık aylarına ilişkin davacı şirketi ait yevmiye defteri, defter-i kebir ve berat dosyalarına ilişkin XML uzantılarının ZAYİ OLDUĞUNUN TESPİTİNE,
3-) 2023 Yılı Ocak ayına ilişkin davacı şirketi ait yevmiye defteri, defter-i kebir ve berat dosyalarına ilişkin XML uzantılarının ZAYİ OLDUĞUNUN TESPİTİNE,
4-) Alınması gereken 615,40 TL karar ve ilam harcına karşılık peşin alınan 427,60 TL harcın mahsubu ile eksik olan 187,80 TL karar ve ilam harcının davacıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
5-) Davacının yapmış olduğu mahkeme masraflarının üzerinde bırakılmasına,
6-) Bakiye gider avansının HMK'nın 333. maddesi gereğince, karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı gerekçeli kararın kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde mahkememize ya da mahkememize iletilmek üzere bulundukları yer Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesi'ne verecekleri dilekçe veya tutanağa kaydedilmek koşuluyla beyanda bulunmak suretiyle Konya Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 16/12/2025
Katip ... Hakim ...