Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-187 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-57/1461-519
Karar Tarihi : 17.11.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Mustafa Mehmet ÖZKARABÜBER, Özgür BAL
C. BAŞVURAN : Süleyman VARAN
Akşehir Nasrettin Hoca Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi
Akşehir/Konya
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
- Kontur Turizm ve Uls. Nak. Tic. Ltd. Şti.
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
- Konya Metro Seyahat Taşımacılık ve Petrol Ürünleri Tic. 20
Ltd. Şti.
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
- Lüks Aksel Seyahat Pet. Ür. İnş. San. Tic. Ltd. Şti.
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
- Özkaymak Turizm Ltd. Şti.
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
E. DOSYA KONUSU: Konya-Akşehir hattında faaliyet gösteren otobüs firmalarının
fiyat birlikteliğine giderek 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde, Konya-Akşehir hattında faaliyet gösteren
otobüs firmalarının aralarında anlaşma yaparak, Konya-Akşehir hattında, 10 TL olan 30
yolcu taşıma fiyatını 15 TL'ye çıkardıkları iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.06.2011 tarih ve 4482 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan, 10.08.2011 tarih ve 2011-4-187/İİ-11-386.RG sayılı İlk
İnceleme Raporu, 25.08.2011 tarih ve 11-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına 11-45/1072-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 02.11.2011 tarih ve 2011-4-187/ÖA-11-192.MMÖ sayılı
Önaraştırma Raporu 11.11.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-110.02.02/555 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 11-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Konya-Akşehir hattında faaliyet gösteren
otobüs firmalarının karayolu taşımacılığı pazarında Kanun’un 4. maddesini ihlal eden
11-57/1461-519
2
uygulamalarda bulunduğu yönünde bir bulguya ulaşılamadığı, bu nedenle 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı görüşüne yer
verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyetin konusunu, yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının uygulamaları
oluşturmaktadır. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı, “karayolu ile şehirlerarası yolcu 50
taşımacılığı pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu iddiaların Konya-Akşehir hattına yönelik olduğu dikkate alınarak, ilgili
coğrafi pazar “Konya-Akşehir güzergâhı” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Tespitler
Şikâyete konu Konya-Akşehir arası mesafe 135 km. olup, Konya-İzmir hattında çalışan
otobüsler bu güzergâhı kullanmaktadır. İncelenen firmalardan Lüks Aksel Seyahat Pet.
Ür. İnş. San. Tic. Ltd. Şti. (Aksel Seyahat)’nin Akşehir merkezli bir firma olması ve sefer
sayısının fazlalığından dolayı, Konya-Akşehir hattındaki yolcuların önemli kısmını bu
firma taşımaktadır. İncelemeye konu diğer firmaların, İzmir hattı üzerindeki Akşehir’e 60
gerek sefer saatlerinin uygunsuzluğu, gerekse ana hatları olmaması nedeniyle, nispeten
az sayıda yolcu taşıdıkları belirlenmiştir.
Öte yandan, önaraştırma kapsamında Akşehir merkezli olarak çalışan Aksel Seyahat
firmasının Mayıs 2011 döneminde Ankara Ulaştırma Bölge Müdürlüğüne onaylattığı fiyat
tarifesi örnek olarak incelenmiştir. Bu tarife uyarınca Konya-Akşehir hattı için belirlenen
fiyat 18 TL’dir.
Şikâyete konu dönem olan Haziran 2011 öncesinde ve sonrasında firmaların Konya-
Akşehir hattında uyguladıkları fiyatları gösterir tablo aşağıdadır:
Tablo 1: Konya-Akşehir Hattında Uygulanan Fiyatlar
Firma
Ocak-Haziran
2011 dönemi
(TL)
Haziran-Eylül
2011 dönemi
(TL)
Kamil Koç 8,5 13,5
Kontur 8 – 9 – 10 13,5 – 15
Konya Metro - -
Lüks Aksel Seyahat 10 15
Özkaymak 8 – 10 – 12 12 – 13 – 15
Tablo 1’den, Ocak-Haziran arası dönemde, söz konusu hatta fiyatların 8 TL-12 TL; 70
Haziran döneminden itibaren ise, 12 TL-15 TL arasında olduğu görülmektedir. Bu
bilgiler, fiyatlar genel seviyesinin, şikâyetin yapıldığı Haziran ayında yükseldiğini
doğrulamaktadır.
Bununla beraber, hem fiyat artışının gerçekleştiği anlaşılan Haziran dönemi sonrasında
hem de öncesinde, aynı anda farklı fiyat seviyelerinin uygulanmış olduğu belirlenmiştir.
11-57/1461-519
3
Öte yandan, ulaşım sektöründe Haziran ayından itibaren sezon açılışıyla beraber,
talepte önemli bir artışın yaşandığı bilinmektedir.
Şikâyete konu Konya-Akşehir hattıyla ilgili olarak, söz konusu firmaların internet
üzerinden işlem yaptıkları fiyatlar da incelenmiştir. Söz konusu firmaların Konya-Akşehir
hattı için internet ortamında uyguladıkları fiyatlara ilişkin tablo aşağıdadır: 80
Tablo 2: Konya-Akşehir Hattı İnternet Bilet Fiyatları
Firma
İndirimli Fiyat
(TL)
Normal Fiyat
(TL)
Kamil Koç 15 18
Kontur 13,5 15
Konya Metro 13 15
Aksel Seyahat - 15
Özkaymak 13 15
Tablodan görüleceği üzere elektronik ortamda düzenlenen bilet fiyatları da şikâyete
konu iddiaları destekler nitelikte değildir.
I.3. Değerlendirme
Şikâyete konu Konya-Akşehir hattında uygulanan fiyatlar incelendiğinde, şikâyetin
gerçekleştiği Haziran döneminde fiyatların ortalama 4-5 TL yükseldiği anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, gerek fiyatlar artmadan önceki dönemde, gerekse artış sonrasında aynı
anda farklı fiyat seviyelerinin uygulandığı da tespit edilmiştir. Nitekim söz konusu
firmaların internet üzerinden uygulamakta oldukları fiyatlar incelendiğinde, Aksel
Seyahat firması haricinde hepsinin indirimli fiyat seçeneklerinin bulunduğu 90
görülmektedir. Bu doğrultuda gerek fiyatlar artmadan önce gerekse fiyatlar arttıktan
sonra tek fiyat uygulandığına yönelik bir tespitin yapılması mümkün gözükmemektedir.
Öte yandan, şikâyet konusu fiyat artışından önce genel fiyat seviyesinin şikâyette
belirtildiği şekliyle yaklaşık 10 TL olduğu görülmüştür. Yukarıda yer verildiği üzere,
Konya-Akşehir arası mesafe 135 km. olup, geçmiş döneme ait taban fiyat tarifesi dikkate
alındığında, söz konusu hat için ilgili dönemde (2010 Ocak-Mayıs arası) uygulanması
öngörülen minimum fiyat 11 TL’dir. Dolayısıyla Mayıs 2011 fiyatının, Mayıs 2010’a kadar
uygulanması öngörülen taban fiyatın 1 TL altında olduğu anlaşılmaktadır.
Buna göre, Mayıs 2011 dönemine kadar, öngörülen taban fiyatın da altında bir fiyat
uygulanmışken, sezon açılışının gerçekleştiği ve önemli bir talep artışının yaşandığı 100
Haziran ayından itibaren fiyat artışının gerçekleşmesinin iktisadi olarak rasyonel olduğu
değerlendirilmiştir. Nitekim Aksel Seyahat firması, Mayıs 2011 döneminde, Ankara
Ulaştırma Bölge Müdürlüğüne yeni fiyat tarifesini onaylatarak, söz konusu hat için 18 TL
fiyat belirlemiş ve 15 TL olarak uygulamaya koymuştur.
Öte yandan, ilgili pazarda verilen hizmet homojendir. Diğer bir ifadeyle otobüs
firmalarının benzer araçlarla, benzer ikramlarla aynı hareket noktasından kalkarak aynı
varış noktasına ulaştıkları görülmektedir. Bu durumda, yolcuların tercihlerini belirleyen
temel unsur bilet bedelleri olmaktadır. Teorik olarak kapasite kısıtı bulunmayan firmanın
düşük fiyat vermesi durumunda yolcuların tamamına hizmet vereceği söylenebilir. Bu
durumda mevcut diğer firma veya firmalar, aynı fiyat seviyesine inmek veya piyasadan 110
çıkmak arasında seçim yapmak zorunda kalmaktadırlar. Diğer bir ifadeyle, piyasanın
11-57/1461-519
4
oligopolistik yapısı nedeniyle ilgili pazarda çok farklı fiyat seviyelerinin uygulanması
mümkün değildir.
Özetle, tek fiyat uygulamasına ilişkin şikâyetler karayolu ile yolcu taşıma sektörünün
genelinde görülmekte olup, hizmet farklılaşmadığı sürece bu tür uygulamalara
rastlanabileceği neticesine varılmıştır.
Bununla birlikte, önaraştırma döneminde yapılan yerinde incelemelerde, söz konusu
iddiaları destekler nitelikte herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır. Bu çerçevede,
gerçekleşen fiyat artışının pazarın oligopolistik yapısıyla beraber, inceleme konusu
dönemdeki fiyatların önceki dönemde öngörülmüş bulunan kanuni taban fiyatın da 120
altında seyretmesi ve Haziran ayından itibaren sezonun ve talebin canlanmasından
kaynaklandığı neticesine varılmıştır.
Yukarıda yer verilen bilgi ve değerlendirmeler doğrultusunda, dosya konusu iddialara
yönelik olarak bir soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy