T.C. KONYA BAM 6. HUKUK DAİRESİ
T.C.
KONYA
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
6. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO:
KARAR NO:
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
İ S T İ N A F K A R A R I
BAŞKAN: ... (...)
ÜYE: ... (...)
ÜYE: ... (...)
KATİP: ... (...)
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: KONYA ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ: 21/08/2024
NUMARASI: Esas - Karar
İSTİNAF EDEN DAVACI:
VEKİLİ: Av. ...
DAVALI: Hasımsız
DAVA: Zayi Belgesi Verilmesi
İSTİNAF KARARININ
KARAR TARİHİ: 15/10/2024
YAZIM TARİHİ: 16/10/2024
Davacı vekili tarafından Konya .. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin .... Esas sayılı dosyasında açılan davada tesis edilen karara karşı davacı vekilinin istinaf kanun yoluna başvurması üzerine, üye hakimin görüşleri alındıktan sonra dosya incelendiğinde;
DAVA: Davacı vekili, müvekkilinin serbest muhasebeci ve mali müşavirine ait işyerinde muhasebe programına bağlı olarak kullanılan bilgisayarın arızalanmasından dolayı mükelleflere ait bazı verilerin kaybolduğunu, bu nedenle müvekkili şirketin 2021 yılı Ekim, Kasım, Aralık ayları, 2022 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık ayları ile 2023 yılı Ocak ayı dönemlerine ait tüm defter ve kayıtların (yevmiye defteri ve envanter defteri) xml uzantılarına ulaşılamadığını, müvekkili şirkete ait tüm belgelerin Gelir İdaresi Başkanlığı'na elektronik olarak işlendiğini ileri sürerek, müvekkili şirketin 2021 yılı Ekim, Kasım, Aralık ayları, 2022 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık ayları ile 2023 yılı Ocak ayına ait tüm defter ve kayıtların (yevmiye defteri ve envanter defteri) xml uzantılarının zayi olduğuna dair TTK'nın 82/7 maddesi gereğince zayi belgesi verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ: Mahkemece, "...TTK 18/2 maddesi her tacirin, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerektiği hükmüne havidir. Bu maddedeki basiretli tacir ilkesinin objektif davranış ölçüsü esasına göre değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu cihetle söz konusu ticari faaliyet ile ilgili olarak tedbirli bir tacirden beklenen özen derecesi esas alınmalıdır.Yani tacirin kendi yetenek ve imkanlarına göre ondan beklenilebilecek özen değil, aynı ticaret alanında faaliyet gösteren tedbirli ve öngörülü bir tacirden beklenen özeni göstermesi gerekmektedir.
Her ne kadar davacı vekili dava dilekçesinde; davacı firmaya ait 2021 yılı Ekim, Kasım, Aralık ayları; 2022 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım, Aralık ayları ile 2023 yılı Ocak ayı dönemlerine ait tüm defter ve kayıtların (Yevmiye Defteri ve Envanter Defteri) Serbest Muhasebeci ve Mali Müşaviri .....'e ait işyerinde muhasebe programına bağlı olarak kullanılan bilgisayarın arızalanmasından dolayı mükelleflere ait bazı verilerin kaybolduğunu beyan etmiş ise de; bu husus yukarıda izah edilen basiretli tacir davranışlarına ve objektif yükümlülüklerine uygun olmadığından bu yöndeki beyanlara itibar edilmemiştir.
Davacının kanunen saklamakla yükümlü olduğu belgeleri muhafaza etmek için basiretli bir tacirinin alması gereken tedbirleri aldığını, özen görevini yerine getirdiğini, belgelerin zayi olmasında kusuru olmadığını ispat edemediği aşikar olup, zayi belgesi verilmesi istenilen belgeler hakkında davacının beyanları ispata yeterli olmadığı ve ayrıca TTK'nun 82/7. maddesi "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir." hükmüne amir olup, davacının belirttiği durum maddedeki tahdidi sebepler arasında olmadığı için TTK'nın 82. maddesi gereğince zayi belgesi verilmesi şartları oluşmadığından davanın reddine ilişkin aşağıdaki hükmün kurulması gerekmiştir..." gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.
İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı vekili, 2011 yılında Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 242. maddesinde yapılan değişiklikle bazı şartları taşıyan mükelleflere e-Fatura ve e-Defter kullanma zorunluluğu getirildiğini, bu değişiklikle beraber anılan kanunda yer alan şartları taşıyan mükelleflerin, defter ve belgelerini elektronik ortamda saklama mecburiyetine girdiklerini, Elektronik Defter Tebliği'nde 19/10/2019 tarihinde yapılan değişiklikle e-defter ve beratlarına ait kayıtların bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi hallerinde mahkemeye başvurarak zayi belgesi verilmesi talep edilebileceğinin düzenlendiğini, mahkemece gerekli inceleme ve araştırma yapılmadan, deliller toplanmadan, davanın reddine karar verildiğini, müvekkili şirketin usulüne uygun tutulan dava konusu e-defterlerinin ve berat dosyalarının kopyalarının Gelir İdaresi Başkanlığı kayıtlarında bulunduğunu, Elektronik Defter Genel Tebliği madde-7.1. ile e-defter ve berat kayıtlarının tamamen yok olması halinde dahi zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulmasına imkan tanınmış iken müvekkili şirketin dava konusu dönemlere ilişkin e-defter olarak tutulan yevmiye defteri, defteri kebir ve berat dosyalarının tamamen yok olmadığını, yalnızca Gelir İdaresi Başkanlığı'nda mevcut olan bu kayıtların müvekkili nezdinde bulunan datalarına yani xml uzantılarına ulaşılamadığını zaten dava konusunun da xml uzantılarının zayi olduğuna dair zayi belgesi verilmesi talebine ilişkin olduğunu ileri sürerek, mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava, zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.
İstinaf incelemesi HMK 355. madde gereğince istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle ve re'sen kamu düzenine aykırılık yönünden sınırlı olarak yapılmıştır.
Türk Ticaret Kanunu'nun 82/1-a maddesinde "Her tacir ticari defterlerini, envanterleri, açılış bilançolarını, ara bilançolarını, finansal tablolarını, yıllık faaliyet raporlarını, topluluk finansal tablolarını ve yıllık faaliyet raporlarını ve bu belgelerin anlaşılabilirliğini kolaylaştıracak çalışma talimatları ile diğer organizasyon belgelerini saklamakla yükümlüdür" hükmü düzenlenmiştir.
Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7. maddesinde de "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir." hükmü yer almaktadır.
Türk Ticaret Kanunu'nun 82/7 maddesi uyarınca tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterlerin afet veya hırsızlık sebebiyle ziyaya uğraması halinde mahkemeden belge talep edilebileceği hususu düzenlenmiş olup, değinilen düzenleme uyarınca tacirin defter ve belgelerini özenli bir şekilde saklama yükümlülüğü bulunmaktadır. Bir başka anlatımla tacir özen yükümlülüğüne uymasına rağmen defter ve belgelerin zayi olduğunu kanıtlamak durumundadır. Anılan madde uyarınca tacir, afet veya hırsızlık halinde mahkemeden zayi belgesi talep edebilecektir.
Elektronik Defter Genel Tebliği
4.4.1/e maddesinde "e-Defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-Defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özelentegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yılsüre ile muhafaza edilmesi zorunludur. e-Defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özelentegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-Defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özelentegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan “e-Defter Saklama Kılavuzu”nda açıklanır. e-Defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi bulunmaktadır.
Anılan Tebliğ'in 7.1 maddesinde de "e-Defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen “Mücbir Sebep” halleri nedeniyle e-Defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-Defter saklama hizmeti veren özelentegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir. Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-Defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-Defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-Defter ve berat dosyalarının e-Defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir."
hükmü yer almaktadır.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 13. maddesinde, sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısıyla defter ve vesikaların elinden çıkmış bulunması mücbir sebep olarak kabul edilmiştir. Ancak Vergi Usul Kanunundaki bu düzenleme vergisel yükümlülüklerle ilgili olup, TTK'nın 82/7. maddesinde ticari defterlerin sahibinin elinden rızası dışında çıkmış olması hali, zayi belgesi verilmesini gerektiren bir olay olarak sayılmamış olduğu gibi tadadi olarak sayılan bu sebeplerle de benzerlik göstermediğinden sırf ticari defterlerin sahibinin elinden rızası dışında çıkmış olmasının ticari defterlerin TTK'nın 87/2 maddesinin aradığı şartlarda zayi olduğunun kabulü mümkün değildir. Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1 maddesinde sadece Vergi Usul Kanununda belirtilen “mücbir sebep” ve ikincil örneklerin temin edilememesi halinin aranmış olması TTK'nın 82/7. maddesindeki hususların aranmayacağı anlamına gelmez. Zira Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1 maddesindeki düzenleme TTK'nın 82/7. maddesindeki düzenlemenin kapsamını değiştirecek nitelikte değildir. Dolayısıyla tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgelerin kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğradığı iddiasına dayalı zayi belgesi verilmesi isteminde TTK'nın 82/7. koşulları aranmalıdır.
Bilgi işlem sistemlerinde muhafaza edilen elektronik defter ve beratların silinmesi, zarar görmesi, virüs bulaşması, siber saldırı vb. nedenlerle ulaşılamaz hale gelmelerini önlemek için mükelleflerin, e-defter ve beratlarının muhafaza ve ibrazı konusunda ve ayrıca kullandıkları bilgi işlem sisteminin sağlıklı biçimde çalışabilmesi ile ilgili yeterli teknik ve güvenlik önlemlerini almaları (örn. güvenlik açıklarına karşı güncelleme desteği olan işletim sistemi kullanılması, gelişmiş bir antivirüs programının yüklü olması vb.), bu kapsamda bilgi işlem sistemlerinde yaşanabilecek sorunlar nedeniyle elektronik defter ve beratlarını farklı ortamlarda yedeklemeleri basiretli bir iş adamından beklenen bir davranış olup, Elektronik Defter Genel Tebliği'ne de uygundur.
Yukarıda yapılan açıklamalardan sonra somut olaya gelindiğinde ise; Davacı tarafça, zayi belgesi verilmesi istemi ile açılan işbu davada, e-defter veya beratlara ait kayıtların bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesinin zayi olduğunun kabulü için yeterli olmadığı, aynı zamanda söz konusu e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerin de temin edilememiş olması gerektiği zira, Elektronik Genel Defter Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 4.4.1-e maddesi uyarınca elektronik ortamda tutulan defterlerin, vergi güvenliğini sağlamak ve virüs, siber saldırısı vb. diğer teknolojik ataklara karşı tedbir almak amacıyla ikincil kopyalarının gizliliği ve güvenliği sağlanmış şekilde Gelir İdaresi Başkanlığı sistemlerinde ya da Başkanlıktan izin alabilen güvenli saklamacı kuruluşlar bünyesinde de saklanması zorunlu olup, davacı tarafça da istinaf dilekçesine ekli belgeden 13.08.2024 tarihli dilekçe ile Selçuk Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne başvurularak dava konusu yapılan dönemlere ilişkin ikincil kopyaların datasının talep edildiğinin anlaşılması karşısında, mahkemece işbu dilekçenin akıbeti de araştırılarak davacının e-defter ve e-berat dosyalarının ikincil kopyalarını Gelir İdaresi Başkanlığından temin edebileceği, davacının ikincil kopyaları istemeden dava açmakta hukuki yararının bulunup bulunmadığı da değerlendirilerek sonucuna göre karar vermek gerekirken eksik incelemeye dayalı, yazılı şekilde hüküm tesisi yerinde görülmediğinden, davacı vekilinin istinaf isteminin kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca kaldırılmasına dair aşağıda yazılı şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1- Davacı vekilinin istinaf talebinin KABULÜ ile; Konya .. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 21/08/2024 tarih, .... Esas- .... Karar sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
2- Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-a maddesi gereğince dosyanın ilk derece mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
3- İstinaf başvurusunda bulunan davacı tarafından yatırılan 427,60 TL istinaf karar harcının talep halinde davacıya iadesine,
4- İstinaf başvurusunda bulunan davacı tarafından yapılan istinaf yargılama giderlerinin ilk derece mahkemesince yeniden verilecek kararda dikkate alınmasına,
5- Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 359/4 maddesi gereğince kararın tebliğ işlemlerinin ilk derece mahkemesi tarafından yapılmasına,
Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda 15/10/2024 tarihinde oybirliği ile HMK'nın 353/1-a maddesi gereğince kesin olarak karar verildi.
Başkan ... Üye ... Üye ... Katip ...
e-imzalıdır e-imzalıdır e-imzalıdır e-imzalıdır