Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-32 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-25/485-149
Karar Tarihi : 21.4.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Nazlı VAROL, Fethullah GÜLER
C. ŞİKAYET
EDENLER :- Ahmet ÇINAR
Ulukapı Mah. Uludağ Cd. No:45/B, Çınar Market
Seydişehir/Konya
20
- Durmuş Ali TÜRKER
Alaylar 2 Mah. Milli Egemenlik Cd. 804 Sk. No:1/A,
Türker Market, Seydişehir/Konya
- Mevlüt AYDOĞDU
Saadetler Mah. 1701 Sk. No:1 Aydoğdu Market,
Seydişehir/Konya
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Üçpınar Ekmek Fırını 30
Selçuk Cd. No: 37, Seydişehir/Konya
- Kral Ekmek Fırını
Alaylar 2 Mah. 802 Sk. No: 5/A, Seydişehir/Konya
- Lüks Ekmek Fırını
Uludağ Cd. No: 15/B, Seydişehir/Konya
- Başak Ekmek Fırını
Cevher Dudayev Cd. No: 29, Seydişehir/Konya 40
- Çağlayan Ekmek Fırını
Aktaş Mah, 621 Sk. No: 1/2, Seydişehir/Konya
- Seydişehir Ekmek Fırını
Kızılcalar Mah. 348 Sk. No: 3, Seydişehir/Konya
- Doyum Ekmek Fırını
Hacı Seyit Ali Mah. No: 33, Seydişehir/Konya
11-25/485-149
2
50
- Tadım Ekmek Fırını
Seyit Harun Bulvarı, No: 16/A, Seydişehir/Konya
- Yol Ekmek Fırını
Ulukapı Mah. No: 49, Seydişehir/Konya
- Erdoğanlar Ekmek Fırını
Karakavak Mah. Seydişehir/Konya
60
E. DOSYA KONUSU: Konya ili Seydişehir ilçe merkezinde faaliyet gösteren
fırınların müşteri paylaşmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle;
– Konya ili Seydişehir ilçe merkezinde faaliyet gösteren fırınların müşteri paylaşımı
anlaşması yaptıkları,
– yapılan anlaşma nedeniyle başvuruda bulunan marketlerin Üçpınar Ekmek Fırını
(Üçpınar Ekmek) dışındaki fırınlardan ekmek alamadıkları,
– Üçpınar Ekmek’in, diğer fırın işletmecilerini anlaşmaya aykırı davranmaları 70
halinde ekmek fiyatını düşürmekle tehdit ettiği,
ifade edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.2.2011 tarih ve 928 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 23.2.2011 tarih ve 2011-3-32/İİ-11-342.BDŞ sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 3.3.2011 tarih ve 11-12/216-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
80
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 12.4.2011 tarih ve 2011-
3-32/ÖA-11-376.NV sayılı Önaraştırma Raporu 18.4.2011 tarih ve REK.0.07.00.00-
110.02.02/129 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-25 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle;
1- Seydişehir ilçe merkezinde faaliyet gösteren fırınların müşteri paylaşımı anlaşması
yapmalarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu; ancak bu
aşamada taraf fırınlara 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığı; 90
2- a) Bununla birlikte, teşebbüslerin müşteri paylaşımına yönelik uygulamalarının
sonlandırılması, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde haklarında işlem
yapılacağı yönünde taraf fırınlara aynı Kanun’un 9. maddesinin 3. bendi uyarınca
görüş bildirilmesi gerektiği,
b) ayrıca sürece ilişkin olarak Seydişehir Esnaf ve Sanatkarlar Odasına ve Seydişehir
Belediyesine görüş bildirilmesinin uygun olacağı
11-25/485-149
3
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. 100
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarının tespitinde öncelikle; satın alanların gözünde fiyatı, kullanım
amaçları, fiziksel özellikleri ve nitelikleri bakımından aynı sayılan ya da yüksek ikame
edilebilirliği olan mal ve hizmetlerden oluşan pazarın dikkate alınması gerekmektedir.
Ekmek, ülkemizdeki tüketiciler tarafından en temel gıda maddesi olarak kabul 110
edilmektedir. Bu nedenle, ekmeğe olan talebin fiyat esnekliği çok düşüktür. Diğer bir
deyişle, ekmek tüketiciler gözünde olmazsa olmaz bir ürün niteliğini haizdir. Çeşitli
ekmek türlerinin tüketici nazarında birbirini ikame edebilme derecesinin yüksek
olması, ekmeğin temel gıda maddesi olması ve diğer gıda maddeleri ile ikame
edilememesinden hareketle ilgili ürün pazarı “ekmek pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede
homojen ve özellikle rekabet koşullarının komşu bölgelerden hissedilir derecede 120
farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici
olmaktadır.
Ekmek tüketim açısından değerlendirildiğinde, söz konusu ürünün çabuk bayatlaması
nedeniyle tüketici genel olarak çevre bakkal, market ya da fırınlardan ekmeği günlük
olarak temin etmektedir. Benzer bir şekilde ekmek, fırınlar tarafından bakkal ve
marketlere günlük ya da günde bir defadan fazla gerçekleştirilen teslimatla
sağlanmaktadır. Satış noktalarına günde en az bir kere teslimat yapma zorunluluğu
nedeniyle, fırıncılar taşıma maliyetlerini en aza indirmek için yakın mesafelere
dağıtım yapmayı tercih etmektedir. Bu nedenle ekmek, gerek raf ömrü gerekse 130
taşıma maliyetleri dikkate alındığında, öncelikle üretildiği fırının bulunduğu ilçe ve
çevresinde satılmaktadır. Ancak taşıma maliyetinin fırın için caydırıcı olmadığı ve
satış noktası ile fırın arasındaki mesafenin, ekmeğin noktaya taze ulaştırılmasını
engellemediği durumlarda, fırınlar kendi bölgeleri dışına da teslimat
yapabilmektedirler. Söz konusu mesafenin hangi aşamadan sonra kâr oranını daha
da düşürmesi nedeniyle caydırıcı olacağı fırından fırına değişmekle birlikte, ortalama
olarak il dışına teslimat yapmanın her fırın açısından ciddi bir maliyet yaratacağı
ortadadır.
Nitekim Seydişehir Zabıta Amiri Yunus Uyar ve Seydişehir ilçe merkezinde faaliyet 140
gösteren önaraştırma tarafı fırın işletmecileri ile yapılan görüşmelerden Seydişehir
ilçe merkezine, merkez dışından neredeyse hiç ekmek satışı yapılmadığı bilgisine
ulaşılmıştır. Bu bağlamda ilgili coğrafi pazar Seydişehir ilçe merkezi olarak
belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. Yapılan Tespitler
11-25/485-149
4
Önaraştırma sürecinde raportörlerce öncelikle başvuru sahibi market işletmecileri ile
görüşmeler yapılmıştır. 28.3.2011 tarihinde yapılan görüşmede Ahmet Çınar’ın; 150
başvuruya konu fırınların aralarında yaptıkları anlaşmanın halen devam ettiğini,
anılan anlaşmanın devam ettirilmesi hususunda ısrarcı olan ve başı çeken
fırınların Tadım Ekmek Fırını (Tadım Ekmek) ve Üçpınar Ekmek olduğunu,
…..ticari sır….. müşterileri kalite açısından memnun edemeyişi nedeniyle
kendilerinin Üçpınar Ekmek’ten ekmek almak istemediklerini,
sorunun çözümü için Seydişehir Esnaf ve Sanatkarlar Odası (Oda) ile Seydişehir
Belediyesi nezdinde girişimlerde bulundukları, Oda’nın girişimleri ile bazı
toplantılar yapıldığı, fakat bir çözüme ulaşılamadığını,
yapılan toplantılardan kısa bir süre sonra Lüks Ekmek Fırını (Lüks Ekmek)’nın
kendilerine ekmek satmaya başladığı, fakat Üçpınar Ekmek’in bu duruma Lüks 160
Ekmek’in her gün kendisinden Çınar Market’e sattığı ekmek kadar ekmek
alınması şartıyla müsaade ettiğini,
kendilerinin Kral Ekmek Fırını (Kral Ekmek) ile çalışmak istedikleri, fakat
fırıncıların anlaşması nedeniyle de Kral Ekmek’in kendilerine ekmek satışı
yapmadığını,
fırıncılarla aralarında herhangi bir husumet ya da borç-alacak ilişkisinin
bulunmadığını,
fırıncıların başvuruya konu anlaşmayı yazılı olarak yapmadıkları, ancak sözlü
olarak yapmış olabileceğini,
ifade ettiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır. 170
Diğer başvuru sahipleri de yapılan görüşmelerde Ahmet Çınar tarafından ifade edilen
hususları destekler nitelikte beyanlarda bulunmuşlardır. Şikayetçilerle yapılan
görüşmelerin ardından alınan bilgiler doğrultusunda Üçpınar Ekmek, Tadım Ekmek,
Lüks Ekmek ve Kral Ekmek ile raportörlerce görüşmeler yapılmıştır. Üçpınar Ekmek
sahibi İbrahim Çağlar’ın;
kimi marketlere zorla ekmek vermeleri gibi bir durumun söz konusu olmadığını,
Seydişehir ilçesinde bayilerin istedikleri yerden ekmek satın alabileceklerini,
fırınlar arasında anılan şekilde bir anlaşmanın bulunmadığını,
mevcut durumda Çınar Market’e Lüks Ekmek’in ekmek satışı yaptığını, 180
ifade ettiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır.
Fırınlar arasında müşteri paylaşımı anlaşması yapılması hususunda öncülük ettiği
iddia edilen Tadım Ekmek Fırını sahibi Yunus Kelek’in ise;
mevcut durumda Seydişehir ilçesinde marketlerin istedikleri fırından ekmek
alabildiklerini,
bir dönem borcunu ödemeyen marketlere fırınlar tarafından ekmek verilmediğini,
bu durumun ise ticari açıdan son derece rasyonel ve uygun karşılanması gereken
bir durum olduğunu,
Seydişehir ilçesinde 70’e yakın ekmek satış noktası bulunduğunu, bu bağlamda 190
sadece üç marketin şikayette bulunmuş olmasının iddiaların sahihliği bakımından
şüphe uyandırıcı bir durum olduğunu,
ayrıca söz konusu başvurunun Üçpınar Ekmek sahibi İbrahim Çağlar’ın market
işletmeye başlamış olması nedeniyle yapılmış olabileceğini,
ifade ettiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır.
11-25/485-149
5
Üçpınar Ekmek’ten başka Çınar Market’e ekmek satışı yapan tek fırın olan Lüks
Ekmek’in sahibi Sabahattin Taşlı da yapılan görüşmede Tadım Ekmek ve Üçpınar
Ekmek işletmecilerinin ifadelerini destekler nitelikte beyanlarda bulunmuştur. Yapılan
önaraştırma çerçevesinde başvuru sahiplerinin ekmek satın almak istediklerini 200
belirttikleri Kral Ekmek’in sahibi Hüseyin Kızılcaadam’ın ise;
kendisinin başvuruya konu müşteri paylaşımı anlaşmasından ve fırıncıların bu
yöndeki eylemlerinden haberdar olmadığını,
geçmiş dönemlerde kimi marketlere, borçlarını zamanında ödemedikleri için
fırınlar tarafından ekmek satılmadığını,
çalışma şartlarını kabul ettiği takdirde tüm ekmek satış noktalarıyla çalışmaya
hazır olduğunu
ifade ettiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır.
Yapılan görüşmelerden, net bir sonuç alınamaması üzerine görüşülen Seydişehir 210
Belediyesi Zabıta Amiri Yunus Uyar’ın;
Rekabet Kurumuna başvuruda bulunan üç market işletmecisinin aynı şikayetle
daha önce Belediye’ye de başvuruda bulunduğunu,
fakat zabıtanın bu konuda herhangi bir yetkisi bulunmaması nedeniyle olaya
müdahale edilemediğini,
mevcut durumda da sorunun devam ettiğine yönelik duyumlarının olduğunu
ifade ettiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır.
…..ticari sır…..
…..ticari sır….. 220
…..ticari sır….. ifade ettiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır. Yapılan bu görüşmeyi
müteakip 30.3.2011 tarihinde raportörlerce görüşülen, Seydişehir ilçesinde faaliyet
gösteren bir fırın işletmecisi tarafından;
fırın işletmecilerinin Rekabet Kurumu yaptırımlarından çekindiklerinden ötürü
sorunun çözümü için toplandıkları,
sattığı ekmek kadar Üçpınar Ekmek’ten ekmek alması şartıyla Kral Ekmek’e
şikayetçi marketlere ekmek satılması konusunda müsaade edildiği,
fakat daha bir gün geçmeden Üçpınar Ekmek’in bu çözüm yoluna razı olmadığını
bildirmesiyle sorunun giderilemediğinin
ifade edildiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır. 230
Ayrıca Oda’ya yapılan başvuru ve Oda’nın yaptığı çalışmalar sonucunda herhangi bir
çözüme ulaşılamaması nedeniyle Oda tarafından başvuru sahiplerine gönderilen yazı
Kurum’a da iletilmiştir. Kurum kayıtlarına 12.4.2011 tarih, 2790 sayı ile intikal eden
yazıda; Oda tarafından ilçe merkezinde faaliyet gösteren fırın işletmecileri ile
görüşmeler yapıldığının, fakat bu hususta Oda’nın herhangi bir yaptırım yetkisinin
bulunmadığının, bu çerçevede başvurunun Rekabet Kurumu ya da adli mercilere
yapılması gerektiğinin ifade edildiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır.
I.2.2. Hukuki Değerlendirme 240
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile belirli bir mal ve hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar ve
teşebbüs birliği kararları hukuka aykırı bulunarak yasaklanmıştır.
11-25/485-149
6
Anılan görüşmeler neticesinde; Seydişehir ilçe merkezinde faaliyet gösteren fırınların
müşteri paylaşımı anlaşması içinde bulundukları, yapılan müşteri paylaşımı
sonucunda Üçpınar Ekmek ile çalışmak durumunda bırakılan bayilerin …..ticari
sır….. Üçpınar ile çalışmak istemedikleri, başvuru sahipleri tarafından daha önce 250
gerek Belediye gerek Oda nezdinde sorunun çözümü için girişimlerde bulunulduğu,
Oda tarafından sorunu çözebilmek adına toplantılar düzenlendiği fakat bir sonuca
ulaşılamadığı, Rekabet Kurumunun olaya müdahil olması üzerine fırın işletmecilerinin
yaptırım görmekten çekinerek sorunun çözümü için tekrar bir araya geldikleri, bu
toplantıda varılan uzlaşının da yine 4054 sayılı Kanun’u ihlal potansiyeli taşıdığı ve
fakat özellikle Üçpınar Ekmek’in tutumu nedeniyle yine bir uzlaşı sağlanılamadığı
anlaşılmıştır.
Teşebbüsler, bölge ya da müşteri paylaşmak suretiyle rekabet ortamını bozarak
tüketici tercihlerinde daralmaya yol açabilmektedirler. Bu tür anlaşmalar sonucunda 260
alıcılar; anlaşma tarafları arasında paylaşıldıklarından, alıcıların daha ucuza ya da
daha kaliteli ürün bulma imkânları ortadan kalkmaktadır. Nitekim Seydişehir ilçe
merkezinde faaliyet gösteren fırınların eylemleri neticesinde başvuru sahibi nihai
satış noktaları, …..ticari sır….. farklı fırınlarla çalışmak istemelerine rağmen Üçpınar
Ekmek ile çalışmak durumunda bırakılmıştır. Ayrıca başvuru sahipleri yapılan
görüşmelerde tüketicilerin de bu durumdan memnun olmadıklarını …..ticari sır…..
belirtmişlerdir. Üçpınar Ekmek’in kendisine ayrılmış müşterilerinin bulunması ve
satışlarının garanti altına alınmış olması, Üçpınar Ekmek’in daha iyi ürün sunabilmek
adına daha etkin çalışmak yönünde çaba içinde bulunmasının önüne geçebilecektir.
Nitekim başvuru sahipleri sorunun dört aydır devam etmesine rağmen Üçpınar 270
Ekmek ile çalışmak istememekte …..ticari sır…...
Yukarıda yer verilen açıklama ve bilgiler çerçevesinde Seydişehir ilçe merkezinde
faaliyet gösteren fırınların müşteri paylaşımı anlaşması yaparak 4054 sayılı Kanun’u
ihlal ettikleri kanaati oluşmuştur. Diğer yandan, 4054 sayılı Kanun’un genel
gerekçelerinden biri, sınırlı ülke kaynaklarının en verimli şekilde kullanımının
sağlanmasıdır. Dolayısıyla, Rekabet Kurumu’nun inceleme ve araştırmalarında “usul
ekonomisi” çerçevesinde hareket etmesinin, Kurumumuzun etkin faaliyet göstermesi
ve sınırlı ülke kaynaklarının en verimli şekilde kullanılması açısından gözetilmesi
gerekmektedir. Bu çerçevede, mevcut durumda başvuru sahibi marketlerin, yine 280
fırınlar arasındaki rekabeti kısıtlayıcı bir başka uygulama dolayısıyla dahi olsa1
Üçpınar Ekmek dışındaki bir başka fırından ekmek alabiliyor olması, Seydişehir
ilçesinde faaliyet gösteren 70’e yakın nihai satış noktasından yalnızca üçünün
başvuru konusu olay nedeniyle istediği fırınla çalışamaması, dolayısıyla ilgili
pazardaki rekabet ihlalinin hayli düşük olması dikkate alınarak bu aşamada bir
soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 290
1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
1 Başvuru sahiplerince belirtildiği üzere Lüks Ekmek, başvuru sahibi marketlere sattığı ekmek kadar Üçpınar
Ekmek’ten ekmek satın alması şartıyla başvuru sahibi marketlere ekmek satabilmektedir.
11-25/485-149
7
2- a) Bununla birlikte, hakkında inceleme yapılan fırınlara, müşteri paylaşımına
yönelik uygulamalarının sonlandırılması, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca görüş bildirilmesi,
b) Ayrıca sürece ilişkin olarak Seydişehir Esnaf ve Sanatkarlar Odasına ve 300
Seydişehir Belediyesine görüş bildirilmesi
hususlarında Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy