Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-3-41 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-26/764-217
Karar Tarihi : 16.05.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Prof. Dr. Metin TOPRAK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Arif Ogün SARI, Nesrin SAĞLAM
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Gizlilik talebi bulunmaktadır.
- Seydişehir Cumhuriyet Başsavcılığı
Seydişehir/Konya
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Üçpınar Ekmek Fırını
Selçuk Cd. No:37 Seydişehir/Konya
- Kral Ekmek Fırını
Alaylar 2 Mah. 802 Sk. No:5/A Seydişehir/Konya
- Lüks Ekmek Fırını
Uludağ Cd. No:15/B Seydişehir/Konya
- Başak Ekmek Fırını
Cevher Dudayev Cd. No:29 Seydişehir/Konya
- Çağlayan Ekmek Fırını
Aktaş Mah, 621 Sk. No:1/2 Seydişehir/Konya
- Seydişehir Ekmek Fırını
Kızılcalar Mah. 348 Sk. No:3 Seydişehir/Konya
- Doyum Ekmek Fırını
Hacı Seyit Ali Mah. No:33 Seydişehir/Konya
- Tadım Ekmek Fırını
Seyit Harun Bulvarı, No:16/A Seydişehir/Konya
- Yol Ekmek Fırını
Ulukapı Mah. No:49 Seydişehir/Konya
- Erdoğanlar Ekmek Fırını
Karakavak Mah. Seydişehir/Konya
12-26/764-217
2 / 6
(1) E. DOSYA KONUSU: Konya ili Seydişehir ilçesinde faaliyet gösteren fırınların bir
araya gelerek ekmek satış fiyatını belirledikleri, bölge ve müşteri paylaşımında
bulundukları iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Gizlilik talebi bulunan başvuruda özetle; Seydişehir ilçesinde
faaliyet gösteren fırınların bir araya gelerek ekmek fiyatını belirledikleri, bunun yanı sıra
bölge ve müşteri paylaşımı yaptıkları ifade edilerek konunun Kurumumuz tarafından
incelenmesi talep edilmiştir.
(3) Benzer içerikte bir başvuru, Seydişehir Cumhuriyet Başsavcılığına da iletilmiş, Seydişehir
Cumhuriyet Başsavcılığı ise konunun suç olarak tanımlanmayışı sebebiyle görevsizlik
kararı vererek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında Rekabet
Kurumunun görev alanına girmesinden bahisle başvuruyu Rekabet Kurumuna havale
etmiştir.
(4) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.02.2012 tarih ve 1645 sayı, 02.04.2012 tarih
ve 2942 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan 29.02.2012 tarih ve 2012-3-41/İİ sayılı
İlk İnceleme Raporu’nun görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir.
(5) İlgili karar uyarınca düzenlenen 08.05.2012 tarih ve 2012-3-41/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(6) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; dosya konusu iddia ile ilgili olarak
4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddi
gerektiği kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar (Konya ili Seydişehir ilçesinde faaliyet gösteren fırınlar)
(7) Seydişehir’de faaliyet gösteren onbir adet fırın bulunmaktadır. Bu fırınların tamamına
yakını Seydişehir Ticaret Odasına, şahıs işletmesi niteliğinde olan biri ise Seydişehir Esnaf
ve Sanatkârlar Odasına kayıtlı olarak faaliyet göstermektedir
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(8) Günün her öğününde yemeklerle beraber tüketilebilen ekmek; sandviç, tost, hamburger
gibi atıştırmalıklarda da kullanılan bir üründür. Ekmeği, üretim yöntemleri ve üretimde
kullanılan malzemelerin çeşit ve miktarına göre, beyaz ekmek, pide ekmek, kepekli ekmek,
light ekmek, çavdar ekmeği gibi alt ürün gruplarına ayırmak ve her bir ürün grubu için ayrı
bir pazar tanımı yapmak mümkündür. Ancak, inceleme konusu dosya bakımından bu tür
ayrı pazar tanımlarına gidilmeksizin ilgili ürün pazarı genel anlamda “ekmek pazarı” olarak
tanımlanmıştır.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(9) Önaraştırmaya taraf teşebbüslerin Konya ili Seydişehir ilçesi Ticaret ve Esnaf Odasına
kayıtlı bulunan fırınlar olması ve bu teşebbüslerin önaraştırmaya konu faaliyetlerini
12-26/764-217
3 / 6
Seydişehir ilçe merkezinde gerçekleştirmeleri sebebiyle ilgili coğrafi pazar “Seydişehir
ilçesi” olarak belirlenmiştir.
I.3. Ekmek Fiyatının Tespitine İlişkin Mevzuat
(10) Ekmek üretimi gerçekleştiren teşebbüsler, niteliklerine göre “esnaf” veya “tacir” olarak iki
kategoride değerlendirilmektedir. Faaliyetlerini esnaf yahut tacir olarak sürdüren ekmek
üreticilerinin fiyatlandırma hususunda tâbi oldukları ilgili mevzuat farklılaşmaktadır.
(11) Esnaf ve Sanatkârlar Odalarına bağlı esnaf niteliğindeki işletmeler 5362 sayılı Esnaf ve
Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 62. maddesine göre belirlenen azami fiyatlara
uymak durumundadır.
(12) Ticaret ve sanayi odalarına kayıtlı tacir ve sanayici niteliğindeki işletmeler ise, 5174 sayılı
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu (5174 sayılı Kanun)’nun
12. maddesi ve bu maddeye dayanarak çıkarılan “Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen
Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik”
hükümleri çerçevesinde belirlenen azami satış fiyat tarifesine uymak durumundadır.
Tarifenin belirlenmesi, tarifeye nasıl itiraz edileceği gibi diğer hususlar, Esnaf Odalarına
kayıtlı fırıncı esnafı için geçerli olan mevzuata paralel bir şekilde düzenlenmiştir.
I.4.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.4.1. Seydişehir Ticaret Odası ve Seydişehir Esnaf ve Sanatkârlar Odası ile Yapılan
Görüşme
(13) Mevcut önaraştırma kapsamında, 24.04.2012 tarihinde Seydişehir Ticaret Odası Genel
Sekreteri ile yapılan görüşmede, 2004 yılı itibarıyla Seydişehir Ticaret Odası nezdinde
somun ekmek için belirlenen azami fiyat tarifesinin uygulandığı, geçmişte ilçede faaliyet
gösteren fırıncılar arasında yoğun rekabet yaşandığı ve azami fiyatın 50 kuruş olarak
belirlendiği dönemde ekmek fiyatının 35 kuruşa kadar düştüğü, somun ekmek dışında
diğer ekmek türleri için fiyatın serbest piyasa koşullarına göre belirlendiği, Seydişehir
Belediyesi iştiraki olan Sebeltaş A.Ş. unvanlı işletmenin piyasada diğer fırınlara göre
nispeten düşük fiyata ekmek sattığı fakat onun da zarar etmesi sebebiyle yakın zamanda
dönüşümlü olarak diğer fırıncılardan ekmek temin ederek nihai tüketiciye 50 kuruşa sattığı
ifade edilmiştir.
(14) Seydişehir Esnaf ve Sanatkârlar Odası Başkanı ile yapılan görüşmede ise, geçmişte ilçede
faaliyet gösteren fırıncılar hakkında Rekabet Kurumuna intikal eden bir başvuru
sonucunda Rekabet kurulu tarafından alınan bir karar olduğu, bakkallar ve fırıncılar
arasında süregelen ihtilafın çözümü için Esnaf Odası Başkanı olarak girişimlerde
bulunulduğu, Seydişehir Esnaf ve Sanatkârlar Odasına kayıtlı bulunan yaklaşık 120 adet
bakkal olduğu, kimi bakkal işletmecilerinin fırınlardan veresiye alım yaparak borçlarını
ödemediğinde bir başka fırından ekmek temin etmek istediği fakat diğer fırınların
alacaklarını tahsil edememe kaygısı ile ekmek temin etmekten imtina ettiği, öte yandan
bakkalların olabildiğince ucuza ekmek temin edip satmak ve bu sayede işletmelerine daha
fazla sayıda müşteri çekmek ve toplam cirolarını arttırmak istedikleri ve bu sebeple
fırıncılara fiyat konusunda baskı yaptıkları şeklinde beyanlarda bulunulmuştur.
12-26/764-217
4 / 6
I.4.2. Önaraştırmaya Taraf Teşebbüslerde Yapılan Yerinde İnceleme ve Görüşmede
Elde Edilen Bulgular
(15) Önaraştırma kapsamında, 24.04.2012 tarihinde yerinde inceleme için gidilen
teşebbüslerde şikâyete ilişkin herhangi bir delile rastlanılmamıştır. Teşebbüs yetkileri
yapılan görüşmelerde aşağıda yer verilen beyanlarda bulunmuşlardır:
Yol Ekmek Fırını Yetkilisi: “Günlük üretim kapasitemiz (…..) ekmek civarındadır ve
fırınımızda ekmeğin satış fiyatı 50 kuruştur.”
Başak Ekmek Fırını Yetkilisi: ”Fırınımızda ekmek 60 kuruşa satılmaktadır. Ekmeğin
birim maliyeti ise (…..) kuruş arasındadır. Yaklaşık 5 yıldır 300 gram somun ekmek 60
kuruştan satılıyordu, bir süre önce ekmek israfının önlenmesi maksadıyla somun
ekmek gramajı 250 gram olarak belirlendi; rakiplerle müşteri paylaşımı ve fiyat
belirlenmesi gibi bir durum söz konusu değildir, nitekim Seydişehir’in değişik yerlerinde
müşterilerimiz bulunmaktadır. Bakkallarla yaşanan sorun temelde ıskonto vesaire gibi
taleplerinden kaynaklanmaktadır.“
Üçpınar Ekmek Fabrikası Ltd. Şti. Yetkilisi: ”Ekmeğin birim maliyeti yaklaşık (…..)
kuruştur. 1-1,5 ay önce diğer fırıncılarla maliyetlerin yüksek olması ve fırınların zarar
ediyor olması sebebiyle bir araya gelinerek ekmeğin 60 kuruşa satılması ve bir fırının
diğer fırınının müşterisine daha düşük fiyat teklifi ile mal vermemsi konusunda
mutabakata varıldı. Bu fiyattan ekmek satışı yapılırken kaliteden de ödün verilmemesi
kararlaştırıldı.”
Kral Ekmek Fırını Yetkilisi: “Ekmeğin 60 kuruşa satılmasının en önemli sebebi
maliyetlerdir. İlçede faaliyet gösteren kimi bakkallar ekmek karşılığında iskonto talep
etmektedirler. Ekmeğin birim maliyeti (…..) kuruşken kimi bakkallara 50 kuruştan temini
söz konusudur. Seydişehirde kişisel ilişkiler nedeniyle ekmek karşılığında mal takası
dahi söz konusu olmaktadır. İlçede yaklaşık 25.000-30.000 ekmek tüketimi olduğunu
tahmin ediyorum, işletmecisi olduğum fırının kapasitesi (…..) iken şu anda atıl kapasite
ile çalışmaktadır. Seydişehir’de faaliyet gösteren diğer fırınların da kapasitesi 10.000-
15.000 adet ekmek civarındadır ve bunların hemen hepsi atıl kapasite ile çalışmaktadır.
(…..TİCARİ SIR…..) Bazı bakkallarla çalışılmamasının sebebi bu bakkalların aşırı
talepleridir, nitekim bunların dolap ve cep telefonu talepleri dahi bulunmaktadır.
Fırınların hepsinin düşük kapasite ile çalıştığı bir yerde isteyen bakkala ekmek
vermemenin söz konusu olamayacağını belirtmek isterim.”
I.4.3. Hukuki Değerlendirme
(16) Şikâyetçi tarafından dile getirilen Konya ili Seydişehir ilçesinde faaliyet gösteren fırınların
anlaşarak aralarındaki rekabeti sonlandırmak için fiyat tespit ettikleri ve tek fiyattan ekmek
satışı gerçekleştirdikleri, bakkalların istedikleri ekmek fırınıyla çalışmalarının engellendiği
yönündeki iddiaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi yönüyle incelenmesi mümkündür.
(17) Geçmişte anılan konuya benzer bir başvuruya ilişkin olarak alınan 21.04.2011 tarih ve 11-
25/485-149 sayılı Kurul kararında; Konya ili Seydişehir ilçe merkezindeki fırınlara, müşteri
paylaşımına yönelik uygulamalarının sonlandırılması, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde aynı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca görüş bildirilmesine karar verildiği; ayrıca, anılan Kurul kararı doğrultusunda
Seydişehir Esnaf ve Sanatkarlar Odasına 21.06.2011 tarih ve 3767 sayı, Seydişehir
Belediyesine 21.06.2011 tarih ve 3766 sayılı yazılar ile fırıncıların aralarında anlaşarak
bölge ya da müşteri paylaşımında bulunmalarının 4054 sayılı Kanun kapsamında rekabet
ihlali oluşturacağının ve bir cezai müeyyide ile karşılaşmamak için bu tür eylemlerden
kaçınılması gerektiğinin, aksi takdirde söz konusu teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde işlem başlatılacağı konusunda görüş bildirildiğinin belirtilmesi gerekmektedir.
12-26/764-217
5 / 6
(18) Yukarıda da belirtildiği gibi, yapılan yerinde incelemede iddiaların doğruluğunu ispata
yönelik -Üçpınar Ekmek Fabrikası Ltd. Şti. Yetkilisinin beyanı dışında- herhangi bir bilgi ve
belgeye ulaşılamamıştır. Seydişehir ilçesinde günlük 25.000-30.000 ekmeğin tüketildiği ve
ilçede onbir adet fırın bulunmakla birlikte bu fırınların pek çoğunun atıl kapasite ile çalıştığı
dikkate alındığında arz fazlasından söz etmek mümkündür. Ekmek sektöründe arzın
dengeye gelmesi ise sektöre özgü niteliklerden dolayı yavaş gerçekleşebilecektir. Zira
sektörden çıkışlar olmakla birlikte yaklaşık sayılarda yeni girişler de olmaktadır. Bunun en
temel nedeni bir fırının kurulması ve işletmenin fırın olarak çalıştırılabilmesi için gerekli
izinlerin alınmasının ardından devri söz konusu olduğunda işletmenin yine fırın olarak
değerlendirilmek istenmesidir. Diğer bir deyişle işletmenin sahipliği herhangi bir nedenden
(iflas, kar düşüklüğü vb.) el değiştirse de fırın, fırın olarak kalmaya devam etmektedir. Arz
kısmında yaşanan bu katılık ve düşük arz esnekliği, arz fazlası ile birlikte ele alındığında
teşebbüslerin serbest piyasa kurallarında yeri olmayan bazı eylemlerde bulunmalarını
kolaylaştırabilmektedir. Bu açıdan bakıldığında ise Seydişehir ilçesinde ekmek piyasası
yapısının, faaliyet gösteren fırıncıların koordinasyon içerisine girerek satış fiyatı belirlemesi
ve müşteri paylaşımına gitmesini kolaylaştırıcı olduğu söylenebilir. Fakat, önaraştırma
kapsamında incelenen teşebbüslerden Üçpınar Ekmek Fırını işletmecisinin diğer
fırıncılarla bir araya gelinerek fiyat tespit edildiği ve bölge paylaşımı yapıldığı yönündeki
beyanını destekleyen başkaca bir bulguya rastlanmamakla birlikte, 250 gram somun
ekmeğin fırıncılar tarafından çoğunlukla ve Seydişehir Ticaret Odası nezdinde belirlenen
azami fiyat tarifesi üst sınırında olmak üzere 60 kuruşa satılmasına rağmen, Yol Ekmek
Fırını tarafından bakkallar ile nihai tüketiciye ve Üçpınar Ekmek Fırını işletmecisinin
kendisi tarafından işletilmekte olan markette nihai tüketiciye 50 kuruşa satıldığı tespit
edilmiştir.
(19) 29.11.2011 tarihinde yürürlüğe giren yeni Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ve bu
Yönetmeliğe dayanılarak çıkarılan ve 04.01.2012 tarihinde Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığı tarafından Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 2012/2 sayılı Türk
Gıda Kodeksi Ekmek ve Ekmek Çeşitleri Tebliği’nin ürün özelliklerini düzenleyen 5,(ç),2.
maddesine göre ekmek, kepekli ekmek, tam buğday unlu ekmek, tam buğday ekmeği ve
ekşi hamur ekmekleri en az 250 gram ağırlıktan başlayarak 50’şer gram arttırılmak
suretiyle piyasaya arz edilmektedir. Ekmek israfını önlemeye yönelik bu hükmü dikkate
alan fırınlar da somun ekmek de dâhil olmak üzere ekmek çeşitlerini 250 gramdan
başlamak üzere üretmektedirler. Diğer yandan, ekmeğin üretim maliyeti yanında ayrıca
dağıtım maliyeti bulunmaktadır. Seydişehir Esnaf ve Sanatkârları Odasınca yapılan
maliyet hesabına göre, kullanılan hammaddenin kalitesine göre ve işletmenin etkinliğine
göre değişkenlik gösterebilmekle birlikte, 250 gram somun ekmeğin üretim maliyeti 48
kuruş civarındadır. Dağıtım maliyeti, iade edilen ekmeklerin maliyeti vb. unsurlar da
eklendiğinde, Seydişehir Ticaret Odası tarafından belirlenen azami fiyat tarifesi üst sınırı
olan 60 kuruşun ekmeğin piyasa satış fiyatı olması, üretici açısından makul bir kar
eklenerek satış fiyatının belirlendiği şeklinde yorumlanabilecektir.
(20) Ekmek, satış noktası açısından getirisi yüksek bir ürün olmamasına ve gelirinin toplam ciro
içerisinde önemli bir yer tutmamasına rağmen, müşteri çekmek ve ciroyu arttırmak için
önemli bir kalem olarak karşımıza çıkmaktadır. Satış noktalarının ekmeği olabildiğince
düşük fiyata satmak istemeleri, bunun için de kendi kar marjından fedakârlık etmeyerek
ekmeği olabildiğince düşük fiyata temin etmek istemesinin yanı sıra fırıncılardan çeşitli
taleplerinin de bulunduğu hem görüşülen fırıncılar hem de Esnaf ve Sanatkârlar Odası
Başkanı tarafından dile getirilmiştir.
12-26/764-217
6 / 6
(21) Diğer yandan yine Esnaf ve Sanatkârlar Odası Başkanı tarafından, bakkalların zaman
zaman istediği fırınlardan ekmek almak konusunda sıkıntılar yaşadığı ve bu konuda
kendilerine gelen şikayetler olduğunu belirterek, kendi yaptırımlarının sınırlı olduğu ve bu
bildirimlerin Rekabet Kurumu’na yapılması gerektiği konusunda üyelerini bilgilendirdikleri
ifade edilmiştir.
(22) Yukarıdaki açıklamalar ışığında, Konya ili Seydişehir ilçesinde faaliyet gösteren fırınların
4054 sayılı Kanun’u ihlal eden eylemler içerisinde olduğuna dair çeşitli emareler bulunsa
da, soruşturma açılmasını gerektirecek nitelikte bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır.
J. SONUÇ
(23) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy