Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-2-25 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-27/571-132
Karar Tarihi : 11.06.2009
A.TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: Hakan Suat ÖLMEZ, Ekrem SOLMAZ, Nimet ALACAPUNAR,
Mücteba ALTUN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - İhbar
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR: 20
- Çallıoğlu Beton Madencilik Akary. San. ve Tic. A.Ş. (Çallıoğlu
Beton)
Hürriyet Cad. Molla Yusuf Mah. No:453 Duraliler/Antalya
- Erdinç Hazır Beton ve Mam. Nak. Ltd. Şti. (Erdinç Beton)
Horozluhan Mahallesi Baş üstü Sokak No:2 Selçuklu/Konya
- Arslan Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti. (Korkmaz Beton)
Horozluhan Mahallesi Otogar Ankara Bağlantı Yolu Dr. Sadık
Ahmet Caddesi Baldede Sokak No:2-4 Selçuklu/Konya
- Komyapı Hazırbeton Prefabrik İnşaat Taahhüt Sanayi ve 30
Ticaret A.Ş. (Komyapı Beton)
Musalla Bağları Mah. Belh Cad. Bayırözü Sok No:2
Selçuklu/Konya
E. DOSYA KONUSU: Konya ilinde faaliyet gösteren hazır beton üreticilerinin
aralarında anlaşma yapmak suretiyle hazır beton fiyatını artırdıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan ihbarda özetle;
- Konya ilinde faaliyet gösteren hazır beton firmalarının 2009 yılı başında çeşitli
otellerde toplanarak birçok kez bir araya geldikleri,
- Firmaların 2008 yılında Konya il merkezinde hazır beton fiyatının 51-55 TL/m³ 40
olduğu, firmaların 2009 yılında hazır beton fiyatlarını artırmaya yönelik olarak
aralarında anlaştıkları ve hazır beton fiyatlarının ortalama 60-65 TL/m³
aralığına geldiği,
- Piyasada kriz sebebiyle tüm ürünlerde düşüş meydana gelirken, hazır beton
üreticilerinin anlaşması dolayısıyla fiyatların suni biçimde yüksek tutulduğu ve
bu nedenle müteahhit olarak kendilerinin zor durumda kaldığı
ifade edilmektedir.
09-27/571-132
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.01.2009 tarih ve 678 sayı ile giren
ihbar yazısı üzerine hazırlanan 26.02.2009 tarih ve 2009-2-25/İİ-09-HSÖ sayılı ilk 50
inceleme raporu 27.02.2009 tarih ve REK.0.06.00.00-110/60 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 05.03.2009 tarih ve 09-09 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek, şikayet
konusu iddia ile ilgili olarak Çallıoğlu Beton, Erdinç Beton, Korkmaz Beton ve
Komyapı Beton hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 03.06.2009 tarih ve 2009-2-25/ÖA-09-HSÖ
sayılı Önaraştırma Raporu 05.06.2009 tarih, REK.0.06.00.00-110/187 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 11.06.2009 tarih ve 09-27 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
Çallıoğlu Beton, Erdinç Beton, Korkmaz Beton ve Komyapı Beton’un aralarında 60
anlaşarak hazır beton fiyatlarını yükselttikleri iddialarına yönelik yapılan incelemeler
ve değerlendirmeler sonucunda teşebbüslerin fiyatların artırılmasına yönelik bir
anlaşma içinde olduklarına dair bulgulara ulaşılamadığı ve bu nedenle 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1 Hakkında Önaraştırma Yapılanlar
I.1.1. Çallıoğlu Beton
Çallıoğlu Beton hazır beton üretimi gerçekleştirmekte ve Antalya merkez ilçelerde,
Korkuteli, Manavgat ile Konya merkez ilçelerde ve Çumra’da faaliyet göstermektedir. 70
Çallıoğlu Beton, hazır beton üretimi için gerekli çimentoyu (…….)’den temin
etmektedir. Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki şekildedir.
Tablo 1: Çallıoğlu Beton Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Çallıoğlu İnşaat (….)
Mehmet ŞENCAN (….)
Ziya ERBAŞ (….)
Diğer (….)
Toplam 100,00
I.1.2. Erdinç Beton
Erdinç Beton, Konya merkez ilçelere ve 30-50 km yakınlıktaki yerleşim yerlerine hazır
beton satışı gerçekleştirmektedir. Erdinç Beton’a ait hazır beton tesisinin üretim
kapasitesi (….) m3/saattir. 2008 yılında yaklaşık (….) m3 hazır beton üretimi
gerçekleştirmiştir. Erdinç Beton hazır beton üretimi için gerekli çimentoyu (……)’dan
temin etmektedir. Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki şekildedir.
Tablo 2: Erdinç Beton Ortaklık Yapısı 80
Hissedar Hisse Oranı (%)
Mustafa DİNÇLER (….)
İsmail İNCER (….)
Halil İbrahim İNCER (….)
Toplam 100,00
09-27/571-132
3
I.1.3. Korkmaz Beton
Korkmaz Beton’un Konya, Anamur, Nevşehir, Kulu, Çumra, Çandır ve Mut
bölgelerinde hazır beton tesisleri bulunmaktadır. Korkmaz Beton çimento alımını
(……..)’dan yapmaktadır. Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki şekildedir.
Tablo 3: Korkmaz Beton Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Kemal KORKMAZ (….)
Arslan KORKMAZ (….)
Ünal KORKMAZ (….)
Hacı Mustafa KORKMAZ (….)
Toplam 100,00
I.1.4. Komyapı Beton
Komyapı Beton Konya’da faaliyet göstermekte olup, sahip olduğu hazır beton
tesisinin fiziki kapasitesi saatte (….) m3’tür. 2008 yılında yaklaşık (….) m3 hazır beton
üretim gerçekleştirmiştir. Komyapı Beton çimento alımını büyük oranda (….)’dan
gerçekleştirmektedir. Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki şekildedir. 90
Tablo 4: Komyapı Beton Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Kombassan Kâğıt Matbaa A.Ş. (….)
Kombassan İnşaat Tarım A.Ş. (….)
Kombassan Holding A.Ş. (….)
Anadolu Çimento A.Ş. (….)
Toplam 100,00
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikayet konusu hususların hazır beton üreticilerinin kartel oluşumuna giderek fiyat
tespiti yaptıkları yönünde olması ve Rekabet Kurulu’nun aynı sektörde daha önce
vermiş olduğu kararlar göz önüne alınarak ilgili ürün pazarı, “hazır beton” pazarı
olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazarın belirlenmesi açısından hazır betonun üretiminden kısa bir süre
sonra (yaklaşık iki saat) kullanılması gereken bir ürün olması özelliği önem 100
taşımaktadır.
Hazır beton, çok kısa zamanda tüketilme zorunluluğu olan, stoklama imkânı
bulunmayan, yüksek taşıma maliyetleri olan ve belirli bir süre sonunda katılaşma
sonucu kalite deformasyonuna uğrayan ve bu sebeple uzun mesafe taşınması
mümkün olmayan bir ürün olup, herhangi bir hazır beton santralinden yaklaşık 50 km.
uzaklığa taşınabilmektedir. Dolayısıyla bir hazır beton tesisinin etrafında bu tesise 50
km.’lik bir mesafede bulunan yerleri kapsayan doğal bir ürün pazarı oluşmaktadır.
Diğer taraftan, hazır beton tesisinin bulunduğu bölgedeki, yol, iklim ve doğa
koşullarına göre 50 km’lik mesafe artabilmekte veya azalabilmektedir. Bu noktada,
betonun tesiste transmiksere yüklenmesi, tesisten transmikser ile inşaat sahasına 110
ulaştırılması, müşteri tarafından teslim alınması ve pompa aracılığıyla kalıba
yerleştirilmesinde geçen sürenin hazır betondaki kıvam ve işlenebilirlik kayıplarının
09-27/571-132
4
önlenebilmesinde kritik eşik olan iki saatlik sürenin altında olması gerektiğinin de
dikkate alınması gerekmektedir.
Şikâyet konusu iddia Konya il merkezinde faaliyet gösteren hazır beton üreticilerinin
birlikte fiyat belirlemelerine ilişkin olması nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Konya ili
merkez ilçeleri ” olarak belirlenmiştir.
I.3. Şikayet Konusu İddialar ve Değerlendirmeler
Dosya konusu olay, Konya ilinde faaliyet gösteren hazır beton üreticilerinin bir araya
gelerek ürünlerinin fiyatlarını suni olarak yukarıya çekmeye çalışmaları iddialarıdır. 120
Dolayısıyla, önaraştırma sürecinde bu iddiaların doğru olup olmadığını araştırmak
üzere 06.05.2009 tarihinde Çallıoğlu Beton, Erdinç Beton, Korkmaz Beton ve
Komyapı Beton’da raportörlerce yerinde inceleme yapılarak, tarafların konuya ilişkin
ifadelerine başvurulmuş, ayrıca iddia edilen tarihlerde ve o tarihlerden sonra bu
teşebbüslerin ürünlerinin fiyatlarında ne gibi değişmeler olduğu yönünde araştırma
yapılmıştır.
İddiaya konu olan hususlar ve kartel oluşturdukları iddia edilen teşebbüslerin
toplandıkları yerler ve bu yerlerde hangi tarihlerde toplanıldığına dair herhangi bir
bilgi bulunmamakla birlikte, teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde bu iddialara
yönelik bilgi ve belgelere ulaşılmaya çalışılmış, ancak adı geçen teşebbüslerin belirli 130
zamanlarda belirli yerlerde toplandıkları ve bu toplantılarda kartel anlamına gelecek
çeşitli kararlar aldıklarına dair herhangi bir bilgi veya bulguya ulaşılamamıştır.
Ayrıca, yapılan bu yerinde incelemelerde ve görüşmelerde teşebbüs temsilcileriyle
görüşülmüş, kendilerine şikayet konusu iddialarla ilgili sorular sorulmuştur. Teşebbüs
yetkilileri ile yapılan görüşmelerde, iddia edildiği gibi fiyat tespitine yönelik
toplanmadıkları, zaten piyasada kriz olduğu ve bu nedenle bazı hazır beton
tesislerinin kapandığı, fiyatların yükselmesinin söz konusu olmadığı aksine fiyat
düşüşlerinin yaşandığı, bu piyasada çimento fabrikalarının önemli bir gücünün
bulunduğu ve bu çimento fabrikalarının da ayrıca hazır beton tesislerinin bulunduğu,
bu firmaların içinde olmadığı bir kartel oluşumunun yaşama şansının bulunmadığı, bu 140
açıdan dahi iddiaların yersiz olduğu raportörlere iletilmiştir.
Örneğin; Çallıoğlu Beton Genel Müdürü (…….) “Konya bölgesinde Konya Çimento
San. A.Ş.’nin1 (Konya Çimento) dahil olmadığı bir kartel organizasyonunun başarılı
olmasının mümkün olmadığını, diğer hazır beton tesislerinin bir karteli devam
ettirebilme gücünden bahsedilemeyeceğini” ifade etmiştir. Erdinç Beton yetkilisi
(………) ise “ 2008 yılı sonrasında hazır beton talebinde herhangi bir artış olmamasına
rağmen As Ado Beton, Çimsa, Likit ve Biberci Beton’un pazara girmesi ile hazır
beton arzında artış meydana geldiğini, bu durumun ise rekabeti artırdığını ve
fiyatlarda %10 oranında düşüşe neden olduğunu” belirtmiştir.
Korkmaz Beton yetkilisi (……..) ile yapılan görüşmede ise “2008 yılı Haziran ayı 150
öncesinde 65-68 TL/m³ olan hazır beton fiyatlarının şu an 45-50 TL/m³ olduğu,
fiyatlardaki düşüşün nedeninin hazır beton üreticilerinin sayısındaki artıştan ve
talepte meydana gelen azalmadan kaynaklandığı” ifadelerine yer verilmiştir.
Komyapı Beton Genel Müdürü (……..) ise” Hazır beton talebinde 2007 yılı sonrasında
azalma olduğunu, Komyapı’nın 2007 yılında 65 TL/m³ olan hazır beton fiyatlarının şu
an 55 TL/m³ civarında olduğunu ve fiyatlarda ortalama %7 oranında azalma
1 Konya Çimento’nun 5 tanesi Konya merkez ilçelerde olmak üzere Konya ilinde toplam 13 hazır beton
tesisi bulunmaktadır.
09-27/571-132
5
meydana geldiğini, çimento üreticisi firmaların Konya bölgesinde hazır beton
alanında faaliyete başlamalarının da fiyatların düşmesinde etkili olduğunu” ifade
etmiştir.
Yukarıdaki ifadelerden açıkça görüldüğü üzere, görüşme yapılan teşebbüs yetkilileri 160
iddialarda bahsedildiği şekilde bir araya gelerek hazır beton fiyatlarını yükselttiklerini
reddetmekte ve bunu Konya ili hazır beton fiyatlarının 2009 yılında 2008 yılına
kıyasla %7-10 oranında düşmesini örnek göstererek yapmaktadırlar. Ayrıca ilgili
pazarda faaliyet gösteren çimento tesislerinin varlığı ve bunların kendi hazır beton
tesislerinin de olması nedeniyle, bu teşebbüslerin katılmadığı bir kartel
organizasyonunun fiyat tespiti yapmasının zorluğunu ifade etmişlerdir.
Piyasada yapılan incelemelerde, teşebbüs yetkililerinin ifade ettiği gibi, kriz
döneminde azalan talep dolayısıyla bazı hazır beton tesislerinin kapandığı,
bazılarının ise çimento fabrikaları tarafından devralındığı, kalan hazır beton
tesislerinin ise çimento fabrikalarının rekabetçi baskısı altında faaliyetlerini 170
sürdürdükleri görülmüştür. Ayrıca, kriz ile birlikte talepte meydana gelen azalma aynı
zamanda fiyatların da düşmesine yol açmıştır.
Yapılan incelemelerde teşebbüslerin bir araya gelerek fiyat tespiti yaptıklarına ilişkin
herhangi bir bulguya rastlanmadığı belirtilmiştir. Ancak iddiaların gerçekliğinin test
edilmesi açısından şikayete konu teşebbüslerin iddia edilen dönemde yaptıkları
satışların fiyatlarına bakarak, aralarında bir anlaşma varlığına karine oluşturabilecek
unsurlar bulunup bulunmadığı incelenmiştir.
Şikayet dilekçesinde Konya hazır beton fiyatlarının 2008 yılında 51-55 TL/m³ olduğu,
ancak teşebbüslerin aralarında anlaşması sonucunda 2009 yılında 60-65 TL/m³’e
yükseldiği iddia edilmektedir. Yani, hazır beton fiyatlarınla gözle görülür bir artış 180
olduğu iddia edilmektedir. Bu kapsamda, aşağıdaki anılan teşebbüslerin 2008 yılı ve
2009 yılının ilk aylarına ilişkin dönemlerdeki satış fiyatları örnekleme yöntemiyle
sunularak, iddiaların gerçekliği araştırılmıştır.
Tablo 5: Erdinç Beton 2008 Yılı Aylık Hazır Beton (C20) Satış Miktarı ve Ortalama Fiyat Bilgileri
Aylar Satış Miktarı (m³) Ortalama Fiyat (TL)
Ocak (….) (….)
Şubat (….) (….)
Mart (….) (….)
Nisan (….) (….)
Mayıs (….) (….)
Haziran (….) (….)
Temmuz (….) (….)
Ağustos (….) (….)
Eylül (….) (….)
Ekim (….) (….)
Kasım (….) (….)
Aralık (….) (….)
Toplam/Ortalama (….) (….)
09-27/571-132
6
Tablo 6: Erdinç Beton 2009 Yılı İlk Üç Aylık Hazır Beton (C20) Satış Miktarı ve Ortalama Fiyat
Bilgileri
Aylar Satış Miktarı (m³) Ortalama Fiyat (TL)
Ocak (….) (….)
Şubat (….) (….)
Mart (….) (….)
Toplam/Ortalama (….) (….)
Tablo 7: Komyapı 2008-2009 Yılları Ortalama Hazır Beton Fiyatları
Ortalama Fiyat (TL/m³)
Aylar 2008 Yılı 2009 Yılı
Ocak (….) (….)
Şubat (….) (….)
Mart (….) (….)
Nisan (….)
Mayıs (….)
Haziran (….)
Temmuz (….)
Ağustos (….)
Eylül (….)
Ekim (….)
Kasım (….)
Aralık (….)
190
Tablo 8: Komyapı 2008-2009 Yılları Hazır Beton Liste Fiyatları
Beton Cinsi 2008 Yılı Fiyatı (TL/m³) 2009 Yılı Fiyatı (TL/m³)
C 14 (….) (….)
C 16 (….) (….)
C 18 (….) (….)
C 20 (….) (….)
C 25 (….) (….)
C 30 (….) (….)
C 35 (….) (….)
Tablo 9: Çallıoğlu Beton 2008-2009 Yılları Aylık Hazır Beton Fiyat Bilgileri
Aylar C 20 (TL/m³) C 25 (TL/m³)
Mart-2008 (….)
Mayıs-2008 (….) (….)
Haziran-2008 (….)
Aralık-2008 (….)
Ocak-2009 (….) (….)
Şubat-2009 (….) (….)
Tablo 10: Korkmaz Beton 2008-2009 Yılları Aylık Hazır Beton Fiyat Bilgileri
Aylar C 20 (TL/m³) C 25 (TL/m³)
Haziran-2008 (….)
Temmuz-2008 (….) (….)
Ağustos-2008 (….)
Eylül-2008 (….) (….)
Ekim-2008 (….)
Kasım-2008 (….) (….)
Ocak-2009 (….) (….)
09-27/571-132
7
Yukarıda yer verilen teşebbüslerin hazır beton satış fiyatları ve fiyat ortalamalarının
yer aldığı Tablo 5, 6, 7, 8, 9 ve 10’da da görüldüğü üzere Konya’da faaliyet gösteren
anılan teşebbüslerin hazır beton fiyatlarında iddia edilenlerin aksine 2009 yılında
2008 yılına nazaran hissedilir bir artış olmamış, hatta bazı aylarda belirli oranda
düşüş meydana gelmiştir. 200
Ayrıca bir fiyat artışı olmamasına rağmen, rakip teşebbüsler arasında bir fiyat
birlikteliği, ya da aynı dönemlerde düşük miktarlarda da olsa aynı fiyat artışı yapıp
yapmadıklarının, başka bir deyişle ortak hareket ettiklerinin tespitine yönelik olarak
tablolara bakıldığında ise, yine bu anlama gelebilecek bir göstergeyle
karşılaşılmamaktadır.
Diğer taraftan, Çallıoğlu Beton, Erdinç Beton, Komyapı Beton ve Korkmaz Beton’un
ihbar yazısında yer verildiği gibi anlaşarak hazır beton fiyatlarını artırmaları
durumunda tüketicilerin Konya merkez ilçelerde faaliyet gösteren diğer hazır beton
üreticilerinden hazır beton temin etmeleri mümkündür. Bu bağlamda haklarında
önaraştırma yapılan teşebbüslerin en önemli rakiplerinden biri olan Konya 210
Çimento’nun 2008-2009 yılları Konya ili hazır beton fiyatları da incelenmiştir.
Aşağıdaki tabloda Konya Çimento’nun 2008 ve 2009 yılları ortalama hazır beton
fiyatları yer almaktadır.
Tablo 11: Konya Çimento 2008-2009 Yılları Konya İli Ortalama Hazır Beton (C20-C25) Fiyatları
(TL/m³)
C20 C25
Aylar 2008 2009 2008 2009
Ocak (….) (….) (….) (….)
Şubat (….) (….) (….) (….)
Mart (….) (….) (….) (….)
Nisan (….) (….)
Mayıs (….) (….)
Haziran (….) (….)
Temmuz (….) (….)
Ağustos (….) (….)
Eylül (….) (….)
Ekim (….) (….)
Kasım (….) (….)
Aralık (….) (….)
Tablo 11’de görüleceği üzere Konya Çimento’nun hazır beton fiyatlarında da 2009
yılında şikâyetçi tarafından iddia edildiği gibi bir fiyat artışı meydana gelmemiştir.
Haklarında önaraştırma yapılan teşebbüs yetkililerinin yukarıda ifade ettiklerine
benzer şekilde Konya Çimento’nun 2009 yılı hazır beton fiyatlarında bazı aylarda
düşüş meydana gelmiş, bazı aylarda ise küçük oranda artış yaşanmıştır. 220
Sonuç olarak, şikayet edilen Çallıoğlu Beton, Erdinç Beton, Komyapı ve Korkmaz
Beton’un iddia edildiği gibi, hazır beton fiyatlarını belirlemek amacıyla bir araya
geldiklerine veya fiyatları birlikte tespit ettiklerine dair herhangi bir bilgi veya belgeye
ulaşılamamıştır. Ayrıca fiyat belirlenmesine yönelik toplantıların yapıldığı iddia edilen
tarih (2009 yılı başı) öncesi ve sonrası hazır beton fiyatlarının karşılaştırılması da,
fiyatların genel olarak 2009 yılında düştüğü dikkate alındığında, teşebbüslerin
fiyatların artırılmasına yönelik bir anlaşma içinde oldukları iddialarının asılsız
olduğunu göstermektedir.
09-27/571-132
8
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; 230
Başvuru konusu iddialar ile ilgili olarak Çallıoğlu Beton Madencilik Akary. San. ve Tic.
A.Ş., Erdinç Hazır Beton ve Mam. Nak. Ltd. Şti., Arslan Otomotiv San. ve Tic. Ltd.
Şti. ve Komyapı Hazırbeton Prefabrik İnşaat Taahhüt San. ve Tic. A.Ş. hakkında
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy