Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-186 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-57/1462-520
Karar Tarihi : 17.11.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Mustafa Mehmet ÖZKARABÜBER, Özgür BAL
C. BAŞVURAN : Mustafa ÜNVER
Memuriye Mah. Alem Sokak No:4 Meram/Konya
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
- Kontur Turizm ve Uls. Nak. Tic. Ltd. Şti.
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
- Konya Metro Seyahat Taşımacılık ve Petrol Ürünleri Tic.
Ltd. Şti. 20
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
- Özkaymak Turizm Ltd. Şti.
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
- Ulusoy Seyahat Nakliyat A.Ş.
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
E. DOSYA KONUSU: Konya-İstanbul hattında faaliyet gösteren otobüs firmalarının
fiyat birlikteliğine giderek rekabeti ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde, Konya-İstanbul hattında faaliyet gösteren
otobüs firmalarının aralarında anlaşma yaparak, Konya-İstanbul hattında, 40-45 TL
arasında olan yolcu taşıma ücretini 60-63 TL'ye çıkardıkları ve indirim uygulamalarını 30
kaldırdıkları iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.06.2011 tarih ve 4463 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan, 10.08.2011 tarih ve 2011-4-186/İİ-11-386.RG sayılı İlk
İnceleme Raporu, 17.08.2011 tarih ve 11-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına 11-45/1071-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 02.11.2011 tarih ve 2011-4-186/ÖA-11-192.MMÖ sayılı
Önaraştırma Raporu 11.11.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-110.02.02/554 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 11-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Konya-İstanbul hattında faaliyet gösteren
otobüs firmalarının, karayolu taşımacılığı pazarında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini
11-57/1462-520
2
ihlal eder nitelikte uygulamalarda bulunduğu yönünde bir bulguya ulaşılamadığı, bu
nedenle 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyetin konusunu, yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının uygulamaları
oluşturmaktadır. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı, “karayolu ile şehirlerarası yolcu 50
taşımacılığı pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu iddiaların Konya-İstanbul hattına yönelik olduğu dikkate alınarak, ilgili
coğrafi pazar “Konya-İstanbul güzergâhı” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Tespitler
Şikâyete konu Konya-İstanbul arası mesafe 740 km olup, ilgili Bakanlıkça söz konusu
hat için Ocak-Mayıs 2010 döneminde uygulanması öngörülen minimum fiyat 39 TL’dir.
Yapılan şikâyette ise, bu fiyatın uygulanmaya başlamasından bir sonraki yılda (Ocak-
Haziran 2011) 37 TL’ye bilet bulunabildiği ifade edilmektedir.
Diğer taraftan, dosya mevcudu bilgilere göre, şikâyete konu dönem olan Haziran 2011 60
öncesinde ve sonrasında, firmaların Konya-İstanbul hattında uyguladıkları fiyatları
gösterir tablo aşağıdadır:
Tablo 1: Konya-İstanbul Hattı Yolcu Listelerindeki Uygulanan Çeşitli Fiyat Seviyeleri
Firma
Ocak-Haziran 2011 dönemi
(TL)
Haziran-Eylül 2011 dönemi
(TL)
Kamil Koç 40-45-50 49,50-53-60
Kontur 35-40-45-50 42-60
Konya Metro 34-39-44-49 41-49-53-59
Özkaymak 38-40-42-44-45-50 52-53-54-58-59
Ulusoy 37-39-40-41-43-45 42-45-57-60
Yolcu listelerine bakıldığında, Ocak-Haziran arasındaki dönemde söz konusu hatta
fiyatların 34 TL-50 TL, Haziran döneminden itibaren ise, 41 TL-60 TL arasında olduğu
görülmektedir. Bu bilgiler, fiyatlar genel seviyesinin, şikâyetin yapıldığı Haziran ayında
yükseldiğini doğrulamaktadır.
Bununla beraber, hem fiyat artışının gerçekleştiği anlaşılan Haziran dönemi sonrasında
hem de öncesinde, aynı anda farklı fiyat seviyelerinin uygulanmış olduğu belirlenmiştir.
Öte yandan, ulaşım sektöründe Haziran ayından itibaren sezon açılışıyla beraber, 70
talepte önemli bir artışın yaşandığı bilinmektedir.
Şikâyete konu Konya-İstanbul hattıyla ilgili olarak, söz konusu firmaların internet
üzerinden işlem yaptıkları fiyatlar da incelenmiştir. Anılan firmaların Konya-İstanbul hattı
için internet ortamında uyguladıkları fiyatlara ilişkin tablo aşağıdadır:
11-57/1462-520
3
Tablo 2: Konya-İstanbul Hattı İnternet Bilet Fiyatları
Firma
İndirimli Fiyat
(TL)
Normal Fiyat
(TL)
Kamil Koç 53 63
Kontur 54 60
Konya Metro 58 60
Özkaymak 52-53-54-55 59-60
Ulusoy 52-55 60
Tablodan görüleceği üzere elektronik ortamda düzenlenen bilet fiyatları da şikâyete
konu iddiaları destekler nitelikte değildir.
I.3. Değerlendirme
Şikâyete konu Konya-İstanbul hattında uygulanan fiyatlar incelendiğinde, şikâyetin 80
gerçekleştiği Haziran döneminde fiyatların ortalama 7-10 TL yükseldiği anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, gerek fiyatlar artmadan önceki dönemde, gerekse artış sonrasında aynı
anda farklı fiyat seviyelerinin uygulandığı da tespit edilmiştir. Nitekim söz konusu
firmaların internet üzerinden uygulamakta oldukları fiyatlar incelendiğinde hepsinin
indirimli fiyat seçeneklerinin bulunduğu görülmektedir. Bu doğrultuda gerek fiyatlar
artmadan önce gerekse fiyatlar arttıktan sonra tek fiyat uygulandığına yönelik bir tespitin
yapılması mümkün gözükmemektedir. Ayrıca, bazı firmaların fiyatlarını 63 TL’ye
çıkardıkları iddia edilmesine rağmen sadece bir firmanın internette listelenen fiyatının 63
TL olduğu ve fakat hiçbir firmanın bu fiyattan bilet satışı gerçekleştirmediği
anlaşılmaktadır. 90
Öte yandan, şikâyet konusu fiyat artışlarından önceki Ocak-Haziran 2011 döneminde;
Ocak-Mayıs 2010 dönemi için geçerli şehirlerarası otobüs taşımacılığı taban
fiyatlarından daha düşük seviyede bilet satışı yapıldığı tespit edilmiştir.
Bu çerçevede, söz konusu Mayıs 2011 dönemine kadar, öngörülen taban fiyatın da
altında bir fiyat uygulanmışken, sezon açılışının gerçekleştiği ve önemli bir talep artışının
yaşandığı Haziran ayından itibaren fiyat artışının gerçekleşmesinin iktisadi olarak
rasyonel olduğu değerlendirilmiştir. Diğer taraftan, şikâyette ileri sürülen indirim
uygulamalarının sona erdirildiği iddialarını destekler nitelikte herhangi bir bulguya
rastlanmamış olup, uygulanan fiyatlara bakıldığında çeşitli fiyat seviyelerinin
gerçekleştiği görülmektedir. 100
Ayrıca, ilgili pazarda verilen hizmet homojendir. Diğer bir ifadeyle otobüs firmalarının
benzer araçlarla, benzer ikramlarla aynı hareket noktasından kalkarak aynı varış
noktasına ulaştıkları görülmektedir. Bu durumda, yolcuların tercihlerini belirleyen temel
unsur bilet bedelleri olmaktadır. Teorik olarak kapasite kısıtı bulunmayan firmanın düşük
fiyat vermesi durumunda yolcuların tamamına hizmet vereceği söylenebilir. Bu durumda
mevcut diğer firma veya firmalar, aynı fiyat seviyesine inmek veya piyasadan çıkmak
arasında seçim yapmak zorunda kalmaktadırlar. Diğer bir ifadeyle, piyasanın
oligopolistik yapısı nedeniyle ilgili pazarda çok farklı fiyat seviyelerinin uygulanması
mümkün değildir.
11-57/1462-520
4
Özetle, tek fiyat uygulamasına ilişkin şikâyetler karayolu ile yolcu taşıma sektörünün 110
genelinde görülmekte olup, hizmet farklılaşmadığı sürece bu tür uygulamalara
rastlanabileceği anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, önaraştırma döneminde yapılan yerinde incelemelerde, söz konusu
iddiaları destekler nitelikte herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır. Bu çerçevede,
gerçekleşen fiyat artışının pazarın oligopolistik yapısıyla beraber, fiyatların halihazırda
önceki dönemde öngörülmüş bulunan kanuni taban fiyata yakın seviyelerde
gerçekleşmesi ve Haziran ayından itibaren sezonun ve talebin canlanmasından
kaynaklandığı neticesine varılmıştır.
Yukarıda yer verilen bilgi ve değerlendirmeler doğrultusunda, dosya konusu iddialara
yönelik olarak bir soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır. 120
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy