04-57/794-198
1
Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-81 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 04-57/794-198
Karar Tarihi : 2.9.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖR : Hilal YILMAZ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
D. TARAFLAR : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No: 80 Kurtuluş-Ankara
- Yıldız Entegre Ağaç San. ve Tic. A.Ş.
Organize Sanayi Bölgesi No:5
41285, Aslanbey-Kocaeli
E. DOSYA KONUSU: Kütahya Gübre Sanayii A.Ş.’nin özelleştirme
yoluyla devredilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.6.2003 tarih, 4667 sayı ile giren
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın ön bildiriminde, Türkiye Gübre Sanayii
A.Ş.'nin bağlı ortaklıkları olan İstanbul Gübre Sanayii A.Ş., Gemlik Gübre
Sanayii A.Ş., Samsun Gübre Sanayii A.Ş. ve Kütahya Gübre Sanayii A.Ş.’deki
kamu hisselerinin özelleştirilmesine ilişkin olarak, 1998/4 sayılı Özelleştirme
Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet
Kurumu'na Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek
Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in 4. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu'nun
görüşü talep edilmiştir.
Bunun üzerine, 19.6.2003 tarih, 1533 sayılı Mesleki Daire görüşü ile
23.6.2003 tarih, 5387 sayı ile intikal eden Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın
görüşleri dikkate alınarak, 30.6.2003 tarih ve 03-46 sayılı karar ile konuya
ilişkin Rekabet Kurulu Görüşü oluşturulmuş ve 2.7.2003 tarih, 1658 sayı ile
anılan İdare'ye bildirilmiştir.
Kurum kayıtlarına 2.8.2004 tarih, 4279 sayı ile giren ve en son 27.8.2004
tarih, 4768 sayı ile eksiklikleri tamamlanan Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın
izin başvurusu üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Özelleştirme
04-57/794-198
2
Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet
Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek
Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucu düzenlenen 27.8.2004 tarih ve 2004-1-81/ÖN-04-HY sayılı
Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 27.8.2004 tarih ve REK.0.05.00.00/172
sayılı Başkanlık önergesi ile 04-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Kütahya Gübre Sanayii A.Ş.'nin
Yıldız Entegre Ağaç Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması
durumunda; azotlu gübre ve patlayıcı üretiminde kullanılan amonyum nitrat
pazarlarında hakim durum yaratılmayacağı, bu nedenle bildirime konu
devralma işlemine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7.
maddesi uyarınca izin verilmesinin uygun olacağı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Pazar Hakkında Genel Bilgi
Türkiye gübre sektöründe başlıca etkinliği gübre üretimi olan ve tamamı yerli
sermayeli yedi teşebbüs bulunmaktadır1. Bunlar:
1- Toros Gübre ve Kimya Endüstrisi A.Ş. (Toros Gübre),
2- Bandırma Gübre Fabrikaları A.Ş. (BAGFAŞ), Ege Gübre Sanayii A.Ş.2
(Ege Gübre),
3- Gübre Fabrikaları T.A.Ş. (GÜBRETAŞ).
4- İstanbul Gübre Sanayii A.Ş. (İGSAŞ),
5- Gemlik Gübre A.Ş. (Gemlik Gübre),
6- Samsun Gübre Sanayii A.Ş. (Samsun Gübre) ve
7- Türkiye Gübre Sanayii A.Ş. (TÜGSAŞ)’ın bağlı kuruluşu olan Kütahya
Gübre Sanayii A.Ş. (Kütahya Gübre).
Tablo1 - Kurulu Kapasiteler ve Kapasitelere Göre Pazar Payları
Kompoze Gübreler Azotlu Gübreler
Toros Gübre 808.500 ton (% 30.2) 594.000 ton (% 25)
BAGFAŞ 385.000 ton (% 14.4) 21.4500 ton (% 9)
İGSAŞ 118.000 ton (% 4.4) 561.000 ton (% 23.6)
Ege Gübre 330 000 ton (% 12.4) 0
GÜBRETAŞ 500.000 ton (% 18.7) 0
Samsun Gübre 527.200 ton (% 19.8) 0
Kütahya Gübre 0 378.500 ton (% 15.9)
Gemlik Gübre 0 594.000 ton (% 25)
Diğer 0 35.200 ton (% 1.5)
TOPLAM 2.668.700 ton (% 100) 2.377.200 ton (%100)
1 Ereğli Demir Çelik, İsdemir ve Kardemir teşebbüsleri yan ürün olarak amonyum sülfat (AS)
gübresi üretmektedir.
2 BAGFAŞ’ın 2001 yılında Ege Gübre’yi devralması nedeniyle, bu iki firma birlikte
değerlendirilmiştir.
04-57/794-198
3
Tablo 2 - Teşebbüslerin Üretim Miktarları ve Payları (2003 yılı)
Tablo 3 - Teşebbüslerin İthalat Miktarları ve İthalat Payları (2003)
Üretici firmaların yanısıra, faaliyeti ithal ettiği ürünleri satmakla sınırlı olan
ithalatçı firmalar da bu alanda etkinlik göstermektedir. 2003 yılında azotlu
gübrelerde ithalatın % 53’ü üretici firmalarca gerçekleştirilmiş, ithalatla
uğraşan şirketler ise % 47’sini paylaşmıştır.
Pazarda az sayıda teşebbüs bulunması, yabancı üreticilerin ülkemize
gelmemesi, Toros Gübre’nin sektöre girdiği 1981 yılından bu yana yeni bir
üreticinin faaliyete geçmemesi pazara giriş engellerinin yüksekliğine işaret
etmektedir. Türkiye ekonomisinin istikrarsızlığı, pazardaki belirsizlikler, yeni bir
üretim tesisi kurma maliyetinin 300-400 milyon ABD Doları olması, gübrenin
taşınmasında ölçek ekonomilerinin geçerliliği; ayrıca faaliyetlerin
sürdürülebilmesi için büyük önem taşıyan liman kullanımı, depo ve
ambalajlama tesisinin kurulması ile bayi ağının oluşturulmasının zor ve
masraflı olması başlıca pazara giriş engelleridir. Söz konusu giriş engellerinin
en düşük seviyeye indirgendiği özelleştirme ihaleleri sonucunda; İGSAŞ,
Yıldız Entegre Ağaç Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye; Gemlik Gübre, Yılyak Yakıt
Pazarlama Tic. A.Ş.’ye; Samsun Gübre ise Erkan İnşaat ve Madencilik San.
Tic. Ltd. Şti.’ne satılarak özelleştirilmiş ve pazara 3 yeni teşebbüs girmiştir.
3 Erdemir, İsdemir ve Kardemir’in üretimleridir.
Kuruluşlar
Azotlu Gübre
Üretimi (ton/yıl)
Azotlu Gübre
Üretimi Pazar
Payları (%)
Kompoze
Gübre Üretimi
(ton/yıl)
Kompoze Gübre
Üretimi Pazar
Payları (%)
Toros Gübre (…….) (…….) (…….) (…….)
GÜBRETAŞ (…….) (…….) (…….) (…….)
BAGFAŞ+EGE (…….) (…….) (…….) (…….)
İGSAŞ (…….) (…….) (…….) (…….)
Samsun Gübre (…….) (…….) (…….) (…….)
Gemlik Gübre (…….) (…….)
Kütahya Gübre (…….) (…….) (…….) (…….)
Diğerleri3 (…….) (…….) (…….) (…….)
TOPLAM 1.508.002 100 1.809.741 100,0
Kuruluşlar
Azotlu Gübre
İthalatı
(ton/yıl)
Azotlu Gübre
İthalatı Pazar
Payları (%)
Kompoze
Gübre İthalatı
(ton/yıl)
Kompoze Gübre
İthalatı Pazar
Payları (%)
Toros Gübre (…….) (…….) (…….) (…….)
GÜBRETAŞ (…….) (…….) (…….) (…….)
BAGFAŞ+EGE (…….) (…….) (…….) (…….)
İGSAŞ (…….) (…….) (…….) (…….)
TÜGSAŞ (Samsun,
Gemlik, Kütahya)
(…….) (…….) (…….) (…….)
Ost Olgun (…….) (…….) (…….) (…….)
Diğerleri (…….) (…….) (…….) (…….)
TOPLAM 1.630.321 100 495.415 100
04-57/794-198
4
Tablo 4 - Satışlardaki Pazar Payları (2003 yılı)
H.2. Taraflar
H.2.1. Kütahya Gübre Sanayii A.Ş.
1953 yılında Azot Sanayii T.A.Ş. unvanı ile kurulan TÜGSAŞ’ın Kütahya'da
1961 yılında işletmeye açılan ilk tesisidir. Daha sonra, 1968 yılında Kütahya-II
Tesisleri, 1976 yılında Kütahya Polietilen Torba Tesisi faaliyete geçmiştir.
1984 yılında sermayesinin tamamı devlete ait Türkiye Gübre Sanayi A.Ş.’nin
bağlı kuruluşu olarak bir Kamu İktisadi Teşekkülü (KİT) statüsüne geçen
şirket, 1998 tarihinde özelleştirme programına alınmıştır.
Şirket, CAN (kalsiyum amonyum nitrat - % 26 AN) gübresi üretimi ile patlayıcı
maddelerin ana girdisi olan TAN (teknik amonyum nitrat), DNA (derişik nitrik
asit), seyreltik nitrik asit üretimi yapmaktadır. 2003 yılında azotlu gübre
pazarındaki payı, üretimde % (…), satışta % (…) olarak gerçekleşmiştir.
2003 yılı cirosu (…………………….) TL olan şirketin CAN, TAN, DNA ve
seyreltik asit kapasite miktarı ile son üç yılda yapılan söz konusu ürünlerin
üretim miktarlarına aşağıda yer verilmiştir:
Tablo 5 - CAN, TAN, DNA ve Seyreltik Asit Kapasite ve Üretim Miktarları
Ürün Kapasite
(ton/yıl)
2001 2002 2003
CAN 378.500 176.865 185.000 (……)
Teknik Amonyum Nitrat 209.088 3.790 3.610 (……)
Derişik Nitrik Asit 15.000 1.605 1.705 (……)
Seyreltik Nitrik Asit 201.300 118.371 124.300 (……)
Kuruluşlar
Azotlu Gübre
Satışı (ton/yıl)
Azotlu Gübre
Satışı Pazar
Payları (%)
Kompoze
Gübre Satışı
(ton/yıl)
Kompoze Gübre
Satışı Pazar
Payları (%)
Toros Gübre (…….) (…….) (…….) (…….)
GÜBRETAŞ (…….) (…….) (…….) (…….)
BAGFAŞ+EGE (…….) (…….) (…….) (…….)
İGSAŞ (…….) (…….) (…….) (…….)
Samsun Gübre (…….) (…….) (…….) (…….)
Gemlik Gübre (…….) (…….) (…….) (…….)
Kütahya Gübre (…….) (…….) (…….) (…….)
Ost Olgun (…….) (…….) (…….) (…….)
Diğer İth. (…….) (…….) (…….) (…….)
Tarım Kredi Koop. (…….) (…….) (…….) (…….)
Pankobirlik (…….) (…….) (…….) (…….)
Çukobirlik (…….) (…….) (…….) (…….)
Trakya Birlik (…….) (…….) (…….) (…….)
TARİŞ (…….) (…….) (…….) (…….)
Antbirlik (…….) (…….) (…….) (…….)
Karadeniz Birlik (…….) (…….) (…….) (…….)
TOPLAM 2.966.640 100 2.127.053 100
04-57/794-198
5
H.2.2. Yıldız Entegre Ağaç Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Yıldız Entegre Ağaç Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Yıldız Entegre), orman ürünleri
üretimi ile iştigal eden özel sermayeli bir şirkettir. İlgili ürün pazarında
İGSAŞ’ın devralınması öncesi faaliyeti bulunmadığından, teşebbüsün pazar
payı, bağlı ortaklığı konumunda olan İGSAŞ’ın pazar payı ile sınırlıdır.
2003 yılı cirosu (………………………) TL olan şirketin yönetim kurulu
üyelerinin isimlerine aşağıda yer verilmiştir:
Tablo 6 – Yıldız Entegre’nin Yönetim Kurulu Üyeleri
İGSAŞ ise sermayesinin % 99.99’u Yıldız Entegre’ye ait olan bir teşebbüstür.
Amonyak ile azotlu gübrelerden ÜRE ve kompoze gübrelerden 20.20.0,
15.15.15 üretimi yapmaktadır. İGSAŞ’ın 2003 yılı azotlu gübre pazarındaki
payı, üretimde % (…), satışta % (…) olarak gerçekleşmiştir.
2003 yılı cirosu (…………………………) TL olan İGSAŞ’ın üretimini yaptığı
amonyak, üre ve kompoze gübrelerin kapasite ve son 5 yıla ait üretim
miktarları aşağıdaki şekildedir:
Tablo 7 - Amonyak, Üre ve Kompoze Gübrelerine İlişkin Kapasite ve Üretim Miktarları (Ton)
Ürün Kapasite (Ton/Yıl) 1999 2000 2001 2002 2003
Amonyak 379.500 100.250 65.006 81.640 365.648 (……)
Üre 561.000 150.172 95.958 116.061 537.087 (……)
Kompoze 118.000 84.897 64.002 66.791 68.105 (……)
Tablo 8 - İGSAŞ’ın Yönetim Kurulu Üyeleri
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. Azotlu Gübre Pazarı
Kimyasal gübreler; öncelikle tek besinli ve çok besinli olmak üzere iki gruba
ayrılmaktadır. Tek besinli gübreler; içerisinde bitki besin maddelerinden azot,
fosfor veya potasyum elementlerinden yalnızca birisini bulunduran, içerdikleri
bu elementlere göre de azotlu, fosforlu ve potasyumlu şeklinde adlandırılan
gübrelerdir. Kompoze gübreler ise; bünyelerinde bu üç elementten birden
fazlasını ihtiva eden gübrelerdir.
Yönetim Kurulu Üyeleri Görevleri
Fehmi YILDIZ Yönetim Kurulu Başkanı
İ. Hakkı YILDIZ Yönetim Kurulu Bşk. Yrd.
Hasan YILDIZ Yönetim Kurulu Üyesi
Yönetim Kurulu Üyeleri Görevleri
Fehmi YILDIZ Yönetim Kurulu Başkanı
İ. Hakkı YILDIZ Yönetim Kurulu Bşk. Yrd.
Hasan YILDIZ Yönetim Kurulu Üyesi
Hatice YILDIZ Yönetim Kurulu Üyesi
Fatma TILDIZ Yönetim Kurulu Üyesi
04-57/794-198
6
Özelleştirme yolu ile devredilecek kuruluş olan Kütahya Gübre, azotlu gübre
çeşidi olan (CAN) üretmekte; amonyum sülfat (AS), amonyum nitrat (AN) ve
diamonyum fosfat (DAP) gübrelerini ithal ederek satmaktadır. Kütahya
Gübre'nin ürettiği % 26’lık azot oranına sahip olan CAN gübresi, Türkiye’de en
çok kullanılan gübrelerdendir.
Kütahya Gübre’nin azotlu gübre olan CAN üretimi yapması nedeniyle, ilgili
ürün pazarlarından biri olarak azotlu gübre pazarı edilmiştir.
H.3.2. Patlayıcı Üretiminde Kullanılan Amonyum Nitrat Pazarı
Kütahya Gübre, CAN tesislerinde, talebe göre, patlayıcı madde üretiminde
kullanılan TAN ile bunun hammaddesi olan DNA ve seyreltik nitrik asit
üretmektedir. TAN, madencilik ve inşaat sektörlerinde kullanılan dinamit,
emülsiyon patlayıcı, ANFO (fuel-oil emdirilmiş TAN) gibi patlayıcıların
üretiminde, ayrıca savunma sanayisinde kullanılan DNT, PETN, TNT, Nitro
Gliserin gibi askeri patlayıcıların üretiminde kullanılmaktadır. Patlayıcı
maddelerin temel girdisi olan TAN, büyük oranda ANFO üretiminde
kullanılmaktadır. Ancak Kütahya Gübre’nin ürettiği TAN’ın yüksek yoğunluklu
oluşu ANFO yapımına uygun değildir. TAN’ın yüksek yoğunluklu olması, yağ
emme kapasitesini düşürdüğünden, patlama verimini düşürmekte, maliyetini
yükseltmektedir. Türkiye’de patlayıcı madde yapımında kullanılmak üzere
daha çok ithal poröz (prill) TAN talep edilmektedir. Bu durum, Kütahya
Gübre’yi, gözenekli yapı arz eden ve dolayısıyla daha yüksek yağ emme
kapasitesi olan düşük yoğunluklu poröz TAN üretimine zorlamaktadır.
Tablo 9 - Patlayıcı Madde Sektöründeki Önemli Kuruluşlar
Kuruluşun Adı Yeri Mülkiyet
BARUTSAN A.Ş. Elmadağ Kamu
KAPSÜLSAN A.Ş. Ankara Kamu
NİTROSAN A.Ş. Kırıkkale Kamu
NİTROMAK A.Ş. Artvin Özel
ORİCA-NİTRO Ankara Özel
Kütahya Gübre, 338.500 ton/yıl CAN gübresi üretmek için kurulmuş olmasına
rağmen, talebe göre aynı üretim sürecinde TAN da üretebilmektedir.
Dolayısıyla azotlu gübre olan CAN ile patlayıcı madde hammaddesi olan TAN
arasında, arz ikamesinin tam olduğu söylenebilir. Ancak, CAN’ın gübre amaçlı
olarak tarımda, diğerinin ise patlayıcı üretiminde kullanılıyor olması nedeniyle,
söz konusu iki ürün arasında talep ikamesinin bulunduğu söylenemez. Bu
nedenle ilgili ürün pazarı, azotlu gübreler pazarının yanı sıra patlayıcı madde
üretiminde kullanılan amonyum nitrat pazarı; Türkiye’nin her yerinde satışın
yapılabilmesi ve ülke genelinde rekabet koşullarında bölgeler bazında belirgin
farklılıklar olmadığı dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar ise “Türkiye
Cumhuriyeti Sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.4. Değerlendirme
Bildirime konu devralma işlemi, Kütahya Gübre’nin “varlık satış” yöntemiyle
özelleştirilmesi işlemidir. Söz konusu özelleştirme ihalesinde en yüksek teklifi
Yıldız Entegre, Yılfert Gübre ve Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş., Kütahya Gübre
04-57/794-198
7
Ortak Girişim Grubu ve Başkent Azot Kimya Gübre Üretim San. ve Tic. A.Ş.
vermişlerdir. Ancak Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından, Yıldız
Entegre’nin teklifi dışında “diğer tekliflerin yeterli görülmemesi nedeniyle
sadece Yıldız Entegre’ye ait teklifin Özelleştirme Yüksek Kurulunun onayına
sunulmasına karar verilmesi” gerekçesiyle, sadece Yıldız Entegre’nin Kütahya
Gübre’yi devralması işlemi hakkında görüş istenilmiştir.
Özelleştirilen Kütahya Gübre, CAN gübresi ile TAN, DNA, seyreltik nitrik asit
üretimi yapmaktadır.
Yıldız Entegre’nin Kütahya Gübre’yi özelleştirme kapsamında devralması
işlemi, kontrolün el değiştirmesine yol açacak şekilde Kütahya Gübre’nin
“varlık satış” yöntemiyle özelleştirilmesi söz konusu olduğundan, 1998/4 sayılı
Tebliğ kapsamındadır.
Devralma işleminin taraflarının ilgili ürün pazarı olan azotlu gübre pazarındaki
ciro bilgileri Kütahya Gübre’nin (……………………..) TL, Yıldız Entegre
(İGSAŞ)’nin (……………………..) TL şeklindedir.
Dolayısıyla, 1998/4 sayılı Tebliğ’de yer alan ilgili ürün pazarında 25 trilyon TL
ciro eşiğinin aşıldığı ve bu işlemin söz konusu Tebliğ kapsamında izne tabi
olduğu anlaşılmıştır.
Yıldız Entegre’nin Kütahya Gübre’yi devralması işlemi hakkında, ilgili ürün
pazarları olarak belirlenen azotlu gübreler ve patlayıcı madde üretiminde
kullanılan amonyum nitrat pazarları için ayrı ayrı değerlendirme yapılmıştır.
H.4.1. Azotlu Gübre Pazarı
Yıldız Entegre, 2004 yılında özelleştirilen İGSAŞ’ı devralmasından itibaren,
azotlu gübre pazarında faaliyette bulunmaktadır. İGSAŞ, azotlu gübre olan
ÜRE ile kompoze gübre (20.20.0, 15.15.15) üretimi yapmaktadır. Kütahya
Gübre ise azotlu gübrelerden CAN üretimi yapmaktadır.
İGSAŞ ve Kütahya Gübre’nin, azotlu gübre pazarındaki kurulu kapasiteye
göre pazardaki payları ile 2003 yılı üretim ve satışlarına göre pazar paylarına
aşağıda yer verilmiştir:
Tablo 10 – İGSAŞ ve Kütahya Gübre’nin Pazar Payları
Kapasite Üretim (%) Satış (%)
Kütahya Gübre (……) (……) (……)
İgsaş (……) (……) (……)
TOPLAM (……) (……) (……)
Kütahya Gübre+ İGSAŞ’ın üretimdeki % (…)’lık pazar payının, satışlardaki
payının % (…) gibi üretimdeki pazar payının (………) oranında olması ile
birlikte değerlendirildiğinde, Toros Gübre ve Gemlik Gübre gibi rakipler
karşısında çok yüksek olmadığı, azotlu gübreler pazarındaki rekabeti
dengeleyeceği kanaatine varılmıştır.
04-57/794-198
8
Ayrıca ithalatçı kuruluşların pazarda önemli birer rakip oldukları dikkate
alınmıştır. Nitekim, 2003 yılında yapılan gübre ithalatının % 47’sini ithalatçı
kuruluşlar, % 53’ünü gübre üreticisi şirketler gerçekleştirmiştir. Oysa, gübre
üreticileri, 1998 yılında gübre ithalatının % 68’ini ve 1999 yılında, % 76’sını
gerçekleştirmişlerdir. Üreticiler dışında kalan ithalatçı kuruluşlar tarafından ise,
toplam ithalatın 1998 yılında % 32’si, 1999 yılında yaklaşık % 24’ü
gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla, kimyevi gübre pazarında, ithalatın rekabetçi
etkisinin, geçmişe göre daha yoğun hissedildiği söylenebilir. Böyle bir
durumda, şirketlerin satışlardaki pazar payı pazar gücü konusunda daha iyi
bilgi vereceği hususundan hareketle, Kütahya Gübre+ İGSAŞ’ın satışlardaki
% (….)’luk payının bir hakim durum göstergesi olmadığı kanaatine
ulaşılmıştır.
H.4.2. Patlayıcı Üretiminde Kullanılan Amonyum Nitrat Pazarı
Kütahya Gübre, azotlu gübre üretim tesislerinde, TAN, DNA, seyreltik nitrik
asit üretimi de yapabilmektedir. Kütahya Gübre, Türkiye’de TAN ve DNA
üreten tek şirkettir. TAN’ın hammaddesi olan DNA, Makine Kimya Endüstrisi
Kurumu’na bağlı olan BARUTSAN A.Ş. ve NİTROSAN A.Ş.’de üretilen askeri
amaçlı patlayıcıların da hammaddesi olarak kullanılmaktadır.
TAN ise, madencilik ve inşaat sektörlerinde kullanılan dinamit, emülsiyon
patlayıcı, ANFO gibi patlayıcıların üretiminde, ayrıca savunma sanayisinde
kullanılan askeri patlayıcıların üretiminde kullanılmaktadır. Patlayıcı
maddelerin temel girdisi olan TAN, büyük oranda ANFO üretiminde
kullanılmaktadır. Ancak, Kütahya Gübre’nin ürettiği TAN’ın, yüksek yoğunluklu
üretilmesi ve bu ürünün yağ emme kapasitesinin düşük olması nedeniyle,
TAN’ın patlama verim ve maliyetini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle
patlayıcı sanayisinde, daha çok ithal TAN talep edilmektedir.
Tablo 11 - Kütahya Gübre’nin TAN, DNA ve Seyreltik Nitrik Asit Kapasite, Üretim Miktarları ve
Kapasite Kullanım Oranları (KKO)
Ürün Kapasite
(ton/yıl)
2001 2002 2003
Teknik Amonyum Nitrat
KKO
209.088 3.790
% 1,8
3.610
% 1,7
(….)
% (….)
Derişik Nitrik Asit
KKO
15.000 1.605
% 10,7
1.705
% 11,4
(….)
% (…)
Seyreltik Nitrik Asit
KKO
201.300 118.371
% 58,8
124.300
% 61,7
(….)
% (…)
Tablodan da anlaşılacağı üzere Kütahya Gübre, özellikle TAN üretiminde atıl
kapasite ile (% 98-99 arası) çalışmaktadır. Atıl kapasite, DNA’da % 88-90
arası, seyreltik nitrik asitte ise % 38-49 arası oranlardadır. Bu durum da,
Kütahya Gübre’nin etkin çalışmadığını, ürünlerinin pazarda talep görmediğini
göstermektedir.
04-57/794-198
9
Son 3 yılda Kütahya Gübre’nin ürettiği TAN miktarı ile ülkemize yapılan ithalat
miktarları4 aşağıda sunulmuştur:
Tablo 12 - Türkiye TAN Üretim ve İthalatı:
2001 2002 2003
Kütahya G. Satış Miktarı
Satışlardaki payı
2.778
% 16,2
3923
% 23
(….)
% (.…)
İthalat Miktarı
Satışlardaki payı
167.222
% 83,8
166.077
% 77
(….)
% (….)
Söz konusu dönemde yapılan ithalat miktarına bakıldığında, Kütahya
Gübre’nin üretim miktarının, ülke gereksinimi olan 170.000 ton’luk miktarın
çok küçük bir bölümünü karşıladığı, yurtiçi TAN pazarındaki payının % (…-…)
gibi küçük bir oranda kaldığı görülmektedir. TAN hammaddesi ve askeri
amaçlı patlayıcı maddelerin hammaddesi olan DNA üretimi de yapan Kütahya
Gübre’nin tesislerinde yapılacak iyileştirmeler sonucunda daha yüksek pazar
paylarına ulaşması olasıdır. Nitekim Yıldız Entegre bildirim formunda, söz
konusu yatırımı yapacağından bahsetmektedir. Ancak, Kütahya Gübre’yi
devralacak teşebbüs olan Yıldız Entegre’nin, patlayıcı üretiminde kullanılan
amonyum nitrat pazarında faaliyeti bulunmadığından, devralma işlemi
sonucunda hakim durum yaratılması yahut mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesi söz konusu değildir.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde; Kütahya Gübre’nin özelleştirilmesi
yoluyla Yıldız Entegre’ye devredilmesi işlemi ile ilgili ürün pazarlarında hakim
durumun yaratılmasının veya güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağı
kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Kütahya Gübre Sanayii A.Ş.’nin Yıldız Entegre Ağaç Sanayi ve Ticaret A.Ş.
tarafından devralınması halinde, azotlu gübre ve patlayıcı üretiminde
kullanılan amonyum nitrat pazarlarında 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
anlamında hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun daha
da güçlendirilmesinin ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında
ilgili piyasalardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmadığına; dolayısıyla bildirime konu devralma işlemine izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
4 Dış Ticaret Müsteşarlığı’ndan alınan ithalat bilgisinin, TAN’ı da kapsayan “amonyum nitrat”
başlığı altında geniş bir veri olması nedeniyle, ülkemiz yıllık TAN kullanım miktarı, Kütahya
Gübre’nin tahmini olan 170.000 ton/yıl olarak kabul edilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy