Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-267 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-19/240-94
Karar Tarihi : 25.2.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Çağlar Deniz ATA
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Tüketiciler Birliği Derneği Kütahya Şubesi
Sadettin İş Merkezi B/12 Kütahya
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: 20
Kütahya’da faaliyet gösteren ekmek fırınları ve Fırıncılar Odası
E. DOSYA KONUSU: Kütahya ilinde faaliyet gösteren ekmek fırınlarının,
aralarında anlaşarak ekmek fiyatlarını belirledikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle, Kütahya ilinde faaliyet gösteren ekmek
fırınlarının aralarında anlaşarak ekmek fiyatlarını tespit ettikleri ve bu doğrultuda
Fırıncılar Odası’nın fiyatların aşağıya çekilmesini önlemek maksadıyla çeşitli
fırınlardan senet alarak rekabeti engellediği iddia edilmektedir.
30
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.12.2009 tarih ve 9071 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 25.12.2009 tarih ve 2009-3-267/İİ-09-AÇ sayılı İlk
İnceleme Raporu Rekabet Kurulu’nun 6.1.2010 tarih ve 10-01/15-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 18.2.2010 tarih ve 2009-3-
267/ÖA-10-AÇ sayılı Önaraştırma Raporu 19.2.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-110/59
sayılı Başkanlık önergesi ile 10-19 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır. 40
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; Kütahya il merkezinde faaliyet
gösteren ekmek fırınlarının aralarında anlaşmak suretiyle, ekmek fiyatlarını
belirledikleri ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerini gösterir herhangi bir
belge ya da bulguya rastlanmadığı, bu nedenle anılan teşebbüsler hakkında
soruşturma açılmasına yer olmadığı ve şikayetin reddinin gerektiği sonuç ve
kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
10-19/240-94
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 50
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarının tespitinde öncelikle; satın alanların gözünde fiyatı, kullanım
amaçları, fiziksel özellikleri ve nitelikleri bakımından aynı sayılan ya da yüksek ikame
edilebilirliği olan mal ve hizmetlerden oluşan pazarın dikkate alınması gerekmektedir.
Ekmek, ülkemizdeki tüketiciler tarafından en temel gıda maddesi olarak kabul
edilmektedir. Bu nedenle, ekmeğe olan talebin fiyat esnekliği çok düşüktür. Diğer bir 60
deyişle, ekmek tüketiciler gözünde olmazsa olmaz bir ürün niteliğini haizdir. Bu
çerçevede çeşitli ekmek türlerinin tüketici nazarında birbirini ikame edebilme
derecesinin yüksek olması, ekmeğin temel gıda maddesi olması ve diğer gıda
maddeleri ile ikame edilememesi gerçeğinden hareketle ilgili ürün pazarı “ekmek
pazarı” olarak kabul edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede
homojen ve özellikle rekabet koşullarının komşu bölgelerden hissedilir derecede 70
farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici
olmaktadır.
Şikayete konu il olan Kütahya’da tüketilen ekmeğin büyük bir bölümü il merkezindeki
fırınlar tarafından üretilmektedir. Bu nedenle, ilgili coğrafi pazar “Kütahya il merkezi”
olarak belirlenmiştir.
I.2. Şikâyete Konu Eylem
Şikâyetçi tarafından yapılan başvuruda özetle; 80
- Kütahya ilindeki fırınların ekmek fiyatını tespit ettikleri,
- Tespit edilen fiyatın altına inilmemesi için Fırıncılar Odası’nın fırınlara
sözleşme veya senet imzalattığı,
iddia edilmiş, söz konusu durumun 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği belirtilerek
gereğinin yapılması talep edilmiştir. Ayrıca, şikâyetçi tarafından gönderilen başvuru
ekinde, yerel yayın organlarından Destan TV’nin 18.11.2010 tarihli, ekmek fiyatlarına
ilişkin açıklamalar içeren haber bülteninin video kaydına da yer verilmiştir. İlgili
haberde özetle fırınların ekmek fiyatlarını oda tarafından belirlenen tavan fiyata
çektikleri, çarşı ekmeği fiyatının 40 Krş.’tan 60 Krş.’a ev ekmeği fiyatının ise 1 TL’den
1.75 TL’ye çıktığı belirtilmektedir. 90
I.3. Ekmek Fiyatının Tespitine İlişkin Mevzuat
Öncelikle ekmeğin fiyatlandırmasına ilişkin yürürlükte bulunan mevzuatın incelenmesi
gerekmektedir
Ekmek üretimi gerçekleştiren teşebbüsler, niteliklerine göre “esnaf” veya “tacir” olarak
iki kategoride değerlendirilmektedir. Faaliyetlerini esnaf yahut tacir olarak sürdüren
ekmek üreticilerinin fiyatlandırma hususunda tabi oldukları ilgili mevzuatın
10-19/240-94
3
farklılaşması nedeniyle, söz konusu incelemeyi iki ayrı başlık altında yapmak 100
mümkündür:
I.3.1.Esnaf Odalarına Kayıtlı Esnaf Niteliğindeki Fırıncılar İçin Geçerli Mevzuat
Esnaf ve Sanatkârlar Odaları’na bağlı esnaf niteliğindeki işletmeler 5362 sayılı Esnaf
ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 62. maddesine göre belirlenen azami
fiyatlara uymak durumundadırlar. Ekmeğin azami satış fiyatının tespitini düzenleyen
ilgili madde şu şekildedir:
“MADDE 62. — Bu Kanuna tabi esnaf ve sanatkârlarca üretilen mal ve hizmetlerin 110
fiyat tarifeleri, bağlı bulundukları odalarca hazırlanır ve odanın mensubu olduğu birlik
yönetim kurulu tarafından fiyat tarifesinin sunulmasından sonra otuz gün içinde
onaylanır veya reddedilir. Onaylanan fiyat tarifesi belediye, mülki amirlik ve ilgili
odaya yedi gün içerisinde bildirilir ve bu andan itibaren yürürlüğe girer. Fiyat tarifeleri,
uygulanacak azami hadleri gösterir.
Belediyeler veya o yerin en büyük mülki amiri tespit edilen bu tarifeleri uygun
bulmadıkları takdirde esnaf teşekkülü ile anlaşmaya varamazlarsa onbeş gün içinde
o yerin mülki amirinin ya da görevlendireceği yardımcısının başkanlığında, ticaret ve
sanayi veya ticaret odasından bir temsilci ile esnaf ve sanatkârlar odaları birliği
temsilcisinden teşekkül edecek bir komisyonda görüşülüp karar verilmesini 120
isteyebilirler.
Komisyon kararları salt çoğunlukla alınır. Komisyon, tarifeleri uygun bulmadığı
takdirde tarife yürürlükten kalkar.
Komisyon kararına karşı, ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren on gün içinde ticari
davaları görmeye yetkili mahkeme nezdinde itirazda bulunabilirler. Bu mahkemenin
kararı kesindir.”
I.3.2.Ticaret Odalarına Kayıtlı Tacir Niteliğindeki Fırıncılar İçin Geçerli Mevzuat
Ticaret ve sanayi odalarına kayıtlı tacir ve sanayici niteliğindeki işletmeler ise, 5174 130
sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun (5174
sayılı Kanun) 12. maddesi ve bu maddeye dayanarak çıkarılan “Tacir ve Sanayiciler
Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi
Hakkında Yönetmelik” hükümleri çerçevesinde belirlenen azami satış fiyat tarifesine
uymak durumundadırlar. Tarifenin belirlenmesi, tarifeye nasıl itiraz edileceği gibi
diğer hususlar, Esnaf Odalarına kayıtlı fırıncı esnafı için geçerli olan mevzuata
paralel bir şekilde düzenlenmiştir. 5174 sayılı Kanun’un “Odaların Görevleri” başlıklı
12. maddesinin (ı) bendinde şu ifade yer almaktadır:
“Odaların görevleri şunlardır: 140
…….
(ı) Gerektiğinde 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanunu’nun 125 inci
maddesinde sayılan mal ve hizmetlerin azamî fiyat tarifelerini, kendi üyeleri için,
Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliğe uygun olarak tespit etmek ve onaylamak.”
5174 sayılı Kanun’a dayanılarak, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan
“Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin
Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik”in “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1. maddesi de şu
şekildedir:
10-19/240-94
4
150
“5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununa tâbi
odalarca, üyeleri tarafından üretilen ve 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununa
tâbi esnaf ve sanatkârlar odaları tarafından belirlenmiş tarifelere konu mal ve
hizmetlerin azami fiyat tarifelerinin kendi üyeleri için düzenlenmesi, uygulamaya
konulması ve denetimi ile diğer usul ve esaslar bu Yönetmelikle düzenlenmiştir.”“
I.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya konusu şikayete ilişkin olarak Raportörlerce 2.2.2010 tarihinde şikayetçi
Dernek adına Dernek Başkanı Ali İhsan Nazlı ile görüşülmüş, yine 2.2.2010 ve 160
3.2.2010 tarihlerinde Kütahya il merkezinde faaliyet gösteren 9 adet fırında ve
Kütahya Fırıncılar Odası’nda yerinde inceleme ve görüşme yapılmıştır.
Yapılan yerinde inceleme ve görüşmelere geçmeden önce, Kütahya iline ilişkin
olarak Kurul’un benzer bir şikayet üzerine 29.6.2006 tarihinde alınan 06-46/588-160
sayılı kararda, Kütahya ilinde çarşı ekmeği üreten fırıncıların bir araya gelerek ekmek
dağıtımı amacıyla Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.'ni
kurdukları, şirkete bağlı fırıncılar tarafından üretilen ekmeklerin kurulan bu şirket
yoluyla dağıtıldığı, kurulan şirket bünyesinde birleşen fırıncı esnafının serbest
rekabeti engellediği ve tekelleştiği, üretilen ekmeklerin kaliteden yoksun olduğu ve 170
şikayetlerin dikkate alınmadığı, Hizmet Ekmek Dağıtım Pazarlama Gıda San. ve Tic.
Ltd.Şti. haricindeki fırınların şirketin izni olmadan bakkallardan gelen ekmek
siparişlerini kabul etmedikleri iddialarından, 4054 sayılı Kanun kapsamında olanlar
incelenerek karara bağlanmıştır. Kararda ilgili teşebbüslerin geliştirdikleri üretim
kotası sistemi nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine oybirliği ile
hükmedilmiştir.
Önaraştırma döneminde gerçekleştirilen yerinde inceleme ve görüşmeler neticesinde
bu defa elde edilen tespitlere aşağıda yer verilmiştir.
180
I.4.1. Şikayetçi İle Yapılan Görüşme
2.2.2010 tarihinde Tüketiciler Birliği Derneği Kütahya Şubesi Başkanı Ali İhsan NAZLI
ile yapılan görüşmede Ali İhsan Nazlı, başlangıçta 300 gramlık ekmeğin 60 Krş’a,
aynı gramajdaki halk ekmeğin ise 50 Krş.'a satıldığını, daha sonra fırınların
aralarında rekabete girdiklerini ve 300 gramlık ekmeğin fiyatının 40 Krş’a kadar
düştüğünü, ev ekmeğinin 1,75 TL iken 1,00 TL ile 1,20 TL arasında satıldığını, ancak
Aralık 2009'da ekmek fiyatlarının rekabet öncesi seviyeye döndüğünü belirtmiştir.
Nazlı, fırıncıların bir araya gelerek eski fiyatlara dönme kararı aldıklarını ve
uygulamayı sağlamak adına senet imzaladıkları duyumunu edindiklerini ifade 190
etmiştir. Senet toplandığına dair ellerinde delil olmadığını belirten Nazlı, Saray Fırının
bu uygulamaya katılmadığı yönünde duyumlar aldıklarını eklemiştir.
I.4.2. Teşebbüslerde Yapılan İnceleme ve Görüşmeler
I.4.2.1. Somuncu Baba Ltd. Şti. (Somuncu Baba)
3.2.2010 tarihinde Somuncu Baba ve Fazilet Ekmek fırını yetkilisi Harun Özden ile
yapılan görüşmede Harun Özden; Kütahya'da günde yaklaşık 50.000 çarşı ekmeği,
10-19/240-94
5
20.000 adet ev ekmeği ve 1.000 adet kadar da Emet ekmeği ismi verilen ekmeğin 200
satıldığını belirtmiştir. Özden’in beyanına göre Somuncu Baba ilk kurulduğunda
günde ……… adet ekmek satarken bu rakam …………’e kadar gerilemiştir.
Özden, 300 gram ekmeğin maliyetinin ………. Krş. civarında olduğunu, fırıncıların
zam talebi olabileceğini ancak böyle bir fiyat artışı için ekonomik koşulların müsait
olmadığını ifade etmiştir. Özden ayrıca zaman zaman bazı fırıncılar olarak çay
bahçesi veya benzeri mekanlarda sosyal saiklerle bir araya geldiklerini, ister istemez
ekmek fiyatının da sohbet konusu olduğunu belirtmiştir.
Özden, mevcut durumda ekmeği açıklanan Oda fiyatının altında satan fırınların var 210
olduğunu beyan etmiş ve bu fırınlara örnek olarak İhya (ev ekmeği ….. TL),
Altınkaya, Saray (çarşı ekmeği …Krş.) ve Ekmekçioğlu (çarşı ekmeği .. Krş.)
fırınlarını göstermiştir. Son olarak Özden daha önce Rekabet Kurulu tarafından
verilen idari para cezalarından sonra senet toplanması, fırıncıları fiyat birlikteliğine
zorlama gibi uygulamaların artık söz konusu olamayacağını belirtmiştir.
I.4.2.2. Benli Ekmek Fırını
3.2.2010 tarihinde Benli Ekmek Fırını sahibi Veli EKİN ile yapılan görüşmede Ekin
günde …… adet ev ekmeği ve …… adet çarşı ekmeği ürettiğini ve bu ekmeklerin 220
satışını çoğunlukla doğrudan fırınından (tezgahtan) yaptığını belirtmiştir. Veli Ekin
çarşı ekmeğini ... Krş., ev ekmeğini ise … TL'den sattığını belirtirken bu fiyatları
Oda’nın belirlediği fiyatlar olduğu için değil, maliyetler gerektirdiği için uyguladığını
eklemiştir.
Ekin, belediyenin iki yıl önce bu fiyatları açıklamasına rağmen un fiyatlarındaki
düşüşe paralel olarak ekmek satış fiyatını düşürdüğü dönemler olduğunu, bu
dönemlerde çarşı ekmeğini … Krş., ev ekmeğini ise .. ve …. TL'den sattığını beyan
etmiştir. Mevcut durumda un fiyatlarının tekrar yükselmesi nedeniyle Oda tarafından
belirlenen fiyatın ancak maliyetleri karşıladığını belirten Ekin, maliyetler yüksek 230
olmasına rağmen Kütahya'da fırının tüketiciye ve bayiye satışında ve ayrıca bayinin
tüketiciye satışında farklı fiyat uygulamalarının mevcut olduğunu eklemiştir.
Ekin, son 4-5 aydır Oda’nın sadece başkanlık seçimi toplantısına katıldığını,
dolayısıyla fiyatların konuşulduğu bir fırıncılar toplantısına şahit olmadığını belirtmiş,
tüm fırıncıların da bir araya gelmesinin pek mümkün olmadığını ifade etmiştir. Küçük
bir il olan Kütahya'nın sanayisinin de olmadığına değinen Ekin, fırınların yaklaşık %
50 kapasite ile çalıştığını belirterek piyasanın en azından 1/3'üne mahalle fırınları adı
verilen kaçak fırınların hakim olduğunu beyan etmiştir. Son olarak Ekin il merkezi
dışından, civar ilçelerden de ekmek geldiğini, cezaevi ve askeri birliklerin ise kendi 240
ekmeklerini ürettiklerini ifade etmiştir.
I.4.2.3. Çağdaş Ekmek Fırını
3.2.2010 tarihinde Çağdaş Ekmek Fırını yetkilisi Necati Mincur ile yapılan görüşmede
Mincur; günde ……….. adet ev ekmeği ürettiğini belirtmiştir. Mincur ayrıca
Kütahya'da belediyenin değişik mahallelere 200 adet kayıtdışı, vatandaşın kendi
hamurunu götürüp pişirebileceği fırın açtığını bu fırınlarda günde yaklaşık 40.000
adet ev ekmeği üretildiğini ifade etmiştir.
10-19/240-94
6
250
Mincur mevcut durumda Kütahya'da her zaman olduğu gibi fırıncılar arasında rekabet
olduğunu ve değişik fiyatlardan satış yapıldığını beyan etmiştir. Mincur kendi
işletmesinin ev ekmeğini ………. ve …….. TL gibi farklı fiyatlardan çeşitli bayilerine
verdiğini, Akça Ekmek, Saray Fırını, Ekmekçioğlu Fırını ve Bereket Fırını'nın da
düşük fiyatlara (……...’a kadar) ekmek sattığı duyumunu aldığını eklemiştir.
Senet almak veya fiyat tespiti gibi bir uygulamanın olmadığını belirten Mincur
Kütahya'daki fırıncıların tamamını fiyat konusunda biraraya getirmenin mümkün
olmadığını, ancak az sayıda fırıncı bir araya geldiğinde fiyatlardan konuşulmasının
mümkün olabildiğini belirtmiştir. 260
I.4.2.4. Akça Ekmek Ltd. Şti. (Akça Ekmek)
3.2.2010 tarihinde Akça Ekmek yetkilisi Mesut Mandıra ile yapılan görüşmede.
Mandıra; günde …….. adet çarşı ekmeği ürettiklerini ve bunun ……… adedini
Kütahya içine sattıklarını belirtmiştir.
Çarşı ekmeğinin bayiye satış fiyatlarının …….. Krş. arasında olduğunu belirten
Mandıra, ihale usulü ile ekmek alan yerlere daha ucuz fiyata da ekmek verdiklerini
eklemiştir. 270
Mandıra, Akça Ekmek olarak kapasitelerinin ve satış fiyatlarının da diğer fırınlara
göre yüksek olduğunu, un fiyatlarında gerçekleşen artış sonucunda diğer fırınların
ekmek satış fiyatının Akça Ekmek fiyatına yaklaştığını ifade etmiştir.
Mandıra, ekmek fiyatının belirlenmesinin söz konusu olmadığını, farklı fiyatlarla
satışın mümkün olduğunu belirtmiş, Derya Fırını, Saray Fırını ve Ekmekçioğlu'nun
düşük fiyattan ekmek sattığı duyumunu aldığını, yeni açılan Ekmekçim Fırını'nın da
ev ekmeğini nispeten ucuza sattığı bilgisine sahip olduğunu eklemiştir.
280
Son olarak Mandıra, Belediye'nin zamanında açmış olduğu 200 kadar mahalle arası
fırın olduğunu, piyasada satılan ekmek miktarı kadar ekmeğin buralarda üretilmekte
olduğunu beyan etmiştir.
I.4.2.5. Özay Ekmek Fırını
Önaraştırma kapsamında, 3.2.2010 tarihinde Özay Ekmek Fırını yetkilisi Kamil
Aydoğan ile yapılan görüşmede Aydoğan, bayiye toptan ekmek satışında … Krş., …
Krş., …. Krş. ve ….. Krş. gibi farklı fiyatlar uyguladıklarını, bayinin perakende satış
fiyatının ise …. veya … Krş. olduğunu belirtmiştir. Şu an Oda tarafından açıklanan 290
fiyatların maliyetleri karşılamadığını belirten Aydoğan, Kütahya halkının alım gücü
düşük olduğu için fiyatların yükselmesinin pek mümkün görünmediğini belirtmiştir.
Aydoğan, Kütahya’da 230 kadar kaçak mahalle arası fırın olduğunu, bu fırınların
pazarı oldukça küçülttüğünü ifade etmiştir. Ekmek maliyetinin …. Krş.’u geçtiğini
belirten Aydoğan, kar marjının düşmesi nedeniyle paketli ürün pazarına girmeyi
düşündüklerini ifade etmiştir.
10-19/240-94
7
I.4.2.6. Halkekmek Fırını 300
3.2.2010 tarihinde Halkekmek fırını yetkilisi Yusuf Sarıkoç ile yapılan görüşmede
Sarıkoç, 2001 yılında belediyeden özelleştirme ile halkekmek üretim hakkını
aldıklarını, Belediye ile yapılan üretim protokolü uyarınca ticaret odasınca belirlenen
fiyatın % 20 altına satış yaptıklarını beyan etmiştir. Günde …… adet ekmek
ürettiklerini ifade eden Sarıkoç, Kütahya’da dönem dönem pazar darlığından
rekabetin arttığını, bunun sonucu fırınların zarar etmeye başladığını, dolayısıyla fiyatı
tekrar tarife fiyatına çekmek durumunda kaldıklarını, belirli bir süre sonra ise
rekabetin tekrar başladığını belirtmiştir.
310
Kütahya'da 200'ün üzerinde mahalle arası fırın olduğunu belirten SARIKOÇ, üretimin
büyük bölümünün bu mahalle arası fırınlarda yapıldığını beyan etmiştir. Son olarak
Sarıkoç bayilere ………… Krş. gibi farklı fiyatlardan ürün verdiklerini ifade etmiştir.
I.4.2.7. Hamurabi Unlu Mamüller
2.2.2010 tarihinde Hamurabi Unlu yetkilisi Ekrem Özoğul ile yapılan görüşmede.
Özoğul, satışını yaptıkları ekmeği Kütahya merkez dışından, Tavşanlı'dan tedarik
ettiklerini, 1,25 kg'lık Emet ekmeğini …….. TL.’den sattıklarını belirtmiştir.
320
Fırıncılar arasında fiyat konusunda bir anlaşma olduğunu ifade eden Özoğul, ancak
bunu ispatlayacak herhangi bir belgeye sahip olmadığını beyan etmiştir. Kütahya'da
ekmeğin iki fiyatı olduğunu belirten Özoğul, bu fiyatlardan birinin fırıncıların
aralarında belirlediği fiyat diğerinin ise halkekmek fiyatı olduğunu belirtmiştir.
I.4.2.8. Fırıncılar Odası
Önaraştırma kapsamında, 3.2.2010 tarihinde Kütahya Fırıncılar ve Büfeciler Odası
(Fırıncılar Odası) Başkanı Murat Duran ile görüşülmüştür. Ocak 2010'da Oda
Başkanı seçildiğini belirten Murat Duran, aynı zamanda Bereket Ekmek Fırını’nın 330
sahibi olduğunu ifade etmiştir. Hem çarşı hem ev ekmeği ürettiğini ekleyen Duran ..,
…………. Krş. gibi farklı fiyatlardan bayilere satış yaptığını beyan etmiştir. Duran,
bayilerin ise .. ile …Krş. arasında fiyatlarda satış yaptığını, günlük çarşı ekmeği
üretiminin ………, ev ekmeği üretiminin ise ………. kadar olduğunu belirtmiştir.
Aynı gramajlı ekmeklerin fiyatının Türkiye geneline göre Kütahya'da daha düşük
olduğunu beyan eden Duran, Kütahya gibi düşük fiyattan ekmek satılan ancak 3-4 ilin
bulunduğunu ifade etmiştir.
Görüşmede düşük fiyattan ekmek satışı yapanları engelleme yetkilerinin olmadığını 340
belirten Duran senet alınması gibi bir uygulamanın da mevzubahis olmadığını ifade
etmiş, İhya, Saray, Halkekmek ve Ekmekçioğlu gibi fırınlarda düşük fiyattan ekmek
satıldığını eklemiştir. Son olarak Duran piyasanın % 60 kadarının kaçak üretim yapan
mahalle arası fırınların elinde olduğunu beyan etmiştir.
I.4.2.9. Ekmekçioğlu Unlu Mamüller
Önaraştırma kapsamında 2.2.2010 tarihinde, Hikmetçioğlu Unlu Mamuller yetkilisi
Hikmet Ekmekçioğlu ile görüşülmüştür. Sadece sandviç ekmeğini kendilerinin
10-19/240-94
8
ürettiğini belirten Ekmekçioğlu diğer ürünleri ise başka fırınlardan temin ettiklerini 350
ifade etmiştir.
Kütahya'da ekmek fiyatının gramaja oranla Türkiye'nin en düşük 10 fiyatından biri
olduğunu belirten Ekmekçioğlu, ekmeği .. Krş.'a sattıklarını belirtmiştir. Önceki
Fırıncılar Odası Başkanı olan Ekmekçioğlu, başkan olarak kimseden senet
istemediğini, daha önce Rekabet Kurulu tarafından idari para cezası uygulanmış biri
olarak bu tür uygulamalarda bulunmalarının düşünülemez olduğunu ifade etmiştir.
I.4.2.10. Özay İşler Un ve Unlu Mamüller Gıda ve Mob. İm. San. Ve Tic. Ltd. Şti
(Özay Unlu Mamüller) 360
Önaraştırma kapsamında, 2.2.2010 tarihinde Özay Unlu Mamüller yetkilisi İbrahim
Aydoğan ile yapılan görüşmede, ev ekmeği ürettikleri, çarşı ekmeğini ise Somuncu
Baba'dan temin ettikleri ifade edilmiştir. Kütahya'da tam sayısını verememekle birlikte
50 kadar fırın olduğunu belirten Aydoğan ekmek fiyatının sabit olmadığını, ev
ekmeğinin 1,75 ile 1 TL arasında değişen fiyatlara satıldığını eklemiştir.
Aydoğan, 2009 Aralık ayında 1 hafta süre ile ev ekmeğinin 1,75 TL, çarşı ekmeğinin
ise 60 Krş.'dan satıldığını ifade ederken (fırınların) rekabeti bozucu bir anlaşmaya
girmelerinin mümkün olmadığını belirtmiştir. Aydoğan, 900 gram ev ekmeğini .. ve …
TL'ye, çarşı ekmeğini ise … Krş.'a satmakta olduklarını ifade etmiştir. 370
I.4.3. Hukuki Değerlendirme
4054 Sayılı Kanun'un "Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar"
başlıklı 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı
olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylem ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır”
ifadesi yer almaktadır.
380
Maddenin lafzından da anlaşılacağı üzere, teşebbüsler arasında gerçekleştirilen ve
rekabetin kısıtlanması amacı ya da etkisi taşıyan anlaşmalar yasaklanmaktadır.
Önaraştırma döneminde yapılan görüşmelere ilişkin yukarıda yer verilen
açıklamalardan da görüleceği üzere, Kütahya ilindeki fırınların fiyat konusunda
anlaştıkları şeklindeki görüş ve değerlendirmeyi şikayetçinin dışında sadece
Hamurabi Unlu Mamüller yetkilisi dile getirmiştir. Yetkili bu değerlendirmeyi yaparken
kendisinin de içerisinde olduğu bir oluşumu itiraf etmemekte, aksine bazı problemler
yaşadığı rakip diğer teşebbüslerin bu tür bir rekabeti kısıtlayıcı eylem içerisinde
oldukları iddiasında bulunmaktadır. Ancak, firma yetkilisi bu iddiasını herhangi bir 390
somut tespit veya belgeye dayandıramamaktadır. Aynı durum şikayetçi için de
geçerlidir.
Hem şikayetçinin hem de Hamurabi Unlu Mamüller yetkilisinin iddialarını ispat
edecek somut belge ve bilgiyi ortaya koyamamaları ve hatta anlaşmak suretiyle fiyat
tespit edildiğine ilişkin iddianın diğer fırınlar tarafından kesin biçimde
reddedilmesinden daha da önemlisi, önaraştırma döneminde yapılan incelemeler
neticesinde Kütahya ilindeki fırınların aralarında anlaştıklarına dair herhangi bir
tespitte bulunulmamıştır.
10-19/240-94
9
400
Dosya kapsamında yapılan incelemelerde şikayet başvurusunda belirtilen, Kütahya il
merkezinde faaliyet gösteren ekmek fırınlarının aralarında anlaşmak suretiyle fiyat
tespit ettikleri ve bu anlaşmanın uygulanmasını denetlemek üzere senet imzalattıkları
iddialarını destekler nitelikte somut herhangi bir bulguya rastlanılmamıştır. Aksine
farklı fırınların müşterilerine değişik fiyatlardan ekmek satabildiği, ayrıca aynı fırının
farklı iktisadi koşullara sahip müşterilerine de farklı fiyatlardan ekmek sağlayabildiği
tespit edilmiştir.
Sonuç olarak ilgili pazarda fiyatların özellikle girdi fiyatlarındaki değişmelere göre
belirlendiği, dönem dönem özellikle un fiyatlarında yaşanan düşüşlerin ekmek fiyatına 410
yansıdığı, girdi fiyatlarındaki artışın ise ekmek fiyatını ilgili mevzuat çerçevesinde
belirlenen tavan fiyata yaklaştırdığı veya eşitlediği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir. 420
Full & Egal Universal Law Academy