1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-3-72 (Devralma)
Karar Sayısı : 02-44/521-216
Karar Tarihi : 18.7.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Nejdet KARACEHENNEM, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Murat GENCER, Mustafa PARLAK, Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: Yaşar TEKDEMİR, Onur Yelda YÜKSEL
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Belgin GÖMEÇ
Temsilcisi: Sibel YURTTUTAN
Güllü Sok. No:1 80630 3. Levent / İSTANBUL
D- TARAFLAR: Belgin GÖMEÇ
Yeni Niğde Cad. No:2 NEVŞEHİR
Doğuş Holding A.Ş.
Büyükdere Cad. No:6 Mecidiyeköy / İSTANBUL
Lamb Weston Holland B.V.
P.O. Box 1900 Tri-Cities WA 99302 ABD
E- DOSYA KONUSU: Lamb-Weston Holland B.V. ve Doğuş Holding A.Ş.'nin,
Lamb Weston Doğuş Patates Sanayi ve Ticaret A.Ş.'deki hisselerinin Belgin
Gömeç tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.6.2002 tarih, 2753 sayı ve 5.7.2002
tarih, 2966 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 12.7.2002 tarih, 2002-3-72/Öİ-02-Y.T. sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu, 15.7.2002 tarih, REK.0.07.00.00/48 sayılı Başkanlık
önergesi ile 02-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; bildirim konusu devralma işleminin,
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir devir işlemi olduğu, ancak bu işlem sonucunda
ilgili ürün pazarında 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesinde belirtilen hakim durumun
yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, bu nedenle bildirim konusu devir
işlemine izin verilmesinin uygun olacağı ifade edilmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H. 1.İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Devralma işlemine konu teşebbüsün faaliyet alanı dikkate alınarak, ilgili
ürün pazarı dondurulmuş patates üretim ve satışı pazarı olarak belirlenmiştir.
Coğrafi Pazar: İlgili ürünün tüm Türkiye'ye satışının yapılması ve çeşitli bölgeler
bazında rekabet koşullarında farklılıkların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
Türkiye Cumhuriyeti olarak tespit edilmiştir.
H.2.Taraflar
H.2.1. Belgin Gömeç
Belgin Gömeç üçü patates işiyle iştigal etmekte olan toplam beş şirketin
kontrolünü elinde bulundurmaktadır. Bu şirketlerden ilki Gömeç Tohumculuk Tarım
Sanayi ve Ticaret A.Ş.(Gömeç Tohumculuk), patates tohumlarının ithalatı ve
çoğaltılması ile yemeklik ve sanayi tipi patates üretimi ve satışında faaliyet
göstermektedir. Belgin Gömeç'in % 79,19 oranında hisssesine sahip olduğu bu
şirket, tohum ithal etmenin yanında Türkiye'de değişik patates türlerinin geliştirilmesi
amacıyla kendine ait olan ya da kiraladığı arazilerde patates tohumlarını
çoğaltmakta ve yetiştirmektedir. Gömeç Tohumculuk bu amaçla Türkiye'nin çeşitli
bölgelerindeki patates çiftçileri ile sözleşmeli tarım yöntemiyle çalışmaktadır. Daha
sonra üretilen ham patatesleri kullanım amaçlarına göre perakende satış kanallarına
ya da imalat sanayine arz etmektedir.
Belgin Gömeç'in % 87,30 oranındaki hissesine doğrudan, %10 oranındaki
hissesine Gömeç Tohumculuk aracılığıyla sahip olduğu Kapaş Patates Üretimi
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kapaş) ise, yemeklik patates yetiştiriciliği, boylaması
(Boylama İşlemi: Boyutlarına göre ham patatesi gruplara ayırmaktır.) ve satışında
faaliyet göstermektedir. Ham patatesleri Gömeç Tohumculukdan alan veya kendi
şebekesindeki sözleşmeli patates çiftçilerine ürettiren şirket, yemeklik ham patatesin
1 kg-10 kg büyüklükte ambalajlanması ve perakende kanallarına satışında
uzmanlaşmıştır.
Pataş Patates Ürünleri Değerlendirme ve Pazarlama A.Ş. (Pataş) ise,
paketlenmiş ham patates ürünlerinin üretim ve pazarlaması alanında faaliyet
göstermektedir. Şirketin % 65,44 oranındaki hissesine Gömeç Tohumculuk, % 25,85
oranındaki hissesine ise Niğde Belediyesi sahip bulunmaktadır. 25 kg ve üstü
büyüklükte üniteler halinde patates tasnif ve ambalajlanmasında uzmanlaşmış
bulunan şirket, Gömeç Tohumculuk ve Kapaş'a fason olarak hizmet vermekte,
Gömeç Tohumculuk'tan aldığı ham patatesleri ambalajladıktan sonra, Gömeç
Tohumculuk'a ihraç edilmek üzere göndermektedir.
Belgin Gömeç'in kontrolünde olan diğer iki şirket ise Nesteks Nevşehir Tekstil
Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Isıbims Hafif Yapı Elemanları Maden İnşaat Sanayi ve
Ticaret A.Ş.'dir. Yukarıda sayılan şirketlerin hiçbirinin iştiraki bulunmamaktadır.
H.2.2. Doğuş Holding A.Ş.
Doğuş Holding A.Ş. (Doğuş Holding); finans, perakende, otomotiv, inşaat,
gıda, turizm alanlarında faaliyet gösteren olan çeşitli şirketlerde yatırımları bulunan
3 REKABET KURUMU
bir holding şirketidir. Doğuş Holding'in gıda alanındaki faaliyetleri, Lamb Weston
Doğuş dışında, Filiz Gıda San. ve Tic. A.Ş. ve Unmaş Unlu Mamüller San. ve Tic.
A.Ş. ile sınırlı olup, bu şirketler ilgili ürün pazarında faaliyet göstermemektedirler.
H.2.3. Lamb-Weston Holland B.V.
Merkezi Hollanda'da bulunan Lamb-Weston Holland B.V. (Lamb-Weston)
dondurulmuş patates üretimi alanında faaliyet göstermektedir. Şirketin tüm hisseleri,
muhtelif gıda ürünleri üreten ve dünya çapında birçok ülkede üretim tesisleri olan
ConAgra Inc.'in iştiraki, Con Agra Europe B.V.'ye aittir. Diğer yandan Lamb Weston,
Meijer Frozen Foods B.V. ile birlikte Avrupa'da dondurulmuş ve işlenmiş patates
pazarında faaliyet gösteren iki ortak girişim şirketine sahiptir. Lamb Weston'ın ve bu
şirketle aynı grupta yer alan diğer şirketlerin Lamb Weston Doğuş Patates San. ve
Tic. A.Ş. dışında Türkiye dondurulmuş patates pazarında herhangi bir faaliyetleri
bulunmamaktadır.
H.2.4. Lamb Weston Doğuş Patates Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Hisseleri devralma işlemine konu Lamb-Weston Doğuş Patates San. ve Tic.
A.Ş. (Lamb Weston Doğuş), 1995 yılından itibaren Lamb Weston ve Doğuş Holding
arasında imzalanan "Hissedarlık Sözleşmesi" çerçevesinde bir ortak girişim şirketi
olarak dondurulmuş patates üretimi alanında faaliyet göstermektedir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirim konusu devralma işlemini düzenleyen "Hisse Devir Sözleşmesi"
Belgin Gömeç, Lamb Weston ve Doğuş Holding tarafından 14.3.2002 tarihinde
imzalanmıştır. Bu sözleşme ile Lamb Weston ve Doğuş Holding'in Lamb Weston
Doğuş'da sahip oldukları hisselerin tamamının Belgin Gömeç tarafından
devralınması işlemi iki aşamada düzenlenmektedir.
Bu aşamalardan ilki Lamb Weston Doğuş'un sermayesinin artırılmasına ve bu
sermaye artırımı ile ihraç edilecek yeni (C) grubu hisse senetlerinin ve bu senetlere
ait tüm hakların Belgin Gömeç'e devredilmesine ilişkindir. Lamb Weston Doğuş'un
söz konusu sermaye artırımından önce % 49,83 oranındaki (B) grubu hissesi Lamb
Weston'a, % 49,83 oranındaki (A) grubu hissesi Doğuş Holding'e, % 0,34 oranında
hisseleri ise (A) grubu olmak üzere çeşitli gerçek kişilere ait bulunmaktadır. Ortaklık
yapısı bu şekilde olan şirketin sermaye artırımı öncesindeki ana sözleşmesine göre;
genel kurul toplantılarında şirket esas mukavelesinin tadili, sermaye artırımı veya
azaltılması, yönetim kurulunun ve murakıpların seçimi, karın dağıtılıp
dağıtılmamasına ilişkin kararlar şirket sermayesinin en az % 65'ini temsil eden
adayların müsbet oyuyla alınmaktadır. Lamb Weston ve Doğuş Holding'in şirket
sermayesine katılım oranları dikkate alındığında, yönetim kurulunun atanması gibi
stratejik nitelikte bir kararı da içeren yukarıda sayılan kararların alınabilmesi için tek
tarafın oyu yeterli olmamakta, diğer tarafın da ilgili karara olumlu yönde katılımı
gerekmektedir.
Diğer yandan Lamb Weston Doğuş'un sermaye artırımı işleminden önceki ana
sözleşmesi ve Lamb Weston ile Doğuş Holding'in Lamb Weston Doğuş'daki
ortaklıklarını düzenleyen "Hissedarlar Sözleşmesi" hükümlerine göre, şirket genel
kurulu tarafından seçilen ve üçü Lamb Weston'ın, üçü ise Doğuş Holding'in
4 REKABET KURUMU
gösterdiği adaylar arasından atanmak üzere toplam altı üyeden oluşan yönetim
kurulunda her türlü kararın alınabilmesi için en az dört üyenin mevcudiyeti ve aynı
yönde oy kullanması gerekmektedir. Bu bilgiler doğrultusunda sermaye artırımı
öncesinde Lamb Weston Doğuş'un, Lamb Weston ve Doğuş Holding'in ortak
kontrollerinde olduğu anlaşılmıştır.
Bildirim konusu "Hisse Devir Sözleşmesi" uyarınca sermaye artırımı ve
sonucunda ihraç edilen hisse senetlerinin Belgin Gömeç'e satılmasıyla birlikte, Lamb
Weston Doğuş'un; % 41,93 oranındaki (B) grubu hissesi Lamb Weston, %41,93
oranındaki (A) grubu hissesi Doğuş Holding, %15,85 oranındaki (C) grubu hissesi
Belgin Gömeç, geri kalan % 0.29 oranında hisseleri ise (A) ve (C) grubu olmak üzere
çeşitli gerçek kişiler arasında bölünmüştür. Bu yeni ortaklık yapısı çerçevesinde
"Hisse Devir Sözleşmesi" uyarınca şirket ana sözleşmesinde değişiklikler yapılması
öngörülmüştür. Buna göre genel kurul toplantılarında tüm kararlar şirket
sermayesinin en az % 65'ini temsil eden hissedarların müsbet oyu ile alınacaktır.
Diğer yandan en geç 30.4.2002 tarihine kadar yapılacak Genel Kurul Toplantısı ile
Satıcıların (Lamb Weston Holland ve Doğuş Holding), Alıcıyı (Belgin Gömeç) ve
Alıcının aday göstereceği diğer bir kişinin yönetim kurulu üyesi olarak atanması
yönünde olumlu oy kullanacakları, böylece yönetim kurulunun Doğuş Holding'i
temsilen iki, Lamb Weston'ı temsilen iki ve Alıcıyı temsilen iki üyeden oluşacağı
hükme bağlanmıştır. Ayrıca yönetim kurulunun toplantı ve karar nisabına ilişkin
olarak aynı maddeye dayanılarak şirket ana sözleşmesinde yapılan bu değişiklik
çerçevesinde yönetim kurulunun toplanabilmesi için asgari dört üyenin hazır
bulunması ve bu dört üyeden birinin (A) grubu hisseleri temsil eden adaylar,
diğerinin ise (B) grubu hisseleri temsil eden adaylardan olması gerekmektedir.
Toplantı nisabı bu şekilde belirlenen yönetim kurulunun geçerli bir şekilde karar
alabilmesi için ise en az dört üyenin aynı yönde oy kullanması gerekmektedir. Diğer
yandan aynı yönde oy kullanan üyelerden birinin (A) grubu hisseleri, diğerinin ise (B)
grubu hisseleri temsil eden adaylardan olması şartına bağlanmıştır. "Hisse Devir
Sözleşmesi"nin ilgili maddesi uyarınca Belgin Gömeç ve aday gösterdiği bir kişi
Lamb Weston Doğuş'un Yönetim Kuruluna 29.4.2002 tarihinde yapılan genel kurul
ile atanmıştır.
Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere; sermaye artırımından sonra
Belgin Gömeç'in Lamb Weston Doğuş'un % 15,85 oranında (C) grubu hisselerini
satın alması; kendisinin ve aday gösterdiği bir kişinin ilgili şirketin yönetim kuruluna
atanmasına karşın, şirketin kontrolünde herhangi bir etkiye sahip olmasını
sağlamamaktadır. Bu çerçevede şirketin kontrolünde herhangi bir değişiklik ortaya
çıkmamakta ve Lamb Weston ile Doğuş Holding'in ortak kontrolleri devam
etmektedir. Rekabet Hukuku anlamında bir devralmadan söz edilebilmesi için
hisseleri devralınan teşebbüslerin kontrolünde değişiklik olması gerekmektedir.
Belgin Gömeç'in Lamb Weston Doğuş'un %15,85 oranındaki hisselerini satın alması
işlemi sonucunda Lamb Weston Doğuş'u kontrol eden teşebbüslerde ve bu
kontrolün niteliğinde herhangi bir değişiklik olmaması nedeniyle ilgili işlemin 1997/1
sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma olmadığı anlaşılmıştır.
Bildirim konusu "Hisse Devir Sözleşmesi"nde düzenlenen devir işleminin
ikinci aşaması ise, sermaye artırımı sonrasında pay oranları ayrı ayrı % 49,83'ten
%41,93'e düşen Doğuş Holding ve Lamb Weston'ın bu hisselerinin tamamını Belgin
5 REKABET KURUMU
Gömeç'e devretmelerine ilişkindir. 31.7.2002 tarihine kadar tamamlanması planlanan
bu devir işlemi sonucunda Belgin Gömeç sermaye artırımından sonra satın aldığı
hisselerle birlikte Lamb Weston Doğuş'un toplam % 99,71 oranındaki hisselerine
sahip olacak ve böylece şirketin kontrolünü tek başına elde edecektir. Lamb Weston
Doğuş'un kontrolünde ortaya çıkacak bu değişiklik nedeniyle söz konusu işlem
1997/1 sayılı Tebliğ'in 2. maddesi anlamında bir devralma işlemidir.
Hisse devri öncesi ve sonrasında Lamb Weston Doğuş'un ortaklık yapısı
aşağıdaki gibidir:
Lamb Weston Doğuş'un hisse devri öncesi ve sonrası ortaklık yapısı
Pay Sahibi
Hisse Devri Öncesi
Pay Grubu ve
Oranı (%)
Hisse Devri Sonrası
Pay Grubu ve Oranı
(%)
Lamb-Weston Holland B.V. B 41,93 - 0
Doğuş Holding A.Ş. A 41,93 - 0
Belgin Gömeç C 15,85 A,B,C 99,71
Tanrı Birgan Gülez A,C 0,250 A,C 0,250
M. Şerafettin Erbayram A 0,038 A 0,038
Mustafa Onur A 0,015 A 0,015
Sevinç Güngör A,C 0,011 A,C 0,011
Belkıs Gülez A 0,009 A 0,009
Hatice Arabacıoğlu A,C 0,007 A,C 0,007
Taner Becikoğlu A 0,004 A 0,004
Hakkı Talu, M. Ali Talu, Halis
Talu, Avniye Talu
A 0,002 A 0,002
S. Talu, S.Güngör, B. Gülez A 0,001 A 0,001
Toplam A+B+C 100.0470 A+B+C 100.0470
Toplam değerlerdeki farklılık, ortakların sahip oldukları hisse toplamlarının
%100'den büyük çıkması esas olarak pay oranlarının yuvarlanarak her birinin gerçek
değerinden çok küçük sapmalarla verilmiş olmasından kaynaklanmaktadır.
Devralma işleminin taraflarından Belgin Gömeç'in ilgili pazarda herhangi bir
faaliyeti dolayısıyla pazar payı ve cirosu bulunmamaktadır. Devralma işleminin diğer
tarafında yer alan Lamb Weston ve Doğuş Holding'in ise ilgili pazardaki faaliyetleri
sadece devre konu şirket olan Lamb Weston Doğuş ile sınırlıdır. Dosya mevcudu
bilgi ve belgeden Lamb Weston Doğuş'un 2001 yılı cirosunun …. trilyon …… TL ve
ilgili pazarda sahip olduğu pazar payının ise % …. oranında olduğu tespit edilmiştir.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde yer alan
“Ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar
paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam
cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin
almaları zorunludur ” hükmü ile getirilen pazar payı ve ciro eşikleri açısından
değerlendirildiğinde, bildirim konusu devralma işlemi, taraflarının ilgili ürün
6 REKABET KURUMU
pazarında sahip oldukları toplam pazar payları yönüyle Tebliğ kapsamında izne
tabidir.
Diğer yandan devralan taraf Belgin Gömeç'in ilgili ürün pazarı olarak
belirlenen dondurulmuş patates pazarında herhangi bir faaliyetinin bulunmaması ve
devralma işlemi ile sadece devre konu teşebbüsün kontrolünde ve hissedarlık
yapısında değişiklik olması diğer bir deyişle, ilgili pazarın rekabet yapısını ve
yoğunlaşma derecesini etkileyecek herhangi bir değişikliğin ortaya çıkmaması
nedeniyle, bu devralma işleminin 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi anlamında; bir
hakim durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu güçlendirerek rekabetin önemli
ölçüde sınırlandırılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığı kanaatine varılmıştır.
Diğer yandan, Belgin Gömeç'in kontrolünde olan ve patates üretimi ile satışı
alanlarında faaliyet gösteren başka firmalarının da bulunması nedeniyle, bildirim
konusu devralma işleminin yol açabileceği dikey bütünleşmenin ham patates üretimi
pazarına etkilerinin de dikkate alınması gerekmektedir. Bu çerçevede, dondurulmuş
patates pazarı alt pazar, ham patates üretimi pazarı ise üst pazar olarak
değerlendirilmiştir. Dondurulmuş patates üreticilerinin hammadde olarak kullandıkları
patates, yemeklik patatesten farklılık göstermekte ve sanayi tipi patates olarak
adlandırılmaktadır. Dondurulmuş patates üreticileri, gerekli ham patates ihtiyaçlarını
çiftçilerle yaptıkları özel sözleşmeler yoluyla diğer bir deyişle sözleşmeli tarım
yöntemiyle karşılamaktadırlar. Bu bakımdan sanayi tipi patates üretim pazarı çok
sayıda çiftçinin faaliyet gösterdiği ve giriş engellerinin bulunmadığı bir pazar
niteliğindedir.
Hammadde tedariğinde sözleşmeli tarım yönteminin kullanılması nedeniyle
dondurulmuş patates üreticileri kısıtlı bir hammadde arzı ile karşı karşıya
bulunmaktan çok, girdi ihtiyaçlarını temel alarak yaptıkları projeksiyonlara göre
önceden belirledikleri miktarlarda hammadde temin edebilme olanağına sahip
olmaktadırlar. Böylece üst pazardaki üretim miktarı, esas olarak alt pazarda ortaya
çıkan talep çerçevesinde belirlenmektedir. Alt pazardaki rekabetçi yapı üst pazardaki
koşullar üzerinde de belirleyici olmaktadır.
Diğer yandan sanayi tipi ve yemeklik patates üretiminde yetiştiricilik açısından
büyük ölçüde aynı tekniklerin kullanılması nedeniyle, çiftçiler duruma göre her türde
patatesi üretebilmektedirler. Bu durum arz ikamesinin yüksek olması sonucunu
doğurmaktadır. Ayrıca patates üreten çiftçilerin çoğunluğu, teşebbüslerle dönemsel
sözleşme yapmaktadırlar. Arz ikamesinin yüksek olması ve sözleşmelerin dönemsel
yapılması nedenleriyle çiftçiler dondurulmuş patates üreticilerine ekonomik olarak
bağımlı bulunmamaktadırlar. Nitekim arz ikamesi nedeniyle tüm hammadde üretim
pazarı dikkate alındığında, dondurulmuş patates üreticilerinin talep ettikleri patates
miktarı ve sözleşme yapılan çiftçilerin tüm patates üreten çiftçilere oranı çok düşük
seviyelerde kalmaktadır.
Bu çerçevede devralma işlemi sonucunda Lamb Weston Doğuş'un
dondurulmuş patates pazarında sahip olduğu % ….. oranındaki pazar payına karşın,
sanayi tipi patates üretim pazarındaki rekabet üzerinde, gerek çok sayıda çiftçinin
üretim yapması, gerekse sözleşmeli tarım yönteminin yaygın olarak kullanılması ve
alt pazardaki rekabet koşullarının doğrudan doğruya belirleyici olması nedeniyle,
herhangi bir olumsuz etkinin ortaya çıkmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
7 REKABET KURUMU
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen açıklamalar ve değerlendirmeler çerçevesinde;
- Lamb-Weston Holland B.V. ve Doğuş Holding A.Ş.'nin, Lamb Weston Doğuş
Patates Sanayi ve Ticaret A.Ş.'deki hisselerinin Belgin Gömeç tarafından
devralınması işleminin; 1997/1 sayılı "Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ" kapsamında bir devir işlemi olduğuna,
ancak bu işlem sonucunda ilgili ürün pazarında 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesinde
belirtilen hakim durumun yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi
ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu
nedenle bildirim konusu devir işlemine izin verilmesine
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy