Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut
SEKSIONI I DYTE
ÇËSHTJA LAURUS INVEST HUNGARI KFT DHE CONTINENTAL HOLDING CORPORATION
KUNDER HUNGARISË DHE 5 APLIKIME TË TJERA
VENDIM
Nr. Kërkesës 23265/13
Gjykata Evropiane e te Drejtave te Njeriut, mbledhur në 8 Shtator 2015 në Dhome e përbërë nga:
Guido Raimondi, Kryetar,
Işıl Karakaş,
András Sajó,
Nebojša Vučinić,
Helen Keller,
Egidijus Kūris,
Roberto Spano, gjyqtarë,
dhe Abel Campos, Kancelar i Seksionit,
Duke pasur parasysh aplikimet e mësipërme të depozituara më 4, 5 dhe 8 prill 2013.
Duke pasur parasysh vendimin e datës 19 nëntor 2013 për t’u bashkuar me aplikimet,
Duke pasur parasysh vërejtjet e paraqitura nga Qeveria e paditur dhe vëzhgimet ë paraqitura nga aplikantët,
Pas shqyrtimit, u vendos si në vijim:
FAKTET
1. Një listë e kandidatëve është e përcaktuar në shtojcë. Qeveria hungareze ("Qeveria") u përfaqësua nga Z. Tallódi, Agjenti, Ministria e Drejtësisë.
A. Rrethanat e çështjes
2. Faktet e çështjes, siç janë paraqitur nga palët, mund të përmblidhen si më poshtë.
3. Kompanitë aplikante ishin të përfshira në zhvillimin dhe operimin e qendrave argëtuese, lojërave elektronike të fatit (slot machines) dhe lojërave të tjera në Hungari.
4. Në vitin 2012 Parlamenti miratoi Ligjin nr. CXLIV të vitit 2012 ("Ndalimi i Lojërave Elektronike") duke kufizuar aktivitetet që kishin lojëra elektronike dhe duke mbyllur funksionimin lojërave të fatit, përveç në tre kazino që kanë koncesione për të organizuar lojëra kumari.
5. Sipas ankuesve, një shpjegimi i shkurtër i ligjit që ndaloi lojërat jep pak njohuri për qëllimin dhe arsyetimin prapa legjislacionit. Ndërsa ajo ndalon lojërat elektronike të fatit, ajo shprehimisht lejon kazinotë ekzistuese për të operuar në këto lojëra. Ligji gjithashtu lejon lotaritë, salla Bingo, kartat “gërvisht dhe fito” dhe lojëra të tjera fati. Ankuesit deklaruan se kohët e fundit, qeveria ka inkurajuar efektivisht në mënyrë të parregulluar rritjen e lojërave të fatit në internet si një burim të të ardhurave tatimore për Hungarinë.
6. Ligji nuk ka ofruar për palët e interesuara rrugë ligjore për tu dëgjuar, ankuar apo për të kundërshtuar revokimin e licencave përkatëse për të operuar në këto lojëra. Ndalimi u prezantua në mënyrë të përshpejtuar dhe nuk u parapri nga një konsultim publik. Revokimi i licencave të ankuesve ka ndodhur brenda 15 ditëve nga publikimi i njoftimit të parë të idesë në shtypin hungarez. Projektligji për Ndalimin e Lojërave Elektronike u prezantua më 1 tetor 2012 dhe u votua të nesërmen, më 2 tetor 2012. Ai u shpall më 9 tetor dhe hyri në fuqi më 10 tetor 2012.
7. Gjithashtu, partitë parashtruan se sipas Ligjit nr. XXXIV të vitit 1991 ("Ligji për Bixhozin"), funksionimi i lojërave të bixhozit në sallat e lojërave në Hungari ishte një aktivitet tregtar i lirë, i mbikëqyrur nga organet tatimore dhe subjekt i gjobave të mëdha për çdo shkelje të pajtushmerisë. Parakusht i vetëm sipas këtij ligji ishte marrja e licencës nga autoriteti përkatës për funksionimin e çdo salle ku kishte lojëra elektronike. Përveç liçencës së operimit të përgjithshëm, një licencë e veçantë ishte e nevojshme për secilën lloj loje. Aplikantët kishin në posedim licenca dhe leje të lidhura të operimit pa afat, që i nënshtrohen rishikimit vjetor për të vlerësuar operimin sipas ligjit të këtyre lojërave.
8. Deri në vitin 2010, ishin dhënë një total prej 1,270 liçencash të operimit në Hungari. Lejet e klasës së dytë (dy makineri për lokal) operonin në bare dhe pube, ndërsa licença e klasit të "nivelit të lartë" (më shumë se njëzet makineri për sallë), ishin vendosur shpesh dhe në qendrat e mëdha tregtare në zonat urbane.
9. Nga data e paraqitjes së aplikimeve, janë vendosur në Budapest, Tropicana Casino me pronar shtetin dhe Las Vegas Casino e cila është private, dhe një tjetër në Sopron, e cila është në bashkëpronesi të shtetit. Të ardhurat e këtyre kazinove nga makinat e tyre elektronike (slot) janë rritur me 500-800% pas ligjit për ndalimin e lojërave elektronike.
10. Më 1 nëntor 2011 Kuvendi ndryshoi ligjin për kumarin me ligjin nr. CXXV të vitit 2011, i cili ndër të tjera i kërkon operatoreve të lojërave elektronike për të kaluar makineritë që e kane bazën në internet me një kosto prej rreth 10,000 euro për makineri. Pajtueshmeria me ligjin e ri kërkon nga operatorët për të investuar disa qindra milionë forinta hungareze. Kjo dhe legjislacioni ka rritur ndjeshëm taksat duke bërë që shume operatorë të mbyllin sallat e tyre për tu tërhequr nga aktiviteti.
11. Kompanitë e aplikuesve parashtruan se në bazë të këtyre akteve, ata janë të sigurt se nuk mund të vazhdojnë të operojnë, pavarësisht se kanë dalë rregullat e reja dhe liçencat e tyre nuk janë shfuqizuar. Përballë këtyre zhvillimeve legjislative, Ligji për Ndalimin e Lojërave Elektronike efektivisht falimentoi bizneset e tyre.
12. Më 4 tetor 2013, Gjykata Kushtetuese hodhi poshtë dy ankesa që konsideronin ligjin e mësipërm si antikushtetues.
13. Ndërkaq, më 16 maj të vitit 2013, pesë kërkuesit ngritën një padi për dëmet kundër shtetit duke pretenduar se shteti i detyrohej atyre së bashku 8 miliardë forinta hungareze për shkak të një shkelje të pretenduar të ligjit të Bashkimit Evropian (BE) nga ligjvënesi kombëtar që efektivisht ka privuar ata nga bizneset e tyre.
14. Në procesin gjyqësor që pasoi, më 13 shkurt 2014, Gjykata e Lartë e Budapestit pushoi gjykimin dhe kërkoi një mendim paraprak nga Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian (GJED), në lidhje me tatimin e lojërave të fatit dhe ligjin e Ndalimit të Lojërave të Fatit.
15. Pyetjet e ngritura nga Gjykata e Lartë e Budapestit ishin:
“... 8. A është ky legjislacion diskriminues sipas normave të Bashkimit Evropian nëse ai ndalon në mënyre të menjëhershme dhe efektivisht përdorimin e lojërave elektronike në sallat e argëtimit pa i dhënë mundësi operatoreve të këtyre lojërave të marrin kompensim apo të kenë një periudhë kohe të nevojshme për përshtatjen e në të njëjtën kohë duke vendosur monopol për lojërat elektronike në kazinotë e mëdha?
...
10. Nëse pyetja 8 e ka përgjigjen pozitive, çfarë kritere duhet që të marrë parasysh gjykata kombëtare për të përcaktuar nëse kufizimi ishte i nevojshëm, i përshtatshëm dhe proporcional?
11. Nëse pyetja 8 ka përgjigje pozitive a duhet të merren parasysh parimet e përgjithshme të ligjit në lidhje me kufizimet e bëra nga një Shtet Anëtar dhe për dhënien e periudhës së përshtatjes? A duhen marrë në konsideratë në këtë rast të drejtat themelore si e drejta për pronë dhe ndalimi i privimit të së drejtës për pronë në rastin kur nuk jepet kompensim dhe nëse po në ç’mënyrë?
15. A është parimi i së drejtës së BE-së i zbatueshëm sipas të cilit Shtetet Anëtare janë të detyruara të paguajnë kompensim e individëve për dëmtim që rezulton nga shkeljet e ligjit të BE-së që i takon Shteteve Anëtare gjithashtu kur Shteti Aëntar ka sovranitet në zonën për të cilën ligji rregullon? Në një rast të tillë, a shërbeje si një udhëzues të drejtat themelore dhe parimet e përgjithshme të ligjit që rrjedhin nga traditat e përbashkëta kushtetuese të shteteve anëtare?”
16. Më 11 Qershor 2015 Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian (Dhoma) dha vendimin. Gjykata vendosi, si më poshtë:
“1. I takon gjykatës kombëtare të vendosë nëse legjislacioni kombëtar i cili rrit taksën e sheshtë pesëfish dhe vendos një taksë të re proporcionale për këtë biznes ka kufizuar ose jo lirinë e dhënies së shërbimit të lojërave elektronike të fatit duke e ndaluar, kufizuar apo e bërë më pak tërheqëse ushtrimin e lirisë për dhënien e këtij shërbimi.
Legjislacioni i cili nuk jep periudhë përshtatje dhe nuk ofron mundësi kompensimi për operatoret e lojërave, shkel lirinë e dhënies së këtij shërbimi sipas nenit 56 të TFBU (Traktati për Funksionimin e Bashkimit Evropian). Kufizime të tilla mund të ndodhin vetëm nëse pas analizimit të interesit të përgjithshëm publik mund të dilet në përfundim nga shteti anëtar se: ligji ndjek qëllimet e parandalimit të varësisë ndaj bixhozit të popullsisë dhe të rinjtë, ka për qëllim uljen e aktivitetit kriminal që lidhet shpesh me bixhozin apo ka për qëllim që nëpërmjet taksave të rritet buxheti. Këto qëllime ligji i ndjek sistematikisht dhe rregullisht. Ky ligj nuk duhet të vijë në kundërshtim me legjislacionin evropian.
3. Kufizimet e lirisë për të ofruar shërbime të cilat mund të rezultojnë nga legjislacioni kombëtar si ai në fjalë në procedimin kryesor mund të justifikohen vetëm me arsye në interes të publikut, nëse gjykata kombëtare gjen, pas një vlerësimi të përgjithshëm të rrethanave mbi miratimin dhe zbatimin e këtij legjislacioni:
- Se ai në fakt ndjek, në radhë të parë, objektivat që lidhen me mbrojtjen e konsumatorit kundër varësisë nga kumari dhe parandalimin e veprimtarive kriminale dhe mashtruese të lidhura me lojërat e fatit; fakti që një kufizim në aktivitetet e lojërave të fatit sjell përfitime, nëpërmjet rritjes së të ardhurave tatimore, buxhetit të shtetit anëtar në fjalë, nuk pengon atë kufizim duke u konsideruar në të vërtetë se ndjek, në radhë të parë, këto objektiva;
- Ndjek këto qëllime në mënyrë të vazhdueshme dhe sistematike, dhe
- I plotëson kërkesat që dalin nga parimet e përgjithshme të së drejtës të BE-së, në veçanti parimet e sigurisë juridike dhe mbrojtjen e pritshmërisë të ligjshme dhe të drejtën e pronës.
Neni 56 i TFBE është i ndërtuar në atë mënyre që i lejon personit të dëmtuar të marrë dëmin që i takon nga shteti anëtar që e ka kryer atë vetëm në ato raste kur është vërtetuar se ka një lidhje të drejtpërdrejtë shkak pasojë ndërmjet shkeljes që ka bërë shteti si rezultat i aktivietit legjislativ dhe dëmit që ka pësuar kërkuesi. Kjo e gjitha i lihet në dorë gjykatës kombëtare që ta vendosë.
Meqë zona e shqetësimit është brenda territorit të një shteti anëtar, kjo nuk do të ndikojë në përgjigjet e pyetjeve që ka parashtruar gjykata.”
17. Arsyetimi i GJED-së përmban paragrafët e mëposhtme:
11. Paragrafi 26 (3) i [Ligjit XXXIV të vitit 1991 mbi organizimin e lojërave të fatit “Ligji për lojërat e fatit” u ... ndryshua, me efekt nga10 tetori 2012, sipas pikës 5 të Ligjit CXLIV të vitit 2012 për ndryshimin e Ligjit XXXIV të vitit 1991 për organizimin e lojërave të fatit “Ligji për ndryshimin e vitit 2012”, në mënyrë që t’u japë kazinove të lojrave të fatit të drejtën ekskluzive për të operuar në lojërat elektronike të fatit.
12. Paragrafi 8 i ligjit ndryshues të 2012 fut në Ligjin për lojërat e fatit Paragrafi 40/A, nënseksioni 1 i cili me kusht që liçenca për funksionimin e lojërave elektronike të instaluara në sallat e lojërave të lëshuara para hyrjes në fuqi të këtij ligj për ndryshimin do skadojnë në ditën pas asaj date dhe se organizatorët e lojërave të fatit do të duhet që të kthejnë këto liçenca në organet tatimore brenda pesëmbëdhjetë ditëve nga ajo datë.
Ekzistenca e kufizimeve në liritë themelore
...
44. [Pyetja 8], gjykata referuese pyet nëse legjislacioni kombëtar, ligji i vitit 2012 që solli ndryshime, i cili, pa dhënë as për një periudhë kalimtare apo kompensimin për operatorët e lojërave, ndaloi operimin e makinave elektronike, përbën një kufizim në lëvizjen e lirë të mallrave dhe lirisë për të ofruar shërbime, të garantuara nga ... [Neni] 56 TFBE.
51. ... Del se, ndër të tjera, nga [vendim Anomar dhe të Tjerët, C 6/01, BE: C: 2003: 446, paragrafi 75, dhe Komisioni kundër Greqisë, C 65/05, BE: C: 2006: 673, paragrafi 53] se legjislacioni kombëtar i cili autorizon funksionimin dhe luajtjen e këtyre lojërave të caktuara të fatit në kazino, përbën vetëm një pengesë të lirisë për të ofruar shërbime.
52. Në këto rrethana, përgjigjja në pyetjen 8 është se legjislacioni kombëtar, i cili, pa dhënë as një periudhë kalimtare apo kompensim për operatorët e lojërave të fatit, dhe që ndalon përdorimin e makinave slot jashtë kazinove përbën një kufizim të lirisë për të ofruar shërbime të garantuara nga neni 56 TFBE.
...
Justifikimi i kufizimeve për lirinë e ofrimit të shërbimeve
54. Nga pyetjet e 3, 4, 10 dhe 11, të cilat duhet të merren parasysh së bashku, gjykata referuese pyet, në thelb, deri në çfarë mase mund të lejohen kufizime përjashtuese nga rregulli, që mund te rezultojnë nga legjislacioni kombëtar, si ato në procedimin kryesor, parashikuar shprehimisht në nenet 51 i TFBE dhe 52 TFBE, të zbatueshme në këtë fushën në bazë të nenit 62 TFBE, ose të justifikohen, në përputhje me jurisprudencën e Gjykatës, duke arsyetuar në interes të publikut.
Ekzistenca e arsyeve thelbësore në interes të publikut
56. Duhet të theksohet që në fillim se legjislacioni mbi lojërat e fatit është një nga fushat në të cilat ka dallime të mëdha morale, fetare dhe kulturore midis Shteteve Anëtare. Në mungesë të harmonizimit në nivel të BE-së, shtetet anëtare janë, në parim, të lira për të vendosur objektivat e politikës së tyre të basteve dhe lojërave dhe, kur është e përshtatshme, për të përcaktuar në mënyrë të detajuar nivelin e mbrojtjes së kërkuar (shih, për këtë qëllim, gjykimet në Dickinger dhe Omer, C 347/09, BE: C: 2011: 582, paragrafi 47, dhe në Digibet dhe Albers, C 156/13, BE: C: 2014: 1756, paragrafi 24).
57. Identifikimi i objektivave te ndjekura në fakt nga legjislacioni kombëtar është, në kontekstin e një çështjeje të përmendur në Gjykatë sipas nenit 267 TFEU, brenda juridiksionit të gjykatës referuese (gjykimi në Pfleger dhe të Tjerë, C 390/12, BE-ja: C: 2014: 281, paragrafi 47).
58 Megjithatë, duhet thënë se objektivat e deklaruar të ndjekur nga legjislacioni në fjalë në procedimin kryesor, përkatësisht mbrojtja e konsumatorit kundër varësisë ndaj kumarit dhe parandalimin e krimit dhe mashtrimit të lidhur me lojërat e fatit, përbëjnë arsye thelbësore në interes të publikut të afta për të justifikuar kufizimet mbi lojërat e fatit (shih, për këtë qëllim, gjykimet në Carmen Media Group, C 46/08, BE: C: 2010: 505, paragrafi 55, dhe në bast Stanley Ndërkombëtar dhe Stanleybet Maltës, C 463/13, BE: C : 2015: 25, paragrafët 48 dhe 49 dhe jurisprudenca cituar).
Proporcionaliteti i kufizimeve të nenit 56 te TFBE
62. Si pikë paraprake, duhet theksuar se zgjedhja e metodave për organizimin dhe kontrollin e operacionit dhe luajtja e lojërave të fatit apo bixhozit, të tilla si përfundimi me shtetin e një kontrate të licencimit administrative ose kufizimin e operimit dhe duke luajtur lojëra të caktuara në vende të liçencuara në mënyrë të rregullt për këtë qëllim, është brenda kufirit të diskrecionit që gëzojnë autoritetet kombëtare (shih vendimet në Anomar dhe të tjerët, paragrafi 88 dhe Carmen Media Group, C 46/08, BE: C: 2010: 505, paragrafi 59).
63. Një autorizim i kufizuar i këtyre lojërave në bazë të të drejtave të veçanta ose ekskluzive, të dhëna ose të garantuara në pjesë të caktuara, të cilat kanë avantazhin e kufizimit të dëshirës për të rrezikuar dhe shfrytëzimin e tyre brenda kanaleve të kontrolluara, është një gjendje e justifikuar sipas objektivave publikë të interesit për mbrojtjen e konsumatorit dhe rendin publik (shih, ndër të tjera, gjykimet në Laara, C 124/97, BE: C: 1999: 435, paragrafi 37; Zenatti, C 67/98, BE: C: 1999: 514, paragrafi 35, dhe Anomar dhe të tjerë, C 01/06, BE: C: 2003: 446, paragrafi 74).
64. Kufizimet e imponuara nga Shtetet Anëtare duhet, megjithatë, të plotësojnë kushtet e përcaktuara në jurisprudencën e Gjykatës në lidhje me proporcionalitetin e tyre, që do të thotë, të jenë të përshtatshme për të siguruar arritjen e objektivit të ndjekur dhe nuk shkojnë përtej asaj që është e nevojshme për të arritur këtë objektiv. Ajo gjithashtu duhet të kujtojë në lidhje me këtë se legjislacioni kombëtar është i përshtatshem për të siguruar arritjen e objektivit të mbështetur vetëm nëse reflekton një veprimtari për të arritur atë në një mënyrë të qëndrueshme dhe sistematike (shih aktgjykimin në HIT dhe e goditi Larix, C 176/11, BE-ja: C: 2012: 454, paragrafi 22 dhe jurisprudenca cituar).
...
71. ... [A] Politika e zgjerimit të kontrolluar të aktiviteteve të lojërave të fatit mund të konsiderohet vetëm si e qëndrueshme në qoftë se, së pari, aktivitetet kriminale dhe mashtruese lidhur me lojrat e fatit dhe, së dyti, varësia nga kumari mund të ketë qenë një problem në Hungari në ate kohë dhe mundet që zgjerimi i aktiviteteve të autorizuara dhe të rregulluara të zgjidhur këtë problem (shih, për këtë qëllim, gjykimet në bast Ladbrokes dhe lojrave dhe Ladbrokes International, C 258/08, BE: C: 2010: 308, paragrafi 30; Zeturf, C 212/08, BE: C: 2011: 437, paragrafi 70, dhe në Dickinger dhe Omer, C 347/09, BE: C: 2011: 582, paragrafi 67).
72. Kjo për gjykatën referuese është për të përcaktuar, kontekstin e çështjes para saj, nëse këto kushte janë kënaqur dhe, nëse janë të aplikueshme, nëse zgjerimi në fjalë është në një shkallë të tillë që të bëjë të pamundur për të pajtuar me objektivin frenimin e varësisë ndaj lojërave të fatit (shih, për këtë qëllim, gjykimi në bast Ladbrokes & Gaming dhe Ladbrokes International, C 258/08, BE: C: 2010: 308, paragrafi 38).
73. Për këtë qëllim, gjykata referuese duhet të kryejë një vlerësim të përgjithshëm të rrethanave në të cilat është miratuar dhe zbatuar legjislacioni respektiv në fjalë.
Shqyrtimi i arsyetimit në dritën e të drejtave themelore
74. Për më tepër, duhet theksuar se, kur një shtet antar mbështetet në kërkesat thelbësore në interesin publik për të justifikuar rregulla të cilat janë përgjegjëse për të penguar ushtrimin e lirisë për të ofruar shërbime, arsyetimi i tillë gjithashtu duhet të interpretohet në dritën e parimeve të përgjithshme të ligjit të BE-së, në mënyrë të veçantë të drejtat themelore të garantuara tashmë nga Karta e të Drejtave themelore të Bashkimit Evropian ( ‘Kartës’). Kështu, rregullat kombëtare në fjalë mund të bien nën përjashtimet e parashikuara vetëm nëse ato janë në përputhje me të drejtat themelore respektimi i te cilave sigurohet nga Gjykata (shih, për këtë qëllim, gjykimet në ERT, C 260/89, BE-së: C: 1991: 254, paragrafi 43; Familia press, C 368/95, BE: C: 1997: 325, paragrafi 24, dhe ALANDS Vindkraft, C 573/12, BE: C: 2014: 2037, paragrafi 125).
...
- Parimet e sigurisë juridike dhe mbrojtja e pritshmërisë së ligjshme
...
77. Në këtë aspekt, duhet të theksohet se parimi i sigurisë juridike, parimi i mbrojtjes së pritshmërisë së ligjshme, kërkon, ndër të tjera, se rregullat e ligjit të jenë të qarta dhe të sakta dhe të parashikueshme në efektin e tyre, veçanërisht kur ata mund të kenë pasoja negative për individët dhe ndërmarrjet (shih, për këtë qëllim, gjykimet në VEMW dhe të tjerët, C 17/03, BE: C: 2005: 362, paragrafi 80 dhe jurisprudenca cituar, ASM Brescia, C 347/06, BE: C: 2008: 416, paragrafi 69, dhe Paditësit Test në Litigation Franked Investment Group ardhurat, C 362/12, BE: C: 2013: 834, paragrafi 44).
78. Gjykata u shpreh gjithashtu se një tregtar nuk mund të vendosi besimin se nuk do te ketë asnjë amendament legjislativ, por vetëm mund të vëri në dyshim masat për zbatimin e një amendamenti të tillë (shih, për këtë qëllim, gjykimi në Gemeente Leusden dhe Holin Groep, Rastet Anëtarësuar 487/01 C dhe C 02/07, BE: C: 2004: 263, paragrafi 81).
79. Po kështu, parimi i sigurisë juridike nuk kërkon që të mos ketë amendament legjislativ, përkundrazi, se legjislatura duhet te marrë në konsideratë situatat e veçanta të tregtarëve dhe të sigurojë, kur është e nevojshme, përshtatje për zbatimin e rregullave të reja ligjore (gjykimet në VEMW dhe të tjerët, C 17/03, BE: C: 2005: 362, paragrafi 81, dhe Plantanol, C 201/08, BE: C: 2009: 539, paragrafi 49, shih, për këtë qëllim, gjykimi në Gemeente Leusden dhe Holin Groep, Bashkangjitur 487/01 Rastet C dhe C 7/02, BE: C: 2004: 263, paragrafi 70).
...
84. Për sa i përket ... Ligjit për ndryshimin e vitit 2012, është e qartë nga vendimi për tju referuar se ai Ligj ka rezultuar, në ditën pas hyrjes së tij në fuqi, në revokimin e menjëhershëm të licencave për të vepruar lojëra elektronike/ slot machines në sallat e lojërave, pa dhënë një periudhë kalimtare ose kompensimin për operatorët në fjalë.
85. Në këtë drejtim, duhet theksuar se, kur legjislatura kombëtare revokon licencat që lejojnë mbajtësit e tyre për të ushtruar një aktivitet ekonomik, ajo duhet të japë, për të mirën e atyre bartësve, një periudhë kalimtare me gjatësi të mjaftueshme për të mundësuar atyre për tiu përshtatur, apo mase të arsyeshme kompensimi (shih, për këtë qëllim, Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, Vékony k. Hungarisë, nr. 65681/13, §§ 34 dhe 35, 13 janar 2015).
86. Për më tepër, ankuesit në procedimin kryesor argumentojnë se, para hyrjes në fuqi të Ligjit ndryshues të vitit 2012, kishin shumë shpenzime, në mënyrë që të përshtaten me zbatimin, sipas Ligjit ndryshues të vitit 2011, të sistemit të ri për funksionimin e lojërave elektronike. Ky sistem operativ, i cili është dashur të hyjë në fuqi më 1 janar 2013, kërkohet që makinat e fatit që operojnë në salla do të funksionojnë në internet dhe do të jenë lidhur me një server qendror. Kjo pritshmëri legjitime është dëmtuar me efekt të menjëhershëm pas miratimit të Ligjit ndryshues të vitit 2012.
87. Në këtë aspekt, duhet të theksohet se një tregtar i cili ka bërë investime të kushtueshme në mënyrë që të jenë në përputhje me skemën e miratuar më parë nga legjislativi mund ti preken ndjeshëm interesat nga tërheqja e kësaj skeme para datës së shpallur, aq më tepër nëse tërheqja ndodh papritur, pa lënë atë kohë të mjaftueshme për përshtatjen me situatën e re ligjore (shih, për këtë qëllim, Plantanol, C 201/08, BE: C: 2009: 539, paragrafi 52).
88. Kjo është për tu konstatuar në gjykatën kombëtare, në dritën e të gjitha konsideratave të mësipërme, nëse legjislacioni kombëtar në fjalë si i tillë në procedimin kryesor i plotëson kërkesat që dalin nga parimet e sigurisë ligjore dhe mbrojtjen e pritshmërisë së ligjshme.
- E drejta e pronës
89. Ankuesit në procedimin kryesor gjithashtu pretendojnë se legjislacioni kombëtar si ai në fjalë në ato procedura cenon të drejtën e pronës së operatorëve të lojërave, të parashikuara në Nenin 17 të Kartës.
90. Në këtë drejtim, duhet theksuar se legjislacioni kombëtar i cili është i kufizuar nga pikëpamja e nenit 56 të TFBE është gjithashtu i aftë për të kufizuar të drejtën e pronës të sanksionuar në nenin 17 të Kartës. Po ashtu, Gjykata është shprehur tashmë se një kufizim i paarsyeshëm ose disproporcional i lirisë për të ofruar shërbime në bazë të nenit 56 të TFEU gjithashtu nuk lejohet në bazë të nenit 52 (1) të Kartës, në lidhje me nenin 17 të saj (Pfleger dhe të tjerët, C 390/12, EU: C: 2014: 281, paragrafët 57 dhe 59).
91. Nga kjo del se, në rastin në fjalë, ekzaminimi, i kryer në paragrafët 56 deri 73 të këtij vendimi, të kufizimit të përfaqësuar nga legjislacioni në fjalë në procedimin kryesor nga pikëpamja e Neni 56 të TFEU gjithashtu përfshin kufizimet e mundshme të ushtrimit të së drejtës së pronës e garantuara me nenin 17 të Kartës, në mënyrë që një ekzaminim i veçantë nuk është i nevojshëm (shih, për këtë qëllim, Pfleger dhe të tjerë, C 390/12, BE: C: 2014: 281, paragrafi 60).
Përgjigjet për pyetjet 3, 4, 10 dhe 11
92. Në dritën e sa më sipër, përgjigja për pyetjet e 3, 4, 10 dhe 11 është se kufizimet në lirinë për të ofruar shërbime të cilat mund të rezultojnë nga legjislacioni kombëtar të tilla si ajo në fjalë në procedimin kryesor mund të justifikohen vetëm me arsyen në interes të publikut, nëse gjykata kombëtare gjen, pas një vlerësimi të përgjithshëm të rrethanave dhe zbatimit të këtij legjislacioni:
- Ai në fakt ndjek, në radhë të parë, objektivat që lidhen me mbrojtjen e konsumatorit kundër varësisë nga kumari dhe parandalimin e veprimtarive kriminale dhe mashtruese të lidhura me lojërat e fatit; fakti që një kufizim në aktivitetet e lojërave të fatit mund te sjellë përfitimeve, nëpërmjet rritjes së të ardhurave tatimore, buxhetit të shtetit të një vendi anëtar, nuk e pengon atë kufizim për tu konsideruar në të vërtetë se po ndjek këto objektiva;
- Ajo ndjek këto qëllime në mënyrë të vazhdueshme dhe sistematike, dhe
- Ajo i plotëson kërkesat që dalin nga parimet e përgjithshme të së drejtës të BE-së, në veçanti parimet e sigurisë juridike dhe mbrojtjen e pritshmërisë së ligjshme dhe të drejtën e pronës.
...
Ekzistenca e një detyrimi për të siguruar kompensim nga ana e Shtetit të interesuar Anëtar
...
101. Nga pyetjet 5 dhe 12, gjykata referuese pyet, në thelb, nëse Neni 34 TFEU dhe/ose 56 TFEU kanë për qëllim të japin të drejta mbi individët, në mënyrë të tillë që shkelja e tyre nga një Shtet Anëtar, duke përfshirë si rezultat i veprimtarisë s 137 saj legjislative, krijon të drejtën e individëve për të marrë nga ajo kompensimin e shtetit anëtar për dëmin e shkaktuar si pasojë e kësaj shkeljeje.
104. Siç është vendosur në jurisprudencë, ligji i BE-së jep të drejtën e kompensimit, kur janë përmbushur tre kushte: ligji duhet të jetë shkelur për qëllim që të japë të drejta për individët; shkelja duhet të jetë mjaft e rëndë; dhe nuk duhet të jetë një lidhje e drejtpërdrejtë shkakësore midis shkeljes së detyrimit të pushimit për shtetin dhe për dëmin e shkaktuar palëve të dëmtuara (shih, ndër të tjera, gjykimet në Brasserie du pêcheur dhe Factortame, Regjistruar Rastet C 46/93 dhe C 48/93, BE: C: 1996: 79, paragrafi 51, Danisht Slagterier, C 445/06, BE: C: 2009: 178, paragrafi 20, dhe Komisioni kundër Italisë, C 379/10, BE: C: 2011: 775, paragrafi 40).
...
106. Rrjedhimisht, përgjigjet për pyetjet 5 dhe 12 i referohen një vendimi paraprak se Neni 56 TFEU që ka për qëllim të japë të drejta individëve, në mënyrë të tillë që shkelja e saj nga një Shtet Anëtar, duke përfshirë edhe rezultatet e veprimtarisë së saj legjislative, krijon të drejtën e individëve për të marrë nga ajo kompensimin e Shtetit Anëtar për dëmin e shkaktuar si pasojë e kësaj shkeljeje, me kusht që kjo shkelje është mjaft e rëndë dhe ka një lidhje të drejtpërdrejtë shkakësore mes asaj shkelje dhe dëmit të marre, i cili përcaktohet nga gjykata.
...
111. Me pyetjen 15, gjykata referuese pyet, në thelb, deri në çfarë mase një legjislacion i tillë që bie brenda kompetencës së Shteteve Anëtare prek përgjigjet për pyetjet 5, 7, 12 dhe 14.
112. Mjafton të përmendet, në këtë drejtim, që, siç u theksua në paragrafin 34 më lart, shtetet anëtare duhet të ushtrojnë kompetencat e tyre në përputhje me ligjin e BE-së dhe, në veçanti, liritë themelore të garantuara në Traktati, të cilat aplikohen në situata të tilla si ato në fjalë në procedurën kryesore, të cilat bien në kuadër të ligjit të BE-së.
113. Në këto rrethana, arsyetimet vënë përpara një Shteti Anëtar në mbështetje të një kufizimi në ato liri duhet të interpretohen në dritën e të drejtave themelore, edhe kur kufizimi me një zonë bie në kompetencë të atij Shteti Anëtar, me kusht se situata në fjalë bie në kuadër të ligjit të BE-së (shih, për këtë qëllim, gjykimi në Åkerberg Fransson, C 617/10, BE: C: 2013: 105, paragrafi 21).
114. Po kështu, çdo shkelje e ligjit të BE-së nga një Shtet Anëtar, duke përfshirë, rastet kur bëhet fjalë për një zonë qe bie në kompetencën e atij shteti anëtar, bën që përgjegjës shtetin anëtar për aq sa është e mundur në kushtet e përcaktuara në paragrafin 104 të aktgjykimit në fjalë.”
18. Rasti është ende në pritje në Gjykatën e Lartë Budapestit.
B. Ligji i Brendshëm Relevant
19. Sipas Seksionit 26(3) i Ligjit për Kumarin.
Sipas Seksionit 40/A (1)
20. Akti nr. CLXXVII i 20113 për Ndryshimet në lidhje me hyrjen në fuqi të Kodit të ri Civil, Nenet 1 dhe 54
Seksioni 1
"Përveçse ku parashikohet ndryshe në këtë akt, dispozitat e ligjit nr. V e vitit 2013 në Kodit Civil të ri do të zbatohen për:
(A) fakte dhe marrëdhëniet juridike që ndodhin; dhe
(B) deklaratat ligjore të bëra
pas hyrjes në fuqi”.
Neni 54
"Dispozitat e Kodit Civil të ri lidhur me përgjegjësinë jashtë kontraktore ... do të aplikohen për çdo sjellje duke përfshirë lëshimet që kanë shkaktuar dëme që kanë ndodhur pas hyrjes së tij në fuqi. Dhe vazhdojnë të sjellin dëme të cilat kanë filluar para hyrjes së Kodit në do të vazhdojnë ti nënshtrohen rregullave të mëparshme, edhe në qoftë se sjellja shkaktuar mbaron ose dëmtimi ka ndodhur pas hyrjes së Kodit në fuqi.”
21. Neni 339 i Kodit Civil (të vjetër) përcakton përgjegjësinë për dëmin jashtëkontraktor, për një kufizim kohor prej pesë vjetësh nga neni 324 § 1 i të njëjtit Kod.
22. Çështjet themelore të Jurisprudencës së Gjykatës së Lartë (Kuria) lidhur me përgjegjësinë për dëme të shtetit, janë përmbledhur nga Gjykata e Apelit e Budapestit me rast kryesor nr. EBD2014.P.1 si më poshtë:
"Gjykata e Lartë në rastin nr. EBH1999.14 ka mbajtur qëndrimin se rregullat e përgjegjësisë për dëme nuk mund të aplikohen në legjislacionin, që është, një aktivitet që synon miratimin e rregullave të përgjithshme dhe abstrakte ligjore të sjelljes. Në rastin kryesor nr. BH1993.312 është konsideruar gjithashtu se dëmi potencialisht rezulton nga hyrja në fuqi e një ligji që përcakton një rregull të përgjithshëm normativ nuk ka krijuar një marrëdhënie të detyrimit të ligjit civil mes legjislativit dhe viktimës së supozuar të legjislacionit. ... Për më tepër, duke çmuar gjithashtu praktiken gjyqësore e veçanërisht çështjen nr. BH1994.31, sipas të cilës legjislativi nuk mund të jetë përgjegjës për miratimin e rregullave normative, përveç nëse ka gjetje të tjera të faktit (többlettényállás).
"Në të tilla raste" gjetjet shtesë të faktit "përbëhen nga përfundimi themelor të Gjykatës Kushtetuese se procesi ligjvënës në fjalë kishte qenë jofunksional, në atë dispozitë ligjore është jo më pak se një vendim individual në dëm të ankuesit, shtrirë në kushtet e një instrumenti ligjor.
23. Neni 4/3 i Traktatit të Bashkimit Evropian parashikon se:
“Në bazë të parimit të bashkëpunimit të sinqertë, Bashkimi dhe Shtetet Anëtare, bazuar në respektin e ndërsjellë, e mbështetin njëri-tjetrin në kryerjen e detyrave që rrjedhin nga Traktatet. Shtetet Anëtare marrin masat e duhura, të përgjithshme ose të posaçme, për të siguruar plotësimin e detyrimeve që rrjedhin nga Traktatet ose nga aktet e institucioneve të Bashkimit. Shtetet Anëtare ia lehtësojnë Bashkimit arritjen e detyrave të tij dhe heqin dorë nga çdo masë e cila do të vinte në rrezik arritjen e objektivave të Bashkimit.”
24. Neni 56 i Traktatit të Funksionimit të Bashkimit Evropian:
“Brenda kuadrit të dispozitave të parashikuara më poshtë, ndalohen kufizimet mbi lirinë e ofrimit të shërbimeve brenda Bashkimit lidhur me shtetasit e Shteteve Anëtare, të cilët janë vendosur në një Shtet Anëtar që është i ndryshëm nga ai i personit për të cilin ofrohen shërbimet. Parlamenti Evropian dhe Këshilli, duke vepruar sipas procedurës së zakonshme legjislative, mund t’i shtrijnë dispozitat e këtij Kreu për të përfshirë shtetasit e një vendi të tretë të cilët ofrojnë shërbime dhe të cilët janë vendosur brenda Bashkimit.”
25. Neni 267 i Traktatit të Funksionimit të Bashkimit Evropian:
“Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian ka juridiksion të shprehet përmes procedurës paragjykimore lidhur me: (a) interpretimin e Traktateve; (b) vlefshmërinë dhe interpretimin e akteve të institucioneve, organeve, zyrave ose agjencive të Bashkimit; Kur një çështje e tillë ngrihet përpara një gjykate ose tribunali të një Shteti Anëtar, kjo gjykatë ose tribunal, nëse është e mendimit se nevojitet një vendim në mënyrë që të gjykohet çështja, i kërkon Gjykatës nxjerrjen e një vendimi paraprak për të.”
26. Karta Evropiane e të Drejtave dhe Lirive Themelore Neni 17/1:
“Kushdo ka të drejtën të zotërojë, të përdorë, të disponojë ose të lërë trashëgimi pronën e tij të fituar në mënyrë të ligjshme. Askush nuk mund të shpronësohet përveçse në rastet e interesit publik dhe, sipas kushteve të parashikuara me ligj, përkundrejt një kompensimi të drejtë për humbjen që duhet të paguhet brenda një kohe të arsyeshme. Përdorimi i pronës mund të rregullohet me ligj për aq sa kjo është e nevojshme për interesin e përgjithshëm.”
27. Jurisprudenca e Gjykatës së Drejtësisë të Bashkimit Evropian përmban parimet e mëposhtme:
"Qëllimi i një vendim paraprak nga Gjykata është që të vendosë në pyetje e ligjin, dhe se vendimi është i detyrueshëm për gjykatën kombëtare në lidhje me interpretimin e dispozitave të Komunitetit dhe të akteve në fjalë." (Gjykimi në Benedetti, 52/76, BE-ja: C: 1977: 16, pika 3 të pjesës arsyetuese)
"[A] gjykimi në të cilin gjykata jep një vendim paraprak mbi interpretimin ose vlefshmërinë e një akti të një institucioni të Komunitetit përfundimisht përcakton një pyetje apo pyetje të ligjit të Komunitetit dhe është i detyrueshëm për gjykatën kombëtare për qëllimet e vendimit që do të jepet nga ajo në procedurën kryesore "(gjykimi në Wünsche, 69/85, BE: C: 1986: 104, paragrafi 13)." Në ... përputhje me jurisprudencën së caktuar, të gjitha autoritetet e Shteteve Anëtare kanë për detyrë për të siguruar respektimin e rregullave të së drejtës komunitare brenda sferës së kompetencave të tyre .... Ajo duhet të mbahet mend se interpretimi, në ushtrimin e juridiksionit parashikuar nga neni 234 EC, Gjykata jep një rregull i cili sqaron ligjin e Komunitetit dhe përcakton, kur është e nevojshme, në kuptimin dhe qëllimin e këtij rregulli si ajo duhet të jetë, ose duhet të kishte marrë, kuptohet dhe zbatohet nga koha e hyrjes në fuqi ... me fjalë të tjera, një vendim paraprak nuk krijon ose ndryshon ligjin, por është thjesht deklarativ, me pasojë se parimisht ai hyn në fuqi nga data në të cilën sundimi interpretohet apo ka hyrë në fuqi ... nga kjo del se, në një rast të tillë si procedurës kryesore, në sundimin e ligjit të Komunitetit, si interpretohet në këtë mënyrë duhet të zbatohen nga një organ administrativ në kuadër të sferës së kompetencës së saj edhe për marrëdhëniet juridike të cilat kanë lindur dhe janë formuar para se Gjykata ka dhënë vendimin e saj lidhur me kërkesën për interpretim ... "(gjykimi në Willy Kempter, C-2/06, EU: C: 2008: 78, paragrafët 34-36)
"Për sa i përket nenit 4 TEU, duhet të kujtojmë se në bazë të jurisprudencës, sipas parimit të bashkëpunimit të sinqertë të përcaktuar në pikën 3 të këtij neni, është për shtetet anëtare për të siguruar mbrojtjen gjyqësore të të drejtave të individit në bazë të ligjit të BE-së... Përveç kësaj, Neni 19 (1) i TEU kërkon Shteteve Anëtare për të siguruar mjete të mjaftueshme për të siguruar mbrojtje efektive juridike në fushat e mbuluara nga ligji BE-së ". (gjykimin Client Earth, BE: C: 2014: 2382, paragrafi 52) "Në çdo pikëpamje, shkelje të ligjit të Komunitetit duhet të jetë mjaft serioze në qoftë se ajo ka vazhduar pavarësisht nga vendimi gjetjen shkeljen në fjalë që do të krijohet, ose një vendim paraprak ose shlyhet Jurisprudenca e Gjykatës lidhur me këtë çështje nga e cila është e qartë se sjellja në fjalë përbën një shkelje "(gjykimi në Paditësit Test në Litigation Cap Group, C-524/04, EU: C: 2007: 161, paragrafi 120; shih gjithashtu Test paditësve në Litigation FII Group, C-446/04, EU: C: 2006: 774, paragrafi 214 dhe jurisprudenca e cituar).
ANKESA
28. Kërkuesit pretenduan se heqja e liçencave të tyre për të operuar në lojërat e fatit në Hungari është një ndërhyrje të pajustifikuar në të drejtat e tyre në bazë të nenit 1 të protokollit nr.1, dhe në lidhje me nenin 14 të Konventës. Për më tepër, mungesa e çdo rruge ligjore për të kundërshtuar këtë masë çon në shkelje të të drejtave të tyre sipas neneve 6 dhe 13 të Konventës.
LIGJI
29. Ankuesit pretenduan se pavlefshmëria e liçencave të tyre për të vepruar me makinat e fatit çon në një privim të pajustifikuar të pronës në shkelje të nenit 1 të protokollit nr.1 të Konventës, vetëm dhe në lidhje me nenin 14 të Konventës.
Neni 1 i Protokollit 1 parashikon sa më poshtë:
“Çdo person fizik ose juridik ka të drejtën e gëzimit paqësor të pasurisë së tij. Askush nuk mund të privohet nga prona e tij, përveçse për arsye të interesit publik dhe në kushtet e parashikuara nga ligji dhe nga parimet e përgjithshme të së drejtës ndërkombëtare.
Megjithatë, dispozitat e mëparshme nuk cënojnë të drejtën e Shteteve për të zbatuar ligje, që ato i çmojnë të nevojshme për të rregulluar përdorimin e pasurive në përputhje me interesin e përgjithshëm ose për të siguruar pagimin e taksave ose të kontributeve ose të gjobave të tjera.”
Neni 14 i Konventës parashikon sa më poshtë:
“Gëzimi i të drejtave dhe i lirive të përcaktuara në këtë Konventë duhet të sigurohet, pa asnjë dallim të bazuar në shkaqe të tilla si seksi, raca, ngjyra, gjuha, feja, mendimet politike ose çdo mendim tjetër, origjina kombëtare ose shoqërore, përkatësia në një minoritet kombëtar, pasuria, lindja ose çdo status tjetër.”
30. Qeveria e kundërshtoi këtë pretendim. Ata argumentuan veçanërisht se ankuesit nuk kanë shteruar të gjitha mjetet e brendshme. Veçanërisht, në këto rrethana, një padi për shkaktim dëmi ndaj shtetit duke pretenduar shkelje të ligjit të Bashkimit Evropian ishte (dhe është) në dispozicion të tyre. Ata parashtruan se, në mungesë të një dispozite për këtë qëllim në instrumentet ligjore që përbëjnë bazën e ligjit të BE-së, Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian ka zhvilluar në jurisprudencën e saj parimin se në qoftë se një shtet anëtar shkel ligjin e BE-së, i cili gëzon epërsi mbi të drejtën kombëtare, veçanërisht duke mos marrë të gjitha hapat e nevojshëm për t’i dhënë efekt të plotë ligjit të BE-së në sistemin e saj ligjor kombëtar, ajo duhet të mbajë përgjegjësi për dëmet përpara mbajtësit të të drejtave sipas ligjit të BE-së (shiko Francovich dhe të tjerët k. Italisë (C-6/90 dhe C-9/90), GJED gjykimi i 19 nëntor 1991). Ky parim u zgjerua nga GJED në mënyrë që të mbulojë humbjet që vijnë si pasojë e ndërhyrjes së çdo organi shtetëror i cili shkel ligjin e BE-së dhe në këtë mënyrë të rezultojë në shkeljen e të drejtave që përmbahen në ligjin e BE-së (shiko Brasserie du Pêcheur SA (C-46/93) dhe Factortame Ltd. (C-48/93), GJED gjykimi i 5 marsit 1996). Në raste të tilla, shteti anëtar nuk gëzon imunitet, prandaj ata mund te paditen.
31. Ankuesit argumentuan se jurisprudenca e gjykatave hungareze ishte se ligjvënësi nuk mund te paditet për dëmet e shkaktuara nga legjislacioni (referuar rastit nr. EBD2014.P.1 (shih paragrafin 22 më lart)). Prandaj, një veprim i tillë nuk ishte një mjet efektiv për tu ndjekur. Që një veprim në këtë masë, siç sugjerohet nga Qeveria, të përbëjë shkelje të ligjit të BE-së, ata argumentuan se objekti do të jetë i ndryshëm nga ajo e aplikimeve të pranishëm, duke mos pasur lidhje me të drejtat e tyre sipas Konventës. Ata me tej argumentuan se, që nga pranimi i Hungarisë në Bashkimin Evropian, gjykatat hungareze nuk kanë vendosur asnjëherë përgjegjësinë mbi ligjvënësin për shkelje të ligjit të BE-së dhe, në funksion të jurisprudencës të lartpërmendur, probabiliteti i një rezultati të tillë është shumë i vogël. Duke pasur parasysh mungesën e plotë të jurisprudencës përkatëse dhe të palëkundur, si dhe kostot dhe kohën (me shumë mundësi të shpenzuara kot) procedura do të kërkonte, që aplikantët duke u ankuar kundër ligjvënësit, të merrnin një barrë të shpërpjesëtuar dhe kjo do të përbente një pengesë për ushtrimin efektiv të së drejtës së tyre për kërkesë individuale në bazë të nenit 34 të Konventës.
32. Neni 35/1 i Konventës parashikon se:
“Gjykata mund të trajtojë çështjen vetëm pasi të jenë shteruar të gjitha mjetet e brendshme ligjore sipas rregullave përgjithësisht të pranuara të të drejtës ndërkombëtare dhe brenda një periudhe prej gjashtë muajsh nga data në të cilën është marrë vendimi i formës së prerë.”
33. Vlerësimi nëse mjetet e brendshme janë shteruar kryhet normalisht në lidhje me datën në të cilën kërkesa është depozituar në Gjykatë. Megjithatë, siç është shprehur në shumë raste edhe Gjykata, ky rregull është subjekt i përjashtimeve, të cilat mund të justifikohen me anë të rrethanave të veçanta të çdo rasti (shiko Baumann k. Francës, nr. 33592/96, § 47, 22 maj 2001).
34. Në rastin konkret, Gjykata vëren se menjëherë pas kryerjes së ankimit, kërkuesit ngritën një padi për dëme ndaj shtetit, duke pretenduar kompensim për humbjen e biznesit për shkak të legjislacionit të kundërshtuar, pasi ky i fundit është shkelje të ligjit të BE-së. Kërkuesit e tjerë nuk kanë përfituar nga kjo rrugë ligjore.
35. Në procedurën që pasoi, Gjykata e Lartë e Budapestit perceptoi një çështje në zhvillim sipas ligjit përkatës të Bashkimit Evropian. Ajo vendosi të kërkojë një mendim paraprak nga GJED. Në këtë pikë, Gjykata vëren jurisprudencën përkatëse të brendshme, sipas të cilës miratimi i ligjeve nuk krijon normalisht një marrëdhënie të përgjegjësisë civile midis ligjvënësit dhe atyre që pretendojnë dëme që rrjedhin nga ky legjislacion (shih paragrafin 22 më lart). Megjithatë, për Gjykatën fakti që Gjykata e Lartë vendosi që të marrë mendimin e GJED-së, në vend se të vendosi mbi çështjen në bazë të kësaj jurisprudence, tregon perspektiv të arsyeshme se çdo detyrim të pretenduar që rëndon mbi shtetin mund të shikohet e krahasohet me ligjin e BE-së, në vend se vetëm mbi bazën e jurisprudencës së brendshme.
36. Në vendimin e saj në11 Qershor 2015 GJED vendosi si më poshtë:
"Neni 56 TFEU ka për qëllim të njohë të drejta mbi individët, në mënyrë të tillë që shkelja e saj nga një Shtet Anëtar, duke përfshirë si rezultat i veprimtarisë së saj legjislative, krijon të drejtën e individëve për të marrë nga ajo kompensimin e Shtetit Anëtar për dëmin e vuajtur si pasojë e kësaj shkeljeje, me kusht që kjo shkelje është mjaft e rëndë dhe ka një lidhje të drejtpërdrejtë shkakësore mes të asaj shkeljes dhe dëmit të qëndrueshme, e cila është për gjykatën kombëtare për të përcaktuar "
37. Gjykata vëren se ky vendim i referohet një shkelje të mundshme të parimit të lirisë për të ofruar shërbime në kuadër të Bashkimit Evropian, të cilat legjislacioni i kundërshtuar është i aftë për ti shkaktuar. GJED përsëriti se Shtetet Anëtare të Bashkimit Evropian mbajnë përgjegjësi ndaj individëve për shkelje të tilla. Neni 56 TFEU është interpretuar në mënyrë që ti japi të drejtë të dëmtuarve për të kërkuar kompensim për dëmet; dhe kjo është në kompetencën e gjykatave kombëtare për ta vlerësuar nëse shkelja ishte mjaft e rëndë dhe nëse ka pasur një lidhje shkakësore mes asaj dhe dëmit të pësuar. Në kryerjen e këtij vlerësimi, gjykatat kombëtare duhet të shqyrtojë masat e kundërshtuara edhe nga këndvështrimi i nenit 17 të Kartës së të Drejtave Themelore (shiko paragrafët 89-92 të arsyetimit GJED-së të cituar në paragrafin 17 më sipër).
38. Gjykata vëren më tej se, në bazë të nenit 267 të TFEU dhe të jurisprudencës së GJED-së, një vendim paraprak i dhënë nga GJED është i detyrueshëm për gjykatën kombëtare të cilës i është referuar në lidhje me interpretimin e sundimit të ligjit të BE-së. Ajo sqaron dhe definon kuptimin dhe qëllimin e këtij rregulli, si duhet të jetë, apo duhet të këtë qenë, kuptuar dhe aplikuar nga koha e hyrjes në fuqi. Për më tepër, në bazë të parimit të "bashkëpunimit të sinqertë", autoritetet e Shteteve Anëtare të BE-së kanë për detyrë të sigurojnë, brenda sferës së kompetencave të tyre, respektimin e rregullave të së drejtës të BE-së, siç është interpretuar nga GJED, dhe mbrojtja gjyqësore e të drejtave të një individi sipas ligjit të BE-së. Rrjedhimisht, Gjykata është e bindur se udhëzimi i siguruar nga një vendim paraprak duhet të vërehet jo vetëm në çështjen konkrete e cila ka qenë shkak për referimin, por, në mënyre të tërthortë, edhe në raste të tjera, edhe në lidhje me marrëdhëniet juridike që janë ngritur përpara se GJED të ketë dhënë vendimin e saj ne fjale. Gjykata vëren në këtë pikë se një shkelje e të drejtës ndërkombëtare është "mjaft serioze" (për qëllime të testit të aplikuar vazhdimisht nga GJED në rastet që kanë të bëjnë me përgjegjësinë e shtetit për shkelje të ligjit të BE-së) në qoftë se ajo vazhdon pavarësisht nga një vendim paraprak apo mbylljes së çështjes) nga jurisprudenca lidhur me këtë çështje është e qartë se sjellja në fjalë përbënte një shkelje (për parimet e ligjit të BE-së shiko paragrafin 27 më lartë).
39. Për Gjykatën, vendimi në rastin në fjalë, i jep gjykatave hungareze udhëzime për kriteret që do të zbatohen në rastet në pritje para tyre. Sipas këtij udhëzimi, justifikimet për kufizimin e ankuesve gjithashtu duhet të interpretohen në dritën e parimeve të përgjithshme të ligjit të BE-së, në mënyrë të veçantë të drejtat themelore të garantuara nga Karta e të Drejtave Themelore të Bashkimit Evropian, duke përfshire Nenin 17.
40. Nga kjo del se çështja në progres përpara autoriteteve kombëtare duhet të jetë e aftë për të përfshirë, në fund të fundit, justifikimin për shkeljen e pretenduar të të drejtave të ankuesve të garantuara me nenin 1 të Protokollit Nr.1 Në rrjedhën e këtij shqyrtimi, jurisprudenca e GJED-së dhe vendimi paraprak i dhënë në rastin konkret kërkojnë gjykatat kombëtare për të vlerësuar, së pari, nëse kufizimet përmbushin kushtet e përcaktuara në jurisprudencën e GJED në lidhje me proporcionalitetin e tyre (shih paragrafin § 64 të arsyetimit GJED, cituar në paragrafin 17 më sipër), dhe nëse ato janë në përputhje me të drejtat themelore, respektimi i cilave sigurohet nga GJED (shih paragrafin §§ 74 deri 91 të arsyetimit GJED, paragrafi 17 më sipër). Në veçanti, gjykatat kombëtare kanë për të vlerësuar nëse kufizimi në fakt ndjek, në radhë të parë, objektivat që lidhen me mbrojtjen e konsumatorit kundër varësisë nga kumari dhe parandalimin e veprimtarive kriminale dhe mashtruese të lidhura me lojërat e fatit; nëse ajo ndjek këto qëllime në vazhdimësi dhe në mënyre sistematike; dhe nëse ajo i plotëson kërkesat që dalin nga parimet e përgjithshme të së drejtës të BE-së, në veçanti parimet e sigurisë juridike dhe e drejta e pronës. Së dyti, në eventualitetin e një shkeljeje të nenit 56 TFBE, gjykatat kombëtare e kanë të nevojshme edhe më tej për të shqyrtuar nëse kjo shkelje është mjaft e rëndë dhe nëse ka një lidhje të drejtpërdrejtë shkakësore mes asaj dhe dëmit të pësuar.
41. Kjo metodë e shqyrtimit mbart ngjashmëri të ngushtë me atë të aplikuar nga Gjykata për qëllimet e nenit 1 të Protokollit Nr.1. Në thelb, jurisprudenca e Gjykatës kërkon që, në mënyrë që një ndërhyrje të jetë në përputhje me nenin 1 të Protokolli nr 1 duhet të jetë e ligjshme, të jetë në interesin e përgjithshëm dhe të jenë proporcionale, me qëllim që të arrihet një "ekuilibër i drejtë" midis kërkesave të interesit të përgjithshëm të komunitetit dhe kërkesave të mbrojtjes së të drejtave themelore të individit Beyeler k. Italisë [GC], nr. 33202/96, § 107, ECHR 2000-I, dhe J.A. Pye (Oxford) Ltd dhe J.A. Pye (Oxford) Land Ltd k. Mbretërisë së Bashkuar [GC], nr. 44302/02, § 75, ECHR 2007- III). Bilanci nevojshme e drejtë nuk do të goditur kur personi në fjalë mbart një barrë individuale dhe të tepërt (shih Sporrong dhe Lönnroth k. Suedisë, 23 shtator 1982, §§ 69-74,. Seria A nuk 52).
Gjykata më tej vëren se vlerësimi i kërkuar nga GJED mbështetet, të paktën pjesërisht, në jurisprudencën e Gjykatës.
42. Për Gjykatën, zëvendësimi i vlerësimit të vet për atë të gjykatave kombëtare, sipas orientimit të Gjykatës të Drejtësisë të Bashkimit Evropian, pa pritur rezultatin e këtyre procedurave, do të ishte njëlloj si të kishe injoruar rolin e saj subsidiar (shih Eckle k. Gjermanisë, 15 korrik 1982, § 66, seria A nr. 51).
43. Rrjedhimisht, Gjykata është e kënaqur se çështja ofron një perspektivë të arsyeshme suksesi për aplikantët që kanë pretendime për kërkesat e tyre në themel dhe, potencialisht, për të marrë dëmshpërblim. Prandaj është e aftë për të siguruar dëmshpërblim në rrethanat e shkeljes së pretenduar të të drejtave të ankuesve sipas nenit 1 të protokollit nr.1, vetëm dhe në lidhje me nenin 14 të Konventës, dhe kështu përbën një mjet efektiv për tu shteruar për qëllimet e nenit 35 § 1 të Konventës.
Ai vijon se aplikimi duhet të refuzohet si i parakohshëm në lidhje me ata aplikantë çështja e të cilëve është në pritje në Gjykatën e Lartë të Budapestit, për aq sa i përket nenit 1 të protokollit nr.1, vetëm dhe në lidhje me nenin 14 të Konventës.
44. Për më tepër, për sa i përket aplikantëve të mbetur, Gjykata është e bindur se në funksion të vendimit të GJED-së (shiko paragrafët 23, 27 dhe 27 më sipër) ata gjithashtu kanë mundësinë të paraqesin një kërkesë të ngjashme me atë ekzistuese dhe kështu përfitojnë nga një mjet i cili është gjithashtu i aftë për të marrë në shqyrtim ankesat e tyre për dëmshpërblim.
Nga kjo del se aplikimet duhet të refuzohen për mosshterim të mjeteve të brendshme, sipas nenit 1 të protokollit nr.1, vetëm dhe në lidhje me nenin 14 të Konventës.
45. Së fundmi, për të njëjtat arsye në thelb, pra, disponueshmëria e një rruge ligjore të aftë për të siguruar dëmshpërblim të përshtatshëm, ankesat në bazë të neneve 6 dhe 13 të Konventës në lidhje me mungesën e pretenduar të aksesit në gjykatë ose mungesën e një mjeti, janë të pabazuara në kuptim të nenit 35 § 3 (a) dhe duhet të hidhen poshtë, në përputhje me nenin 35 § 4 të Konventës.
Si përfundim, Gjykata konkludon se kërkesat duhet të refuzohet, në përputhje me nenin 35 §§ 1, 3 (a) dhe 4 të Konventës.
PËR KËTO ARSYE, GJYKATA, UNANIMISHT,
Deklaron aplikimin të papranueshëm.
ANEKS
Nr
Nr Aplikimi
Ngritur më
Aplikanti, Vendi
Shtetësia
Përfaqësuar nga
23265/13
04/04/2013
LAURUS INVEST HUNGARY KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
CONTINENTAL HOLDING CORPORATION
a company established under the laws of California, USA, seated in Beverly Hills
Péter KÖVES
23853/13
05/04/2013
BERLINGTON HUNGARY TANÁCSADÓ ÉS SZOLGÁLTATÓ KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
LIXUS SZERENCSEJÁTÉK SZERVEZŐ KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
LIXUS PROJEKT SZERENCSEJÁTÉK SZERVEZŐ KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
LIXUS INVEST SZERENCSEJÁTÉK SZERVEZŐ KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
CITY-WIN SZERENCSEJÁTÉK SZERVEZŐ KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
MEGAPOLIS TERMINAL SZOLGÁLTATÓ KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
András GRÁD and László András KELEMEN
24262/13
05/04/2013
TAYLOR’S KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
NEW STAR PLAY KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
STAR GAME KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
NEW CARADMON KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
CARADMONICA KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
NEW STAR GAME KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
András GRÁD
25087/13
04/04/2013
A. KFT
a Hungarian limited liability company seated in Putnok
J. KFT
a Hungarian limited liability company seated in Putnok
K. ZMRT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
L. KFT
a Hungarian limited liability company seated in Szentes
M. KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
S. KFT
a Hungarian limited liability company seated in Budapest
S. C. KFT
a Hungarian limited liability company seated in Debrecen
S. J. KFT
a Hungarian limited liability company seated in Debrecen
SZ. KFT
a Hungarian limited liability company seated in Újfehértó
T. KFT
a Hungarian limited liability company seated in Gyulaháza
T. D. KFT
a Hungarian limited liability company seated in Szentes
Dániel András KARSAI
25095/13
08/04/2013
CREATIVE GAMING SOLUTIONS KFT
a Hungarian limited liability company seated in Csomád
Zsolt LAJER
25102/13
05/04/2013
J. M. KFT
a Hungarian limited liability company seated in Szeged
Dániel András KARSAI
Full & Egal Universal Law Academy