İlgili teşebbüslerin 14.1.2005 tarihinde gerçekleştirdikleri, Rekabet Kurumu'na bildirilmeyen birleşme işlemi - Karar Sayı 06-67/909-263

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2005-4-228
Karar Sayısı : 06-67/909-263
Karar Tarihi : 28.9.2006

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN

B. RAPORTÖRLER: Murat AYBER, Bekir KOCABAŞ

C. ŞİKAYET EDEN : İhbar

D. TARAFLAR : - Nevşehir Kapadokya Turizm Taşımacılık Ltd. Şti.
Adnan Menderes Şehirlerarası OtobüsTerminali Nevşehir 20
- Lüks Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ)
Adnan Menderes Şehirlerarası Otobüs Terminali Nevşehir
- Es-Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ,
Muharrem Eryılmaz)
Adnan Menderes Şehirlerarası Otobüs Terminali Nevşehir
- Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti.
Adnan Menderes Şehirlerarası Otobüs Terminali Nevşehir
- Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Büyük İstanbul Otogarı, Metro İstasyon Binası,
Kat:2 No:49 Bayrampaşa/İstanbul 30

E.DOSYA KONUSU: İlgili teşebbüslerin 14.1.2005 tarihinde
gerçekleştirdikleri, Rekabet Kurumu’na bildirilmeyen birleşme işlemi.

F. DOSYA EVRELERİ: Nevşehir ilinde faaliyet gösteren şehirlerarası otobüs
firmalarının 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”u ihlal ettiklerine
ilişkin, Kurum kayıtlarına 22.2.2005 tarih, 1188 sayı ile giren isimsiz başvuru
üzerine Kurum raportörlerince hazırlanan 9.6.2005 tarih, 2005-4-28/Ö.A.-05-
M.O.A sayılı ön araştırma raporu, Kurul’un 13.6.2005 tarih, 05-39 sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 05-39/523-M sayı ile Nevşehir ili merkezli otobüs ile 40
şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında faal 4 teşebbüsün (Nevşehirliler Turizm
Seyahat İşletmeciliği ve Ticaret Ltd. Şti., Es Nevtur Adi Komandit Şti., Nevşehir
Kapadokya Turizm Taşımacılık Ltd. Şti. ve Lüks Göreme Turizm) 14.1.2005
tarihinde gerçekleştirdikleri birleşmeyi Rekabet Kurulu’na bildirmemiş olduklarının
06-67/909-263

2
tespit edilmesi nedeniyle anılan işlemin 4054 sayılı Kanun’un 11. maddesi
uyarınca incelemeye alınmasına karar verilmiştir.
Hazırlanan 23.5.2006 tarih. 2005-4-228/İ-05-MA sayılı İnceleme Raporu, Kurul’un
15.6.2006 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 06-44/554-Mİ sayı ile, dosya
konusunun ek çalışma yapılmak üzere Kurul gündeminde incelenmesinin
devamına karar verilmiştir. 50
Söz konusu karar uyarınca düzenlenen 21.9.2006 tarih, 2005-5-228/İ-06-MA
sayılı İnceleme Raporu 22.9.2006 tarih, REK.0.08.00.00.-110/254 sayılı
Başkanlık önergesi ile 06-67 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.

G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda;
- Taraflar arasındaki işlemin, tarafların mal varlıklarının bir bölümünün mülkiyetini
devrettikleri göz önüne alındığında, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile
tanımlanan anlamda bir devralma eylemini ihtiva ettiği; ancak özü itibarıyla anılan
Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir anlaşma olduğu ve işlemi gerçekleştiren bir 60
taraf olmamakla birlikte, Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(Metro Turizm)’nin de acentelik ve ortaklık ilişkileri neticesi sözkonusu anlaşmaya
dahil olduğu;
- Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir “anlaşma” olduğu tespit edilen işlemin,
içerdiği rekabet kısıtlamaları ve ilgili pazardaki etkileri nedeniyle 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen muafiyet şartlarını taşımadığı;
- İşlemin tarafları arasında akdedilen protokolün ve imzalanan senetlerin de
Kanun’a aykırı bulunan anlaşmanın bir parçası olduğu, dolayısıyla hukuken
geçersiz olduğu;
- İgili pazarda rekabetin korunabilmesi/tesis edilebilmesi için, 70
a) Nevşehirliler Turizm Seyahat İşletmeciliği ve Ticaret Ltd. Şti. (Nevşehirliler
Turizm)’nin Metro Turizm’in acentalığını bırakmasının yanısıra, Nevşehirliler
Turizm’in ortaklarından Mehmet ÖZBAY’ın, anılan şirketteki hisselerini devretmesi
veya Metro Turizm’de çalışan otobüslerine ilişkin kira kontratlarını iptal etmesinin
gerekli olduğu,
b) Es Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan Akkoç, Muharrem Eryılmaz) (Es Nevtur),
Lüks Göreme Turizm (Recep Öncü) (Lüks Göreme), Nevşehir Kapadokya Turizm
Taşımacılık Ltd. Şti. (Nevşehir Kapadokya Tur) ve Nevşehirliler Turizm Sey. İşl.
ve Tic. Ltd. Şti. (Nevşehirliler Turizm)’nin, eski sahip ve ortaklarının Nevşehirliler
Turizm’deki ortaklığa son vermeleri veyahut Rekabet Kurulu’nun öngöreceği bir 80
süre içerisinde yeni bir ortaklık sözleşmesi akdederek 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında Rekabet Kurulu’na izin için başvurmalarının gerekli olduğu,
c) İlgili pazarda faliyet göstermekte olan teşebbüslerin 2 adet yazıhane ile
çalışmalarını sürdürmelerinin makul olduğu, bunun ötesinde fazla sayıda
yazıhane işgal etmelerinin rekabeti kısıtlayıcı etki doğurabileceği görüşünden
hareketle ortak girişim, birleşme yahut devralma yollarından herhangi biri
izlenerek ilgili pazarda faal teşebbüs sayısının azaltılması durumunda, her
06-67/909-263

3
halukarda yolcu taşımacılığıyla iştigal eden firmanın veya acentasının en fazla iki
yazıhaneyi kullanması gerektiği, bunların dışındaki yazıhanelerin Belediye’ye iade
edilmesinin ilgili pazarın rekabete açılması için gerekli olduğu, 90
d) 14.1.2005 tarihinden itibaren işbirliği içerisinde bulunan, Es Nevtur, Nevşehir
Kapadokya Turizm, Lüks Göreme, Nevşehirliler Turizm ve Metro Turizm’e yönelik
olarak, şu an için herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığı; ancak Kurul
Kararı’nda belirtilen hususların taraflarca Rekabet Kurulunca belirlenecek bir süre
içinde yerine getirilmemesi halinde, taraflar hakkında 4054 sayılı Kanun’un 40.
maddesi kapsamında soruşturma açılacağı hususunun taraflara tebliğ edilmesinin
uygun olacağı
görüşüne yer verilmiştir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 100

H.1. İlgili Pazar

H.1.1. Ürün Pazarı
İnceleme konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “otobüs ile şehirlerarası yolcu
taşımacılığı hizmeti pazarı” olarak belirlenmiştir.

H.1.2. Coğrafi Pazar:
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Nevşehir İli merkezli
yolcu taşıma güzergahları” olarak tespit edilmiştir. 110

H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

H.2.1. İşlem Süreci ve Yapılan Tespitler
H.2.1.1. İşlem Öncesi
İşlemin gerçekleştiği 14.1.2005 tarihi öncesinde, Es Nevtur, Nevşehir
Kapadokya Turizm ve Lüks Göreme, D1 yetki belgesiyle ilgili ürün pazarında
şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapmakta; Nevşehirliler Turizm ise F1 yetki
belgesiyle ilgili ürün pazarında Metro Turizm adına acentalık hizmeti
sunmaktadır. Nevşehirliler Turizm’in ortaklarından Mehmet ÖZBAY, sahip 120
olduğu otobüsleri Metro Turizm’in Nevşehir filosunda sözleşmeli olarak
çalıştırmaktadır.
H.2.1.2. Otobüs ve Hisse Devirleri
14.1.2005 tarihine kadarki süreçte, önce Es Nevtur, Nevşehir Kapadokya Turizm
ve Lüks Göreme, kendilerinde sözleşmeli olarak çalışan otobüslerin
sözleşmelerini feshetmişlerdir. Takiben, sahip oldukları otobüslerin bir kısmını
Nevşehirliler Turizm’e devreden söz konusu firma ortaklarına, Nevşehirliler
Turizm’in toplam 5.000.000.000 T.L. tutarındaki ana sermayesini oluşturan
Mehmet ÖZBAY ve Mustafa DURMUŞ’un sahip oldukları yüzer hisseden (Lüks
Göreme’nin eski sahibi Recep ÖNCÜ’ye 48; Nevşehir Kapadokya Turizm’in 130
06-67/909-263

4
ortaklarından Tevfik KURTÇU’ya 10, Tevfilk ORAL’a 10, Mustafa ARMAĞAN’a
10; Es Nevtur’un ortaklarından Muharem ERYILMAZ’a 48 olmak üzere toplam
126) hisse verilmiştir. Es Nevtur’un diğer ortağı İhsan AKKOÇ yeni şirketten
hisse almamış, daha önce ortaklığı bulunmayan Ali AKKOÇ’a 10, Doğan
AKKOÇ’a 10, Raşit DURMUŞ’a ise 10 hisse verilmiştir. Bahsekonu işlem
sonrasında, Nevşehirliler Turizm’in hisse dağılımı ise şu şekildedir:

Ortaklar Hisse Sayısı
(Toplam 200
Hisse)
Hisse
Oranı
Diğer Ortaklıkları
1 Muharrem ERYILMAZ 48 hisse %24 Es-Nevtur
2 Recep ÖNCÜ 48 hisse %24 Lüks Göreme Turizm
(işlem öncesi sahibi)
3 Ali AKKOÇ 24 hisse %12 -
4 Doğan AKKOÇ 24 hisse %12 -
5 Mustafa DURMUŞ 10 hisse %5 Nevşehirliler Seyahat
6 Raşit DURMUŞ 10 hisse %5 Nevşehirliler Seyahat
7 Mustafa ARMAĞAN 10 hisse %5 Kapadokya Turizm
8 Tevfik ORAL 10 hisse %5 Kapadokya Turizm
9 Tevfik KURTÇU 10 hisse %5 Kapadokya Turizm
10 Mehmet ÖZBAY 6 hisse %3 Nevşehirliler Seyahat

H.2.1.3. Taraflar Arasında Akdedilen Protokol ve İmzalanan Senetler
Dosya mevcudu bilgilere göre, taraflar Nevşehirliler Turizm’e ortak olurken, 140
anılan şirket ile rekabet edecek başka bir firmanın kuruluşunda bulunmama
konusunda bir sözleşmeye ve buna bağlı olarak 150.000 Euro tutarındaki bir
senede imza atmışlardır. Nevşehirliler Turizm ortakları arasında akdedilen
sözleşmenin ve senetlerin birer kopyası Kurum kayıtlarına da intikal etmiştir.
Sözkonusu Protokol’de şirket ortağı olarak Recep ÖNCÜ’yle birlikte Muharrem
ERYILMAZ, Mustafa ARMAĞAN, Tevfik KURTÇU, Raşit DURMUŞ, Doğan
AKKOÇ, Tevfik ORAL ve Mehmet ÖZBAY’ın; şahit olarak da Çetin ULUKUŞ,
Erol TURAN ve Duran GÜN’ün imzaları bulunmaktadır.
Protokolde şirket kuruluşunda ismi geçen ortakların üçüncü dereceye kadar olan
akrabalarının yeni bir firma kuruluşunda yer almayacağı taahhüt edilerek süresiz 150
bir rekabet yasağı öngörülmüştür. Protokol maddelerine uymayan ortakların,
isimlerine düzenlenmiş olan 150.000 Euro tutarındaki senetleri diğer ortaklara
ödeyeceği hususu da protokolde taahhüt altına alınmıştır.
H.2.1.4. İşlemin Sonucu
Yukarıda detayları sunulan hisse devirlerine paralel olarak, daha önce Es
Nevtur, Nevşehir Kapadokya Turizm ve Lüks Göreme’de otobüslerini sözleşmeli
olarak çalıştıran otobüs sahipleri, Nevşehirliler Turizm ile yeni bir sözleşme
yaparak bu firma ile çalışmaya başlamışlardır. Son olarak, daha önce sadece F1
acentalık yetki belgesi bulunan Nevşehirliler Turizm, D1 şehirlerarası yolcu
taşıma yetki belgesi alarak yolcu taşımacılığına başlamıştır. Nevşehirliler 160
Turizm’in yolcu taşımacılığı faaliyetine başlamasıyla, sözkonusu şirket Ankara
ve İstanbul güzergahlarında, aynı zamanda acentalığını yaptığı Metro Turizm’in
rakibi konumuna gelmiştir.
06-67/909-263

5
İşlem öncesinde tüzel kişilğe sahip tüm teşebbüsler işlem sonrasında da hukuki
varlıklarını sürdürmekte olup, ilgili ürün pazarında faaliyet göstermeye yetecek
miktarda malvarlığını (yazıhane kira kontratı ve otobüs) mülkiyetlerinde
tutmaktadırlar. Nitekim; işlemin taraflarından Recep ÖNCÜ, Nevşehirliler
Turizm’deki ortaklarıyla anlaşmazlığa düşünce -Nevşehirliler Seyahat’deki
ortaklığı devam ettiği halde- Öncü Göreme Turizm isimli bir firma kurmuş ve
yolcu taşımacılığı faaliyetine başlamıştır. Ancak, halihazırda Recep ÖNCÜ, 170
Öncü Göreme Turizm’in faaliyetine son vermiş olup yolcu taşımacılığını
Nevşehirliler Turizm bünyesinde sürdürmektedir.
Nevşehir Adnan Menderes Otogarı’nda bulunan onaltı yazıhaneden ondördü,
işlem öncesinde birbirine rakip olarak faaliyet gösteren dört otobüs firması
(Göreme Turizm, Es-Nevtur, Kapadokya Turizm, Metro Turizm) tarafından
kullanılırken, bu dört firmadan üçünün tek bir çatı altında bir araya gelmesiyle,
sözkonusu yazıhaneler fiilen iki firmaya (Nevşehirliler Seyahat ve Metro Turizm)
hizmet eder duruma gelmiştir.
Diğer taraftan, Nevşehir otogarında Nevşehirliler Turizm ortaklarına ait olmayan
bir yazıhane ile acentalık anlaşması yapan Kent Turizm, 2005 yılının Temmuz 180
ayında ilgili ürün pazarında faaliyete başlamıştır. İncelemenin yapıldığı tarih
itibarıyla, ilgili ürün pazarında Nevşehirliler Turizm’in yanında Metro Turizm ve
Kent Turizm’in kayda değer pazar payları mevcut iken Yeni Aksaray Seyahat ve
başkaca bazı firmaların da biletleri acentelik usulüyle arz edilmektedir. Kent
Turizm; İzmir, Antalya, Kayseri ve Marmaris güzergahlarında; Metro Turizm ise
sadece İstanbul ve Ankara güzergahlarında hizmet vermektedir. Yeni Aksaray
Seyahat dahil pazar payı görece az olan teşebbüslerin biletleri ise, Nevşehirliler
Seyahat’in faaliyetinin bulunmadığı Doğu Anadolu güzergahları için satılmaktadır.

H.2.2. Değerlendirme 190
H.2.2.1. Teşebbüsler Açısından Kontrol Değişikliğinin Değerlendirilmesi
Rekabet hukuku açısından “kontrol unsuru”, yoğunlaşmaların
değerlendirilmesinde merkezi bir konuma sahiptir. Teşebbüsler arasında
gerçekleşen herhangi bir işlemin rekabet hukuku anlamında bir “yoğunlaşma”
olarak kabul edilebilmesinin temel şartı, sözkonusu işlem sonucunda, taraf
teşebbüslerden en az birinin kontrolünde değişiklik meydana gelmesidir. Diğer
yandan, herhangi bir işlemde hangi tarafın veya tarafların kontrolünde değişiklik
olduğu sorusuna verilecek cevap, işlemin yoğunlaşma türlerinden olan “birleşme”,
“devralma” veya “ortak girişim”den hangisinin niteliklerini taşıdığının
belirlenmesinde de yol gösterici olmaktadır. 200

1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 2. maddesinin ikinci fıkrasında, “Bu Tebliğ
bakımından kontrol, ayrı ayrı ya da birlikte, fiilen ya da hukuken bir teşebbüs
üzerinde belirleyici etki uygulama olanağını sağlayan haklar, sözleşmeler veya
başka araçlarla ve özellikle bir teşebbüsün malvarlığının tamamı veya bir kısmı
üzerinde mülkiyet veya işletilmeye müsait bir kullanma hakkıyla veya bir
teşebbüsün organlarının oluşumunda veya kararları üzerinde belirleyici etki
06-67/909-263

6
sağlayan haklar veya sözleşmelerle meydana getirilebilir” ifadesine yer verilmiştir.
Tebliğde kontrolün tespit edilmesinde “belirleyici etki” kriteri temel alınmıştır. 210
Kontrole ilişkin daha somut bir ölçüt getirmek gerekirse, bir teşebbüsün başka bir
teşebbüsün stratejik ticari kararlarının oluşumunu kendi menfaatleri
doğrultusunda yönlendirme imkanı elde etmesi halinde “belirleyici etki”nin ve
dolayısıyla “kontrol”ün sağlandığı sonucuna ulaşılabilecektir.
İnceleme konusu işlemde “kontrol”e ilişkin olarak araştırılması gereken husus,
gerçekleştirilen işlem sonrasında işleme taraf teşebbüslerin tek tek kontrollerinde
bir değişikliğin olup olmadığıdır.
Bu noktada inceleme konusu işlemde kontrol değişikliğini meydana getirebilecek
unsurlar, Nevşehirliler Turizm’e yapılan malvarlığı devri, bunun karşılığında
Nevşehirliler Turizm’den diğer şirket ortaklarına yapılan hisse devirleri ve taraflar 220
arasında akdedilen protokol ve senetlerdir.
İnceleme konusu işlem sonrasında, Nevşehirliler Turizm’in, işleme taraf
teşebbüslerce kendisine devredilen ve kiralanan otobüslerin günlük faaliyetleri
(hizmet kalitesi, güzergahları, sefer sayıları vs.) üzerinde bir belirleyici etki
uygulama imkanına sahip olduğu bir gerçektir. Ancak bu imkanın, Nevşehirliler
Turizm’e Lüks Göreme, Nevşehir Kapadokya Turizm ve Es-Nevtur’un ticari
politikalarını kendi menfaatleri doğrultusunda belirleme imkanı verdiğini söylemek
güçtür. Böyle bir imkandan bahsedebilmek için, öncelikle anılan teşebbüslerin
malvarlıklarının önemli bir kısmını Nevşehirliler Turizm’e devretmiş olmaları
gerekirdi. Oysa, inceleme konusu işlem; Göreme Turizm, Kapadokya Turizm ve 230
Es Nevtur’un malvarlıklarının sadece küçük bir kısmını (ikişer otobüs)
Nevşehirliler Seyahat’e kalıcı olarak devretmelerinden ibarettir. Anılan
teşebbüsler, bunun dışında kalan malvarlığı kalemlerinden yazıhaneleri hukuken
kendi kontrollerinde tutup fiilen Nevşehirliler Turizm’e tahsis etmişler, diğer
otobüslerini ise yine kendi üzerlerinde tutarak kiralık olarak anılan firmanın
kullanımına sunmuşlardır. Dolayısıyla, tarafların Nevşehirliler Turizm’e kalıcı
olarak devrettikleri malvarlığı unsurları, sadece Nevşehirliler Seyahat’in faaliyet
gösterebilmesi için gerekli olan minimum miktardan ibaret olup, devredenlerin
ticari bağımsızlıklarını ortadan kaldıracak düzeyde değildir. Diğer yandan,
sektörde aktedilen taşıt kira sözleşmeleri incelendiğinde, sözleşmenin her iki 240
tarafça da herhangi bir tazminat ödenmeksizin her an feshedilmesini mümkün
kılacak nitelikte olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, otobüs sahibi teşebbüslerin
kiralık çalıştırdıkları otobüslerini geri alarak başka bir firmaya yönlendirme
imkanları bulunmaktadır. Nitekim, Nevşehirliler Turizm’in ortağı olan Recep
ÖNCÜ, Nevşehirliler Seyahat’de kiralık olarak çalışan otobüslerini bu şirketten
çekerek “Öncü Göreme Turizm”in kuruluşunda kullanmıştır.

Kontrol değişlikliğini sağlayabilecek hususlardan bir diğeri, taraflar arasında
akdedilen protokol ve imzalanan senetlerdir. Sözkonusu protokolde taraflar,
Nevşehirliler Turizm’in yeni ortaklarının ve bu kişilerin üçüncü dereceye kadar 250
olan akrabalarının yeni bir firma kuruluşunda yer almayacaklarını taahhüt altına
almışlar ve sözleşme şartlarına uyulmaması halinde işleme konulmak üzere
150.000 Euro tutarında bir senet imzalamışlardır. İşlem taraflarının, kendi ticari
06-67/909-263

7
bağımsızlıklarını sınırlayacak böylesine bir taahhüde imza atmış olmasının,
tarafların kontrolünde bir değişiklik meydana getirmediği düşünülmektedir. Çünkü,
protokolde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün taraflar açısından ne kadar
bağlayıcı olduğu hususu belirsizdir. Nitekim geçtiğimiz dönemde, 150.000
Euro’luk senet taahhüdüne rağmen işlem taraflarından Recep ÖNCÜ,
Nevşehirlier Turizm’de çalışan otobüslerini bu şirketten geri alarak bir firma
kurmuş ve 2006 yılının Ağustos ayına kadar bu firma ilgili pazarda faaliyet 260
gösterebilmiştir.
Bu değerlendirmeler ışığında, Nevşehirliler Turizm’e yapılan otobüs devirleri ve
akdedilen protokol sonucunda, Lüks Göreme, Nevşehir Kapadokya Turizm ve Es
Nevtur’un kontrollerinde bir değişikliğin olmadığı anlaşılmaktadır. Diğer yandan,
anılan teşebbüslerin sahip ve ortakları, Nevşehirliler Turizm’e otobüs devrederken
bu şirketin hisselerine ortak olmuşlardır. Böylece, daha önce iki ortaklı bir şlrket
olan Nevşehirliler Turizm, on ortaklı bir şirket durumuna gelmiş ve kontrolünde de
değişiklik olmuştur.

H.2.2.2. İşlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. Maddesi Çerçevesinde 270
Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca Kurul tarafından yayımlanan 1997/1
sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ”in 2. maddesinde, birleşme ve devralma sayılan haller
belirlenmiştir. Buna göre, birleşme ve devralma sayılan haller,
a) iki veya daha fazla teşebbüsün birleşmesi (Birleşme),
b) herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut
ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisinde yönetimde hak
sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol etmesi (Devralma),
c) Amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde 280
bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya
taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan
ortak girişimler (Ortak Girişim)’dir.
Teşebbüsler arasındaki herhangi bir işlemin 4054 sayılı Kanunu’nun 7. maddesi
kapsamında değerlendirilebilmesi için, yukarıda sıralanan üç durumdan birinin
özelliklerini taşıması gerekmektedir.
Nevşehir ili merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet
gösteren Es Nevtur, Lüks Göreme ve Nevşehir Kapadokya Turizm’in 2005 yılının
Ocak ayından itibaren yolcu taşıma faaliyetine son vermeleri ve anılan firma
ortaklarına ve sahiplerine Nevşehirliler Turizm’den hisse devri yapılarak yolcu 290
taşıma faaliyetinin Nevşehirliler Seyahat tarafından yapılmaya başlanması
şeklinde özetlenebilecek inceleme konusu işlem, ilk bakışta ilgili pazarda faaliyet
gösteren dört teşebbüsün (Nevşehirliler Turizm, Göreme Turizm, Kapadokya
Turizm, Es-Nevtur) Nevşehirliler Turizm Sey. İşl. ve Tic. Ltd. Şti. çatısı altında
birleşmesi gibi algılanabilmektedir.
06-67/909-263

8
Teşebbüsler arasındaki herhangi bir işlemin bir “birleşme” olarak kabul
edilebilmesi için, işleme taraf teşebbüslerin her birinin ticari bağımsızlıklarını
kaybederek tek bir ekonomik bütünlük haline gelmiş olmaları gerekirdi. Ne var ki,
kontrol değişikliğine ilişkin değerlendirmelerin yapıldığı bir önceki bölümde de
vurgulandığı üzere, işlem sonrasında teşebbüsler (Göreme Turizm, Kapadokya 300
Turizm, Es Nevtur) bir yandan yeni bir ortaklık kurarken bir yandan da kendi ticari
bağımsızlıklarını korumaktadırlar.
Taraflar arasında akdedilen protokolün bütünü dikkate alındığında da, tarafların
protokolü akdederken, şirketler arasında tam bir kaynaşmayı öngörmedikleri
anlaşılmaktadır. Örneğin, protokolün bir maddesinde, “34 UU 666 plakalı Setra
marka 50 AN 026 Man marka araçlar her nekadar Nevşehirliler Turizm Sey. İşl.
ve Tic. Ltd. Şti. adına kayıtlı ise de araç üzerinde Mehmet Özbay, Raşit Durmuş,
Mustafa Durmuş’un dışındaki ortakların hiçbir alakası ve ortaklığı yoktur” ifadesi
yer almaktadr. Protokolde yer alan bir başka madde ise, “Adnan Menderes
Terminali’nde bulunan Nevşehirliler Şirketine ait yazıhaneler ortaklığın bozulması 310
halinde hiç bir karşılık beklemeden tekrar Mehmet Özbay, Mustafa Durmuş’a
devredilecektir.” şeklindedir. Tarafların tek bir ekonomik bütünlük haline gelmesi
prensibiyle uyuşmayan sözkonusu protokol maddeleri, işlemin bir birleşme
olmadığına işaret etmektedir.
Daha önce de vurgulandığı üzere, işleme taraf üç teşebbüs (Es Nevtur, Lüks
Göreme, Nevşehir Kapadokya Turizm), ticari bağımsızlıklarını korurken,
faaliyetlerini birleştirdikleri Nevşehirliler Turizm’in kontrolünde bir değişiklik
olmuştur. Yani ticari bağımsızlıklarını koruyan üç firma, Nevşehirliler Turizm
bünyesinde yeni bir ortaklık kurmuşlardır. Bu yönüyle, inceleme konusu işlem,
birleşmeden çok ortak girişim özelliklerini taşımaktadır. 320
Rekabet hukukunda bir işlemin ortak girişim olarak nitelendirilebilmesi için belirli
şartların karşılanması gerekir.
Teşebbüsler arasında gerçekleştirilen herhangi bir işlemin, 4054 sayılı Kanun
anlamında yoğunlaşma doğurucu bir ortak girişim olarak tanımlanabilmesi için
aşağıdaki dört unsuru taşıması gerekir:
a. Belli bir amaç için kurulmuş olmak,
b. Bağımsızlık,
c. Taraflarca ortak kontrol ediliyor olmak
d. Rekabeti sınırlama amacı veya etkisi olmamak.
Bu bağlamda, İnceleme konusu işlem değerlendirilirken, öncelikle 330
gerçekleştirilen işlemin belli bir amaç için kurulup kurulmadığının ve bu amacın
ne olduğunun ortaya konması uygun olacaktır. Raportörlerin yaptıkları
görüşmelerde taraflar, inceleme konusu işlemi, ekonomik sıkıntılar sonucu
ayakta kalabilmek ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği ile getirilen yeni
düzenlemelere uyum sağlayabilmek amacıyla yaptıklarını ifade etmişlerdir.
Esasen sözkonusu şartların ve hukuki düzenlemenin, teşebbüsleri bu tür bir
işleme sevketmesi muhtemeldir.

06-67/909-263

9
Ortak girişimin ikinci unsuru, ortak girişim şirketinin bağımsızlığıdır. Burada
bağımsızlıktan anlaşılması gereken, hem iktisadi bağımsızlık hem de idari 340
bağımsızlıktır. İktisadi bağımsızlık, ortak girişimin ayrı bir işgücü ve ayrı bir
malvarlığına sahip olmasıyla gerçekleşecektir. İnceleme konusu işlemde,
Nevşehirliler Turizm’in faaliyet gösterebilmesi için yeterli malvarlığı ve işgücüne
sahip olduğu görülmektedir. İdari bağımsızlık ise, ortak girişimin, kendisini kuran
ana şirketlerin ortak kontrolü ile yönetilmesi halinde gerçekleşebilecektir.
Ortak girişimin üçüncü unsuru ortak kontrolün varlığıdır. Ortak kontrole ilişkin
değerlendirmeler somut olayın özelliklerine göre değişebilmekle birlikte, ortak
kontrolün kısaca “ortak girişime taraf teşebbüslerin en az ikisinin, ortak girişimin
önemli stratejik kararları üzerinde belirleyici etki uygulama imkanına sahip olması”
şeklinde tanımlanması mümkündür. 350
Mehaz mevzuatın uygulayıcısı olan Avrupa Birliği Komisyonu’nun ortak kontrole
ilişkin yaklaşımı, temel olarak 1998 yılında yayımlanan “Yoğunlaşma Kavramına
İlişkin Duyuru”da ortaya konmuştur. Sözkonusu duruyuruda ortak kontrol; iki ya
da daha fazla teşebbüsün bir diğer teşebbüsün karar alma mekanizmasında
belirleyici etkiye sahip olması şeklinde tanımlanmış ve değişik senaryoların ortak
kontrol olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceği ortaya konmuştur.
Herhangi bir ortak girişimde ortak kontrolün bulunup bulunmadığının
değerlendirilebilmesi için öncelikle, sözkonusu ortak girişimin tarafları arasında
imzalanan sözleşmelerin veya ortak girişim şirketinin ana sözleşmesinin
incelenmesi gerekmektedir. İnceleme konusu işlem gerçekleştirilirken taraflar 360
arasında bir protokol imzalanmış olup, sözkonusu protokolde şirketin idaresine
ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Bu durumda, işlemi
gerçekleştirirken tarafların Nevşehirliler Turizm’in ana sözleşmesini kabul ettikleri
anlaşılmaktadır. Şirketin ana sözleşmesinde, “şirketin işlerinin ve muamelelerinin
ortaklar kurulu tarafından seçilecek bir veya birkaç müdür tarafından
yürütüleceği” ve “ilk beş yıl için şirket müdürü olarak Mustafa Sarıkaya ve
Muammer Toprakçı”nın seçildiği ifadelerinin dışında şirket yönetimine ilişkin
herhangi bir ibare bulunmamaktadır. Dolayısıyla, konuyla ilgili değerlendirmeler
yapılırken Türk Ticaret Kanunu’nun limited şirketlere ilişkin hükümlerinin dikkate
alınması uygun olacaktır. 370
Türk Ticaret Kanunu’nun limited şirketlerde kararların alınmasıyla ilgili 536.
maddesi’nde;
“Anonim şirketlerin umumi heyet toplantılarına ait hükümler, ortaklarının sayısı
yirmiden fazla olan limited şirketlerin umumi heyet toplantıları hakkında da tatbik
olunur.
Ortak sayısı yirmi ve daha az olan şirketlerde kararlar, ortakların yazılı reyleriyle
verilir.
Her iki halde ödenmiş sermayesinin hiç olmazsa yarısından fazlasını temsil eden
ortakların müzakere edilen husus lehine rey vermiş olması gerekir; aksi taktirde
karar hükümsüzdür” 380
06-67/909-263

10
denilmek suretiyle, limited şirketlerde karar alınabilmesi için, kural olarak şirket
ödenmiş sermayesinin hiç olmazsa yarısından fazlasını temsil eden ortakların
lehde oy vermesi gerektiği düzenlenmiştir.
TTK, limited şirketlerde bazı durumlarda karar alınabilmesi için ağırlıklı
çoğunluğun veya oybirliğinin aranması gerektiğini düzenlemiştir. Buna göre,
şirket sözleşmesinin değiştirilmesine ilişkin konularda, esas sermayenin üçte
ikisini temsil eden ortakların karar lehinde oy vermesi şarttır.
Limited Şirketlerde ortaklardan birinin payını devredebilmesi için pay defterine
kayıt şarttır (TTK, madde 520/I). Kaydin yapılabilmesi içinse, hem ortak sayısı
hem sermaye itibariyle dörtte üçlük bir çoğunluğun muvafakatine ihtiyaç vardır 390
(TTK . madde 520/II). Yine, ortakların birinin iflası veya haciz yoluyla takip
edilmesi dusumunda bu ortağın şirketten çıkarılmasına karar verilebilmesi için
hem ortak sayısının hem sermaye itibariyle çoğunluğun sağlanması
gerekmektedir (TTK madde 524).
Diğer yandan limited şirketlerde, ana sözleşmeyle müdür tayin edilen bir ortağın
bu yetkisinin geri alınabilmesi, ortakların sorumluluklarının genişletilebilmesi ve
ortaklardan birinin payının icra dairesi veya iflas idaresi tarafından açık artırma
yoluyla satılabilmesi için oybirliğine ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu noktada, limited şirketlerde karar alma nisaplarına ilişkin olarak sayılan
durumlardan hangilerinin Nevşehirliler Turizm açısından önemli stratejik karar 400
sayılabileceğine değinmek gerekmektedir. Herhangi bir kararın, teşebbüs için
önemli stratejik karar sayılabilmesi sözkonusu teşebbüsün faaliyet alanına göre
değişmekle birlikte, Rekabet Hukukunda genel kabul gören yaklaşım
çerçevesinde; bir teşebbüsün üst düzey yöneticilerinin atanması, işletme
planının onaylanması, yatırımların onaylanması ve yıllık bütçesinin onaylanması
gibi kararlar önemli stratejik kararlardan sayılmaktadır. Şehirlerarası yolcu
taşımacılığı sektöründe faaliyet gösteren Nevşehirliler Turizm açısından önemli
stratejik kararlar, teşebbüsün faaliyet göstereceği güzergahların belirlenmesi,
yatırım yapılması ve şirket müdürünün atanması gibi kararlardır.
Nevşehirliler Turizm’in ortaklık yapısı bu bağlamda değerlendirildiğine, hiç bir 410
ortağın tek başına veya başka şirkette de ortaklık ilişkisi içerisinde bulunduğu
diğer şahıslarla birlikte şirketin karar mekanizmasında belirleyici etki uygulama
imkanının bulunmadığı, şirkette karar verilebilmesi için en az üç ayrı ortağın
veya işleme taraf teşebbüslerden en az ikisinin ortaklarının olumlu oyuna ihtiyaç
duyulduğu; bu karar nisabının ise, ortaklar arasındaki değişik ittifaklar vasıtasıyla
elde edilebildiği görülmektedir. Nevşehirliler Turizm’in kontrol yapısında ortaya
çıkan bu durum, rekabet hukukunda “değişen ittifaklar” durumu olarak
nitelendirilir. Esasen, herhangi bir ortaklıkta, karar nisabına değişik ortakların
farklı ittifaklarıyla ulaşılabiliyorsa, ortak kontrolün varlığı ileri sürülemez.
Buna göre, ilgili pazarda faaliyet gösteren Lüks Göreme, Es Nevtur ve Nevşehir 420
Kapadokya Turizm’in Nevşehirliler Turizm çatısı altında bir araya gelmelerinin
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında yoğunlaşma doğurucu bir ortak

06-67/909-263

11
girişim değil, aynı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir anlaşma olduğu
sonucuna ulaşılmaktadır.

H.2.2.3. İşlemin İlgili Pazardaki Rekabete Etkisi
H.2.2.3.1. Üzerinde anlaşılan Rekabet Yasağı
İnceleme konusu işlemde taraflar, Nevşehirliler Turizm bünyesinde biraraya
gelirken, sınırsız bir rekabet yasağı içeren ve işlem taraflarıyla birlikte tarafların 3. 430
dereceye kadar akrabalarını da kapsayan bir rekabet yasağı üzerinde anlaşmışlar
ve bu anlaşmaya uymak üzere bir protokol ve senet imzalamışlardır. İnceleme
konusu işlemin yoğunlaşma doğurucu bir işlem olarak değerlendirilmesi halinde
bile kabul edilemeyecek olan böylesine geniş bir rekabet yasağı, teşebbüslerin
anlaşmadan ayrılarak diğer teşebbüslerle rekabet etme imkanlarını kısıtlamak
suretiyle ilgili pazardaki potansiyel rekabeti ortadan kaldırma amacını
taşımaktadır.

H.2.2.3.2. İşlem Tarafları ile Metro Turizm Arasındaki Rekabetin
Koordinasyonu 440
Bu noktada değerlendirilmesi gereken bir diğer husus, Metro Turizm ile
Nevşehirliler Turizm arasındaki ilişkidir. Yukarıda bahsedildiği üzere, inceleme
konusu işlem öncesinde, Nevşehirliler Turizm, ilgili ürün pazarında sadece F1
Yetki belgesiyle Metro Turizm’e acentalık hizmeti vermektedir. Ayrıca, bu şirketin
ortağı Mehmet ÖZBAY’ın da Metro Turizm’in Nevşehir filosunda faaliyet gösteren
otobüsleri bulunmaktadır. İşlemin gerçekleşmesiyle birlikte, Nevşehirliler Turizm,
hem varolan F1 Yetki Belgesiyle Metro Turizm’in acentalığına devam etmiş hem
de D1 Yetki Belgesi almak suretiyle, Metro Turizm’in faaliyet gösterdiği hatlarda
(İstanbul ve Ankara) faaliyet göstermeye başlamıştır.
Rekabetçi piyasa koşullarının hakim olduğu bir pazarda, herhangi bir firmanın 450
rakip konumdaki bir firma adına bilet satışı yapması mümkün değildir. Böyle bir
eylem, ancak iki firma arasındaki rekabetin yerini kurumsallaşmış bir işbirliğinin
aldığı durumlarda mümkün olabilecektir. Metro Turizm ile Nevşehirliler Turizm
arasında da böyle bir işbirliğinin bulunduğu anlaşılmaktadır. Hiç şüphesiz bu
işbirliğini sağlayan en önemli bağ, Nevşehirliler Turizm‘in ortağı ve müdürü olan
Mehmet ÖZBAY’ın, Metro Turizm’in Nevşehir filosundaki otobüslerin büyük bir
kısmının da sahibi olmasıdır.
Nevşehirliler Turizm’in ortağı ve müdürü Mehmet ÖZBAY’ın raportörlerle yaptığı
görüşmeye ilişkin tutanakta geçen şu ifadeleri de bu işbirliğini doğrulamaktadır:
“…Halen hem Metro Turizm adı altında hem Nevşehir Turizm (Nevşehirliler 460
Seyahat) adı altında çalışan otobüslerimiz bulunmaktadır. Müşterilerimiz otogarda
Metro bankomuza geldiğinde Metro bileti kesilmekte, diğer bankomuz olan
Nevşehir Turizm bankomuza geldiğinde Nevşehir Turizm bileti kesilmektedir.”
Yine bu noktada Mehmet ÖZBAY’ın raportörlerin “Neden Metro Turizm’in
acentalığını bırakıp Nevşehir Turizm olarak devam etmediniz? şeklindeki
sorusuna verdiği cevap da dikkat çekicidir:
06-67/909-263

12
”Halkın gözünde tek firma olarak gözükmek istemedik. Ayrıca rakip teşebbüsler
için de iki ayrı teşebüs olarak gözükmek istedik, aksi taktirde potansiyel rakipler
kolaylıkla yeni bir şirket kurup faaliyetlere başlayabilirlerdi.”
Raportörlerin “Fiyatlarınızı nasıl belirliyorsunuz?” sorusuna ise Mehmet ÖZBAY, 470
“Metro Turizm ile birlikte konuşarak fiyatlarımızı saptıyoruz. Ancak Metro Turizm
onayı İstanbul Merkezinden yaptırmaktadır. 14 Ocak 2005 tarihinde Ankara için
15 YTL olan fiyatımızı 17 YTL’ye yükselttik. Aynı şekilde birleşmeden önce 30
YTL olan İstanbul fiyatımızı 35 YTL’ye yükselttik. Ancak öğrenci ve askerlere
%20 indirim uyguluyoruz.”
cevabını vermiştir.
Dolayısıyla, Nevşehirliler Turizm’in yolcu taşıma faaliyetine başlayarak Metro
Turizm’in rakibi durumuna gelmesi ve buna rağmen her iki şirketin de aralarında
var olan dikey ilişkiye son vermemesi, ilgili pazarda dört teşebbüs arasında
gerçekleşen anlaşmaya Metro Turizm’in de dolaylı olarak dahil olması sonucunu 480
doğurmuştur.
Dolayısıyla, önümüzdeki dönemde ilgili pazarda rekabetin sağlanabilmesi için
öncelikle Metro Turizm’in ilgili pazarda kendisi ile rakiplik ilişkisi içerisinde bulunan
bir teşebbüsle veya bu durumdaki bir teşebbüsün ortağı ya da yöneticisi ile olan
acentalık ilişkisine son vermesi gerekmektedir.
H.2.2.3.3. Pazara Girişlerin Engellenmesi
İnceleme konusu işlemin ilgili pazardaki rekabete dolaylı bir etkisi de pazarın yeni
girişlere kapatılması şeklinde görülmüştür. İşlemin bu etkisi, ilgili pazarda faaliyet
gösteren firmalara yönelik olarak yürütülen soruşturmaya da konu olmuş ve
Kurul’un 31.5.2006 tarih ve 06-38/478-130 sayılı Kararı ile, birbirlerine rakip 490
duruma geldikten sonra da acentalık ilişkisini sürdüren Nevşehirliler Turizm ve
Metro Turizm’in ilgili pazardaki ihtiyaç fazlası yazıhaneleri ellerinde tutmak
suretiyle pazara girişi engellediklerine ve dolayısıyla ilgili pazardaki hakim
durumlarını kötüye kullandıklarına karar verilmiştir.
Konuyla ilgili hazırlanmış olan soruşturma raporunda da belirtildiği üzere,
soruşturmanın devam ettiği süreçte, Kurum tarafından, Nevşehir Belediyesi’ne
yazı yazılmış ve otogardaki yazıhanelerin mevcut durumu ve yeni firmaların
Nevşehir Otogarı’na girip giremeyecekleri hususu sorulmuştur. Nevşehir
Belediyesi’nden alınan cevabi yazıda, halen Nevşehir Adnan Menderes
Şehirlerarası Yolcu Terminali’nde bulunan 16 yazıhanenin, iki tanesinin Es-500
Nevtur’a, dört tanesinin yine Es Nevtur’un ortakları Muharrem ERYILMAZ ve
İhsan AKKOÇ’a, dört tanesinin Lüks Göreme’nin sahibi Recep ÖNCÜ’ye, iki
tanesinin Metro Turizm’e (acenteliğini Nevşehirliler Turizm yaptığı için esasen
Nevşehirliler Turizm’de), bir tanesinin Kent Turizm’in acenteliğini yürüten Cemal
ERYILMAZ’a, iki tanesinin Nevşehir Kapadokya Turizm’e, bir tanesinin de sadece
Kırşehir’e çalışan Ahmet AKYAR ve Ahmet ŞENCAN’a kiralandığı belirtilmiştir.
Nevşehir Belediye Başkanlığı’ndan alınan bilgilerden, Nevşehir Adnan Menderes
Şehirlerarası Yolcu Terminali’ndeki onaltı yazıhaneden ondördünün, halen
Nevşehirliler Turizm’in kendisi ve ortakları tarafından kiralandığı anlaşılmaktadır.
06-67/909-263

13
Bu durumun, Nevşehir şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarına giriş engeli 510
yaratıp yaratmadığı hususunda ise Nevşehir Belediyesi, Şehirlerarası Yolcu
Terminali’nde yazıhane açmak isteyen firmaları yer bulunmadığı için geri
çevirmek zorunda kaldıklarını; ancak firmaların şehir merkezinden yer
kiralamaları halinde, sadece ara durak olarak kullanılması kaydıyla otogarda
peron tahsisi yapılabileceğini belirtmiştir.
Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 13. maddesi uyarınca, firmaların şehirlerarası
yolcu taşımacılığı faaliyetine başlayabilmeleri için, “seferlerin başladığı kalkış ve
bittiği varış noktalarındaki en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya birlikte
sahip olmaları veya bu terminalin kullanma hakkını haiz olmaları, ayrıca buralarda
faal taşımacı olduklarını da mahalli ve mülki makamlardan aldıkları bir yazı ile 520
belgelemeleri” gerekmektedir. İlgili Belediye’nin yazısında belirtildiği şekliyle,
terminalin ara durak olarak kullanılması, firmaların yolcu taşıma faaliyetine
başlamaları için yeterli değildir. Diğer yandan, ülkemizde yolcu taşımacılığının
merkezinin terminaller olduğu dikkate alındığında, herhangi bir teşebbüsün
terminalde yazıhanesi bulunmadığı halde şehir merkezinde yazıhane açıp
faaliyetlerini bu şekilde sürdürmeye çalışması ticaretin olağan akışına da aykırı
düşmektedir. Dolayısıyla herhangi bir firmanın Nevşehir merkezli şehirlerarası
yolcu taşımacılığı faaliyetine başlayabilmesi için, Nevşehir Terminali’nde
yazıhane bulundurması gerekmektedir. Ne var ki, halihazırda terminaldeki
yazıhanelerin neredeyse tamamı sadece iki firmanın faaliyetine tahsis edildiği 530
için, fiilen Nevşehirliler Turizm’e veya bu şirketle dikey ilişki içerisinde bulunan
Metro Turizm’e rakip olabilecek bir firmanın, Nevşehir merkezli sefer düzenleme
imkanı bulunmamaktadır. Bu durum ilgili pazarda faaliyet göstermek isteyen
firmalar ve acentalar için pazara giriş engeli oluşturmaktadır.
Dosyaya ilişkin ek çalışmanın yapıldığı süreçte, Nevşehir Belediyesi’nden alınan
yazının üzerinden uzun bir süre geçmiş olduğu dikkate alınarak, ilgili pazara
ilişkin bilgilerin güncellenmesini teminen Kurum tarafından Nevşehir
Belediyesi’nden ilgili pazarda faaliyet gösteren otobüs firmalarına ilişkin bilgi ve
otogardaki yazıhanelere ilişkin kira sözleşmeleri istenmiştir. Bu yazıya istinaden
Nevşehir Belediye Başkanlığı’ndan Kurum’a gönderilen yazı ekindeki 540
sözleşmelerden, incelemenin sürdürüldüğü zaman zarfında, Nevşehir Adnan
Menderes Şehirlerarası Yolcu Terminali’ndeki yazıhanelerin tahsisatı hususunda
herhangi bir değişikliğin olmadığı anlaşılmıştır.
H.2.2.4. Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi, aynı maddede sayılan şartların tamamının
varlığı halinde, Rekabet Kurulu’nun teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümleri uygulamasından muaf
tutulmasına karar verebileceğini düzenlemektedir. Bu şartlar,
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması, 550
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,

06-67/909-263

14
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması
olarak sayılabilir.
Aynı maddenin devamına ise, “Muafiyet belirli bir süre için verilebileceği gibi,
muafiyetin verilmesi belirli şartların ve/veya belirli yükümlülüklerin yerine
getirilmesine bağlanabilir Muafiyet kararları anlaşmanın ya da uyumlu eylemin
yapıdığı veya teşebbüs birliği kararlarının alındığı yahut bir koşula bağlanmışsa 560
koşulun yerine getirildiği tarihten itibaren geçerlidir.” hükmüne yer verilmiştir.
Gerek yolcu gerekse yük taşımacılığı sektörünü düzenleyen temel yasal mevzuat,
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak Ulaştırma
Bakanlığı tarafından çıkarılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği’dir. Bu alandaki
düzenlemeler, anılan Yönetmeliğin 2005 yılının ilk günlerinden itibaren yürürlüğe
girmesiyle ciddi bir değişikliğe uğramıştır. Yönetmeliğin amaçlarından birisi,
otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında, güçlü ve güvenilir firmaların
oluşması ve böylece sektörde konsolidasyonun sağlanmasıdır. Teşebbüsler
arasında bir işbirliği anlaşması olarak kabul edilebilecek inceleme konusu işlem,
ilgili pazarda faaliyet gösteren küçük çaplı teşebbüslerin Karayolu Taşıma 570
Yönetmeliği’nin öngördüğü ölçeği yakalamalarını sağlamıştır. Ancak varılan
anlaşmanın, sınırsız bir rekabet yasağı getirmesi, ilgili pazara yeni girişleri
kısıtlaması ve sektördeki büyük teşebbüslerden birisi olan Metro Turizm’i de
kapsaması, ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kaldırılması
sonucunu doğurmaktadır. Dolayısıyla, mevcut şekilde anlaşmanın 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyetten yararlanması mümkün
değildir.

H.2.2.5. Ek Çalışmanın Yapıldığı Süreçte Rekabet Kurumu’na İntikal Eden
Şikayet ve İlgili Pazarda Rekabetin Yeniden Tesis Edilmesi için Yapılması 580
Gerekenler
Dosyaya ilişkin ek çalışmanın devam ettiği 3.8.2006 tarihinde, Nevşehirliler
Turizm’e ilişkin bir şikayet dilekçesi Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Sözkonusu
dilekçede, Nevşehir ilinde faaliyet gösteren Nevşehirliler Turizm’in, bir süre önce
rakibi olan Öncü Göreme Turizm’i bünyesine kattığı ve bu birleşmenin hemen
ardından 15 YTL olan Ankara-Nevşehir bilet fiyatını 23 YTL’ye çıkardığı
belirtilmekte, ayrıca piyasada tek firma olarak kalan Nevşehirliler Turizm’in hizmet
kalitesinin de çok kötü olduğu ifade edilmektedir. Kuruma intikal eden dilekçe,
Nevşehirliler Turizm’in ortağı olan Recep ÖNCÜ’nün diğer ortaklarıyla
anlaşmazlığa düşüp “Öncü Göreme Turizm”i kurması ve bir süre sonra tekrar 590
Nevşehirliler Turizm’e geri dönmesine ilişkindir. Şikayet metninde yer aldığı üzere
Nevşehirliler Turizm, üzerindeki rekabetçi baskının kalkmasının hemen ardından
yolcu taşıma ücretlerine zam yapmıştır. Ulaştırma Bakanlığı tarafından yayımlanan
ve 30.6.2006 tarihine kadar geçerli olan Taban Ücret Tarifesi’nde 251-300 km’lik
mesafe için taban ücret 13,52 YTL, 301-375 km’lik mesafe için 16,64 YTL iken,
yaklaşık 300 km olan Ankara-Nevşehir güzergahında 23 YTL’lik bir fiyatın
uygulanabilmesi, ilgili pazarda Nevşehirliler Turizm üzerinde fiili veya potansiyel
rekabetçi bir baskının bulunmadığına işaret etmektedir. Bu açıdan, önümüzdeki
06-67/909-263

15
dönemde ilgili pazarın rekabete açılmasını temin edecek düzenleyici önlemlerin
alınması gereklidir. 600
Esasen, Nevşehir merkezli faaliyet gösteren teşebbüslerden Nevşehirliler Turizm
ile Metro Turizm hakkında, Nevşehir Terminalindeki yazıhanelerini boş tutmak
suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettikleri iddiasıyla; Nevşehirliler
Turizm, Es Nevtur, Nevşehir Kapadokya Turizm ve Lüks Göreme hakkında ise,
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiasıyla, 13.6.2005 tarih, 05-
39/523-M sayılı Rekabet Kurulu Kararı ile bir soruşturma açılmış ve
soruşturmanın sonucunda varılan 31.5.2006 tarih, 06-38/478-130 sayılı Kurul
Kararı ile, anılan teşebbüslere 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi uyarınca idari
para cezası verilmiştir. Bu İncelemenin konusunu oluşturan anlaşmanın da
soruşturma neticesindeki ceza tayinine esas ihlalleri içerdiği dikkate alındığında, 610
yeni bir soruşturma sürecinin başlatılması yerine, taraflara rekabetin kısıtlanması
sonucunu doğuran unsurlardan arındırılmış bir işlem tesis etmeleri ve söz konusu
anlaşmaya son vermeleri gerektiğinin tebliğ edilmesinin uygun olacağı kanaatine
varılmıştır.

I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Dosya konusu işlemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesi kapsamında anlaşma olduğuna, işlemi gerçekleştiren bir taraf
olmamakla birlikte, Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık San. ve Tic. A.Ş.’nin de 620
acentelik ve ortaklık ilişkileri neticesi söz konusu anlaşmaya dahil olduğuna,
2. Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir “anlaşma” olduğu tespit edilen işlemin,
içerdiği rekabet kısıtlamaları ve ilgili pazardaki etkileri nedeniyle 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinde düzenlenen muafiyet şartlarını taşımadığına,
3. İşlem tarafları arasında akdedilen protokolün de Kanun’a aykırı bulunan
anlaşmanın bir parçası olduğuna, dolayısıyla geçersiz olduğuna,
4. İlgili pazarda rekabetin tesis edilebilmesi için,
a) Nevşehirliler Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Metro Motorlu Taşıtlar
Taşımacılık San. ve Tic. A.Ş.’nin acenteliğini bırakmasının yanı sıra, Nevşehirliler
Turizm Seyahat İşletmeciliği ve Ticaret Ltd. Şti.’nin ortaklarından Mehmet 630
ÖZBAY’ın, anılan şirketteki hisselerini devretmesi veya Metro Motorlu Taşıtlar
Taşımacılık San. ve Tic. A.Ş.’de çalışan otobüslerine ilişkin sözleşmelerini iptal
etmesinin gerekli olduğuna,
b) Es Nevtur Adi Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ), Lüks
Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ) ve Nevşehir Kapadokya Tur. Taş. Ltd. Şti. sahip
ve ortaklarının Nevşehirliler Turizm Sey. İşl. ve Tic. Ltd. Şti.’ndeki ortaklığa son
vermeleri veya 4054 sayılı Kanun hükümlerine uygun yeni bir ortaklık sözleşmesi
akdederek 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında Rekabet Kurulu’na izin için
başvurmaları gerektiğine,
640
06-67/909-263

16
c) İlgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin ticari faaliyetlerini yürütebileceği
adetten fazla sayıda yazıhane işgal etmesinin rekabeti kısıtlayıcı etki doğuracağı
görüşünden hareket ile, yeni bir ortaklık sözleşmesi akdedilerek ilgili pazardaki
firma sayısının azaltılması durumunda, yolcu taşımacılığıyla iştigal edecek
firmanın veya söz konusu firmanın acentasının en fazla 2 adet yazıhaneyi
kontrolünde tutmaları gerektiğine,
d) 14.1.2005 tarihinden itibaren işbirliği içerisinde bulunan, Es Nevtur Adi
Komandit Şti. (İhsan AKKOÇ, Muharrem ERYILMAZ), Nevşehir Kapadokya
Turizm Taşımacılık Ltd. Şti., Lüks Göreme Turizm (Recep ÖNCÜ), Nevşehirliler
Turizm Seyahat İşl. ve Tic. Ltd. Şti. ve Metro Motorlu Taşıtlar Taşımacılık San. ve 650
Tic. A.Ş.’ye yönelik olarak, bu aşamada soruşturma açılmasına gerek olmadığına;
ancak Kurul Kararı’nda belirtilen hususların taraflarca kararın tebliğinden itibaren
90 gün içinde yerine getirilerek Rekabet Kurumuna tevsik edilmesine,
Kurulumuzca gerekli görülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam
edilmesi halinde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem
başlatılacağının taraflara bildirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy